Sukta 3
Sukta 7.3
Vasiṣṭha
Agni
Triṣṭubh
বসিষ্ঠৰ এই সূক্তত অগ্নিক সৰ্বাধিক যোগ্য দূত (দূত) আৰু যাজ্ঞিক পুৰোহিত-শক্তি হিচাপে আহ্বান কৰা হৈছে—যি মৰ্ত্যলোকৰ মাজত দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত, তথাপি ঋত (সত্য-নিয়ম) বহন কৰে। অগ্নিক তেওঁৰ দীপ্তিমান, সূৰ্য-গর্জনময় ঐশ্বৰ্যত প্ৰশংসা কৰা হৈছে আৰু গায়কসকল তথা তেওঁলোকৰ সমাজৰ বাবে সমৃদ্ধি, স্পষ্ট বুদ্ধি (সুচেতস/ক্ৰতু) আৰু দীৰ্ঘস্থায়ী কল্যাণ জ্বলাই তুলিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে।
Mantras
Mantra 1
अग्निं वो देवमग्निभिः सजोषा यजिष्ठं दूतमध्वरे कृणुध्वम् । यो मर्त्येषु निध्रुविॠतावा तपुर्मूर्धा घृतान्नः पावकः ॥
দেৱ-অগ্নিসকলৰ সৈতে একচিত্তে তোমালোক যজ্ঞত অতি-যজ্য, দূত অগ্নি-দেৱক স্থাপন কৰা। যি মৰ্ত্যলোকত দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত, ঋত-ধাৰক, তপোময় শিৰযুক্ত, ঘৃত-আহাৰী, পাৱক—সেই অগ্নি।
Mantra 2
प्रोथदश्वो न यवसेऽविष्यन्यदा महः संवरणाद्व्यस्थात् । आदस्य वातो अनु वाति शोचिरध स्म ते व्रजनं कृष्णमस्ति ॥
মহৎ আৱৰণৰ পৰা ওলাই থিয় হ’লে, ঘাঁহ বিচৰা অশ্বৰ দৰে সি উথলি উঠে। তেতিয়া বায়ু তাৰ শিখাৰ পিছে পিছে বয়; আৰু সেয়েহে তোমাৰ চলাৰ পথ ক’লা হয়—অগ্নি য’ত গ’ল, তাত অন্ধকাৰ দগ্ধ হৈ যাত্ৰাৰ চিহ্ন হয়।
Mantra 3
उद्यस्य ते नवजातस्य वृष्णोऽग्ने चरन्त्यजरा इधानाः । अच्छा द्यामरुषो धूम एति सं दूतो अग्न ईयसे हि देवान् ॥
হে অগ্নি, নবজাত বলবান বৃষৰূপ তোমাৰ অজৰ ইন্ধনসমূহ চলি বিস্তাৰিত হয়। তোমাৰ ৰক্তিম ধোঁৱা আকাশলৈ উঠে; দূত ৰূপে তুমি নিশ্চয় দেবতালৈ গমন কৰ, লোকসমূহ একত্ৰ কৰোঁতা হৈ।
Mantra 4
वि यस्य ते पृथिव्यां पाजो अश्रेत्तृषु यदन्ना समवृक्त जम्भैः । सेनेव सृष्टा प्रसितिष्ट एति यवं न दस्म जुह्वा विवेक्षि ॥
পৃথিৱীত তোমাৰ পাজো—শক্তি—বিস্তৃত হৈ আছে; শুকান ঠাইবোৰৰ মাজত থকা আহাৰসমূহ তুমি তোমাৰ জম্ভাই (চোয়ালে) পৰিষ্কাৰ কৰি উলিয়াই দিয়া যেতিয়া। মুক্ত কৰা সেনাৰ দৰে তোমাৰ অগ্ৰগতি আগবাঢ়ে। হে দস্ম (অদ্ভুত) অগ্নি, যজ্ঞ-জিহ্বাৰে তুমি যৱ-শস্য পৃথক কৰি লোৱা—যি আহুতি অগ্নিত গ্ৰহণীয় তাক বিচাৰ কৰি।
Mantra 5
तमिद्दोषा तमुषसि यविष्ठमग्निमत्यं न मर्जयन्त नरः । निशिशाना अतिथिमस्य योनौ दीदाय शोचिराहुतस्य वृष्णः ॥
