Sukta 30
Sukta 3.30
Viśvāmitra Gāthina (traditional ascription for RV 3.30)
Indra
Triṣṭubh (probable; common for Indra hymns in this mandala)
RV 3.30 এটা এক প্ৰবল ইন্দ্ৰ-স্তোত্ৰ, য’ত বিশ্বামিত্ৰৰ কুলে সোমপ্ৰিয় বীৰক মানৱ সংঘাতত একমাত্ৰ স্পষ্ট বিচাৰক আৰু নিৰ্ণায়ক ৰক্ষক হিচাপে আহ্বান কৰে। ই ইন্দ্ৰৰ বিধিসদৃশ শক্তিক প্ৰশংসা কৰে—বন্ধন ভাঙি পেলোৱা আৰু বাধা আঁতৰোৱা—আৰু তেওঁক গায়কসকলৰ স্তৱ শুনিবলৈ, আহুতি গ্ৰহণ কৰিবলৈ, আৰু বিজয়, ধন-সম্পদ, তথা কল্যাণ-মঙ্গল দান কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰে।
Mantras
Mantra 1
इच्छन्ति त्वा सोम्यासः सखायः सुन्वन्ति सोमं दधति प्रयांसि । तितिक्षन्ते अभिशस्तिं जनानामिन्द्र त्वदा कश्चन हि प्रकेतः ॥
সোম-প্ৰেৰিত সখাসকলে তোমাক কামনা কৰে; সিহঁতে সোম পিষে আৰু অগ্ৰগতিৰ অৰ্পণসমূহ স্থাপন কৰে। মানুহৰ অভিশস্তি আৰু কু-ইচ্ছাৰ আঘাত সিহঁতে সহে; হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ বাহিৰে কাকো সত্য প্ৰকেত (বিবেচনা-শক্তি) নাই।
Mantra 2
न ते दूरे परमा चिद्रजांस्या तु प्र याहि हरिवो हरिभ्याम् । स्थिराय वृष्णे सवना कृतेमा युक्ता ग्रावाणः समिधाने अग्नौ ॥
তোমাৰ পৰা সৰ্বোচ্চ লোকসমূহো দূৰ নহয়; সেয়ে, হৰিবো, তোমাৰ দুটা হৰি (তাম্ৰবৰ্ণ) অশ্বেৰে আগবাঢ়ি আহা। স্থিৰ বৃষভজন ইন্দ্ৰৰ বাবে সোম-সৱন সাজু কৰা হৈছে; অগ্নি জ্বলি উঠা ঠাইত সমিধা দিয়া অৱস্থাত গ্ৰাৱাণ (পেষণ-পাথৰ) যোক্ত হৈ আছে।
Mantra 3
इन्द्रः सुशिप्रो मघवा तरुत्रो महाव्रातस्तुविकूर्मिॠघावान् । यदुग्रो धा बाधितो मर्त्येषु क्व त्या ते वृषभ वीर्याणि ॥
সুন্দৰ ওঁঠবিশিষ্ট ইন্দ্ৰ, মঘৱান, তৰুত্ৰ (উদ্ধাৰক), মহাব্ৰাত (বৃহৎ সেনা) আৰু তুৱিকূৰ্মি (মহা-তৰংগ) শক্তিধাৰী, ঋঘাৱান (সোজা-গতি বল) — যেতিয়া সেই উগ্ৰজন মৰ্ত্যলোকত বাধা পোৱা যেন লাগে, তেন্তে, হে বৃষভ, তোমাৰ সেই বীৰ্যসমূহ ক’ত?
