Sukta 4
Sukta 7.4
Vasiṣṭha
Agni
Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
এই বশিষ্ঠ-ৰচিত সূক্তত উজ্জ্বল অন্তৰ্নিহিত আৰু বাহ্য—দুয়ো ৰূপৰ অগ্নিক প্ৰজ্বলিত কৰা হয়, আৰু যজ্ঞকাৰীসকলক তেওঁৰ ওচৰলৈ হব্য (অৰ্পণ) আৰু শুদ্ধ অভিপ্ৰায়/মতি আনিবলৈ আহ্বান জনোৱা হয়। অগ্নিক সেই জ্ঞানী ৰূপে প্ৰশংসা কৰা হয় যিয়ে দেৱ আৰু মানৱ—সকলো জন্মৰ মাজেৰে গতি কৰে; শক্তি আৰু সঠিক বোধেৰে ওচৰ চাপিলে তেওঁ অমৰত্ব, ধন-সম্পদ আৰু বীৰশক্তি দান কৰে। সূক্তটোৰ অন্তত গায়ক আৰু সকলো স্তোতাসকলৰ বাবে স্থায়ী স্বস্তি (মঙ্গল) আৰু আশীৰ্বাদ বিচাৰি প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।
Mantras
Mantra 1
प्र वः शुक्राय भानवे भरध्वं हव्यं मतिं चाग्नये सुपूतम् । यो दैव्यानि मानुषा जनूंष्यन्तर्विश्वानि विद्मना जिगाति ॥
তোমালোক আগবঢ়াই আনক উজ্জ্বল দীপ্তিমান অগ্নিৰ বাবে সু-পবিত্ৰ হব্য আৰু আলোকিত মতি (ধ্যান-চিন্তা)। যি নিজৰ বিদ্মনা (জ্ঞান) দ্বাৰা ভিতৰৰ সকলো জন্ম—দৈৱ আৰু মানৱ—অন্তৰত ভেদি যায়, আৰু সমগ্ৰ ভৱনক ভিতৰৰ পৰা সংযোগ কৰে।
Mantra 2
स गृत्सो अग्निस्तरुणश्चिदस्तु यतो यविष्ठो अजनिष्ट मातुः । सं यो वना युवते शुचिदन्भूरि चिदन्ना समिदत्ति सद्यः ॥
সেই গৃত্স (তীক্ষ্ণ) অগ্নি আমাৰ বাবে তাৰুণ্য-শক্তি হৈ থাকক—যি মাতৃৰ পৰা যৱিষ্ঠ (সৰ্বকনিষ্ঠ) ৰূপে জন্মিল। যি শীঘ্ৰে বনসমূহৰ সৈতে যুক্ত হয়, শুচিতা দান কৰে, আৰু তৎক্ষণাৎ প্ৰচুৰ অন্নো সমিধা কৰি ভক্ষণ কৰে।
Mantra 3
अस्य देवस्य संसद्यनीके यं मर्तासः श्येतं जगृभ्रे । नि यो गृभं पौरुषेयीमुवोच दुरोकमग्निरायवे शुशोच ॥
এই দেৱতাৰ সন্মুখত, একে মুখমণ্ডলত, মৰ্ত্যসকলে উজ্জ্বলজনক ধৰি ল’লে। যিজনে মানৱীয় আঁকোৱালি-ধৰা (পৌৰুষেয়ী গ্ৰভ) নত কৰি ক’লে—যি গৃহক দুৰ্বাসযোগ্য কৰে—সেই অগ্নি আৰ্য/অন্বেষকৰ বাবে দীপ্ত হৈ জ্বলি উঠিল, অজ্ঞানৰ সংকীৰ্ণ দুৰোক (দুৰ্গৃহ) দগ্ধ কৰি।
Mantra 4
अयं कविरकविषु प्रचेता मर्तेष्वग्निरमृतो नि धायि । स मा नो अत्र जुहुरः सहस्वः सदा त्वे सुमनसः स्याम ॥
এই অগ্নি অদৰ্শীসকলৰ মাজত কবি-দ্ৰষ্টা, প্ৰচেতা—জাগ্ৰত বোধ। মৰ্ত্যসকলৰ ভিতৰত অমৃত অগ্নিক স্থাপন কৰা হৈছে। হে সহস্বান্ (মহাশক্তিমান) শোধক, ইয়াত আমাৰ ভিতৰত যি বেঁকা-দোষ আছে তাক দগ্ধ কৰা; যাতে সদায় তোমাতেই আমি সুমনস—শুভ, দীপ্ত মনৰ—হওঁ।
Mantra 5
आ यो योनिं देवकृतं ससाद क्रत्वा ह्यग्निरमृताँ अतारीत् । तमोषधीश्च वनिनश्च गर्भं भूमिश्च विश्वधायसं बिभर्ति ॥
যিজনে দেৱসৃষ্ট যোনি—গৰ্ভস্থান—লৈ আহি আশ্ৰয় ল’লে; নিজৰ ক্রতু (সচেতন শক্তি) দ্বাৰা অগ্নিয়ে অমৃতসকলকো অতিক্ৰম কৰিলে। তাক ঔষধিসকল আৰু বনসমূহ গৰ্ভৰূপে ধাৰণ কৰে; আৰু ভূমিও তাক—বিশ্বধায়স, সকলোকে ধাৰণ-পোষণ কৰা—নিজৰ সাৰ্বজনীন ভৱনৰ গুপ্ত বীজৰূপে বহন কৰে।
