Adhyaya 88

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे मुनिमोहशमनं नाम सप्ताशीतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः केन योगेन वै सूत गुणप्राप्तिः सतामिह अणिमादिगुणोपेता भवन्त्येवेह योगिनः तत्सर्वं विस्तरात्सूत वक्तुमर्हसि सांप्रतम्

এইদৰে শ্ৰীলিঙ্গ মহাপুৰাণৰ পূৰ্বভাগত ‘মুনিমোহশমন’ নামৰ অষ্টআশিতম অধ্যায়। ঋষিসকলে ক’লে—হে সূত, কোন যোগে ইয়াত সৎজন গুণপ্ৰাপ্তি কৰে? কোন উপায়ে যোগীসকল এই জীৱনতেই অণিমা আদি সিদ্ধিগুণেৰে যুক্ত হয়? হে সূত, সেই সকলো এতিয়া বিস্তাৰে ক’বলৈ অৰ্হ।

Verse 2

सूत उवाच अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि योगं परमदुर्लभम् पञ्चधा संस्मरेदादौ स्थाप्य चित्ते सनातनम्

সূতে ক’লে—এতিয়া মই পৰম দুৰ্লভ যোগৰ বৰ্ণনা কৰিম। আৰম্ভণিতে চিত্তত সনাতন পৰমেশ্বৰক স্থাপন কৰি, তাঁক পঞ্চধা ভাবে স্মৰণ কৰিব।

Verse 3

कल्पयेच्चासनं पद्मं सोमसूर्याग्निसंयुतम् षड्विंशच्छक्तिसंयुक्तम् अष्टधा च द्विजोत्तमाः

হে দ্বিজোত্তমসকল, সোম-সূৰ্য-অগ্নিযুক্ত পদ্মাসন কল্পনা কৰা; ছাব্বিশ শক্তিসংযুক্ত সেই আসনক অষ্টধা ৰূপে বিন্যাস কৰা।

Verse 4

ततः षोडशधा चैव पुनर्द्वादशधा द्विजाः स्मरेच् च तत् तथा मध्ये देव्या देवम् उमापतिम्

তাৰ পাছত, হে দ্বিজসকল, তাক ষোড়শধা আৰু পুনৰ দ্বাদশধা ৰূপে স্মৰণ কৰা; আৰু তাৰ মাজত দেৱীৰ সৈতে দেৱ উমাপতিক স্মৰণ কৰা।

Verse 5

अष्टशक्तिसमायुक्तम् अष्टमूर्तिमजं प्रभुम् ताभिश्चाष्टविधा रुद्राश् चतुःषष्टिविधाः पुनः

অষ্ট শক্তিৰে সমাযুক্ত অজ প্ৰভু অষ্টমূৰ্তি—এনে কোৱা হৈছে। সেই শক্তিসকলৰ দ্বাৰাই ৰুদ্ৰ অষ্টবিধ হয়, আৰু পুনৰ ভেদে চতুঃষষ্টিবিধ বুলিও কথিত।

Verse 6

शक्तयश् च तथा सर्वा गुणाष्टकसमन्विताः एवं स्मरेत्क्रमेणैव लब्ध्वा ज्ञानमनुत्तमम्

এইদৰে গুণাষ্টকসমন্বিত সকলো শক্তিক ক্ৰমে ক্ৰমে স্মৰণ কৰিব; তেনেদৰে অনুত্তম জ্ঞান লাভ হয়।

Verse 7

एवं पाशुपतं योगं मोक्षसिद्धिप्रदायकम् तस्याणिमादयो विप्रा नान्यथा कर्मकोटिभिः

এইদৰে পাশুপত যোগ মোক্ষ-সিদ্ধি প্ৰদানকাৰী। তাৰ পৰা অণিমা আদি সিদ্ধি উদ্ভৱ হয়; হে বিপ্ৰসকল, কোটি কোটি কৰ্মকাণ্ড কৰিলেও এই ফল অন্য উপায়ে নালভে।

Verse 8

ऐश्वर्य तत्राष्टगुणमैश्वर्यं योगिनां समुदाहृतम् तत्सर्वं क्रमयोगेन ह्य् उच्यमानं निबोधत

ইয়াত যোগীসকলৰ ঐশ্বৰ্য অষ্টগুণ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। ক্ৰমযোগৰ বিধিত যিদৰে কোৱা হৈছে, সেই সকলো মনোযোগে বুজি লোৱা।

Verse 9

अणिमा लघिमा चैव महिमा प्राप्तिरेव च प्राकाम्यं चैव सर्वत्र ईशित्वं चैव सर्वतः

অণিমা, লঘিমা, মহিমা আৰু প্ৰাপ্তি; লগতে সৰ্বত্ৰ প্ৰাকাম্য আৰু সৰ্বতোভাবে ঈশিত্ব—এই সিদ্ধিসমূহ লাভ হয়।

Verse 10

वशित्वमथ सर्वत्र यत्र कामावसायिता तच्चापि त्रिविधं ज्ञेयम् ऐश्वर्यं सार्वकामिकम्

এতিয়া বশিত্ব—সৰ্বত্ৰ এনে বশীকৰণ-ক্ষমতা, য’ত কামনা (কাম) নিশ্চিতভাৱে সিদ্ধ হয়—ইয়াকো ত্ৰিবিধ বুলি জানিবা; ই সৰ্বকামসাধক ঐশ্বৰ্য।

Verse 11

सावद्यं निरवद्यं च सूक्ष्मं चैव प्रवर्तते सावद्यं नाम यत्तत्र पञ्चभूतात्मकं स्मृतम्

অনুভৱত ‘সাবদ্য’ আৰু ‘নিৰবদ্য’, লগতে ‘সূক্ষ্ম’ তত্ত্বো প্ৰৱৰ্তে। ইয়াত ‘সাবদ্য’ বুলি যাক কোৱা হৈছে, সেয়া পঞ্চভূতাত্মক বুলি স্মৃত।

Verse 12

इन्द्रियाणि मनश्चैव अहङ्कारश् च यः स्मृतः तत्र सूक्ष्मप्रवृत्तिस्तु पञ्चभूतात्मिका पुनः

ইন্দ্ৰিয়, মন আৰু যাক অহংকাৰ বুলি কোৱা হয়—ইয়াতেই সূক্ষ্ম প্ৰবৃত্তি কাৰ্য কৰে; সেয়া পুনৰ পঞ্চমহাভূতাত্মক। এই পাশবন্ধনত দেহধাৰী পশু জগত অনুভৱ কৰে, যেতিয়ালৈকে সি পতি শিৱলৈ মুখ নুঘুৰায়।