Mantra 4
त्वं हि ष्मा च्यावयन्नच्युतान्येको वृत्रा चरसि जिघ्नमानः । तव द्यावापृथिवी पर्वतासोऽनु व्रताय निमितेव तस्थुः ॥
তুমি নিশ্চয়েই, অচ্যুত (অচল) বস্তুসমূহকো কঁপাই, একাই বৃত্ৰ-সেনাৰ বিপক্ষে গতি কৰ, আঘাত কৰি সিহঁতক নিধন কৰ। তোমাৰ বাবে দ্যাৱা-পৃথিবী আৰু পৰ্বতসমূহ সত্যকৰ্ম-ঋতব্ৰত অনুসৰি, যেন মাপি থোৱা, তেনেকৈ স্থিৰ হৈ আছে।
Mantra 5
उताभये पुरुहूत श्रवोभिरेको दृळ्हमवदो वृत्रहा सन् । इमे चिदिन्द्र रोदसी अपारे यत्संगृभ्णा मघवन्काशिरित्ते ॥
আৰু ভয়ৰ মাজতো, হে বহুবাৰ আহ্বানিত (পুরুহূত), তোমাৰ খ্যাতিৰ শক্তিসমূহে তুমি একাই দৃঢ় আধাৰ স্থিৰ কৰি ৰাখিলা—বৃত্ৰহা হৈ। হে ইন্দ্ৰ, এই দুয়ো সীমাহীন ৰোদসী (দ্যৌ-প্ৰিথিৱী) যেন একেলগে ধৰি ৰখা হয়, যেতিয়া হে মঘৱন, তুমি কৰ্মৰ বাবে সিহঁতক একেটা দীপ্ত কিৰণ/দণ্ডত একত্ৰ কৰাঁ।
Mantra 6
प्र सू त इन्द्र प्रवता हरिभ्यां प्र ते वज्रः प्रमृणन्नेतु शत्रून् । जहि प्रतीचो अनूचः पराचो विश्वं सत्यं कृणुहि विष्टमस्तु ॥
তেনে আগবাঢ়া, হে ইন্দ্ৰ, আগলৈ বোৱা পথত তোমাৰ দুটা হৰি (তাম্ৰবৰ্ণ) অশ্ব/শক্তিৰ সৈতে; তোমাৰ বজ্ৰ ওলাই যাওক—শত্ৰুসকলক চেপি-মাৰি। সন্মুখৰ, পশ্চাতৰ, আৰু দূৰৰ প্ৰতিপক্ষসকলক আঘাত কৰা; সমগ্ৰ সত্তাক সত্য কৰি তোলা—সুস্থিৰ বাসস্থান/বসতি স্থাপিত হওক।
Mantra 7
यस्मै धायुरदधा मर्त्यायाभक्तं चिद्भजते गेह्यं सः । भद्रा त इन्द्र सुमतिर्घृताची सहस्रदाना पुरुहूत रातिः ॥
যাক তুমি মৰ্ত্যজনৰ বাবে পালন-শক্তি (ধায়ু) দান কৰাঁ, সি ভাগ নোহোৱা বস্তুটোও ভাগ-বতৰা কৰে আৰু অন্তৰ-গৃহৰ ধন লাভ কৰে। হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ সুমতি মঙ্গলময়—ঘৃতৰ দৰে সমৃদ্ধি-বহমান; হে পুরুহূত, তোমাৰ ৰাতি (দান) সহস্ৰ-দাতা।
Mantra 8
सहदानुं पुरुहूत क्षियन्तमहस्तमिन्द्र सं पिणक्कुणारुम् । अभि वृत्रं वर्धमानं पियारुमपादमिन्द्र तवसा जघन्थ ॥
হে বহুবাৰ আহ্বানিত ইন্দ্ৰ, তুমি কূণাৰু—সহদানো, ক্ষয়মান, হাতবিহীনক চূর্ণ কৰিলা। বৃদ্ধি পাই উঠা বৃত্ৰক—ফুলি উঠা অন্ধ প্ৰতিবন্ধকক—তোমাৰ তেজ-বলে তুমি জঘন্যা কৰিলে; সি পদবিহীন, আলোকত গতি নাপায়।
Mantra 9
नि सामनामिषिरामिन्द्र भूमिं महीमपारां सदने ससत्थ । अस्तभ्नाद्द्यां वृषभो अन्तरिक्षमर्षन्त्वापस्त्वयेह प्रसूताः ॥
