Sukta 29
Sukta 3.29
Viśvāmitra Gāthina (family attribution for early RV 3)
Agni (manifested through manthana)
Jagatī or Tr̥ṣṭubh (verse needs metrical verification; fire-kindling hymns often vary)
এই সূক্তটো মন্থন (অগ্নি-ঘৰ্ষণ) দ্বাৰা অগ্নিক জ্বলাই তোলাৰ এক জীৱন্ত লিতুৰ্জি; অগ্নিৰ জন্মক ইচ্ছাকৃত, পবিত্ৰ উৎপত্তি হিচাপে দেখুৱাই প্ৰাচীন যজ্ঞ-ৰীতিক পুনৰ নবীকৰণ কৰে। ধোঁৱা আৰু শিখা চিন হৈ অগ্নি উঠি আহিলে, তেওঁ নিৰ্বাচিত হোতা হৈ যজ্ঞক আগবঢ়াই নিয়ে, শক্তি দান কৰে, বাধা দিয়া শক্তিসমূহৰ ওপৰত বিজয় প্ৰদান কৰে, আৰু উপাসকসকলক স্থিৰ, “নিশ্চিত” আসনত উপনীত কৰায়—য’ত সোম-আনন্দ তেওঁৰ জৰিয়তে সন্নিকট হয়।
Mantras
Mantra 1
अस्तीदमधिमन्थनमस्ति प्रजननं कृतम् । एतां विश्पत्नीमा भराग्निं मन्थाम पूर्वथा ॥
ইয়াত অধিমন্থন (ঘঁহনি-দণ্ড) আছে; ইয়াত প্ৰজননৰ বাবে প্ৰস্তুত উপায়ো আছে। গৃহপত্নীক আনাহ; পূৰ্বৰ দৰে আমি অগ্নিক মন্থন কৰোঁ—অন্তৰ্হিত অগ্নিক প্ৰকাশ কৰোঁ।
Mantra 2
अरण्योर्निहितो जातवेदा गर्भ इव सुधितो गर्भिणीषु । दिवेदिव ईड्यो जागृवद्भिर्हविष्मद्भिर्मनुष्येभिरग्निः ॥
দুটা অৰণি-কাঠৰ মাজত জাতবেদস লুকাই আছে—গৰ্ভিণীসকলৰ ভিতৰত সুস্থিৰভাৱে স্থাপিত গৰ্ভৰ দৰে। দিনেদিনে হৱিষ্মন্ত, জাগ্ৰত মনুষ্যসকলে অগ্নিক ইড্য বুলি বিচাৰে আৰু আৰাধনা কৰে।
Mantra 3
उत्तानायामव भरा चिकित्वान्त्सद्यः प्रवीता वृषणं जजान । अरुषस्तूपो रुशदस्य पाज इळायास्पुत्रो वयुनेऽजनिष्ट ॥
উত্তান (তল) কাঠত তাক নামাই আন—হে জ্ঞানী—ক্ষণতে চালিত মন্থনে বলবান বৃষভক জন্ম দিয়ে তোলে। অৰুষ-শিখাযুক্ত তাৰ তেজ দীপ্ত হয়; ইলা-দেৱীৰ পুত্ৰ গূঢ় বিধি-বিধানৰ কৰ্মযোগে জন্মে।
Mantra 4
इळायास्त्वा पदे वयं नाभा पृथिव्या अधि । जातवेदो नि धीमह्यग्ने हव्याय वोळ्हवे ॥
ইলা-দেৱীৰ পদত, পৃথিৱীৰ নাভিত, হে জাতবেদস, আমি তোমাক স্থাপন কৰোঁ। হে অগ্নি, আমাৰ হব্য বহন কৰিবলৈ সুপ্ৰতিষ্ঠিত হোৱা।
Mantra 5
मन्थता नरः कविमद्वयन्तं प्रचेतसममृतं सुप्रतीकम् । यज्ञस्य केतुं प्रथमं पुरस्तादग्निं नरो जनयता सुशेवम् ॥
হে নৰগণ, মন্থন কৰি অগ্নিক জন্ম দিয়া—অদ্বয়ন্ত ঋষি-চেতনা, প্ৰচেতস, অমৃত, সুপ্ৰতীক। যজ্ঞৰ কেতুস্বৰূপ অগ্নিক আগত প্ৰথমে স্থাপন কৰা—সুশেৱ, যাত্ৰাৰ অগ্নি, মঙ্গলদাতা।
Mantra 6