Verse 13

इन्द्रियाणि मनश्चित्तबुद्ध्यहङ्कारसंज्ञितम् तथा सर्वमयं चैव आत्मस्था ख्यातिरेव च

ইন্দ্ৰিয়সমূহ আৰু মন, চিত্ত, বুদ্ধি, অহংকাৰ—এই সংজ্ঞাৰে পৰিচিত—সকলো চৈতন্যে ব্যাপ্ত; আৰু আত্মাত অৱস্থিত ‘খ্যাতি’ (জাগ্ৰত বোধ)ই সিহঁতৰ আধাৰ। এইদৰে পশু সিহঁতক পাশ-আবৰণ বুলি অনুভৱ কৰে; পতি শিৱ অন্তঃসাক্ষী হৈ থাকে।

Verse 14

संयोग एव त्रिविधः सूक्ष्मेष्वेव प्रवर्तते पुनरष्टगुणश्चापि सूक्ष्मेष्वेव विधीयते

সংযোগ (সম্বন্ধ) সঁচাকৈ ত্ৰিবিধ, আৰু ই কেৱল সূক্ষ্ম তত্ত্বসমূহতেই প্ৰৱৰ্তে। পুনৰ অষ্টগুণৰ সমষ্টিও সেই সূক্ষ্ম তত্ত্বসমূহতেই স্থাপিত।

Verse 15

तस्य रूपं प्रवक्ष्यामि यथाह भगवान्प्रभुः त्रैलोक्ये सर्वभूतेषु यथास्य नियमः स्मृतः

ভগৱান প্ৰভুৱে যিদৰে কৈছে, সেইদৰে মই তেওঁৰ ৰূপ বৰ্ণনা কৰিম; আৰু ত্ৰিলোকত সকলো ভূতৰ ওপৰত প্ৰযোজ্য বুলি স্মৃত হোৱা সেই নিয়মো ক’ম।

Verse 16

अणिमाद्यं तथाव्यक्तं सर्वत्रैव प्रतिष्ठितम् त्रैलोक्ये सर्वभूतानां दुष्प्राप्यं समुदाहृतम्

সেই অণিমা আদি সিদ্ধিৰ মূল, তথাপি অব্যক্ত। সৰ্বত্ৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈও ত্ৰিলোকত সকলো ভূতৰ বাবে সি দুষ্প্ৰাপ্য বুলি ঘোষিত—বদ্ধ পশুৰ অগম্য পৰম পতি।

Verse 17

तत् तस्य भवति प्राप्यं प्रथमं योगिनां बलम् लङ्घनं प्लवनं लोके रूपमस्य सदा भवेत्

তেওঁৰ বাবে যোগীসকলৰ প্ৰথম বল-সিদ্ধি লাভ হয়—এই লোকত তেওঁ সদায় লংঘন আৰু প্লৱন কৰাৰ সামৰ্থ্য পায়।

Verse 18

शीघ्रत्वं सर्वभूतेषु द्वितीयं तु पदं स्मृतम् त्रैलोक्ये सर्वभूतानां महिम्ना चैव वन्दितम्

সৰ্বভূতৰ প্ৰতি শীঘ্ৰতা দ্বিতীয় পদ বুলি স্মৃত; ত্ৰৈলোক্যত সকলো প্ৰাণী তেওঁৰ দিৱ্য মহিমাৰে বন্দনা কৰে।

Verse 19

महित्वं चापि लोके ऽस्मिंस् तृतीयो योग उच्यते त्रैलोक्ये सर्वभूतेषु यथेष्टगमनं स्मृतम्

এই লোকত মহিত্বসিদ্ধি তৃতীয় যোগ বুলি কোৱা হয়; ত্ৰৈলোক্যত সকলো ভূতৰ মাজত ইচ্ছামতে গমন কৰাৰ শক্তি বুলি স್ಮৃত।

Verse 20

प्राकामान् विषयान् भुङ्क्ते तथाप्रतिहतः क्वचित् त्रैलोक्ये सर्वभूतानां सुखदुःखं प्रवर्तते

তেওঁ ইচ্ছিত বিষয় ভোগ কৰে আৰু কেতিয়াও ক’তাও বাধাপ্ৰাপ্ত নহয়; ত্ৰৈলোক্যত সকলো প্ৰাণীৰ সুখ-দুখ তেওঁৰ অধীনেই প্ৰৱৰ্তে।

Verse 21

ईशो भवति सर्वत्र प्रविभागेन योगवित् वश्यानि चास्य भूतानि त्रैलोक्ये सचराचरे

যোগবিদ তেওঁ সৰ্বত্ৰ ঈশ্বৰ হয়, সূক্ষ্ম বিভাজনে শাসন কৰে; ত্ৰৈলোক্যত চৰাচৰ সকলো ভূত তেওঁৰ বশত থাকে।

Verse 22

इच्छया तस्य रूपाणि भवन्ति न भवन्ति च यत्र कामावसायित्वं त्रैलोक्ये सचराचरे

তেওঁৰ কেৱল ইচ্ছাতেই তেওঁৰ ৰূপসমূহ প্ৰকাশ পায়, আৰু অপ্রকাশো থাকে। চল-অচল ত্ৰিলোকৰ সকলোৰে কামনাৰ নিৰ্ণায়ক সিদ্ধি তেওঁৰ মাজতেই স্থিত।

Verse 23

शब्दः स्पर्शो रसो गन्धो रूपं चैव मनस् तथा प्रवर्तन्ते ऽस्य चेच्छातो न भवन्ति यथेच्छया

শব্দ, স্পৰ্শ, ৰস, গন্ধ, ৰূপ আৰু মন—এই সকলো তেওঁৰ ইচ্ছাতেই চলি থাকে; নিজৰ খেয়ালমতে নহয়। সেয়ে পশুৰ ইন্দ্ৰিয়সমূহ পৰম পতি শিৱৰ অধীন।

Verse 24

योगिन् इस् फ़्रेएद् फ़्रोम् अत्तछ्मेन्त् न जायते न म्रियते छिद्यते न च भिद्यते न दह्यते न मुह्येत लीयते न च लिप्यते

পাশমুক্ত যোগী ন জন্মে, ন মৰে। সি ন কাটা যায়, ন ভাঙে; ন দহে, ন মোহিত হয়। সি ন লয় পায়, ন লিপ্ত হয়—পতি শিৱে অধিষ্ঠিত নিৰ্মল চৈতন্যত স্থিত থাকে।