হে ইন্দ্ৰ, তুমি মহৎ, অপাৰ পৃথিৱীত—সাম-সুৰৰ দৃঢ় আসনত—আসন গ্ৰহণ কৰিলা। শক্তিৰ বৃষভ হৈ তুমি দ্যৌ আৰু অন্তৰিক্ষ স্থিৰ কৰি ধৰিলা; তোমাৰ দ্বাৰা ইয়াত প্ৰসূত জলধাৰাসমূহ বেগেৰে বোৱাঁক—জাগ্ৰত শক্তিৰ স্ৰোতসমূহ নিজ কৰ্মক্ষেত্ৰলৈ।
Mantra 10
अलातृणो वल इन्द्र व्रजो गोः पुरा हन्तोर्भयमानो व्यार । सुगान्पथो अकृणोन्निरजे गाः प्रावन्वाणीः पुरुहूतं धमन्तीः ॥
হে ইন্দ্ৰ, গোৰশ্মিৰ আৱৰক বাল-গুহা চূর্ণ হ’ল; হননকাৰীৰ আগত ভয়ত সি ফাটি পৰিল। তুমি সুগম পথ সৃষ্টি কৰিলা আৰু অন্ধ বন্দিত্বৰ পৰা আলোক-গাভীসমূহ উলিয়াই আনিলা; বহুবাৰ আহ্বানিত শক্তিক আগুৱাই নিবলৈ প্ৰেৰিত বাণীসমূহ প্ৰবল নিশ্বাসৰ দৰে ফুঁ দি উঠিল।
Mantra 11
एको द्वे वसुमती समीची इन्द्र आ पप्रौ पृथिवीमुत द्याम् । उतान्तरिक्षादभि नः समीक इषो रथीः सयुजः शूर वाजान् ॥
হে ইন্দ্ৰ, তুমি একাই মুখামুখি থকা দুটা ধন্যময় লোক—পৃথিৱী আৰু দ্যৌ—পূৰ্ণ কৰি দিয়া। আৰু অন্তৰিক্ষৰ পৰাো তুমি আমাৰ ওচৰলৈ, আমাৰ মিলনস্থললৈ, সমীপত আহা। হে শূৰ বীৰ, ৰথত সংযোজিত শক্তিসমূহসহ প্ৰেৰক ইষা আৰু বিজয়যাত্ৰাৰ বাবে বল-সমৃদ্ধি (ৱাজান্) আন।
Mantra 12
दिशः सूर्यो न मिनाति प्रदिष्टा दिवेदिवे हर्यश्वप्रसूताः । सं यदानळध्वन आदिदश्वैर्विमोचनं कृणुते तत्त्वस्य ॥
যেনেকৈ সূৰ্যই নিৰ্ধাৰিত দিশসমূহ লঙ্ঘন নকৰে, তেনেকৈ দিৱে দিৱে হৰ্যশ্বে প্ৰসুত—ইন্দ্ৰৰ পীতবৰ্ণ অশ্বে চালিত শক্তিসমূহ—নিজ নিজ বিধানত স্থিৰ থাকে। যেতিয়া তেওঁ পথৰ অন্তলৈ পায়, তেতিয়া অশ্বসমূহৰ দ্বাৰাই মুক্তি ঘটায়—এইয়াই তেওঁৰ তত্ত্ব/নিয়ম: বাঁধা বস্তু ঢিলা কৰি গতি মুক্ত কৰা।
Mantra 13
दिदृक्षन्त उषसो यामन्नक्तोर्विवस्वत्या महि चित्रमनीकम् । विश्वे जानन्ति महिना यदागादिन्द्रस्य कर्म सुकृता पुरूणि ॥
দেখিবলৈ আকুল হৈ, ৰাত্ৰিৰ যাত্ৰাপথত উষাসসকল দীপ্তিমানজনৰ (বিৱস্বতী) মহৎ, বিচিত্ৰ মুখমণ্ডললৈ দৃষ্টি কৰে। সকলোৱে তেওঁৰ মহিমাৰে জানে—যেতিয়া তেওঁ আহে—ইন্দ্ৰৰ বহু সুকৃত কৰ্ম, তেওঁৰ বিজয়ী গঠনসমূহ।
Mantra 14
महि ज्योतिर्निहितं वक्षणास्वामा पक्वं चरति बिभ्रती गौः । विश्वं स्वाद्म सम्भृतमुस्रियायां यत्सीमिन्द्रो अदधाद्भोजनाय ॥
