Sukta 102
Sukta 8.102
Agni
এই অগ্নি-সূক্তত অগ্নিক যুৱ, জ্ঞানী ‘গৃহপতি’ ৰূপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যিয়ে যজমানক বিস্তৃত প্ৰাণশক্তি, সুৰক্ষা আৰু সঠিক পথ-নিৰ্দেশ দিয়ে। অগ্নিক বিজয়ী অশ্ব সদৃশ শক্তিশালী, বিজয়ী বল ৰূপে আহ্বান কৰা হয়, আৰু মিত্ৰ-সদৃশ নিয়ন্তা ৰূপে যিয়ে বৈৰিতা, শত্রুতা আৰু বিশৃঙ্খলা দূৰ কৰে। সূক্তৰ অন্তত অন্তৰ্মুখী প্ৰজ্বালনৰ ক্ৰিয়া উন্মোচিত হয়—মৰ্ত্যই মন আৰু জাগ্ৰত চিন্তাৰে অগ্নিক প্ৰজ্বালিত কৰি দীপ্তিমান ঋত (শৃঙ্খলা)ৰ সৈতে একাত্ম হয়।
Mantras
Mantra 1
त्वमग्ने बृहद्वयो दधासि देव दाशुषे । कविर्गृहपतिर्युवा ॥
হে অগ্নি, তুমি দাশুষে (দানকাৰী/যজ্ঞকাৰী) জনৰ ভিতৰত ব্ৰহৎ বয়ঃ—বিশাল জীৱনীশক্তি—স্থাপন কৰ। হে দেৱ, তুমি কবি (ঋষি-দ্ৰষ্টা), আৰু গৃহপতি—অন্তৰ্গৃহৰ যুৱ অধিপতি।
Mantra 2
स न ईळानया सह देवाँ अग्ने दुवस्युवा । चिकिद्विभानवा वह ॥
স্তোত্ৰ-আকাঙ্ক্ষা (ঈळা) ৰ সৈতে, হে অগ্নি, দেৱসকলক একেলগে আমাৰ ওচৰলৈ আন—আমাৰ দেৱসেৱাৰ নিমিত্তে। হে চিকিদ্বিভানৱ (বিবেচক, বহুল দীপ্তিমান), তেওঁলোকক ইয়ালৈ বহন কৰি আন।
Mantra 3
त्वया ह स्विद्युजा वयं चोदिष्ठेन यविष्ठ्य । अभि ष्मो वाजसातये ॥
ত্বয়াই হ স্বিদ্ যুজা সহচৰ হৈ, হে কনিষ্ঠ (যৱিষ্ঠ্য), তোমাৰ অতি-প্ৰেৰক শক্তিৰে আমি আগবাঢ়োঁ—বাজসাতয়ৈ, ‘ৱাজ’ (বল-সমৃদ্ধি) জয়ৰ দিশে।
Mantra 4
और्वभृगुवच्छुचिमप्नवानवदा हुवे । अग्निं समुद्रवाससम् ॥
ঔৰ্ব আৰু ভৃগুসকলৰ দৰে, লাভ-সিদ্ধি জয় কৰা জনৰ দৰে, মই শুচি অগ্নিক আহ্বান কৰোঁ—সমুদ্ৰবাসস, সমুদ্ৰ-গভীৰত বাস কৰা অগ্নিক।
Mantra 5
हुवे वातस्वनं कविं पर्जन्यक्रन्द्यं सहः । अग्निं समुद्रवाससम् ॥
বাতস্বন—বতাহৰ দৰে ধ্বনি থকা কবি, পৰ্জন্যক্ৰন্দ্য—বজ্ৰবৰষাৰ দৰে গর্জন কৰা সহঃ (বল) স্বৰূপ অগ্নিক মই আহ্বান কৰোঁ—সমুদ্ৰবাসস, সমুদ্ৰ-গভীৰত বাস কৰা অগ্নিক।
Mantra 6
आ सवं सवितुर्यथा भगस्येव भुजिं हुवे । अग्निं समुद्रवाससम् ॥
যেনেকৈ সৱিতৃৰ সৱন-প্ৰেৰণা আহ্বান কৰা হয়, যেনেকৈ ভাগৰ ভোগ-ভাগ্য আহ্বান কৰা হয়, তেনেকৈ মই সমুদ্ৰ-গভীৰত বাস কৰা অগ্নিক আহ্বান কৰোঁ—ঋত-গতি জাগ্ৰতকাৰী আৰু আনন্দ-বিতৰণকাৰী অগ্নি।
Mantra 7
अग्निं वो वृधन्तमध्वराणां पुरूतमम् । अच्छा नप्त्रे सहस्वते ॥
যজ্ঞ-পথৰ অধ্বৰসমূহত সদা বৃদ্ধি পোৱা, কৰ্মত অতি-প্ৰচুৰ অগ্নিক মই তোমালোকৰ বাবে আহ্বান কৰোঁ। শক্তিমান নপ্তৃ—মহাবলবান সন্তানৰ ওচৰলৈ সোজাকৈ আহা।
