Sukta 29

Mantra 1

अस्तीदमधिमन्थनमस्ति प्रजननं कृतम् । एतां विश्पत्नीमा भराग्निं मन्थाम पूर्वथा ॥

અહીં આ મન્થનદંડ છે; અહીં પ્રજનનનું સાધન તૈયાર છે. ગૃહપત્નીને અહીં લાવો; પૂર્વવત્ આપણે અગ્નિને મન્થન કરીએ—આત્માના ગુપ્ત અગ્નિને પ્રગટ કરીએ.

Mantra 2

अरण्योर्निहितो जातवेदा गर्भ इव सुधितो गर्भिणीषु । दिवेदिव ईड्यो जागृवद्भिर्हविष्मद्भिर्मनुष्येभिरग्निः ॥

બે અરણિઓમાં જાતવેદસ ગર્ભ સમાન ગુપ્ત રીતે નિહિત છે—ગર્ભિણીમાં સુસ્થિત ભ્રૂણ જેમ. દિવસે દિવસે જાગૃત, હવિષ્યવંત માનવો દ્વારા—જેઓ ચેતનાની જ્યોતિને જાગતી રાખે છે—અગ્નિ આરાધ્ય અને સ્તુત્ય છે.

Mantra 3

उत्तानायामव भरा चिकित्वान्त्सद्यः प्रवीता वृषणं जजान । अरुषस्तूपो रुशदस्य पाज इळायास्पुत्रो वयुनेऽजनिष्ट ॥

ઉત્તાન (નીચલા) અરણિ પર તેને નીચે લાવો—હે વિદ્વાન; તરત જ પ્રેરિત મન્થનથી બળવાન વૃષભ (અગ્નિ) જન્મે છે. અરુષ (રુધિરવર્ણ) શિખાવાળો, તેની તેજસ્વી કાંતિ ઝળહળે છે; ઇળા (Iḷā) નો પુત્ર વિધિના ગુપ્ત ઉપાયો (વયુન) દ્વારા જન્મે છે.

Mantra 4

इळायास्त्वा पदे वयं नाभा पृथिव्या अधि । जातवेदो नि धीमह्यग्ने हव्याय वोळ्हवे ॥

ઇળા (Iḷā) ના પદે, પૃથ્વીના નાભિ પર, હે જાતવેદસ, અમે તને સ્થાપિત કરીએ છીએ. હે અગ્નિ, હવ્ય વહન કરવા માટે સ્થિર થા—અમારા યજ્ઞનું દેવ-વિનિમય યોગ્ય રીતે પ્રવર્તે.

Mantra 5

मन्थता नरः कविमद्वयन्तं प्रचेतसममृतं सुप्रतीकम् । यज्ञस्य केतुं प्रथमं पुरस्तादग्निं नरो जनयता सुशेवम् ॥

હે નરો, મન્થન કરીને કવિ—અડગ ઇચ્છાશક્તિવાળો, પ્રચેતસ (વિસ્તૃત ચેતનાવાળો), અમૃત, સુપ્રતીક (દિપ્ત મુખવાળો)—એ અગ્નિને જન્માવો. યજ્ઞનો કેતુ તેને પ્રથમ પુરસ્તાત્ (આગળ) સ્થાપો; હે નરો, સુશેવ (કલ્યાણદાયક) અગ્નિને જન્માવો.

Mantra 6

यदी मन्थन्ति बाहुभिर्वि रोचतेऽश्वो न वाज्यरुषो वनेष्वा । चित्रो न यामन्नश्विनोरनिवृतः परि वृणक्त्यश्मनस्तृणा दहन् ॥

જ્યારે તેઓ પોતાના બાહુઓથી મથન કરે છે, ત્યારે તે પ્રકાશિત થાય છે—વનમાં બળવાન વેગી લાલ અશ્વ સમો; અશ્વિનોના ચિત્ર યાત્રા સમો, અવરોધરહિત, તે સર્વત્ર પરિભ્રમે છે, પથ્થર જેવી કઠિનતા અને સુકાં તૃણને દહન કરતો.

Mantra 7

जातो अग्नी रोचते चेकितानो वाजी विप्रः कविशस्तः सुदानुः । यं देवास ईड्यं विश्वविदं हव्यवाहमदधुरध्वरेषु ॥

જન્મેલો અગ્નિ પ્રકાશે છે—જાગૃત અને વિવેકી; સમૃદ્ધિનો વિજેતા, પ્રેરિત વિપ્ર, કવિઓ દ્વારા સ્તુત, સુદાનુ—સુદાને સમૃદ્ધ. જેને દેવોએ અધ્વરોમાં સ્થાપ્યો છે—ઈડ્ય, સર્વવિદ, હવ્યવાહ, અર્પણનો વાહક.

Mantra 8

सीद होतः स्व उ लोके चिकित्वान्त्सादया यज्ञं सुकृतस्य योनौ । देवावीर्देवान्हविषा यजास्यग्ने बृहद्यजमाने वयो धाः ॥

બેસો, હોતૃ, પોતાના જ લોકમાં—જાણકાર; સુકૃત કર્મના યોનિમાં યજ્ઞને સ્થાપો. દેવાવીર બની હવિષા સાથે દેવોને યજો; હે અગ્નિ, યજમાનમાં વિશાળ વાયુ—જીવનબળ અને વૃદ્ધિ—સ્થાપો.

