
Sukta 7.4
Vasiṣṭha
Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
આ વસિષ્ઠ સૂક્ત અગ્નિને તેજસ્વી આંતરિક અને બાહ્ય અગ્નિ તરીકે પ્રજ્વલિત કરે છે અને યજ્ઞકર્તાઓને તેની પાસે હવ્ય તેમજ શુદ્ધ સંકલ્પબુદ્ધિ (મતિ) અર્પણ કરવા કહે છે. અગ્નિ સર્વ જન્મોમાં—દૈવી અને માનવી—વિચરનાર જાણકાર તરીકે સ્તુત થાય છે; બળ અને યોગ્ય સમજ સાથે તેની શરણાગતિ કરનારને તે અમરત્વ, સંપત્તિ અને વીરશક્તિ આપે છે. સૂક્તનો અંત ગાયક અને સ્તુતિ કરનાર સૌ માટે દીર્ઘકાલીન કલ્યાણ (સ્વસ્તિ) અને આશીર્વાદની પ્રાર્થના સાથે થાય છે.
Mantra 1
प्र वः शुक्राय भानवे भरध्वं हव्यं मतिं चाग्नये सुपूतम् । यो दैव्यानि मानुषा जनूंष्यन्तर्विश्वानि विद्मना जिगाति ॥
તમારા માટે, તેજસ્વી પ્રકાશવાળા (શુક્ર) અગ્નિ માટે, સુપૂત હવ્ય અને પ્રકાશિત મતિ આગળ ધરો. જે પોતાના વિદ્મના—જ્ઞાનથી—અંતરમાં રહેલા સર્વ જન્મોને, દૈવ અને માનુષ બંનેને, વ્યાપી જાય છે.
Mantra 2
स गृत्सो अग्निस्तरुणश्चिदस्तु यतो यविष्ठो अजनिष्ट मातुः । सं यो वना युवते शुचिदन्भूरि चिदन्ना समिदत्ति सद्यः ॥
એ ગૃત્સ (તીક્ષ્ણ) અગ્નિ અમારા માટે તરુણ—યુવાન શક્તિ—રૂપે રહે; જે માતાથી યવિષ્ઠ—સૌથી નાનો—રૂપે જન્મ્યો. જે શુચિ—પવિત્રતા—સાથે વનોમાં જોડાય છે, અને સદ્યઃ—તત્કાળ—પ્રચુર અન્નને પણ ભસ્મ કરે છે; તે અમામાં પણ પ્રકાશમાં રૂપાંતરિત થનાર સર્વને ગ્રહણ કરે.
Mantra 3
अस्य देवस्य संसद्यनीके यं मर्तासः श्येतं जगृभ्रे । नि यो गृभं पौरुषेयीमुवोच दुरोकमग्निरायवे शुशोच ॥
આ દેવના સંસદમાં, તેના જ્યોતિર્મય મુખ સામે, મર્ત્યોોએ શ્વેત-પ્રકાશમાનને પકડી લીધો. જે માનવીય પકડ—જે ઘર (દુરોક)ને દુર્વસ બનાવે—તેને નીચે ઉતારીને (દમાવીને) બોલ્યો; એવો અગ્નિ યાચક માટે પ્રજ્વલિત થયો, અજ્ઞાનના સંકુચિત નિવાસને દહન કરીને દૂર કરે છે.
Mantra 4
अयं कविरकविषु प्रचेता मर्तेष्वग्निरमृतो नि धायि । स मा नो अत्र जुहुरः सहस्वः सदा त्वे सुमनसः स्याम ॥
આ અગ્નિ અકવિઓમાં કવિ છે, પ્રચેતા—જાગૃત ચેતના; મર્ત્યોમાં અમૃતને સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો છે. હે સહસ્વાન્ શુદ્ધિકર્તા, અહીં અમારામાં જે વાંકું છે તેને દહન કરીને દૂર કર; જેથી સદા તારા માં અમે સુમનસ—શુભ અને પ્રકાશમય મનવાળા—થઈએ.
Mantra 5
आ यो योनिं देवकृतं ससाद क्रत्वा ह्यग्निरमृताँ अतारीत् । तमोषधीश्च वनिनश्च गर्भं भूमिश्च विश्वधायसं बिभर्ति ॥
જે દેવકૃત યોનિ—દેવોએ રચેલી ગર્ભસ્થિતિ—માં આવીને વસ્યો, તે અગ્નિ ક્રત્વા, ચેતન શક્તિથી, અમૃતોને પણ પાર કરી ગયો. તેને ઔષધિઓ અને વનો ગર્ભરૂપે ધારણ કરે છે; અને ભૂમિ પણ તેને સર્વધાયસ—સર્વને ધારણ કરનાર—રૂપે, પોતાની સર્વવ્યાપી ભવનતાનો ગુપ્ત બીજ તરીકે વહન કરે છે.
