Prakarana 33

Verse 635 (दोहा/सोरठा)

ग्यान निधान सुजान सुचि धरम धीर नरपाल। तुम्ह बिनु असमंजस समन को समरथ एहि काल।।291।।

gyāna-nidhāna sujāna suci dharama dhīra narapāla | tumha binu asamañjasa samana ko samaratha ehi kāla ||291||

Lạy Đức Vua, kho tàng của trí tuệ, sáng suốt, trong sạch và kiên định trong chính pháp, nếu không có ngài, vào giờ phút này, ai có đủ quyền năng để xua tan sự bối rối của vương quốc?

Verse 636 (चौपाई)

सुनि मुनि बचन जनक अनुरागे। लखि गति ग्यानु बिरागु बिरागे।। सिथिल सनेहँ गुनत मन माहीं। आए इहाँ कीन्ह भल नाही।। रामहि रायँ कहेउ बन जाना। कीन्ह आपु प्रिय प्रेम प्रवाना।। हम अब बन तें बनहि पठाई। प्रमुदित फिरब बिबेक बड़ाई।। तापस मुनि महिसुर सुनि देखी। भए प्रेम बस बिकल बिसेषी।। समउ समुझि धरि धीरजु राजा। चले भरत पहिं सहित समाजा।। भरत आइ आगें भइ लीन्हे। अवसर सरिस सुआसन दीन्हे।। तात भरत कह तेरहुति राऊ। तुम्हहि बिदित रघुबीर सुभाऊ।।

suni muni bacana janaka anurāge | lakhi gati gyānu birāgu birāge || sithila sanehaṁ gunata mana māhīṁ | āe ihā̃ kīnha bhala nāhī || rāmahi rāyã kaheu bana jānā | kīnha āpu priya prema pravānā || hama aba bana teṁ banahi paṭhāī | pramudita phiraba bibeka baṛāī || tāpasa muni mahisura suni dekhī | bhae prema basa bikala biseṣī || samau samujhi dhari dhīraju rājā | cale bharata paiṁ sahita samājā || bharata āi āgeṁ bhai līnhe | avasara sarisa su-āsana dīnhe || tāta bharata kaha terahuti rāū | tumhahi bidita raghubīra subhāū ||

Nghe lời các đạo sĩ, Janaka tràn ngập tình yêu thương; nhận thức được dòng chảy của sự việc, trí tuệ của ngài trưởng thành thành sự siêu thoát. Tình cảm gia đình của ngài lắng xuống khi ngài suy ngẫm trong lòng: 'Đến đây, liệu có phải là điều tốt hay không? Nhà vua đã sai Rama đến rừng; ngài đã niêm phong ý chí của mình như điều quý giá, và lấy tình yêu làm bảo chứng. Nay ta sẽ gửi rừng trở lại rừng: ta sẽ phái con gái mình đến với Rama, và trở về trong niềm vui, với trí tuệ mở rộng.' Thấy và nghe điều này, các khổ hạnh giả, đạo sĩ và bà-la-môn đều bị tình yêu thương chế ngự, và trở nên mềm lòng đặc biệt. Nhà vua, hiểu thời điểm và kiên trì nhẫn nại, cùng tùy tùng đi đến Bharata. Bharata tiến ra đón tiếp, và dâng ngài một chỗ ngồi trang trọng phù hợp với thời khắc. 'Bharata thân mến,' nhà vua nói, 'ngươi biết rõ bản tính của người hùng Raghu.'

Verse 637 (दोहा/सोरठा)

राम सत्यब्रत धरम रत सब कर सीलु सनेहु। संकट सहत सकोच बस कहिअ जो आयसु देहु।।292।।

rāma satya-brata dharama-rata saba kara sīlu sanehu | saṅkaṭa sahata sakoca basa kahi-a jo āyasu dehu ||292||

Rama thề giữ sự thật, tận tụy với chánh pháp, hiền lành và yêu thương tất cả; tuy nhiên, bị kìm hãm bởi sự khiêm tốn giữa thảm kịch này, hãy nói: bất kỳ mệnh lệnh nào ngài muốn ban cho.