Verse 25

न क्षीयते न क्षरति खिद्यते न कदाचन क्रियते वा न सर्वत्र तथा विक्रियते न च

সি ন ক্ষয় হয়, ন ক্ষৰি নষ্ট হয়; কেতিয়াও ক্লিষ্ট নহয়। কৰ্মে উৎপন্ন নহয়, সৰ্বত্ৰ ক’তো বিকৃত নহয়—সেয়ে তেওঁৰ কোনো বিকাৰ নাই। এইয়াই পতি শিৱৰ লক্ষণ।

Verse 26

अगन्धरसरूपस्तु अस्पर्शः शब्दवर्जितः अवर्णो ह्यस्वरश् चैव असवर्णस्तु कर्हिचित्

তেওঁ গন্ধ-ৰস-ৰূপৰ অতীত; স্পৰ্শহীন আৰু শব্দবর্জিত। তেওঁ বৰ্ণ আৰু স্বৰৰো ওপৰত—কেতিয়াও কোনো শ্ৰেণীত আবদ্ধ নহয়। এইদৰে পতি শিৱক নিৰ্গুণ বুলি উপদেশ দিয়া হয়।

Verse 27

स भुङ्क्ते विषयांश्चैव विषयैर्न च युज्यते अणुत्वात्तु परः सूक्ष्मः सूक्ष्मत्वाद् अपवर्गिकः

সেয়ে বিষয়সমূহ ভোগ কৰে, তথাপি বিষয়ৰ বন্ধনত জড়িত নহয়। পৰম সূক্ষ্ম হোৱাৰ বাবে স্পৰ্শাতীত; আৰু সেই সূক্ষ্মতাতেই অপৱৰ্গ—মোক্ষ—দাতা।

Verse 28

व्यापकस्त्वपवर्गाच्च व्यापकात्पुरुषः स्मृतः पुरुषः सूक्ष्मभावात्तु ऐश्वर्ये परमे स्थितः

অপৱৰ্গ (মোক্ষ) দান কৰে বাবে তেওঁ ‘ব্যাপক’ নামে খ্যাত; আৰু সেই সর্বব্যাপিতাৰ পৰাই তেওঁ ‘পুৰুষ’ বুলি স্মৃত। পৰম সূক্ষ্ম স্বভাৱৰ সেই পুৰুষ পৰম ঐশ্বৰ্যত স্থিত—শিৱ পতি, পাশাতীত।

Verse 29

गुणोत्तरमथैश्वर्ये सर्वतः सूक्ष्ममुच्यते ऐश्वर्यं चाप्रतीघातं प्राप्य योगमनुत्तमम्

তাৰপিছত গুণাতীত হৈ, ঐশ্বৰ্যভাবৰ দ্বাৰা সৰ্বতোভাবে সূক্ষ্ম বুলি কোৱা হয়। আৰু বাধাহীন ঐশ্বৰ্য লাভ কৰি, সি অনুত্তম যোগ—পতি (শিৱ)-ৰ সৈতে একত্ব—প্ৰাপ্ত কৰে।

Verse 30

अपवर्गं ततो गच्छेत् सूक्ष्मं तत्परमं पदम् एवं पाशुपतं योगं ज्ञातव्यं मुनिपुङ्गवाः

তাৰপিছত সি অপৱৰ্গ—মোক্ষ—প্ৰাপ্ত কৰি সেই সূক্ষ্ম পৰম পদত উপনীত হয়। হে মুনিপুঙ্গৱসকল, এইদৰে পাশুপত যোগ জানিবলগীয়া।

Verse 31

स्वर्गापवर्गफलदं शिवसायुज्यकारणम् अथवा गतविज्ञानो रागात्कर्म समाचरेत्

ই স্বৰ্গ আৰু অপৱৰ্গৰ ফল দান কৰে আৰু শিৱ-সায়ুজ্যৰ কাৰণ। কিন্তু যাৰ বিবেক-জ্ঞান লুপ্ত হৈছে, সি ৰাগবশত কৰ্ম কৰি থাকে।

Verse 32

राजसं तामसं वापि भुक्त्वा तत्रैव मुच्यते ब्रह्मन् गुअरन्तेएस् लिबेरतिओन् तथा सुकृतकर्मा तु फलं स्वर्गे समश्नुते

হে ব্ৰাহ্মণ! ৰাজস বা তামস কৰ্মৰ ফল যথাযথ ভোগ কৰি জীৱ তাতেই তাৰ পৰা মুক্ত হয়। তেনেদৰে সুকৃতকৰ্মী স্বৰ্গত নিজৰ ফল ভোগ কৰে। কিন্তু এই গুণজাত ভোগৰ ওপৰত, পতি—শিৱ—ৰ শৰণ ল’লে পৰম মুক্তি লাভ হয়; তেওঁৰ কৃপাৰে পশু পাশৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 33

तस्मात्स्थानात्पुनः श्रेष्ठो मानुष्यमुपपद्यते तस्माद्ब्रह्म परं सौख्यं ब्रह्म शाश्वतम् उत्तमम्

সেই অৱস্থাৰ পৰা জীৱে পুনৰ শ্ৰেষ্ঠ মানৱজন্ম লাভ কৰে। সেয়ে ব্ৰহ্মই পৰম সুখ; ব্ৰহ্ম শাশ্বত আৰু উত্তম।

Verse 34

ब्रह्म एव हि सेवेत ब्रह्मैव हि परं सुखम् परिश्रमो हि यज्ञानां महतार्थेन वर्तते

ব্ৰহ্মকেই সেৱা কৰিব লাগে; ব্ৰহ্মই পৰম সুখ। যজ্ঞৰ পৰিশ্ৰম তেতিয়াহে সাৰ্থক, যেতিয়া সি মহৎ লক্ষ্য—পৰম তত্ত্বৰ সাক্ষাৎকাৰ—ৰ বাবে হয়।

Verse 35

भूयो मृत्युवशं याति तस्मान्मोक्षः परं सुखम् अथवा ध्यानसंयुक्तो ब्रह्मतत्त्वपरायणः

যি পুনৰ মৃত্যুৰ অধীন হয় সি বন্ধনত ঘূৰি যায়; সেয়ে মোক্ষই পৰম সুখ। অথবা ধ্যানযুক্ত আৰু ব্ৰহ্মতত্ত্বপৰায়ণ—অৰ্থাৎ পতি শিৱত নিষ্ঠ—হৈ সি পুনর্জন্মৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 36

न तु च्यावयितुं शक्यो मन्वन्तरशतैरपि दृष्ट्वा तु पुरुषं दिव्यं विश्वाख्यं विश्वतोमुखम्