यदी मन्थन्ति बाहुभिर्वि रोचतेऽश्वो न वाज्यरुषो वनेष्वा । चित्रो न यामन्नश्विनोरनिवृतः परि वृणक्त्यश्मनस्तृणा दहन् ॥
যেতিয়া তেওঁলোকে বাহুৰে মথে, তেতিয়া সি উজলি উঠে—বনত বলবান দ্ৰুত ৰঙা অশ্বৰ দৰে; অশ্বিনীদ্বয়ৰ উজ্জ্বল যাত্ৰাৰ দৰে, অবাৰিত হৈ সি চাৰিওফালে বিচৰণ কৰে, পাথৰৰ দৰে কঠিনতা আৰু সত্তাৰ শুকান তৃণবোৰ দগ্ধ কৰি।
Mantra 7
जातो अग्नी रोचते चेकितानो वाजी विप्रः कविशस्तः सुदानुः । यं देवास ईड्यं विश्वविदं हव्यवाहमदधुरध्वरेषु ॥
জন্ম লৈ অগ্নি উজলি উঠে—জাগ্ৰত, বিচক্ষণ; সমৃদ্ধিৰ বিজয়ী, প্ৰেৰিত ঋষি, কবিসকলৰ দ্বাৰা প্ৰশংসিত, সঠিক দানত ধনী। যাক দেৱতাসকলে যজ্ঞকাৰ্যত স্থাপন কৰিলে—পূজ্য, সর্বজ্ঞ, হব্যবাহ, অধ্বৰসমূহত।
Mantra 8
सीद होतः स्व उ लोके चिकित्वान्त्सादया यज्ञं सुकृतस्य योनौ । देवावीर्देवान्हविषा यजास्यग्ने बृहद्यजमाने वयो धाः ॥
বহা, হোতৃ, নিজৰ গৃহ-লোকত—জ্ঞানী হৈ; সুকৃত কৰ্মৰ যোনিত যজ্ঞক স্থাপন কৰা। দেৱসাহায়ক হৈ হৱিষাৰে দেৱতাসকলক যজ; হে অগ্নি, যজমানত বিস্তৃত প্ৰাণবল আৰু বৃদ্ধি স্থাপন কৰা।
Mantra 9
कृणोत धूमं वृषणं सखायोऽस्रेधन्त इतन वाजमच्छ । अयमग्निः पृतनाषाट् सुवीरो येन देवासो असहन्त दस्यून् ॥
হে সখাসকল, ধোঁৱাক বৃষভ-সদৃশ প্ৰবল কৰি তোলক; অচ্যুতচিত্তে আগবাঢ়ি যোৱা, ঐশ্বৰ্য-সমৃদ্ধি (ৱাজ) অভিমুখে। এই অগ্নি যুদ্ধজয়ী, সুবীৰ—বীৰ্যসমৃদ্ধ; যাৰ দ্বাৰাই দেৱাসকলে দস্যু—অন্ধকাৰ বাধাসমূহক পৰাভূত কৰিলে।
Mantra 10
अयं ते योनिॠत्वियो यतो जातो अरोचथाः । तं जानन्नग्न आ सीदाथा नो वर्धया गिरः ॥
এই তোমাৰ ঋতু-সত্য যোনি, য’ৰ পৰা জন্ম লৈ তুমি দীপ্ত হ’লা। হে অগ্নি, তাক জানি ইয়াত বহা; তেতিয়া আমাৰ বাবে গিৰঃ—প্ৰেৰিত স্তোত্ৰবাণীক বৃদ্ধি কৰা।
Mantra 11
तनूनपादुच्यते गर्भ आसुरो नराशंसो भवति यद्विजायते । मातरिश्वा यदमिमीत मातरि वातस्य सर्गो अभवत्सरीमणि ॥
তেওঁক তনূনপাৎ বুলি কোৱা হয়—দীপ্ত শক্তিৰ গৰ্ভ; আৰু যেতিয়া তেওঁ জন্মে, তেতিয়া নরাশংস হয়। আৰু যেতিয়া মাতৰিশ্বা মাতৃৰ ভিতৰত তেওঁক মাপিলে, তেতিয়া বায়ুৰ স্ৰোত-সদৃশ মুক্তি প্ৰবাহমান পথত উদ্ভৱ হ’ল।
Mantra 12
सुनिर्मथा निर्मथितः सुनिधा निहितः कविः । अग्ने स्वध्वरा कृणु देवान्देवयते यज ॥
সু-নির্মথিত, সু-বাহিৰ কৰা; সু-নিধান, অন্তৰত স্থাপিত কবি-অগ্নি। হে অগ্নি, স্বধ্বৰা কৰ্মৰ পথসমূহ সুন্দৰ আৰু ঋতসম্মত কৰ; দেব-অন্বেষীজনৰ বাবে দেবতাসকলক যজ্ঞ কৰ।