Verse 638 (चौपाई)

सुनि तन पुलकि नयन भरि बारी। बोले भरतु धीर धरि भारी।। प्रभु प्रिय पूज्य पिता सम आपू। कुलगुरु सम हित माय न बापू।। कौसिकादि मुनि सचिव समाजू। ग्यान अंबुनिधि आपुनु आजू।। सिसु सेवक आयसु अनुगामी। जानि मोहि सिख देइअ स्वामी।। एहिं समाज थल बूझब राउर। मौन मलिन मैं बोलब बाउर।। छोटे बदन कहउँ बड़ि बाता। छमब तात लखि बाम बिधाता।। आगम निगम प्रसिद्ध पुराना। सेवाधरमु कठिन जगु जाना।। स्वामि धरम स्वारथहि बिरोधू। बैरु अंध प्रेमहि न प्रबोधू।।

suni tana pulaki nayana bhari bārī | bole bharatu dhīra dhari bhārī || prabhu priya pūjya pitā sama āpū | kula-guru sama hita māya na bāpū || kausika-ādi muni saciva samājū | gyāna ambu-nidhi āpuna ājū || sisu sevaka āyasu anugāmī | jāni mohi sikha dei-a svāmī || ehiṁ samāja thala būjhaba rāura | mauna malina maiṁ bolaba bāura || choṭe badana kahauṁ baṛi bātā | chamaba tāta lakhi bāma bidhātā || āgama nigama prasiddha purānā | sevā-dharamu kaṭhina jagu jānā || svāmi dharama svārathahi birodhū | bairu aṁdha premahi na prabodhū ||

Nghe điều này, cơ thể ngài rung động và đôi mắt tràn ngập nước mắt; Bharata lên tiếng, tập trung một sự điềm tĩnh nặng nề. 'Đối với con, ngài là chúa tể, người yêu dấu và đáng kính, như một người cha; một ân nhân như đạo sư của gia tộc, hữu ích hơn mẹ hay cha. Ở đây có Vishvamitra và các đạo sĩ khác, các quan đại thần và toàn thể hội chúng, hôm nay tất cả đều là đại dương của trí tuệ. Biết con là đứa trẻ đầy tớ tuân theo mệnh lệnh, xin hãy chỉ dạy con, các bậc thầy của con. Trong một hội đồng như vậy con nên hỏi ngài; nếu con giữ im lặng thì đó là sự ủ rũ, nếu con nói, thì đó là sự điên rồ. Với một người nhỏ bé con nói lên chuyện lớn; xin tha thứ cho con, thưa ngài, thấy rằng số phận đã trở nên bất lợi. Kinh điển và truyền thống, cùng các Purana nổi tiếng, đều tuyên bố chánh pháp phục vụ là khó khăn đối với thế gian. Chánh pháp của người thầy đứng đối lập với lợi ích bản thân; sự thù địch mù quáng không phải là sự thức tỉnh của tình yêu thương.'

Verse 639 (दोहा/सोरठा)

राखि राम रुख धरमु ब्रतु पराधीन मोहि जानि। सब कें संमत सर्ब हित करिअ पेमु पहिचानि।।293।।

rākhi rāma rukha dharamu bratu parādhīna mohi jāni | saba keṁ sammata sarba hita kari-a pemu pahicāni ||293||

Giữ trước mặt ngài ý định của Rama, chánh pháp và lời thề của ngài, và biết rằng con đang dưới quyền uy, hãy làm điều mà tất cả chấp thuận, điều mang lại phúc lợi cho tất cả, nhận biết tình yêu thương chân thật là gì.