শত শত মন্বন্তৰেও তেওঁক বিচলিত কৰিব নোৱাৰি। কিন্তু ‘বিশ্ব’ নামে খ্যাত আৰু সৰ্বদিশামুখ সেই দিব্য পুৰুষক দৰ্শন কৰি তেওঁলোকে অবিকার পতিক চিনিলে; তেওঁৰ সন্মুখত পাশৰ শক্তি লুপ্ত হয়।

Verse 37

विश्वपादशिरोग्रीवं विश्वेशं विश्वरूपिणम् विश्वगन्धं विश्वमाल्यं विश्वांबरधरं प्रभुम्

মই সেই পৰম প্ৰভুৰ বন্দনা কৰোঁ—যাঁৰ পদ, শিৰ আৰু গ্ৰীৱাই এই সমগ্ৰ বিশ্ব; যি বিশ্বেশ্বৰ, বিশ্বৰূপ; যাঁৰ সুগন্ধ আৰু মাল্য স্বয়ং বিশ্ব; যি বিশ্বকেই বস্ত্ৰৰূপে ধাৰণ কৰা পৰম অধিপতি।

Verse 38

गोभिर् महीं संपतते पतत्रिणो नैवं भूयो जनयत्येवमेव कविं पुराणम् अनुशासितारं सूक्ष्माच्च सूक्ष्मं महतो महान्तम्

যেনেকৈ পখী দলে দলে পৃথিৱীত নামি আহে, তেনেকৈ জীৱসকল পুনঃপুনঃ জন্ম লয়; কিন্তু সেই আদ্য কবি—পুৰাণস্বৰূপ পৰম অনুশাসক—ক কোনোয়ে পুনৰ জন্ম দিব নোৱাৰে; তেওঁ সূক্ষ্মতকৈও সূক্ষ্ম, মহানতকৈও মহান।

Verse 39

योगेन पश्येन्न च चक्षुषा पुनर् निरिन्द्रियं पुरुषं रुक्मवर्णम् अलिङ्गिनं निर्गुणं चेतनं च नित्यं सदा सर्वगं सर्वसारम्

তাঁক যোগৰ দ্বাৰা দৰ্শন কৰিব লাগে, কেৱল চকুৰে নহয়—ইন্দ্ৰিয়াতীত সেই পুৰুষক, স্বৰ্ণপ্ৰভ দীপ্তিময়; যি অলিঙ্গ, নিৰ্গুণ, শুদ্ধ চৈতন্য; নিত্য, সদা, সৰ্বব্যাপী আৰু সৰ্বসাৰ।

Verse 40

पश्यन्ति युक्त्या ह्यचलप्रकाशं तद्भावितास्तेजसा दीप्यमानम् /* अपाणिपादोदरपार्श्वजिह्वो ह्यतीन्द्रियो वापि सुसूक्ष्म एकः

শাসিত যুক্তিৰে তেওঁলোকে সেই অচল পোহৰ দৰ্শন কৰে, ধ্যান-ভাবনাৰে প্ৰকাশ পাই নিজৰ তেজে দীপ্ত। তেওঁ এক, অতিসূক্ষ্ম আৰু অতীন্দ্ৰিয়—হাত-পা নাই; তথাপি উদৰ, পাৰ্শ্ব আৰু জিহ্বাৰূপে সৰ্বত্র ব্যাপ্ত।

Verse 41

पश्यत्यचक्षुः स शृणोत्यकर्णो न चास्त्यबुद्धं न च बुद्धिर् अस्ति /* स वेद सर्वं न च सर्ववेद्यं तमाहुरग्र्यं पुरुषं महान्तम्

তেওঁ চকু নথকাকৈ দেখে, কাণ নথকাকৈ শুনে। তেওঁৰ ভিতৰত ন অজ্ঞান আছে, ন সীমিত বুদ্ধি। তেওঁ সকলো জানে, তথাপি সকলোৰে বাবে সম্পূৰ্ণৰূপে জ্ঞেয় নহয়। তেওঁকেই তেওঁলোকে অগ্ৰ্য, মহান পুৰুষ—পৰম পতি শিৱ—বুলি কয়।

Verse 42

अचेतनां सर्वगतां सूक्ष्मां प्रसवधर्मिणीम् प्रकृतिं सर्वभूतानां युक्ताः पश्यन्ति योगिनः

যোগত সংযত যোগীসকলে সেই অচেতন, সৰ্বব্যাপী, সূক্ষ্ম আৰু প্ৰকাশ-প্ৰসব-স্বভাৱা প্ৰকৃতিক—যি সকলো ভূতত কাৰণ-আধাৰৰূপে কাৰ্য কৰে—প্ৰত্যক্ষ দৰ্শন কৰে।

Verse 43

सर्वतः पाणिपादं तत् सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखम् सर्वतः श्रुतिमल् लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति

সেই পৰম তত্ত্ব (পতি-শিৱ) সৰ্বত্ৰ হাত-পা-সহ; সৰ্বত্ৰেই তেওঁৰ চকু, শিৰ আৰু মুখ। জগতত সৰ্বত্ৰ তেওঁ শ্ৰোতা; সকলোকে আৱৃত কৰি, সৰ্বত্ৰ অধিষ্ঠিত থাকে।

Verse 44

युक्तो योगेन चेशानं सर्वतश् च सनातनम् पुरुषं सर्वभूतानां तं विद्वान्न विमुह्यति

যোগৰ দ্বাৰা তেওঁৰ সৈতে যুক্ত হৈ যি বিদ্বান ঈশানক—সনাতন, সৰ্বব্যাপী, সকলো ভূতৰ অন্তৰ্যামী পৰম পুৰুষক—যথাৰ্থ জানে, সি পুনৰ পাশবন্ধনত মোহিত নহয়।

Verse 45

भूतात्मानं महात्मानं परमात्मानमव्ययम् सर्वात्मानं परं ब्रह्म तद्वै ध्याता न मुह्यति

যি ধ্যাতা শিৱক ভূতাত্মা, মহাত্মা, অব্যয় পৰমাত্মা আৰু সৰ্বাত্মা পৰম ব্ৰহ্মৰূপে ধ্যান কৰে—সি কেতিয়াও মোহিত নহয়।

Verse 46

पवनो हि यथा ग्राह्यो विचरन्सर्वमूर्तिषु पुरि शेते सुदुर्ग्राह्यस् तस्मात्पुरुष उच्यते