Mantra 13
अजीजनन्नमृतं मर्त्यासोऽस्रेमाणं तरणिं वीळुजम्भम् । दश स्वसारो अग्रुवः समीचीः पुमांसं जातमभि सं रभन्ते ॥
মর্ত্যসকলে অমৃতক জন্ম দিলে—অদম্য, তৰণি (দ্ৰুত উদ্ধাৰক), দৃঢ়-দুৰ্গভঞ্জক। দশ ভগ্নী, সোজা-গতি আৰু একমুখী, জন্মলাভ কৰা পুৰুষ-শক্তিক চাৰিওফালে আঁকোৱালি ধৰে।
Mantra 14
प्र सप्तहोता सनकादरोचत मातुरुपस्थे यदशोचदूधनि । न नि मिषति सुरणो दिवेदिवे यदसुरस्य जठरादजायत ॥
সনকা-উৎপত্তিৰ পৰা সপ্ত-হোতা আগবাঢ়ি দীপ্ত হ’ল, যেতিয়া মাতৃৰ কোলাত, পোষণৰ উদৰত জ্বলি উঠিল। সুৰণ—সু-দানশীল—দিবে দিবে পলক নেমাৰে, কাৰণ অসুৰ-প্ৰভুৰ জঠৰৰ পৰা সি জন্মিল।
Mantra 15
अमित्रायुधो मरुतामिव प्रयाः प्रथमजा ब्रह्मणो विश्वमिद्विदुः । द्युम्नवद्ब्रह्म कुशिकास एरिर एकएको दमे अग्निं समीधिरे ॥
অমিত্ৰ-বিৰোধী অস্ত্ৰধাৰী, মৰুতসকলৰ আগবঢ়া প্ৰচণ্ড গতিৰ দৰে, ব্ৰহ্মণৰ প্ৰথমজ প্ৰয়াসসমূহে কৰ্মৰ সমগ্ৰ সত্য জানে। কুশিকাসকলে দীপ্তিময়, বিজয়ী ব্ৰহ্ম (মন্ত্ৰ) উত্থাপন কৰিলে; প্ৰত্যেকে নিজৰ নিজৰ অন্তৰ-গৃহত অগ্নিক একে একে সম্যক্ জ্বলাই এক শক্তিময় একাগ্নি-শিখালৈ একত্ৰ কৰিলে।
Mantra 16
यदद्य त्वा प्रयति यज्ञे अस्मिन्होतश्चिकित्वोऽवृणीमहीह । ध्रुवमया ध्रुवमुताशमिष्ठाः प्रजानन्विद्वाँ उप याहि सोमम् ॥
আজি, এই অগ্ৰসৰ যজ্ঞত, আমি তোমাক ইয়াত বিচক্ষণ হোতা ৰূপে বাছিলোঁ। ধ্ৰুৱ পথেদি আহা, ধ্ৰুৱ শান্তি-আসনত আহা; জন্মসমূহ আৰু সিহঁতৰ অৰ্থ জানোতা জ্ঞানীজন, আমাৰ ভিতৰৰ সোমলৈ ওচৰ চাপা।
Frequently Asked Questions
It centers on producing Agni by manthana (churning the fire-sticks) and installing him as the Hotar who carries offerings and moves the sacrifice forward.
Because Vedic ritual treats fire as a living, sacred presence hidden in the wood; the rite “brings him to birth,” renewing divine order and vitality in the household and community.
In this context, Dasyus represent hostile obstructions—darkness, disorder, and resistance to ṛta. Agni is praised as the power by which the gods overcome these forces, giving strength and clear progress to the worshippers.
Ask anything about Sukta 29 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.