Verse 640 (चौपाई)

भरत बचन सुनि देखि सुभाऊ। सहित समाज सराहत राऊ।। सुगम अगम मृदु मंजु कठोरे। अरथु अमित अति आखर थोरे।। ज्यौ मुख मुकुर मुकुरु निज पानी। गहि न जाइ अस अदभुत बानी।। भूप भरत मुनि सहित समाजू। गे जहँ बिबुध कुमुद द्विजराजू।। सुनि सुधि सोच बिकल सब लोगा। मनहुँ मीनगन नव जल जोगा।। देवँ प्रथम कुलगुर गति देखी। निरखि बिदेह सनेह बिसेषी।। राम भगतिमय भरतु निहारे। सुर स्वारथी हहरि हियँ हारे।। सब कोउ राम पेममय पेखा। भउ अलेख सोच बस लेखा।।

bharata bacana suni dekhi subhāū | sahita samāja sarāhata rāū || sugama agama mṛdu mañju kaṭhore | arathu amita ati ākhara thore || jyau mukha mukura mukuru nija pānī | gahi na jāi asa adabhuta bānī || bhūpa bharata muni sahita samājū | ge jahã bibudha kumuda dvija-rājū || suni sudhi soca bikala saba logā | manahũ mīna-gana nava jala jogā || devã prathama kula-guru gati dekhī | nirakhi videha saneha biseṣī || rāma bhakti-maya bharatu nihāre | sura svārathī hahari hiyã hāre || saba kou rāma pema-maya pekhā | bhau alekha soca basa lekhā ||

Nghe lời của Bharata và thấy bản tính cao quý của ngài, nhà vua cùng toàn thể hội chúng ca ngợi ngài. Lời nói của ngài vừa dễ dàng vừa vượt tầm với, nhẹ nhàng, ngọt ngào, nhưng kiên định; ý nghĩa của nó vô biên dù lời văn ít ỏi. Như khuôn mặt phản chiếu trong gương, hoặc gương trong nước trong, lời nói kỳ diệu như vậy không thể nắm bắt trọn vẹn. Vua Bharata cùng các đạo sĩ và triều đình tập hợp, đi đến nơi các vị thần, như hoa súng, và chúa tể của những người sinh hai lần hiện diện. Nghe tin tức chân thật, tất cả đều rung động với những suy nghĩ lo âu, như đàn cá gặp nước mới. Các vị thần đầu tiên quan sát chuyển động của đạo sư hoàng gia; và thấy Janaka, tình cảm của họ càng thêm sâu sắc. Nhìn Bharata đắm chìm trong sự sùng kính đối với Rama, các vị thần tư lợi kinh ngạc và mất tinh thần. Họ thấy mọi người đẫm trong tình yêu thương với Rama; nỗi sợ hãi của họ trở nên vô lượng, và nỗi lo âu tựa như cuốn sổ cái của sự kinh hoàng.

Verse 641 (दोहा/सोरठा)

रामु सनेह सकोच बस कह ससोच सुरराज। रचहु प्रपंचहि पंच मिलि नाहिं त भयउ अकाजु।।294।।

rāmu saneha sakoca basa kaha sasoca surarāja | racahu prapañcahi pañca mili nāhi ta bhayau akāju ||294||

Bị trói buộc bởi tình yêu thương của Sri Rama, và bị kìm hãm bởi sự kiềm chế bồn chồn của chính mình, vua của các vị thần nói trong suy nghĩ lo âu: 'Hãy để năm người trong chúng ta hợp lại và dệt nên một mưu kế; nếu không toàn bộ công việc của chúng ta sẽ trở nên vô nghĩa.'

Verse 642 (चौपाई)

सुरन्ह सुमिरि सारदा सराही। देबि देव सरनागत पाही।। फेरि भरत मति करि निज माया। पालु बिबुध कुल करि छल छाया।। बिबुध बिनय सुनि देबि सयानी। बोली सुर स्वारथ जड़ जानी।। मो सन कहहु भरत मति फेरू। लोचन सहस न सूझ सुमेरू।। बिधि हरि हर माया बड़ि भारी। सोउ न भरत मति सकइ निहारी।। सो मति मोहि कहत करु भोरी। चंदिनि कर कि चंडकर चोरी।। भरत हृदयँ सिय राम निवासू। तहँ कि तिमिर जहँ तरनि प्रकासू।। अस कहि सारद गइ बिधि लोका। बिबुध बिकल निसि मानहुँ कोका।।

