Sukta 4
Sukta 7.4
Vasiṣṭha
Agni
Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
ఈ వసిష్ఠ స్తోత్రం ప్రకాశమయమైన అంతర్గత–బాహ్య అగ్నిగా అగ్నిని ప్రదీప్తం చేస్తుంది; యజ్ఞకర్తలు హవ్యమును మరియు శుద్ధమైన సంకల్పబుద్ధి (మతి)ని ఆయనకు సమర్పించమని కోరుతుంది. అగ్ని దివ్యమైనవీ మానవమైనవీ అయిన సమస్త జన్మలలో సంచరించే జ్ఞాతగా స్తుతింపబడతాడు; బలంతో, సమ్యక్ అవగాహనతో ఆయనను ఆశ్రయించినవారికి అమృతత్వం, సంపద, వీరశక్తిని ప్రసాదిస్తాడు. చివరగా గాయకునికీ, స్తుతించువారందరికీ చిరస్థాయి క్షేమం (స్వస్తి) మరియు ఆశీర్వాదాలు కలుగునట్లు ప్రార్థనతో స్తోత్రం ముగుస్తుంది.
Mantras
Mantra 1
प्र वः शुक्राय भानवे भरध्वं हव्यं मतिं चाग्नये सुपूतम् । यो दैव्यानि मानुषा जनूंष्यन्तर्विश्वानि विद्मना जिगाति ॥
ప్రకాశవంతుడైన, దీప్తిమంతుడైన అగ్నికి సుపూతమైన హవిని, ప్రకాశితమైన ‘మతి’ (ధ్యానం/ఆలోచన) ను ముందుకు తీసుకురండి. ఆయన తన ‘విద్మనా’ (జ్ఞానం) ద్వారా అంతరంలోనే సమస్త జన్మల—దైవమూ మానవమూ—మధ్యగా గమించి, సమస్త ‘భవ’ (అవతరణ/అవడం) ను లోపల నుంచే అనుసంధానిస్తాడు.
Mantra 2
स गृत्सो अग्निस्तरुणश्चिदस्तु यतो यविष्ठो अजनिष्ट मातुः । सं यो वना युवते शुचिदन्भूरि चिदन्ना समिदत्ति सद्यः ॥
ఆ అగ్ని మా కొరకు తీక్ష్ణమైన, యౌవనశక్తిగా ఉండుగాక—మాతృ నుండి ‘యవిష్ఠ’ (అత్యంత కనిష్ఠుడు/అత్యంత చిన్నవాడు) గా జన్మించినవాడు. శుచిత్వం ప్రసాదిస్తూ వనములతో సంయోగమై, విస్తారమైన అన్నములనుకూడా తక్షణమే సమిధగా చేసి దహించువాడు—అతడే మా అంతరంలో వెలుగుగా మారవలసిన సమస్తాన్ని స్వీకరించుగాక.
Mantra 3
अस्य देवस्य संसद्यनीके यं मर्तासः श्येतं जगृभ्रे । नि यो गृभं पौरुषेयीमुवोच दुरोकमग्निरायवे शुशोच ॥
ఈ దేవుని సన్నిధిలో, అతని ముఖమండల సమీపంలో, మర్త్యులు ఆ శ్వేత-దీప్తిని పట్టుకున్నారు. గృహాన్ని దుర్వాసంగా చేసే మానవీయ పట్టుదలని కిందికి దించి పలికినవాడు; ఆ అగ్ని అన్వేషకునికై జ్వలించి, అజ్ఞానపు సంకుచిత నివాసాన్ని దహించాడు.
Mantra 4
अयं कविरकविषु प्रचेता मर्तेष्वग्निरमृतो नि धायि । स मा नो अत्र जुहुरः सहस्वः सदा त्वे सुमनसः स्याम ॥
ఈ అగ్ని అకవులలో కవిగా, ప్రచేతా—జాగృత బుద్ధిగా ఉన్నాడు; అమృతుడు మర్త్యులలో స్థాపించబడ్డాడు. ఓ సహస్వాన్ శుద్ధికర్తా, ఇక్కడ మా లోపల వక్రమైనదాన్ని దహించి తొలగించు; ఎల్లప్పుడూ నీలో మేము సుమనస్—శుభమూ దీప్తమూ అయిన మనస్సుతో—ఉండునట్లు.