মহৎ জ্যোতি বক্ষস্থলত নিহিত; তাক বহন কৰা গাই চলি ফুৰে—কাঁচা আৰু পকা দুয়োটাই ধৰি। উষাৰ দীপ্ত গৰ্ভত সকলো মাধুৰ্য একত্ৰিত; ইন্দ্ৰে তাক আমাৰ পোষণৰ বাবে স্থাপন কৰিলে—আনন্দময় আহাৰ, দীপ্তি-বৃদ্ধিৰ দান।
Mantra 15
इन्द्र दृह्य यामकोशा अभूवन्यज्ञाय शिक्ष गृणते सखिभ्यः । दुर्मायवो दुरेवा मर्त्यासो निषङ्गिणो रिपवो हन्त्वासः ॥
হে ইন্দ্ৰ, দৃঢ় হওক; যাত্ৰাৰ আৱৰণসমূহ উঠি আহিছে। যজ্ঞৰ বাবে শিক্ষা দিয়া—গায়কৰ বাবে আৰু সখাসকলৰ বাবে। কুটিল-মায়াবী, কুপথগামী মৰ্ত্য আছে—অস্ত্ৰধাৰী বৈৰী, আঘাত-উদ্যত শত্রু; তেঁওলোকৰ আক্রমণ ভাঙি পথ সুৰক্ষিত কৰা।
Mantra 16
सं घोषः शृण्वेऽवमैरमित्रैर्जही न्येष्वशनिं तपिष्ठाम् । वृश्चेमधस्ताद्वि रुजा सहस्व जहि रक्षो मघवन्रन्धयस्व ॥
তলৰ শত্রু-শক্তিসকলৰ কোলাহল শোনা যায়; সিহঁতক আঘাত কৰা—সিহঁতৰ মাজত তোমাৰ অতি-দাহক অশনি নিক্ষেপ কৰা। তলৰ পৰা কাটি পেলোৱা, পৃথক কৰি চূর্ণ কৰা; বলৰে জয়ী হওক। হে মঘৱন, ৰক্ষসক বধ কৰা আৰু বাধাদানকাৰীক বশ কৰা।
Mantra 17
उद्वृह रक्षः सहमूलमिन्द्र वृश्चा मध्यं प्रत्यग्रं शृणीहि । आ कीवतः सललूकं चकर्थ ब्रह्मद्विषे तपुषिं हेतिमस्य ॥
হে ইন্দ্ৰ, ৰক্ষঃক তাৰ শিপামূলসহ উভালি পেলোৱা; তাৰ মাজভাগ কাটি দিয়া, আগভাগ ছেদন কৰি ভাঙি পেলোৱা। কৃপণ আৰু কুটিলক তুমি অন্ত কৰি দিছা; ব্ৰহ্মদ্বেষীৰ বিনাশৰ বাবে তুমি তপস্-তেজে দগ্ধ এক তীক্ষ্ণ অস্ত্ৰ—দহনকাৰী হেতি—গঢ়িছা।
Mantra 18
स्वस्तये वाजिभिश्च प्रणेतः सं यन्महीरिष आसत्सि पूर्वीः । रायो वन्तारो बृहतः स्यामास्मे अस्तु भग इन्द्र प्रजावान् ॥
আমাৰ স্বস্তিৰ বাবে, হে নেতা, বিজয়শক্তিসমূহসহ আগবাঢ়ি আহা; কিয়নো পূৰ্বৰ পৰা অহা মহৎ প্ৰেৰণাসমূহ তুমি আমাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দিছা। বৃহৎ ঐশ্বৰ্যৰ অধিকারী আমি হওঁ; আমাৰ ভিতৰত ভগ—তোমাৰ আনন্দৰ অংশ—থাকক, হে ইন্দ্ৰ, প্ৰজাসহ, অবিৰত বৃদ্ধি সহ।
Mantra 19
आ नो भर भगमिन्द्र द्युमन्तं नि ते देष्णस्य धीमहि प्ररेके । ऊर्व इव पप्रथे कामो अस्मे तमा पृण वसुपते वसूनाम् ॥
হে ইন্দ্ৰ, আমাৰলৈ দ্যুতিমন্ত ভগ—উজ্জ্বল পূৰ্ণতাৰ অংশ—আনি দিয়া। তোমাৰ দানৰ বিস্তৃত ক্ষেত্ৰত আমি আমাৰ ধী স্থাপন কৰোঁ। উৰ্ব্বৰ ক্ষেত্ৰ যেন বিস্তাৰিত হয়, তেনেকৈ আমাৰ ভিতৰত সিদ্ধিৰ কামনা বিস্তৃত হওক; হে বসুপতি, বসুসকলৰ অধিপতি, সেইটোক আমাৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণকৈ পূৰ্ণ কৰি দিয়া।