Mantra 9

कृणोत धूमं वृषणं सखायोऽस्रेधन्त इतन वाजमच्छ । अयमग्निः पृतनाषाट् सुवीरो येन देवासो असहन्त दस्यून् ॥

હે સખાઓ, ધૂમને વृषભ સમો બળવાન બનાવો; અચૂક, અડગ રહી સમૃદ્ધિરૂપ વાજ તરફ આગળ વધો. આ અગ્નિ જ યુદ્ધોમાં વિજયી, સુવીર-શક્તિથી સમૃદ્ધ છે—જેનાથી દેવોએ દસ્યુઓને, અંધ અવરોધોને, પરાજિત કર્યા.

Mantra 10

अयं ते योनिॠत्वियो यतो जातो अरोचथाः । तं जानन्नग्न आ सीदाथा नो वर्धया गिरः ॥

આ તારો ઋતુસત્ય યોનિ છે, જ્યાંથી જન્મીને તું પ્રકાશિત થયો. તેને જાણીને, હે અગ્નિ, અહીં બેસ; પછી અમારા માટે પ્રેરિત વાણી-ગિરોને વધાર, જે આત્માને પોષે છે.

Mantra 11

तनूनपादुच्यते गर्भ आसुरो नराशंसो भवति यद्विजायते । मातरिश्वा यदमिमीत मातरि वातस्य सर्गो अभवत्सरीमणि ॥

તે તનૂનપાત કહેવાય છે—દિવ્ય તેજનો ગર્ભ; અને જ્યારે તે પ્રગટ જન્મે છે ત્યારે નરાશંસ બને છે. અને જ્યારે માતરિશ્વાને તેને માતામાં માપ્યો, ત્યારે પવનનો પ્રવાહમાન માર્ગે વહેતો મુક્ત વિસર્જન પ્રગટ થયો.

Mantra 12

सुनिर्मथा निर्मथितः सुनिधा निहितः कविः । अग्ने स्वध्वरा कृणु देवान्देवयते यज ॥

સુચરખાયેલો, સુપ્રગટ થયેલો; સુસ્થાપિત—કવિરૂપ જ્યોતિ (અગ્નિ) અંદર નિહિત છે. હે અગ્ને, સ્વધ્વરા (યજ્ઞના સુમાર્ગો) ને સુશોભિત અને સત્યમય કર; દેવને ઇચ્છનાર માટે દેવોને યજ.

Mantra 13

अजीजनन्नमृतं मर्त्यासोऽस्रेमाणं तरणिं वीळुजम्भम् । दश स्वसारो अग्रुवः समीचीः पुमांसं जातमभि सं रभन्ते ॥

મર્ત્યોોએ અમૃતને જન્મ આપ્યો—અડગ, તારણહાર, દૃઢ કિલ્લાઓનો ભેદક. દસ સ્વસાઓ, સીધી ગતિ ધરાવતી અને એકમન, જન્મેલા પુરુષ-બળને ચારે તરફથી આલિંગે છે.

Mantra 14

प्र सप्तहोता सनकादरोचत मातुरुपस्थे यदशोचदूधनि । न नि मिषति सुरणो दिवेदिवे यदसुरस्य जठरादजायत ॥

સનાતન મૂળથી સાત-હોતૃ પ્રકાશિત થયો, જ્યારે માતાના ઉપસ્થમાં—પોષણના ઊધરમાં—તે દહક્યો. દેવેદિવે સુદાન (સુદાતા) પલક પણ નથી ઝબકાવતો, કારણ કે તે અસુર (પ્રભુશક્તિ) ના જઠરથી જન્મ્યો.

Mantra 15

अमित्रायुधो मरुतामिव प्रयाः प्रथमजा ब्रह्मणो विश्वमिद्विदुः । द्युम्नवद्ब्रह्म कुशिकास एरिर एकएको दमे अग्निं समीधिरे ॥

શત્રુઓ સામે શસ્ત્રધારી, મરુતોની જેમ અગ્રગામી વેગમાં, વાણી (બ્રહ્મ)ની આ પ્રથમજાત પ્રેરણાઓ કર્મનું સર્વ સત્ય જાણે છે. કુશિકોએ તેજસ્વી, વિજયી બ્રહ્મ-મંત્ર ઊંચો કર્યો; અને દરેકે પોતાના પોતાના અંતઃગૃહમાં અગ્નિને સમ્યક્ પ્રજ્વલિત કર્યો—એક જ શક્તિ-જ્વાલામાં એકત્રિત કરીને.

Mantra 16

यदद्य त्वा प्रयति यज्ञे अस्मिन्होतश्चिकित्वोऽवृणीमहीह । ध्रुवमया ध्रुवमुताशमिष्ठाः प्रजानन्विद्वाँ उप याहि सोमम् ॥

આજે, આ અગ્રસર યજ્ઞમાં, હે હોતર—ચિકિત્સુ (વિદ્વાન) એવા તને અમે અહીં વર્યા છે. ધ્રુવ માર્ગે આવ; ધ્રુવ શાંતિ-આસન પર બેસ. જન્મોને અને તેમના અર્થને જાણનાર વિદ્વાન, અમારી અંદરના સોમ તરફ નજીક આવ.