Opening the text

Sukta 8.103
Agni
এই সূক্তত অগ্নিক সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ‘পথ-অন্বেষক’ (গাতুবিত্তম) বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যাৰ ভিতৰত ঋতৰ বিধি-নিয়ম স্থাপিত, আৰু যাৰ দ্বাৰা যজমানৰ বাক্য দেৱতাসকললৈ পৌঁছে। গায়কসকলক সুগঠিত স্তৱ-স্তোত্ৰ লৈ অগ্নিৰ ওচৰলৈ আহিবলৈ আহ্বান জনোৱা হৈছে; তেওঁক বিশাল, উজ্জ্বল-শিখাযুক্ত, দানশীল, আৰু মৰুত/ৰুদ্ৰসকলৰ সৈতে মিত্ৰভাৱাপন্ন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সূক্তৰ অন্তত সোমপানৰ বাবে অগ্নিক স্পষ্ট আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছে—সোভৰ্যাসকলৰ প্ৰশংসাত আনন্দিত হৈ, ঋতানুগত অভিজাত বৃদ্ধি শক্তিশালী কৰক।
Mantra 1
अदर्शि गातुवित्तमो यस्मिन्व्रतान्यादधुः । उपो षु जातमार्यस्य वर्धनमग्निं नक्षन्त नो गिरः ॥
দেখা গৈছে—পথ-লাভৰ সৰ্বোত্তম জন, যাৰ ভিতৰত ঋত-ব্ৰতসমূহ স্থাপিত। আমাৰ গিৰ (স্তোত্ৰ-বাণী) অগ্নিৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়ে—সু-জাত, আৰ্যৰ বৃদ্ধি-কাৰক; সেই জ্যোতি, যি ঋতৰ দিশে মহৎ বিকাশ দৃঢ় কৰে।
Mantra 2
प्र दैवोदासो अग्निर्देवाँ अच्छा न मज्मना । अनु मातरं पृथिवीं वि वावृते तस्थौ नाकस्य सानवि ॥
অগ্ৰি—দৈৱোদাস, দেৱদাতা—নিজ মহিমাৰে দেৱসকলৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়ে। মাতৃ পৃথিৱীক অনুসৰণ কৰি তেওঁ বিস্তৃতভাৱে প্ৰসাৰিত হয়; আৰু স্বৰ্গৰ সানুত স্থিৰ হৈ থাকে—ভূমিৰ আধাৰ আৰু দীপ্ত শিখৰৰ মাজত সেতু স্থাপন কৰি।
Mantra 3
यस्माद्रेजन्त कृष्टयश्चर्कृत्यानि कृण्वतः । सहस्रसां मेधसाताविव त्मनाग्निं धीभिः सपर्यत ॥
তেওঁৰ পৰা জনসমূহ কৰ্ম-ক্ৰিয়ালৈ উদ্দীপিত হয়, নানা কৰ্ম সম্পাদন কৰে। সহস্ৰবাৰ মেধা-লাভৰ দৰে, আত্মাৰে আৰু ধী-জ্ঞানৰে অগ্নিক সপৰ্যা কৰা—যাতে বহু কৰ্ম বিচক্ষণ জ্যোতিত সুশৃঙ্খল হয়।
Mantra 4
प्र यं राये निनीषसि मर्तो यस्ते वसो दाशत् । स वीरं धत्ते अग्न उक्थशंसिनं त्मना सहस्रपोषिणम् ॥
হে অগ্নি, যি মৰ্ত্য তোমাক—হে বসু—দান কৰে, তাক তুমি ৰায়-সমৃদ্ধিলৈ আগুৱাই নিয়া। সি বীৰ লাভ কৰে—উক্থ-শংসী, আত্মবলত সমৃদ্ধ, সহস্ৰপোষণকাৰী।
Mantra 5
स दृळ्हे चिदभि तृणत्ति वाजमर्वता स धत्ते अक्षिति श्रवः । त्वे देवत्रा सदा पुरूवसो विश्वा वामानि धीमहि ॥
স দৃঢ়তো স্থিৰ বস্তুকো ভেদি তেওঁ বাজ—বল-সমৃদ্ধি—অৰৱৎ (অগ্ৰসৰ কৰোৱা শক্তি) দ্বাৰা জয় কৰে; তেওঁ অক্ষয় শ্ৰৱঃ (অম্লান কীৰ্তি) স্থাপন কৰে। হে পুরূৱসু, দেৱত্রাত সদা তোমাতেই আমি সকলো কাম্য বামানি (বাঞ্ছিত দান) ধৰি একাগ্ৰ কৰোঁ।
Mantra 6
यो विश्वा दयते वसु होता मन्द्रो जनानाम् । मधोर्न पात्रा प्रथमान्यस्मै प्र स्तोमा यन्त्यग्नये ॥
যি সকলো বসু (আৱশ্যক ধন-সম্পদ) বণ্টন কৰে, জনসমূহৰ মন্দ্ৰ (প্ৰসন্নকাৰী) হোতা—তেওঁলৈ মধুৰ প্ৰথম পাত্ৰসমূহ যেন, আৰু আমাৰ স্তোমসমূহ অগ্নিৰ বাবে আগবাঢ়ে।
Mantra 7
अश्वं न गीर्भी रथ्यं सुदानवो मर्मृज्यन्ते देवयवः । उभे तोके तनये दस्म विश्पते पर्षि राधो मघोनाम् ॥