ৰাতিতো তাকেই, উষাতো তাকেই—সৰ্বকনিষ্ঠ অগ্নিক—মানুহে ঘোঁৰাৰ দৰে মাৰ্জনা কৰি চকচকীয়া কৰে। নিজৰ যোনি (আসন)ত অতিথি-অগ্নিক তীক্ষ্ণ কৰি, আহুতি স্থাপন হ’লে বলৱানজনৰ শোচি (শিখা) দীপ্ত হৈ জ্বলে।
Mantra 6
सुसंदृक्ते स्वनीक प्रतीकं वि यद्रुक्मो न रोचस उपाके । दिवो न ते तन्यतुरेति शुष्मश्चित्रो न सूरः प्रति चक्षि भानुम् ॥
সুন্দৰ দৰ্শনীয় তোমাৰ স্বনীক মুখ-মণ্ডল; ওচৰত তুমি সোনালী অলংকাৰৰ দৰে দীপ্তি ছটিয়াই উঠা। দিৱৰ বজ্ৰধ্বনিৰ দৰে তোমাৰ শুষ্ম (উদ্যম-শক্তি) আগবাঢ়ে; বিচিত্ৰ সূৰ্যৰ দৰে তুমি তোমাৰ ভানু (কিৰণ)ৰে প্ৰতি চক্ষি—পিছলৈ চোৱা—দৰ্শনীয় বস্তুসমূহ আলোকিত কৰো।
Mantra 7
यथा वः स्वाहाग्नये दाशेम परीळाभिर्घृतवद्भिश्च हव्यैः । तेभिर्नो अग्ने अमितैर्महोभिः शतं पूर्भिरायसीभिर्नि पाहि ॥
যেন আমি তোমালোকক ‘স্বাহা’ বুলি অগ্নিদেৱতালৈ পৰিবেষ্টিত প্ৰাৰ্থনা আৰু ঘৃত-সমৃদ্ধ হৱ্যসহ দান কৰোঁ—সেই অমিত মহিমাবোৰে, হে অগ্নি, আমাক ৰক্ষা কৰা; লোহাৰ দৰে দৃঢ় শত দুৰ্গেৰে আমাৰ সত্তাক আৱৰি সুৰক্ষা দিয়া।
Mantra 8
या वा ते सन्ति दाशुषे अधृष्टा गिरो वा याभिर्नृवतीरुरुष्याः । ताभिर्नः सूनो सहसो नि पाहि स्मत्सूरीञ्जरितॄञ्जातवेदः ॥
দাতা-জনৰ বাবে তোমাৰ যি অজেয় উক্তিসমূহ আছে—যি বাক্-শক্তিৰে তুমি নৰবীৰ্য বিস্তাৰ কৰা আৰু সুৰক্ষা দিয়া—সেইবোৰেৰে, হে সহসৰ সুনু, আমাক ৰক্ষা কৰা; হে জাতবেদস, আমাৰ পৰা সূৰিসকলক আৰু জৰিতৃ (স্তোতাসকলক) ৰক্ষা কৰা।
Mantra 9
निर्यत्पूतेव स्वधितिः शुचिर्गात्स्वया कृपा तन्वा रोचमानः । आ यो मात्रोरुशेन्यो जनिष्ट देवयज्याय सुक्रतुः पावकः ॥
যেতিয়া তেওঁ আগবাঢ়ে—শোধিত কুঠাৰৰ দৰে পৱিত্ৰ, নিজে গঢ়া দেহে দীপ্তিমান—দুই মাতৃৰ পৰা জন্ম লোৱা সেই উৰুশেন্য (অতি-আকাঙ্ক্ষিত) জন, দেবযজ্ঞৰ বাবে আগমন কৰে; সু-ক্রতু, পাৱক, স্পষ্ট-জ্বলা।
Mantra 10
एता नो अग्ने सौभगा दिदीह्यपि क्रतुं सुचेतसं वतेम । विश्वा स्तोतृभ्यो गृणते च सन्तु यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
হে অগ্নি, এই সৌভাগ্যসমূহ আমাৰ বাবে দীপ্ত হওক; আৰু সু-বোধে দীপ্ত ক্ৰতু (দিব্য সংকল্প/প্ৰজ্ঞা) আমি লাভ কৰোঁ। স্তোতা আৰু গায়কসকলৰ বাবে সকলো মঙ্গল বস্তু হৌক; তোমালোক সদায় স্বস্তিৰ সমন্বয়ে আমাক ৰক্ষা কৰা।
Inside Sukta 3
How it unfolds
- Where it opens
Agni is established as the unanimous choice of the rite—most worshipful messenger, firmly set among mortals, bearer of ṛta and purifier.