Mantra 20
इमं कामं मन्दया गोभिरश्वैश्चन्द्रवता राधसा पप्रथश्च । स्वर्यवो मतिभिस्तुभ्यं विप्रा इन्द्राय वाहः कुशिकासो अक्रन् ॥
গো আৰু অশ্বেৰে, দীপ্ত ৰাধসা (ঐশ্বৰ্য) লৈ এই আমাৰ কামনা/ইচ্ছাক আনন্দিত কৰা, হে ইন্দ্ৰ; ই দীপ্ত সমৃদ্ধিয়ে বিস্তাৰ লাভ কৰক। সূৰ্যলোক-অন্বেষী বিপ্ৰসকলে মনোবৃত্তি (মতি) দ্বাৰা তোমাৰ বাবে বাহন-পথ, ইন্দ্ৰৰ বাহ (বহন-যান) গঢ়িলে—এই কুশিকাসকল।
Mantra 21
आ नो गोत्रा दर्दृहि गोपते गाः समस्मभ्यं सनयो यन्तु वाजाः । दिवक्षा असि वृषभ सत्यशुष्मोऽस्मभ्यं सु मघवन्बोधि गोदाः ॥
হে গো-পতি, আমাৰ বাবে গোত্রা (গাইৰ খোঁৱা/গোহালিৰ বন্ধ) ভাঙি দিয়া; সমৃদ্ধিৰ লাভসমূহ (সনয়ঃ) আমাৰ ওচৰলৈ একেলগে আহক। হে বৃষভ, তুমি দিৱ-চালক, সত্য-শুষ্ম (সত্য বল) সম্পন্ন; হে মঘৱন, আমাৰ বাবে সু-বোধি হওঁক—গোদাঃ, জ্ঞান-ৰশ্মিৰ দাতা ৰূপে জাগ্ৰত হওঁক।
Mantra 22
शुनं हुवेम मघवानमिन्द्रमस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ । शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु घ्नन्तं वृत्राणि संजितं धनानाम् ॥
শুভ ভাগ্যৰ বাবে আমি মঘৱান ইন্দ্ৰক আহ্বান কৰোঁ—এই যুঁজত, সমৃদ্ধি-জয় (বাজসাতৌ) ত নৃতম, সৰ্বাধিক বীৰ। সংঘৰ্ষসমূহত আমাৰ সহায়ৰ বাবে উগ্ৰ হৈ, আমাৰ আহ্বান শুনি, বৃত্ৰসমূহ (অৱৰোধক) বধ কৰা, ধনসমূহৰ সংজিত—বিজয়ী সংগ্ৰাহক তেওঁ।
Frequently Asked Questions
It asks Indra to hear the Soma-pressers, protect them amid hostility, break obstructions, and grant victory, wealth, and good fortune.
It suggests Indra’s power is not random: like the Sun keeping its course, Indra follows an ordinance, reaching the ‘end of the road’ and then releasing what was bound so movement can continue.
It is the idea that Indra loosens restraints—outer obstacles like enemies and inner constraints like fear or inertia—so life, effort, and prosperity can flow again.
Ask anything about Sukta 30 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.