Mantra 5
आ यो योनिं देवकृतं ससाद क्रत्वा ह्यग्निरमृताँ अतारीत् । तमोषधीश्च वनिनश्च गर्भं भूमिश्च विश्वधायसं बिभर्ति ॥
దేవకృత యోని—దేవులు నిర్మించిన గర్భంలో—వచ్చి ఆసీనుడైనవాడు; ఆ అగ్ని తన క్రతు—సచేతన శక్తి—ద్వారా అమృతులనికూడా దాటి వెళ్లాడు. అతనిని ఔషధులు, వనాలు గర్భంగా ధరిస్తాయి; భూమి కూడా అతనిని—విశ్వధాయస్, సర్వధారకుడు—తన విశ్వవ్యాప్త భవనానికి గుప్త బీజంగా ధరిస్తుంది.
Mantra 6
ईशे ह्यग्निरमृतस्य भूरेरीशे रायः सुवीर्यस्य दातोः । मा त्वा वयं सहसावन्नवीरा माप्सवः परि षदाम मादुवः ॥
అగ్నియే అమృతపు అపార సమృద్ధికి అధిపతి; ధనదాతకూ, సువీర్యం (వీరబలం) సమృద్ధికీ అధిపతియే. హే సహసావన్ (శక్తిస్వామి), అంతర్వీరత లేనివారిగా మేము నిన్ను సమీపించకూడదు; బలహీనులుగా గానీ భ్రమితులుగా గానీ నీ చుట్టూ కూర్చోకూడదు.
Mantra 7
परिषद्यं ह्यरणस्य रेक्णो नित्यस्य रायः पतयः स्याम । न शेषो अग्ने अन्यजातमस्त्यचेतानस्य मा पथो वि दुक्षः ॥
న్యాయమైన ప్రయత్నంతో పొందదగిన ఆ నిధికోసం, ఆ నిత్య ధనంకోసం, మేము దాని అధిపతులమవుదాం. హే అగ్నే, ‘అన్యజాతం’ (వేరే విధంగా పుట్టిన) అనే శేషం ఏదీ లేదు; అచేతనుల మార్గం మా కోసం చెదరిపోనీయకు—చైతన్యపు సన్మార్గంలో మమ్మల్ని నిలుపు.
Mantra 8
नहि ग्रभायारणः सुशेवोऽन्योदर्यो मनसा मन्तवा उ । अधा चिदोकः पुनरित्स एत्या नो वाज्यभीषाळेतु नव्यः ॥
అరణి పట్టుబడేది కాదు; అతడు సుశేవ (శుభకరుడు), కాని అతడిని గ్రహించేది మనస్సు యొక్క సత్య మంథనంతోనే—ఇతరుల ఉదర-తృష్ణతో కాదు. గృహం పోయినా అతడు మళ్లీ అదే నివాసానికి వస్తాడు; నవ్య (కొత్త) వాజ్య (విజయాన్ని ప్రేరేపించే బలం) అభిషాళ (జయశక్తి)తో మా వైపు రానివ్వు.
Mantra 9
त्वमग्ने वनुष्यतो नि पाहि त्वमु नः सहसावन्नवद्यात् । सं त्वा ध्वस्मन्वदभ्येतु पाथः सं रयिः स्पृहयाय्यः सहस्री ॥
హే అగ్నీ! సేవించుటకు యత్నించువానిని నీవు కాపాడు; హే సహసావన్ (పరాక్రమశాలి), మమ్మల్ని అవద్య (దోషం) నుండి రక్షించు. ధ్వస్మన్-వలె దృఢమైన వేగంతో పథం నీ వైపు అభిముఖమై రానివ్వు; నీ జ్వాలలో సహస్రగుణమైన, స్పృహణీయ రయి—సంపద/పూర్ణత—మాకు సమకూరుగాక.