গীতিৰে যেন ৰথ্য অশ্বক সজাই-পলিশ কৰে, তেনেদৰে দেৱযৱ (দেৱ-অন্বেষী) সুদানৱ (উদাৰ দাতা)সকলে স্তোত্ৰেৰে তোমাক মাৰ্জনা কৰে। হে দস্ম বিশ্পতে, মঘোনাসকলৰ ৰাধঃ (উদাৰ দান) আমাৰ বাবে পাৰ কৰাই দিয়া—উভয়তোকে-তনয়ে, আত্মাৰ সন্তান আৰু দেহধাৰী সন্তান দুয়োটাৰ বাবে।
Mantra 8
प्र मंहिष्ठाय गायत ऋताव्ने बृहते शुक्रशोचिषे । उपस्तुतासो अग्नये ॥
ঋত-জ্ঞাতা আৰু ঋত-বাহক, অতি-মহান, উজ্জ্বল শিখাযুক্ত সেই সর্বাধিক দানশীলজনৰ উদ্দেশে গীত গাওঁক; স্তুতিসহ নিকটৱৰ্তী হোৱা আমি অগ্নিদেৱক উপস্তৱ কৰোঁ।
Mantra 9
आ वंसते मघवा वीरवद्यशः समिद्धो द्युम्न्याहुतः । कुविन्नो अस्य सुमतिर्नवीयस्यच्छा वाजेभिरागमत् ॥
বীৰবল আনয়নকাৰী যশস্বী মঘৱান আমাৰ ওচৰলৈ আহে—সমিধিত, দ্যুম্নৰ বাবে আহূত। কুৱিন্নো, তাৰ নৱীন সুমতি সোজাকৈ, বাজ-শক্তিসমূহসহ, আমাৰ ওচৰলৈ নাহিব নে?
Mantra 10
प्रेष्ठमु प्रियाणां स्तुह्यासावातिथिम् । अग्निं रथानां यमम् ॥
প্ৰিয়সকলৰ মাজত অতি প্ৰিয়, আহি উপস্থিত হোৱা এই অতিথিক স্তৱ কৰক—ৰথসমূহৰ যম, অগ্নিদেৱক।
Mantra 11
उदिता यो निदिता वेदिता वस्वा यज्ञियो ववर्तति । दुष्टरा यस्य प्रवणे नोर्मयो धिया वाजं सिषासतः ॥
যি জ্বলি উঠা আৰু স্থাপিত, যি জানে আৰু জনায়—ধনৱান, যজ্ঞ-যোগ্য—সেইজন নিজৰ কৰ্মক্ষেত্ৰত গতি কৰি ঘূৰি ফুৰে। তেওঁৰ অৱতৰণ-পথত তৰংগসমূহ দুৰতিক্ৰম; তথাপি দীপ্ত ধিয়াৰে (উজ্জ্বল চিন্তাৰে) তেওঁলোকে ‘ৱাজ’—বল-সমৃদ্ধি—অন্বেষণ কৰে।
Mantra 12
मा नो हृणीतामतिथिर्वसुरग्निः पुरुप्रशस्त एषः । यः सुहोता स्वध्वरः ॥
আমাৰ অতিথি—বসুধন অগ্নি—অপমানিত নহওক; এইজন বহুপ্ৰশংসিত। যি সুহোতা, যি স্বধ্বৰ—যজ্ঞৰ সুশৃঙ্খল পথৰ অধিপতি।
Mantra 13
मो ते रिषन्ये अच्छोक्तिभिर्वसोऽग्ने केभिश्चिदेवैः । कीरिश्चिद्धि त्वामीट्टे दूत्याय रातहव्यः स्वध्वरः ॥
বসু অগ্নি, বেঁকা বাক্য-উক্তিৰে—যি কোনো উপায়ে—কোনেও তোমাক আঘাত নকৰক। কিয়নো ৰাতহব্য, স্বধ্বৰ—হৱি দানকাৰী, সুশৃঙ্খল যজ্ঞপথৰ অধিপতি—এজন গায়কো তোমাক দূত-কর্মৰ বাবে আহ্বান কৰে।
Mantra 14
आग्ने याहि मरुत्सखा रुद्रेभिः सोमपीतये । सोभर्या उप सुष्टुतिं मादयस्व स्वर्णरे ॥
হে অগ্নি, মৰুতসখা, ৰুদ্ৰসকলৰ সৈতে সোমপানৰ বাবে আহা। সোভৰ্য্যাসকলৰ সু-স্তৱনাৰ ওচৰলৈ আহি, তাত আনন্দিত হোৱা, হে স্বৰ্ণলোকীয়।
It praises Agni as the one who reveals the right path and upholds ṛta, and it invites him to come to the sacrifice—especially to the Soma rite—to accept offerings and praise.
The hymn presents Agni as the best guide who ‘finds the path’—both the ritual path that leads offerings to the gods and the moral/spiritual path aligned with ṛta.
They are storm-deities associated with Rudra, often pictured as Agni’s companions. Mentioning them intensifies the invitation, portraying a powerful divine entourage arriving for Soma-drinking.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.