- Development
Praise expands from Agni’s ritual role to his visible epiphany: golden radiance, near-at-hand brilliance, and a power that moves like thunder while illuminating like the sun.
- Climax
Agni’s luminous manifestation becomes a revelation of divine force that both purifies and makes truth-visible—linking cosmic power with the sacrificer’s right understanding.
- Where it settles
The hymn closes with a direct petition: may Agni blaze forth prosperity and grant clear-minded kratu; may all good accrue to the praisers, and may Agni guard them always with svasti.
The deity: Agni
- In the VedaAgni is the yajiṣṭha (most worship-worthy) fire and the dūta (messenger) who carries offerings, purifies with luminous heat, and manifests with a radiant face like gold, with force like thunder and brilliance like the sun.
- Cosmic functionMediator between humans and gods; transformer of offerings into divine share; upholder of ṛta through the ordered rite; energizer of life through heat, light, and sacrificial ascent.
- Inner significanceThe awakened flame of discernment and aspiration—purifying intention, carrying prayer upward, and kindling a clear will (kratu) aligned with truth and harmony (svasti).
The seer
- VasiṣṭhaVasiṣṭha (Vasiṣṭha-gotra); chief seer of the Vasiṣṭhas · Foremost among the Seven Ṛṣis and a principal poet of Maṇḍala 7; celebrated as a brahman-priestly seer whose hymns articulate ṛta, kingship, and the right ordering of sacrifice.
Famous verses
yajiṣṭhaṃ dūtam adhvare
सुसंदृक्ते स्वनीक प्रतीकं वि यद्रुक्मो न रोचस उपाके । दिवो न ते तन्यतुरेति शुष्मश्चित्रो न सूरः प्रति चक्षि भानुम् ॥yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ
Attributes of the deity
- dūta (messenger)
- pāvaka (purifier)
- ṛtāvā (aligned with ṛta)
- tapuḥ-mūrdhā (burning/ardent-headed)
- ghṛtānna (fed with ghee, luminous essence)
- radiant, golden-faced presence
- thunder-like force and sun-like illumination
Also by this seer
- Large portions of Rig Veda Maṇḍala 7 (many sūktas attributed to the Vasiṣṭha family)
- Vasiṣṭha-associated traditions in later Vedic-Itihāsa lore, including priestly roles and teachings on dharma (as developed in later texts)
The rite, step by step
- Prepare and clean the altar/vedi; establish the sacred space and intention.
- Kindle Agni (ādhāna/āhavana lighting) and seat him as hotṛ/dūta with recitation.
- Offer ghṛta (ghee) and kindling while praising Agni’s ṛta-bearing, purifying nature.
- Invite Agni to carry the offering to the gods and to illumine the sacrificer’s kratu (will/intelligence).
- Conclude with blessings for saubhāgya (felicity), svasti (well-being), and protection of the singers/community.
Offerings
- Ghṛta (ghee)
- Samidh (kindling sticks)
- Havis (simple oblations such as grains/milk, as appropriate to the rite)
Frequently Asked Questions
Agni is praised—the sacred Fire who serves as the messenger between humans and the gods and purifies the sacrifice.
The hymn asks Agni to blaze forth prosperity (saubhāgya), grant a clear and luminous will/intelligence (kratu), and protect the community with lasting well-being (svasti).
These images describe Agni’s visible and cosmic power: golden radiance (beauty and purity), thunder-like force (divine energy), and sun-like illumination (making truth and right action seen).
Ask anything about Sukta 3 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