Mantra 8
अयं यथा न आभुवत्त्वष्टा रूपेव तक्ष्या । अस्य क्रत्वा यशस्वतः ॥
এই শক্তি আমাৰ বাবে ত্বষ্টৃৰ দৰে হওক—কাৰিগৰে যেনেকৈ ৰূপ গঢ়ে তেনেকৈ গঢ়ি তোলে—তাঁৰ ক্ৰতু (কাৰ্যক্ষম ইচ্ছা) আৰু দীপ্ত কৌশলৰ দ্বাৰা, সত্য-যশৰ বাহক।
Mantra 9
अयं विश्वा अभि श्रियोऽग्निर्देवेषु पत्यते । आ वाजैरुप नो गमत् ॥
এই অগ্নি সকলো শ্ৰীৰ ওপৰত অধিপতি হৈ দেৱসকলৰ মাজত বিচৰণ কৰে; বীৰ্য-বৃদ্ধিৰ ‘বাজ’সমূহ লৈ তেওঁ আমাৰ ওচৰলৈ আহক।
Mantra 10
विश्वेषामिह स्तुहि होतॄणां यशस्तमम् । अग्निं यज्ञेषु पूर्व्यम् ॥
ইয়াত সকলো আহ্বানকাৰী হোতৃসকলৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক যশস্বী, যজ্ঞসমূহত পূৰ্বৰূপে উপস্থিত সেই অগ্নিক স্তৱ কৰা।
Mantra 11
शीरं पावकशोचिषं ज्येष्ठो यो दमेष्वा । दीदाय दीर्घश्रुत्तमः ॥
দ্ৰুতগামী, পাৱক জ্যোতিসে উজ্জ্বল—শক্তিসকলৰ জ্যেষ্ঠ—অগ্নি গৃহসমূহত দীপ্তি মাৰে; দীৰ্ঘ-প্ৰতিধ্বনিত, সৰ্বাধিক বিস্তৃতভাৱে শ্ৰুত সেই আহ্বান।
Mantra 12
तमर्वन्तं न सानसिं गृणीहि विप्र शुष्मिणम् । मित्रं न यातयज्जनम् ॥
হে বিপ্ৰ! বিজয়ী অশ্বৰ দৰে তেজস্বী, শুষ্মে পূৰ্ণ সেইজনক গাওঁ; মিত্ৰদেৱৰ দৰে যি জনক সৎপথত স্থাপন কৰে, বৈৰী আৰু অশান্তি-উৎপাদক শক্তিক দূৰ কৰে।
Mantra 13
उप त्वा जामयो गिरो देदिशतीर्हविष्कृतः । वायोरनीके अस्थिरन् ॥
উপহাৰ-সজ্জিত জ্ঞাতিশক্তিসমূহে দীপ্ত গীতবাণী লৈ তোমাৰ ওচৰলৈ আহিল; সিহঁতে সেই বাণীসমূহক বায়ুৰ অগ্ৰভাগত স্থাপন কৰিলে—যাতে প্ৰাণশক্তিয়ে কৰ্ম আগবঢ়ায়।
Mantra 14
यस्य त्रिधात्ववृतं बर्हिस्तस्थावसंदिनम् । आपश्चिन्नि दधा पदम् ॥
যাৰ ত্ৰিধাতু-প্ৰতিষ্ঠিত আসন—প্ৰসাৰিত পবিত্ৰ বৰ্হি—অখণ্ডভাৱে স্থিৰ থাকে; জলসমূহেও তাতেই নিজৰ পদ স্থাপন কৰে; সেই স্থিত আধাৰত চেতনাৰ গতি পাদপীঠ পায়।
Mantra 15
पदं देवस्य मीळ्हुषोऽनाधृष्टाभिरूतिभिः । भद्रा सूर्य इवोपदृक् ॥
দানশীল দেৱতাৰ পদচিহ্ন অজেয় সহায়সমূহে সুৰক্ষিত কৰিছে; ই সূৰ্যৰ দৰে মঙ্গলময় উপদৃক্—উৰ্ধ্বদৰ্শন, যি সঠিক বোধ জাগায়।
Mantra 16
अग्ने घृतस्य धीतिभिस्तेपानो देव शोचिषा । आ देवान्वक्षि यक्षि च ॥
হে অগ্নি, ঘৃতসম দীপ্ত চিন্তাৰ ধীতিসমূহে প্ৰজ্বলিত হৈ, দেৱ, তোমাৰ শোচিষা জ্বলি উঠি—দেৱতাসকলক ইয়ালৈ আন; আৰু তেওঁলোকক যজ্ঞ কৰ, অৰ্পণ সম্পূৰ্ণ কৰ।
Mantra 17
तं त्वाजनन्त मातरः कविं देवासो अङ्गिरः । हव्यवाहममर्त्यम् ॥