Mantra 6
ईशे ह्यग्निरमृतस्य भूरेरीशे रायः सुवीर्यस्य दातोः । मा त्वा वयं सहसावन्नवीरा माप्सवः परि षदाम मादुवः ॥
অগ্নিয়ে হি অমৃতৰ প্ৰচুৰ ভাণ্ডাৰৰ অধিপতি; ধন-সম্পদ আৰু সু-বীৰ্য (বীৰবল)-দাতা ৰায়ৰো অধিপতি। হে সহসাৱান্ (শক্তিমান) প্ৰভু, অন্তৰৰ বীৰতা নথকা অৱস্থাত আমি যেন তোমাৰ ওচৰ নাযাওঁ; দুৰ্বল বা বিভ্ৰান্ত হৈ তোমাৰ চাৰিওফালে যেন বহি নাথাকোঁ।
Mantra 7
परिषद्यं ह्यरणस्य रेक्णो नित्यस्य रायः पतयः स्याम । न शेषो अग्ने अन्यजातमस्त्यचेतानस्य मा पथो वि दुक्षः ॥
যথাযথ সাধনাৰে জয় কৰিবলগীয়া ধন-ভাণ্ডাৰ, চিৰন্তন ৰায়—তাৰ অধিপতি আমি হওঁ। হে অগ্নে, অন্যথা-জন্মা কোনো অৱশিষ্ট নাই; অচেতনসকলৰ পথ আমাৰ বাবে যেন বিচ্ছিন্ন নোহোৱে—চেতনাৰ সঠিক পথত আমাক স্থিৰ ৰাখা।
Mantra 8
नहि ग्रभायारणः सुशेवोऽन्योदर्यो मनसा मन्तवा उ । अधा चिदोकः पुनरित्स एत्या नो वाज्यभीषाळेतु नव्यः ॥
অৰণি গ্ৰহণ কৰিবলগীয়া নহয়; সি সু-শেৱ (অনুগ্ৰহশীল), কিন্তু মনৰ সত্য চিন্তন-মননেদ্বাৰাই ধৰা পৰে—অন্যৰ উদৰৰ ক্ষুধাৰে নহয়। ঘৰ-আশ্ৰয় হেৰালেও সি পুনৰ সেই বাসস্থানলৈ আহে; জয়ী বল, নতুন প্ৰেৰক, বিজয়ী তেজেৰে আমাৰ ওচৰলৈ আহক।
Mantra 9
त्वमग्ने वनुष्यतो नि पाहि त्वमु नः सहसावन्नवद्यात् । सं त्वा ध्वस्मन्वदभ्येतु पाथः सं रयिः स्पृहयाय्यः सहस्री ॥
হে অগ্নি, তুমি সেৱা-প্ৰয়াসীজনক ৰক্ষা কৰা; হে সহসাৱান, তুমি আমাক দোষ-অপবাদৰ পৰা ৰক্ষা কৰা। দৃঢ় তেজেৰে পথ তোমাৰ ওচৰলৈ আহক; তোমাৰ শিখাত আমাৰলৈ সহস্ৰগুণে কাম্য ৰয়ি—সমৃদ্ধি—সমবেত হওক।
Mantra 10
एता नो अग्ने सौभगा दिदीह्यपि क्रतुं सुचेतसं वतेम । विश्वा स्तोतृभ्यो गृणते च सन्तु यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
হে অগ্নি, এই সৌভাগ্যসমূহ আমাৰ বাবে দীপ্ত হওক; সু-বোধে দীপ্ত সচেতন ক্ৰতু—ইচ্ছা-সংকল্প—আমিয়ে বাছি লৈ অনুসৰণ কৰোঁ। স্তোতা আৰু গায়কৰ বাবে সকলো আশীৰ্বাদ হওক; আৰু হে দেবশক্তিসকল, স্বস্তিৰ অৱস্থাসমূহেৰে সদায় আমাক ৰক্ষা কৰা।
Frequently Asked Questions
It teaches that Agni should be approached with both an outer offering and an inner, purified intention. Agni then grants clarity, strength, prosperity, and protection.
It presents Agni as an inner knower present across all states of existence—linking divine powers and human life from within, and guiding transformation through knowledge.
It means a will or resolve (kratu) that is clear in understanding (sucetas). The hymn asks that we choose and follow this luminous, discerning intention.
Ask anything about Sukta 4 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.