suranha sumiri sāradā sarāhī | debi deva saranāgata pāhī || pheri bharata mati kari nija māyā | pālu bibudha kula kari chala chāyā || bibudha binaya suni debi sayānī | bolī sura svāratha jaṛa jānī || mo sana kahahu bharata mati pherū | locana sahasa na sūjha sumerū || bidhi hari hara māyā baṛi bhārī | sou na bharata mati sakai nihārī || so mati mohi kahata karu bhorī | caṁdinī kara ki caṇḍakara corī || bharata hṛdayã siya rāma nivāsū | tahã ki timira jahã tarani prakāsū || asa kahi sāradā gai bidhi lokā | bibudha bikala nisi mānahũ kokā ||

Nhớ đến Sarasvati, các vị thần ca ngợi bà: 'Nữ thần, hãy bảo vệ chúng con những kẻ đã tìm đến nương tựa.' 'Hãy quay ngược tâm trí Bharata bằng quyền năng của bà; hãy cứu dòng dõi các vị thần bằng cách rải bóng của sự lừa dối.' Nghe lời cầu khẩn của họ, nữ thần khôn ngoan lên tiếng, biết các vị thần u mê vì tư lợi: 'Hãy nói cho ta biết, làm sao ta có thể lật đổ quyết tâm của Bharata? Ngay cả với ngàn mắt, người ta cũng không thể nhìn thấy Sumeru đúng cách. Maya của Brahma, Vishnu và Shiva cực kỳ nặng nề; ngay cả họ cũng không thể nhận thức được tâm trí của Bharata. Yêu cầu ta làm điều đó là sự điên rồ thuần túy, như đánh trăng bằng tay, hay cướp mặt trời chói sáng. Trong trái tim Bharata, Sita và Rama ngự trị; nơi mặt trời chiếu sáng, làm sao có thể có bóng tối?' Nói vậy, Sarasvati rời đi đến cõi của Brahma; và các vị thần, rung động, trải qua đêm như những con chim than khóc.

Verse 643 (दोहा/सोरठा)

सुर स्वारथी मलीन मन कीन्ह कुमंत्र कुठाटु। रचि प्रपंच माया प्रबल भय भ्रम अरति उचाटु।।295।।

sura svārathī malīna mana kīnha kumantra kuṭhāṭu | raci prapañca māyā prabala bhaya bhrama arati ucāṭu ||295||

Những vị thần tư lợi đó, tâm trí trở nên ô uế, đã nghĩ ra những lời khuyên quanh co và xấu xa. Họ dệt nên một âm mưu, maya được tạo nên mạnh mẽ, gây ra nỗi sợ hãi, sự bối rối, đau khổ và sự bất an bồn chồn.

Verse 644 (चौपाई)

करि कुचालि सोचत सुरराजू। भरत हाथ सबु काजु अकाजू।। गए जनकु रघुनाथ समीपा। सनमाने सब रबिकुल दीपा।। समय समाज धरम अबिरोधा। बोले तब रघुबंस पुरोधा।। जनक भरत संबादु सुनाई। भरत कहाउति कही सुहाई।। तात राम जस आयसु देहू। सो सबु करै मोर मत एहू।। सुनि रघुनाथ जोरि जुग पानी। बोले सत्य सरल मृदु बानी।। बिद्यमान आपुनि मिथिलेसू। मोर कहब सब भाँति भदेसू।। राउर राय रजायसु होई। राउरि सपथ सही सिर सोई।।

kari kucāli socata surarājū | bharata hātha sabu kāju akāju || gae janaku raghunātha samīpā | sanamāne saba rabikula dīpā || samaya samāja dharama abirodhā | bole taba raghubaṁsa purodhā || janaka bharata saṁbādu sunāī | bharata kahāuti kahī suhāī || tāta rāma jasa āyasu dehū | so sabu karai mora mata ehū || suni raghunātha jori juga pānī | bole satya sarala mṛdu bānī || bidyamāna āpuni mithilesū | mora kahaba saba bhā̃ti bhadesū || rāura rāya rajāyasu hoī | rāuri sapatha sahī sira soī ||