Mantra 6
ईशे ह्यग्निरमृतस्य भूरेरीशे रायः सुवीर्यस्य दातोः । मा त्वा वयं सहसावन्नवीरा माप्सवः परि षदाम मादुवः ॥
અગ્નિ તો અમૃતના અતિપ્રચુર ભંડારનો સ્વામી છે; ધન અને સુવીર્ય (વીરબળ-સમૃદ્ધિ) આપનારનો પણ સ્વામી છે. હે સહસાવન્ (શક્તિમાન) પ્રભુ, અમે તારી પાસે આંતરિક વીરતા વિના ન આવીએ; નિર્બળ કે ભ્રમિત બનીને તારી આસપાસ ન બેસીએ.
Mantra 7
परिषद्यं ह्यरणस्य रेक्णो नित्यस्य रायः पतयः स्याम । न शेषो अग्ने अन्यजातमस्त्यचेतानस्य मा पथो वि दुक्षः ॥
યોગ્ય પ્રયત્નથી જીતવા યોગ્ય એવા ધન માટે, શાશ્વત રાય (સમૃદ્ધિ) માટે, અમે તેના સ્વામી બનીએ. હે અગ્ને, અન્યજાત (અન્ય રીતે ઉત્પન્ન) એવો કોઈ અવશેષ નથી; અચેતન (અજાગૃત) લોકોનો માર્ગ અમારા માટે વિખેરાઈ ન જાય—અમને જાગૃતિના યોગ્ય પથ પર સ્થિર રાખ.
Mantra 8
नहि ग्रभायारणः सुशेवोऽन्योदर्यो मनसा मन्तवा उ । अधा चिदोकः पुनरित्स एत्या नो वाज्यभीषाळेतु नव्यः ॥
અરણી (અગ્નિ-ઉત્પત્તિનું રહસ્ય) પકડવા જેવી નથી; તે સુશેવ (કૃપાળુ) છે, પરંતુ તેને ગ્રહણ કરવું મનના સાચા મનનથી જ—બીજાની ઉદર-લાલસા વડે નહીં. ઘર (ઓકઃ) ખોવાઈ જાય તોય તે ફરી એ જ નિવાસે આવે છે; વિજયી વાજ (બળ-પ્રેરણા) સાથે, નવો પ્રેરક, વિજયશક્તિ લઈને અમારી પાસે આવે.
Mantra 9
त्वमग्ने वनुष्यतो नि पाहि त्वमु नः सहसावन्नवद्यात् । सं त्वा ध्वस्मन्वदभ्येतु पाथः सं रयिः स्पृहयाय्यः सहस्री ॥
હે અગ્નિ, તું સેવા માટે પ્રયત્નશીલ જનને રક્ષા કર; હે સહસાવન્ (મહાબળવાન), તું અમને અદોષથી—અવદ્યથી—બચાવ. ધ્વસમન્વત્ (દૃઢ તેજવાળી) પથ તારી તરફ અભિમુખ થઈ એકત્ર આવે; અને તારા જ્વાલામાં સહસ્રગણી, સ્પૃહનીય રયિ (સમૃદ્ધિ) અમારે માટે સંચિત થાય.
Mantra 10
एता नो अग्ने सौभगा दिदीह्यपि क्रतुं सुचेतसं वतेम । विश्वा स्तोतृभ्यो गृणते च सन्तु यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
હે અગ્નિ, આ સૌભાગ્યો અમારે માટે પ્રકાશિત થાઓ; સુચેતસ (સુબોધ) એવા તેજસ્વી ક્રતુ (સચેત સંકલ્પ/ઇચ્છાશક્તિ)ને અમે પસંદ કરી અનુસરીએ. સ્તોતૃ અને ગાયક—ગૃણત—બધાને સર્વ આશીર્વાદો પ્રાપ્ત થાઓ; અને હે દેવશક્તિઓ, સ્વસ્તિભિઃ (કલ્યાણસ્થિતિઓથી) સદા અમને રક્ષા કરો.
A direct call to bring forward a well-purified offering and illumined thought to the bright Agni (RV 7.4.1).
Agni is portrayed as the inner knower who traverses all births and as the lord of immortality and prosperity; the hymn stresses approaching him with strength and competence, not weakness or confusion (cf. RV 7.4.6).
The prayer turns inward: may we choose and follow a luminous, well-understanding will (kratu) so Agni’s felicities truly ‘shine’ for us (RV 7.4.10).
A universal benediction: blessings for the praiser and singer, and continual protection through states of well-being (svasti).
प्र वः शुक्राय भानवे भरध्वं हव्यं मतिं चाग्नये सुपूतम् । यो दैव्यानि मानुषा जनूंष्यन्तर्विश्वानि विद्मना जिगाति ॥ईशे ह्यग्निरमृतस्य भूरेरीशे रायः सुवीर्यस्य दातोः । मा त्वा वयं सहसावन्नवीरा माप्सवः परि षदाम मादुवः ॥yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ
It teaches that Agni should be approached with both an outer offering and an inner, purified intention. Agni then grants clarity, strength, prosperity, and protection.
It presents Agni as an inner knower present across all states of existence—linking divine powers and human life from within, and guiding transformation through knowledge.
It means a will or resolve (kratu) that is clear in understanding (sucetas). The hymn asks that we choose and follow this luminous, discerning intention.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.