মাতৃসকলেই তোমাক জন্ম দিলে—হে অঙ্গিরস, দেৱসকলৰ মাজত কবি; হব্যবাহ, অমৰ—যজ্ঞৰ অগ্নি, যি হৱি বহন কৰে।
Mantra 18
प्रचेतसं त्वा कवेऽग्ने दूतं वरेण्यम् । हव्यवाहं नि षेदिरे ॥
হে অগ্নি, কৱি, প্ৰচেতস্—তোমাকেই তেওঁলোকে অন্তৰত স্থাপন কৰিছে দীপ্ত-চিত্ত দূত ৰূপে, বাছনিৰো বাছনি-যোগ্য; হব্যবাহ, যি আমাৰ মানৱ-বাক্য আৰু সংকল্পক দেৱলোকলৈ বহন কৰে।
Mantra 19
नहि मे अस्त्यघ्न्या न स्वधितिर्वनन्वति । अथैतादृग्भरामि ते ॥
কাৰণ মোৰ ওচৰত অঘ্ন্যা—অহিংসনীয়া গাই নাই, নাহে বন কাটি জয় আনিব পৰা স্বধিতি (কুঠাৰ); সেয়ে, যিমান পাৰোঁ, তাতেই—এইমাত্ৰ—মোৰ আকাঙ্ক্ষাৰ হব্য তোমালৈ আনি দিছোঁ।
Mantra 20
यदग्ने कानि कानि चिदा ते दारूणि दध्मसि । ता जुषस्व यविष्ठ्य ॥
হে অগ্নি, তোমাত যি যি কাঠ-ইন্ধন—যিমানেই সৰু হওক—আমি স্থাপন কৰোঁ, সেয়া গ্ৰহণ কৰা, হে যৱিষ্ঠ্য (সৰ্বকনিষ্ঠ, সদা-নৱ); আমাৰ অপূৰ্ণ সামগ্ৰীকো অনুগ্ৰহে জুইৰ বৃদ্ধিৰ যোগ্য কৰি তোলা।
Mantra 21
यदत्त्युपजिह्विका यद्वम्रो अतिसर्पति । सर्वं तदस्तु ते घृतम् ॥
যি উপজিহ্বিকা (জিভাৰে চেলেকা সৰু জীৱ) খাই নষ্ট কৰে, যি পিঁপৰা সৰি সৰি পাৰ হয়—সেই সকলো তোমাৰ বাবে ঘৃত হʼওক; যি ক্ষয়-অশুচি, সেয়া অগ্নিৰ বাবে স্পষ্ট ঘৃত-সমৃদ্ধিত পৰিণত হʼওক।
Mantra 22
अग्निमिन्धानो मनसा धियं सचेत मर्त्यः । अग्निमीधे विवस्वभिः ॥
মনৰে অগ্নিক জ্বলাই, মর্ত্যই ধী (চিন্তা-শক্তি) জাগ্ৰত কৰে; বিবস্বৎ-শক্তিসমূহেৰে তেওঁ অগ্নিক ইধে—চেতন ইচ্ছাৰ সেই জ্যোতি, যি ঋতৰ দীপ্ত বিধানলৈ নিয়া।
Frequently Asked Questions
The hymn is addressed primarily to Agni, the Vedic Fire, praised as the youthful “lord of the house” and the divine power that carries offerings and protects the worshipper.
It teaches that Agni gives expansive life-force and protection, removes hostile disorder, and should be kindled both outwardly in ritual fire and inwardly through focused mind and awakened thought (dhī).
It can be used during fire-lighting or lamp-lighting with a clear intention: invoke Agni for clarity, strength, and right guidance, and treat the act of kindling as an inner awakening of disciplined will and luminous understanding.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.