Đã thực hiện một nước đi quanh co, vua của các vị thần tiếp tục trăn trở: trong tay Bharata nằm mọi kết quả, đúng hay sai, được hay mất. Janaka đến gần Raghunatha, và Ngọn Đèn của dòng tộc Mặt Trời tôn kính tất cả với sự tôn trọng xứng đáng. Khi thời gian, hội chúng và chánh pháp đứng không bị cản trở, tư tế của dòng Raghu liền lên tiếng. Ngài kể lại cuộc đối thoại với Bharata và lặp lại thông điệp thích đáng của Bharata: 'Thưa cha, hãy ban bất kỳ mệnh lệnh nào cha cho là đúng; tâm trí con là thế, con sẽ thực hiện tất cả.' Nghe điều này, Raghunatha chắp tay và nói những lời chân thật, đơn giản và nhẹ nhàng: 'Khi Chúa tể Mithila của chính ngài hiện diện, sẽ không thích hợp cho ta nói dài dòng. Lời khuyên của chính ngài sẽ là mệnh lệnh; bằng lời thề của ngài, trên đầu ta, sẽ như vậy.'

Verse 645 (छंद)

रघुराउ सिथिल सनेहँ साधु समाज मुनि मिथिला धनी। मन महुँ सराहत भरत भायप भगति की महिमा घनी।। भरतहि प्रसंसत बिबुध बरषत सुमन मानस मलिन से। तुलसी बिकल सब लोग सुनि सकुचे निसागम नलिन से।।

raghurāu sithila sanehã sādhu-samāja muni mithilā-dhanī | mana mahũ sarāhata bharata bhāyapa bhagati kī mahimā ghanī || bharatahi prasaṃsata bibudha baraṣata sumana mānasa malina se | tulasī bikala saba loga suni sakuce nisā-gama nalina se ||

Tình yêu thương dịu dàng của Sri Rama nới lỏng sự nắm giữ; và hội chúng của các thánh nhân, đạo sĩ và Janaka, Chúa tể Mithila, tiếp tục ca ngợi trong tim mình vẻ đẹp sâu sắc của lòng sùng kính huynh đệ của Bharata. Khi tất cả ca tụng Bharata, các vị thần rải hoa; tuy nhiên, những trái tim, che mờ bởi nỗi buồn, vẫn tối tăm. Nghe tất cả, Tulsī nói, cả thành phố rung chuyển và thu mình lại, như hoa sen khi trăng đến.

Verse 646 (दोहा/सोरठा)

देखि दुखारी दीन दुहु समाज नर नारि सब। मघवा महा मलीन मुए मारि मंगल चहत।।301।।

dekhi dukhārī dīna duhu samāja nara nāri saba | maghavā mahā malīna mue māri maṅgala cahata ||301||

Thấy nam nữ khắp nơi, trong mọi cuộc tụ họp, đều khốn khổ và đau đớn, Indra - đầy vết nhơ - vẫn tìm một kết cục 'tốt lành', như kẻ đánh vào xác chết.

Verse 647 (चौपाई)

कपट कुचालि सीवँ सुरराजू। पर अकाज प्रिय आपन काजू।। काक समान पाकरिपु रीती। छली मलीन कतहुँ न प्रतीती।। प्रथम कुमत करि कपटु सँकेला। सो उचाटु सब कें सिर मेला।। सुरमायाँ सब लोग बिमोहे। राम प्रेम अतिसय न बिछोहे।। भय उचाट बस मन थिर नाहीं। छन बन रुचि छन सदन सोहाहीं।। दुबिध मनोगति प्रजा दुखारी। सरित सिंधु संगम जनु बारी।। दुचित कतहुँ परितोषु न लहहीं। एक एक सन मरमु न कहहीं।। लखि हियँ हँसि कह कृपानिधानू। सरिस स्वान मघवान जुबानू।।

kapaṭa kucāli sīvã surarājū | para akāja priya āpana kājū || kāka samāna pākari-pu rītī | chalī malīna katahũ na pratītī || prathama kumata kari kapaṭu sãkelā | so ucāṭu saba kẽ sira melā || sura-māyā̃ saba loga bimohe | rāma prema atisaya na bichohe || bhaya ucāṭa basa mana thira nāhī̃ | chana bana ruci chana sadana sohāhī̃ || dubidha manogati prajā dukhārī | sarita siṃdhu saṅgama janu bārī || ducita katahũ paritoṣu na lahahī̃ | eka eka sana maramu na kahahī̃ || lakhi hiyã hãsi kaha kṛpānidhānū | sarisa svāna maghavāna jubānū ||