Mantra 10
एता नो अग्ने सौभगा दिदीह्यपि क्रतुं सुचेतसं वतेम । विश्वा स्तोतृभ्यो गृणते च सन्तु यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
హే అగ్నీ! ఈ సౌభాగ్యాలు మాకు ప్రకాశించుగాక; మేము సుచేతస్ (సుప్రబుద్ధి) గల క్రతు—ప్రకాశమయ సంకల్పం/వ్రతం—ను ఎంచుకొని అనుసరించుదుము. స్తోతా మరియు గృణత్ (పాడి స్తుతించువాడు) వారికి సమస్త ఆశీర్వాదాలు కలుగుగాక; హే దేవశక్తులారా, స్వస్తిభిః (క్షేమస్థితులతో) మమ్మల్ని ఎల్లప్పుడూ కాపాడండి.
Inside Sukta 4
How it unfolds
- Where it opens
A direct call to bring forward a well-purified offering and illumined thought to the bright Agni (RV 7.4.1).
- Development
Agni is portrayed as the inner knower who traverses all births and as the lord of immortality and prosperity; the hymn stresses approaching him with strength and competence, not weakness or confusion (cf. RV 7.4.6).
- Climax
The prayer turns inward: may we choose and follow a luminous, well-understanding will (kratu) so Agni’s felicities truly ‘shine’ for us (RV 7.4.10).
- Where it settles
A universal benediction: blessings for the praiser and singer, and continual protection through states of well-being (svasti).
The deity: Agni
- In the VedaAgni is the shining, pure flame and the divine priest (hotṛ) who receives offerings and bears them to the gods; he is praised as luminous (śukra, bhānu), wise, and all-knowing within beings and worlds.
- Cosmic functionMediator between humans and gods, transformer of offerings, awakener of dawn-like clarity, and guardian of the sacrificial order that sustains prosperity and continuity.
- Inner significanceThe fire of consciousness and discernment that purifies intention, links all states of becoming, and empowers a person with ‘inner heroes’—courage, clarity, and right will (kratu).
The seer
- VasiṣṭhaVasiṣṭha gotra (one of the principal ṛṣi-families; traditional seer of many hymns in Maṇḍala 7) · Foremost among the family seers of the Rig Veda; celebrated for hymns to Agni and Varuṇa and for shaping the theological-ritual language of the Vasiṣṭha Maṇḍala.
Famous verses
प्र वः शुक्राय भानवे भरध्वं हव्यं मतिं चाग्नये सुपूतम् । यो दैव्यानि मानुषा जनूंष्यन्तर्विश्वानि विद्मना जिगाति ॥ईशे ह्यग्निरमृतस्य भूरेरीशे रायः सुवीर्यस्य दातोः । मा त्वा वयं सहसावन्नवीरा माप्सवः परि षदाम मादुवः ॥yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ
Attributes of the deity
- Hotṛ and messenger (carrier of offerings)
- Purifier (supūta) and illuminator (bhānu/śukra)
- Knower who pervades births (divine and human)
- Giver of wealth and heroic force (rāyaḥ, suvīrya)
- Protector granting well-being (svasti)
Also by this seer
- Primary authorship of much of Rig Veda Maṇḍala 7 (Vasiṣṭha family book)
- Notable Varuṇa hymns in Maṇḍala 7 emphasizing ṛta (cosmic order) and moral insight
- Agni hymns that integrate ritual fire with inner illumination (mati/kratu themes)
The rite, step by step
- Prepare and tend the sacred fire; establish mental and ritual purity (supūta).
- Invite Agni with praise, presenting both havya (oblation) and mati (intent/insight).
- Offer oblations with recitation, asking Agni to carry them and to awaken ‘sucetas’ kratu (clear will).
- Pray for mastery of immortality, wealth, and heroic power; resolve not to approach without inner strength.
- Conclude with blessings for the chanter and the community, requesting enduring svasti (well-being).
Offerings
- Ghee (ājya) into the fire
- Samidh (fuel sticks) for kindling
- Optional: soma-related oblations if integrated into a soma rite
- Speech/praise (stuti) and intention (mati) as inner offerings
Frequently Asked Questions
It teaches that Agni should be approached with both an outer offering and an inner, purified intention. Agni then grants clarity, strength, prosperity, and protection.
It presents Agni as an inner knower present across all states of existence—linking divine powers and human life from within, and guiding transformation through knowledge.
It means a will or resolve (kratu) that is clear in understanding (sucetas). The hymn asks that we choose and follow this luminous, discerning intention.
Ask anything about Sukta 4 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