যেনেকৈ বায়ু সকলো ৰূপত বিচৰণ কৰিও ধৰা দুষ্কৰ, তেনেকৈ অন্তৰ্যামী প্ৰভু দেহ-ৰূপী ‘পুৰি’ত অধিষ্ঠিত থাকিও অতি দুৰ্গ্ৰাহ্য; সেয়ে তেওঁ ‘পুৰুষ’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 47

देवेलोप्मेन्त् ओफ़् अन् एम्ब्र्यो अथ चेल्लुप्तधर्मा तु सावशेषैः स्वकर्मभिः ततस्तु ब्रह्मगर्भे वै शुक्रशोणितसंयुते

তেতিয়া দেহধাৰী পশু-আত্মা পূৰ্বাৱস্থাৰ পৰা পতিত হৈ, নিজৰ কৰ্মৰ অৱশিষ্ট বলৰ দ্বাৰা আগবাঢ়ে। তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাই নিৰ্মিত গৰ্ভত—য’ত শুক্ৰ আৰু শোণিত সংযুক্ত—প্ৰৱেশ কৰি, পতি (শিৱ)ৰ বিধান আৰু পাশ-বন্ধনৰ অধীনত ভ্ৰূণৰূপ ধাৰণ কৰে।

Verse 48

स्त्रीपुंसोः संप्रयोगे हि जायते हि ततः प्रभुः ततस्तु गर्भकालेन कललं नाम जायते

স্ত্ৰী-পুৰুষৰ সংযোগত প্ৰভুৰ নিয়োগ অনুসাৰে সৃষ্টিৰ ধাৰা আৰম্ভ হয়। তাৰ পাছত গৰ্ভকালৰ ক্ৰমত ‘কলল’ নামৰ প্ৰথম ভ্ৰূণপিণ্ড জন্মে।

Verse 49

कालेन कललं चापि बुद्बुदं सम्प्रजायते मृत्पिण्डस्तु यथा चक्रे चक्रावर्तेन पीडितः

কালৰ প্ৰভাৱত কললও বুদ্বুদ (বুদবুদ) সদৃশ ৰূপ লয়; যেনে কুমাৰৰ চাকাত ঘূৰ্ণনৰ চাপত মাটিৰ পিণ্ড ৰূপান্তৰিত হয়।

Verse 50

हस्ताभ्यां क्रियमाणस्तु बिंबत्वमनुगच्छति एवमाध्यात्मिकैर्युक्ता वायुना संप्रपूरितः

দুটা হাতে গঢ়া হ’লে সেই পিণ্ড সুগঠিত আকাৰ (বিম্বত্ব) লাভ কৰে। তেনেদৰে, আধ্যাত্মিক তত্ত্বসমূহ সম্যকভাৱে যুক্ত হ’লে, সি বায়ু (প্ৰাণ)ৰে সম্পূৰ্ণ পৰিপূৰিত হৈ দেহভাবৰ সূক্ষ্ম গঠন প্ৰকাশ কৰে।

Verse 51

यदि योनिं विमुञ्चामि तत्प्रपद्ये महेश्वरम् यावद्धि वैष्णवो वायुर् जातमात्रं न संस्पृशेत्

যদি মই যোনিৰ পৰা মুক্ত হওঁ, তেন্তে মই মহেশ্বৰক শৰণ লওঁ—যেতিয়ালৈকে বৈষ্ণৱ বায়ুৱে জন্মমাত্ৰ নৱজাতকক জন্মক্ষণতেই স্পৰ্শ নকৰে।

Verse 52

तावत्कालं महादेवम् अर्चयामीति चिन्तयेत् जायते मानुषस्तत्र यथारूपं यथावयः

সেই সময়খিনি অন্তৰত এই সংকল্প কৰিব—“মই মহাদেৱক পূজা কৰিছোঁ।” সেই শিৱ-চিন্তনে পাশবদ্ধ জীৱ তাত মানৱজন্ম লাভ কৰে—যেনে ভাব তেনে ৰূপ আৰু তেনে বয়স পায়।

Verse 53

वायुः संभवते खात्तु वाताद्भवति वै जलम् जलात् सम्भवति प्राणः प्राणाच्छुक्रं विवर्धते

আকাশ (খ)ৰ পৰা বায়ু উৎপন্ন হয়; বায়ুৰ পৰাই জল হয়। জলৰ পৰা প্ৰাণ উদ্ভৱ হয়; প্ৰাণৰ পৰা শুক্ৰ পুষ্ট হৈ বৃদ্ধি পায়। এইদৰে পতি—শিৱৰ অধীন তত্ত্বৰ ক্ৰমবিকাশে দেহধাৰী পশু গঠিত হয়।

Verse 54

रक्तभागास् त्रयस्त्रिंशद् रेतोभागाश् चतुर्दश भागतो ऽर्धफलं कृत्वा ततो गर्भो निषिच्यते

মাতৃৰক্তৰ তেত্ৰিশ ভাগ আৰু পিতৃৰেতস্/শুক্ৰৰ চৌদ ভাগ লৈ, বিধিমতে ভাগ-বিভাগ কৰি ‘অৰ্ধফল’ অংশ কৰি, তাৰ পাছত গৰ্ভ নিষেচিত হয়। এইদৰে পাশবন্ধনত জীৱ পতি—শিৱৰ অধীন জন্মপথত প্ৰৱেশ কৰে।

Verse 55

ततस्तु गर्भसंयुक्तः पञ्चभिर् वायुभिर् वृतः पितुः शरीरात्प्रत्यङ्गं रूपमस्योपजायते

তাৰ পাছত জীৱ গৰ্ভসংযুক্ত হৈ পঞ্চবায়ুৰে আৱৃত থাকে। পিতৃশৰীৰৰ পৰা ক্ৰমে তাৰ প্ৰতিটো অংগ-প্ৰত্যংগৰ ৰূপ উদ্ভৱ হয়। এইদৰে দেহধাৰী পশু বন্ধনত প্ৰৱেশ কৰে; পিছত মুক্তি দান কৰিবলৈ পতি—শিৱ একমাত্ৰ সক্ষম।

Verse 56

ततो ऽस्य मातुराहारात् पीतलीढप्रवेशनात् नाभिदेशेन वै प्राणास् ते ह्य् आधारा हि देहिनाम्

তাৰ পাছত মাতৃৰ আহাৰৰ পৰা—যি পান কৰা আৰু চাটি লোৱা হৈ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰে—প্ৰাণ নাভিদেশেৰে সঞ্চাৰিত হয়; কিয়নো সেই প্ৰাণেই দেহীৰ সত্য আধাৰ।

Verse 57

नवमासात् परिक्लिष्टः संवेष्टितशिरोधरः वेष्टितः सर्वगात्रैश् च अपर्याप्तप्रवेशनः

নৱ মাহ গৰ্ভত ক্লিষ্ট হৈ, মূৰ আৰু গ্ৰীৱা কঠোৰভাৱে আবদ্ধ, সৰ্বাঙ্গে জড়োৱা আৰু চাপে সংকুচিত জীৱে চলাচলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত ঠাই নাপাই পাশ-বন্ধনত দুখ ভোগ কৰে।

Verse 58

नवमासोषितश्चापि योनिच्छिद्रादवाङ्मुखः हेल्ल् ततः स्वकर्मभिः पापैर् निरयं सम्प्रपद्यते

নৱ মাহ শুকাই-সঙ্কুচিত দেহধাৰী যোনিদ্বাৰেদি অধোমুখ হৈ বাহিৰ ওলায়; তাৰ পিছত নিজৰ কৰ্মজাত পাপৰ তাড়নাত নৰকত পতিত হয়—এইয়াই কৰ্মে বোনা কঠোৰ পাশ।

Verse 59

असिपत्रवनं चैव शाल्मलिच्छेदनं तथा ताडनं भक्षणं चैव पूयशोणितभक्षणम्

তাত আছে অসিপত্ৰৰ বন, শাল্মলী-কাঁটাৰে ছেদন, প্ৰহাৰ আৰু ভক্ষণ; আনকি পূঁজ আৰু ৰক্তও ভক্ষণ কৰোৱা হয়।

Verse 60

यथा ह्यापस्तु संछिन्नाः संश्लेष्मम् उपयान्ति वै तथा छिन्नाश् च भिन्नाश्च यातनास्थानम् आगताः

যেনেকৈ পানীৰ ধাৰা কাটি আৰু ভাগ কৰিলেও পুনৰ মিলি একেটানা প্ৰবাহ হয়, তেনেকৈ ছিন্ন-ভিন্নসকলকো পুনৰ যাতনাস্থানলৈ অনা হয়।

Verse 61

एवं जीवास्तु तैः पापैस् तप्यमानाः स्वयंकृतैः प्राप्नुयुः कर्मभिः शेषैर् दुःखं वा यदि वेतरत्

এইদৰে জীৱ নিজে কৰা পাপত দগ্ধ হৈ, অৱশিষ্ট কৰ্মফল অনুসাৰে কেতিয়াবা দুখ, কেতিয়াবা তাৰ বিপৰীত (সুখ-কল্যাণ) লাভ কৰে।

Verse 62

एकेनैव तु गन्तव्यं सर्वमुत्सृज्य वै जनम् एकेनैव तु भोक्तव्यं तस्मात्सुकृतमाचरेत्

সকলো মানুহক ত্যাগ কৰি মানুহে একাই যাব লাগে; আৰু কৰ্মফলো একাই ভোগ কৰিব লাগে। সেয়ে সুকৃত—পুণ্য আৰু ধৰ্ম—আচৰণ কৰা উচিত, যাতে পশু পাশ ছেদি পতি শিৱলৈ অগ্ৰসর হয়।

Verse 63

न ह्येनं प्रस्थितं कश्चिद् गच्छन्तम् अनुगच्छति यदनेन कृतं कर्म तदेनमनुगच्छति

মানুহে যেতিয়া ইয়াৰ পৰা প্ৰস্থান কৰে, তেতিয়া যোৱা মানুহজনক কোনেও অনুসৰণ নকৰে; কেৱল তাৰ নিজে কৰা কৰ্মই তাক অনুসৰণ কৰে।

Verse 64

ते नित्यं यमविषयेषु सम्प्रवृत्ताः क्रोशन्तः सततमनिष्टसंप्रयोगैः शुष्यन्ते परिगतवेदनाः शरीरा बह्वीभिः सुभृशमनन्तयातनाभिः

যমৰ বিষয়ত নিত্য ঠেলি দিয়া সেই বদ্ধ জীৱসকল সদায় ক্ৰন্দন কৰে। অনিষ্ট আৰু প্ৰতিকূল সংযোগৰ অবিৰত স্পৰ্শত তেওঁলোকৰ দেহ বেদনাৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ শুকাই যায়, আৰু বহু ভয়ংকৰ, যেন অনন্ত যাতনাৰে পীড়িত হয়।

Verse 65

दिफ़्फ़्। फ़ोर्म्स् ओफ़् रेबिर्थ् कर्मणा मनसा वाचा यदभीक्ष्णं निषेवते तदभ्यासो हरत्येनं तस्मात्कल्याणमाचरेत्

কৰ্ম, মন আৰু বাক্যৰে জীৱে যি বস্তু বাৰে বাৰে কৰে, সেই অভ্যাসেই তাক সেই গতিৰ ফালে টানি নিয়ে যায়। সেয়ে কল্যাণকৰ, ধৰ্মযুক্ত আচৰণ কৰা উচিত, যাতে পাশৰ পৰা আঁতৰি শিৱানুগ্ৰহ-মাৰ্গত গতি হয়।

Verse 66

अनादिमान्प्रबन्धः स्यात् पूर्वकर्मणि देहिनः संसारं तामसं घोरं षड्विधं प्रतिपद्यते

দেহীৰ পূৰ্বকৰ্মৰ ফলত বন্ধনৰ এক অনাদি ধাৰা গঢ় লয়; আৰু সি ঘোৰ, তামসিক সংসাৰত প্ৰৱেশ কৰে, যি ছয় বিধ ৰূপে প্ৰকাশ পায়।

Verse 67

मानुष्यात्पशुभावश् च पशुभावान् मृगो भवेत् मृगत्वात्पक्षिभावश् च तस्माच्चैव सरीसृपः

মানৱ অৱস্থাৰ পৰা বন্ধ পশু (জীৱ) পশুভাৱলৈ পতিত হয়; পশুভাৱৰ পৰা মৃগ হয়। মৃগত্বৰ পৰা পক্ষীভাৱ, আৰু তাত পৰা সৰীসৃপভাৱো লাভ কৰে॥

Verse 68

सरीसृपत्वाद्गच्छेद्वै स्थावरत्वं न संशयः स्थावरत्वे पुनः प्राप्ते यावद् उन्मिलते जनः

সৰীসৃপত্বৰ পৰা সি নিঃসন্দেহে স্থাৱৰত্বলৈ যায়। স্থাৱৰত্ব পুনৰ প্ৰাপ্ত হলে, জীৱ ‘উন্মীলিত’ নোহোৱালৈকে তাতে থাকে॥

Verse 69

कुलालचक्रवद्भ्रान्तस् तत्रैव परिवर्तते इत्येवं हि मनुष्यादिः संसारः स्थावरान्तिकः

কুমাৰৰ চকাৰ দৰে ভ্ৰান্ত হৈ সি সেই একে পৰিক্ৰমাত বাৰে বাৰে ঘূৰে। এইদৰে মানৱ আদি জন্মৰ পৰা স্থাৱৰান্তলৈ সংসাৰ চলি থাকে॥

Verse 70

विज्ञेयस्तामसो नाम तत्रैव परिवर्तते सात्त्विकश्चापि संसारो ब्रह्मादिः परिकीर्तितः

‘তামস’ নামৰ এক চক্র জ্ঞেয়; সি তাতেই পুনঃপুনঃ পৰিবর্তিত হয়। তদ্ৰূপ ‘সাত্ত্বিক’ সংসাৰো—ব্ৰহ্মাদি পৰা—পৰিকীৰ্তিত হৈছে॥

Verse 71

पिशाचान्तः स विज्ञेयः स्वर्गस्थानेषु देहिनाम् ब्राह्मे तु केवलं सत्त्वं स्थावरे केवलं तमः

স্বৰ্গস্থান প্ৰাপ্ত দেহীসকলৰ মাজত তাৰ সীমা পিশাচান্তলৈ বুলি জানিব লাগে। কিন্তু ব্ৰাহ্মলোকে কেৱল সত্ত্ব, আৰু স্থাৱৰলোকে কেৱল তমহে থাকে॥

Verse 72

चतुर्दशानां स्थानानां मध्ये विष्टम्भकं रजः मर्मसु छिद्यमानेषु वेदनार्तस्य देहिनः

দেহৰ চৌদটা স্থানৰ মাজত ৰজোগুণ বাধাস্বৰূপে দৃঢ় হয়। মর্মস্থান ছেদন বা বিদ্ধ হ’লে দেহী পশু তীব্ৰ বেদনাত কাতৰ হয়।

Verse 73

ततस्तत्परमं ब्रह्म कथं विप्रः स्मरिष्यति संसारः पूर्वधर्मस्य भावनाभिः प्रणोदितः

তেন্তে সেই বিপ্ৰ পৰম ব্ৰহ্মক কেনেকৈ স্মৰণ কৰিব? কিয়নো পূৰ্বধৰ্মজাত ভাৱনাৰ সংস্কাৰে প্ৰণোদিত সংসাৰ পাশেৰে পশুক পুনঃ পুনঃ বান্ধে।

Verse 74

मानुषं भजते नित्यं तस्माद्ध्यानं समाचरेत् चतुर्दशविधं ह्येतद् बुद्ध्वा संसारमण्डलम्

পশু নিত্য মানৱভাৱকেই আঁকোৱালি ধৰে; সেয়ে ধ্যান আচৰণ কৰা উচিত। এই চৌদবিধ সংসাৰ-মণ্ডল বুজি পাশাতীত পতি—শিৱৰ দিশে উভতি যায়।

Verse 75

नित्यं समारभेद्धर्मं संसारभयपीडितः ततस्तरति संसारं क्रमेण परिवर्तितः

সংসাৰভয়ত পীড়িত জনে নিত্য ধৰ্ম আৰম্ভ কৰা উচিত। তেতিয়া সি ক্ৰমে পৰিৱর্তিত হৈ সংসাৰ পাৰ হয়।

Verse 76

तस्माच्च सततं युक्तो ध्यानतत्परयुञ्जकः तथा समारभेद्योगं यथात्मानं स पश्यति

সেয়ে সাধক সদায় সংযমযুক্ত আৰু ধ্যানতৎপৰ হওক। সি বিধিপূৰ্বক যোগ আৰম্ভ কৰক, যাৰ দ্বাৰা সি আত্মাক যথাৰ্থভাবে দেখে—পতি শিৱৰ কৃপামাৰ্গে।

Verse 77

एष आपः परं ज्योतिर् एष सेतुरनुत्तमः विवृत्या ह्येष संभेदाद् भूतानां चैव शाश्वतः

ইয়েই আদ্য ‘আপঃ’; ইয়েই পৰম জ্যোতি। ইয়েই অনুত্তম সেতু। নিজৰ বিস্তাৰ-শক্তি আৰু ভেদ-শক্তিৰ দ্বাৰা সেই শাশ্বত প্ৰভু প্ৰকাশিত ভূতসমূহৰ আধাৰ হয়।

Verse 78

तदेनं सेतुमात्मानम् अग्निं वै विश्वतोमुखम् हृदिस्थं सर्वभूतानाम् उपासीत महेश्वरम्

সেয়ে, আত্মৰূপ সেতু, সৰ্বদিশামুখ অগ্নি, আৰু সকলো ভূতৰ হৃদয়স্থ মহেশ্বৰক যথাবিধি উপাসনা কৰিব লাগে।

Verse 79

तथान्तः संस्थितं देवं स्वशक्त्या परिमण्डितम् अष्टधा चाष्टधा चैव तथा चाष्टविधेन च

এইদৰে হৃদয়ান্তৰত সংস্থিত দেৱক দৰ্শন কৰিব লাগে—যি স্বশক্তিৰে পৰিমণ্ডিত; অষ্টধা, পুনৰ অষ্টধা, আৰু অষ্টবিধ ৰূপে।

Verse 80

सृष्ट्यर्थं संस्थितं वह्निं संक्षिप्य च हृदि स्थितम् ध्यात्वा यथावद्देवेशं रुद्रं भुवननायकम्

সৃষ্টিৰ্থে স্থাপিত বহ্নিক অন্তৰ্মুখে সংক্ষিপ্ত কৰি হৃদয়ত স্থাপন কৰি, যথাবিধি দেৱেশ ৰুদ্ৰ—ভুবননায়ক—ক ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 81

हुत्वा पञ्चाहुतीः सम्यक् तच्चिन्तागतमानसः वैश्वानरं हृदिस्थं तु यथावदनुपूर्वशः

পাঁচ আহুতি সম্যকভাৱে অৰ্পণ কৰি, মনক সেই চিন্তনত লীন কৰি, ক্ৰম অনুসাৰে হৃদয়স্থ বৈশ্বানৰক যথাবিধি ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 82

आपः पूताः सकृत्प्राश्य तूष्णीं हुत्वा ह्युपाविशन् प्राणायेति ततस्तस्य प्रथमा ह्याहुतिः स्मृता

শুদ্ধ জল একবাৰ আচমন কৰি, মৌনভাৱে আহুতি দি তাৰ পিছত আসনত বহিব। তাৰপিছত “প্ৰাণায়” মন্ত্ৰে দিয়া আহুতিয়েই প্ৰথম আহুতি বুলি স্মৃত।

Verse 83

अपानाय द्वितीया च व्यानायेति तथा परा उदानाय चतुर्थी स्यात् समानायेति पञ्चमी

দ্বিতীয় আহুতি “অপানায়”ৰ বাবে, তাৰপিছত “ব্যানায়”। চতুৰ্থ “উদানায়”, পঞ্চম “সমানায়”—এই ক্ৰমে প্ৰাণবায়ু আহ্বান কৰা হয়।

Verse 84

स्वाहाकारैः पृथग्घुत्वा शेषं भुञ्जीत कामतः अपः पुनः सकृत्प्राश्य आचम्य हृदयं स्पृशेत्

“স্বাহা” উচ্চাৰণ কৰি পৃথক পৃথক আহুতি দি, অৱশিষ্ট অংশ সামৰ্থ্য অনুসাৰে গ্ৰহণ কৰিব। তাৰপিছত পুনৰ একবাৰ জল আচমন কৰি, আচমন সম্পন্ন কৰি হৃদয় স্পৰ্শ কৰিব।

Verse 85

प्राणानां ग्रन्थिरस्यात्मा रुद्रो ह्यात्मा विशान्तकः रुद्रो वै ह्यात्मनः प्राण एवमाप्याययेत्स्वयम्

প্ৰাণসমূহৰ গ্ৰন্থি-স্বৰূপ অন্তৰাত্মা ৰুদ্ৰই; তেওঁেই আত্মা, যিয়ে পৰম শান্তি দিয়ে। সত্যই ৰুদ্ৰ আত্মাৰ প্ৰাণ—এদৰে অন্তৰত বুজি নিজকে পুষ্ট কৰি স্থিৰ কৰিব।

Verse 86

प्राणे निविष्टो वै रुद्रस् तस्मात्प्राणमयः स्वयम् प्राणाय चैव रुद्राय जुहोत्यमृतमुत्तमम्

ৰুদ্ৰ সত্যই প্ৰাণত নিবিষ্ট; সেয়ে তেওঁ স্বয়ং প্ৰাণময়। অতএব প্ৰাণৰ বাবে আৰু ৰুদ্ৰৰ বাবে—একেই তত্ত্ব বুলি জানি—উত্তম অমৃতৰ আহুতি দিব।

Verse 87

शिवाविशेह मामीश स्वाहा ब्रह्मात्मने स्वयम् एवं पञ्चाहुतीश्चैव प्रभुः प्रीणातु शाश्वतः

হে ঈশ্বৰ! শিৱৰ অবিভক্ত, সৰ্বব্যাপী শক্তি মোৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি মোক ৰক্ষা কৰক—স্বাহা। ব্ৰহ্মাত্মা স্বয়ম্ভূ সত্তালৈ আহুতি। এই পাঁচ আহুতিত শাশ্বত প্ৰভু সম্পূৰ্ণ প্ৰসন্ন হওক।

Verse 88

पुरुषो ऽसि पुरे शेषे त्वं अङ्गुष्ठप्रमाणतः आश्रितश्चैव चाङ्गुष्ठम् ईशः परमकारणम्

তুমি সেই পুৰুষ; দেহ-পুরীত অন্তঃস্থিত ‘শেষ’ ৰূপে বাস কৰা; তুমি অঙ্গুষ্ঠ-প্ৰমাণ। তথাপি সেই অঙ্গুষ্ঠ-মাত্ৰ আত্মা তোমাৰেই আশ্ৰয়ে—হে ঈশ, তুমি পৰম কাৰণ।

Verse 89

सर्वस्य जगतश्चैव प्रभुः प्रीणातु शाश्वतः त्वं देवानामसि ज्येष्ठो रुद्रस्त्वं च पुरो वृषा

সকলো জগতৰ অধিপতি শাশ্বত প্ৰভু প্ৰসন্ন হওক। তুমি দেৱসকলৰ মাজত জ্যেষ্ঠ; তুমি ৰুদ্ৰ; তুমি আগভাগত নায়ক আদিবৃষভ।

Verse 90

मृदुस्त्वमन्नमस्मभ्यम् एतदस्तु हुतं तव इत्येवं कथितं सर्वं गुणप्राप्तिविशेषतः

তুমি মৃদু; আমাৰ বাবে অন্ন হওক। এই আহুতি তোমাতেই অৰ্পিত হওক—এনেকৈ কোৱা হৈছে। এইদৰে বিশেষ পুণ্যপ্ৰাপ্তিৰ বাবে সকলো কথা কোৱা হ’ল; দীক্ষিত আহুতিত পশু (বন্ধ জীৱ) শুদ্ধ হৈ পতি (প্ৰভু)ৰ ওচৰলৈ যায়।

Verse 91

योगाचारः स्वयं तेन ब्रह्मणा कथितः पुरा एवं पाशुपतं ज्ञानं ज्ञातव्यं च प्रयत्नतः

এই যোগাচাৰ পূৰ্বে স্বয়ং ব্ৰহ্মাই কৈছিল। তেনেদৰে পাশুপত জ্ঞানো নিৰন্তৰ প্ৰচেষ্টা সহিতে জানিব লাগে।

Verse 92

भस्मस्नायी भवेन् नित्यं भस्मलिप्तः सदा भवेत् यः पठेच्छृणुयाद्वापि श्रावयेद्वा द्विजोत्तमान्

সেয়ে নিত্য ভস্মস্নান কৰিব আৰু সদায় ভস্মলিপ্ত হৈ থাকিব। যিয়ে—বিশেষকৈ দ্বিজোত্তমে—ইয়াক পাঠ কৰে, শুনে বা শুনুৱায়, সি পাশু-শুদ্ধিকাৰী শৈৱাচাৰত প্রতিষ্ঠিত হৈ পতি শিৱৰ দিশে উন্মুখ হয়।

Verse 93

दैवे कर्मणि पित्र्ये वा स याति परमां गतिम्

দেৱকৰ্মতেই হওক বা পিতৃকৰ্মতেই—সেই ভক্তে পৰম গতি লাভ কৰে; শিৱকৃপাৰে পাশবন্ধন অতিক্ৰম কৰি সৰ্বোচ্চ অৱস্থালৈ যায়।