Indra, đầy dối trá - dưới cái nhìn thấu suốt của Shiva - yêu mến sự hại kẻ khác và lợi ích riêng mình. Như con quạ theo thói quen, cách hành xử của kẻ giết rắn đầy gian trá; vấy bẩn và lừa lọc, không nơi nào tin tưởng ông ta. Đầu tiên ông ta gom góp sự dối trá với mưu kế sai quấy, và gieo sự bồn chồn lên đầu mọi người. Bởi ảo ảnh thiên thượng, tất cả dân chúng bị mê hoặc, nhưng tình yêu của họ đối với Rama không bị cắt đứt hoàn toàn. Sợ hãi và kích động khiến tâm trí không thể ổn định: lúc thì rừng sâu có vẻ dễ chịu, lúc thì ngôi nhà đẹp đẽ. Dân chúng, bị xé làm đôi và đau khổ, như nước nơi hợp lưu sông và biển. Trong sự bối rối đó, họ không tìm thấy sự thỏa lòng nơi nào; cũng không thể nói ra điều trong lòng cho nhau. Thấy vậy, Chúa Đầy Lòng Bi Mỉm cười trong lòng và nói: 'Lưỡi của Indra giống như lưỡi chó.'

Verse 648 (दोहा/सोरठा)

भरतु जनकु मुनिजन सचिव साधु सचेत बिहाइ। लागि देवमाया सबहि जथाजोगु जनु पाइ।।302।।

bharatu janaku munijana saciva sādhu saceta bihāi | lāgi deva-māyā sabahi jathājogu janu pāi ||302||

Bharata, Janaka, các đạo sĩ, các quan đại thần và các thánh nhân - để sự cảnh giác rơi xuống - đều bị ảo ảnh thần linh chiếm lấy, như thể mỗi người nhận được theo phần của mình.

Verse 649 (चौपाई)

कृपासिंधु लखि लोग दुखारे। निज सनेहँ सुरपति छल भारे।। सभा राउ गुर महिसुर मंत्री। भरत भगति सब कै मति जंत्री।। रामहि चितवत चित्र लिखे से। सकुचत बोलत बचन सिखे से।। भरत प्रीति नति बिनय बड़ाई। सुनत सुखद बरनत कठिनाई।। जासु बिलोकि भगति लवलेसू। प्रेम मगन मुनिगन मिथिलेसू।। महिमा तासु कहै किमि तुलसी। भगति सुभायँ सुमति हियँ हुलसी।। आपु छोटि महिमा बड़ि जानी। कबिकुल कानि मानि सकुचानी।। कहि न सकति गुन रुचि अधिकाई। मति गति बाल बचन की नाई।।

kṛpāsiṃdhu lakhi loga dukhāre | nija sanehã surapati chala bhāre || sabhā rāu guru mahisura maṃtrī | bharata bhagati saba kai mati jaṃtrī || rāmahi citavata citra likhe se | sakucata bolata bacana sikhe se || bharata prīti nati binaya baṛāī | sunata sukhada baranata kaṭhināī || jāsu biloki bhagati lava-lesū | prema magana muni-gana mithileśū || mahimā tāsu kahai kimi tulasī | bhagati subhāyã sumati hiyã hulāsī || āpu choṭi mahimā baṛi jānī | kabikula kāni māni sakucānī || kahi na sakati guna ruci adhikāī | mati gati bāla bacana kī nāī ||

Biển Lòng Bi Mẫn, thấy dân chúng đau khổ, nhận thấy sự dối trá của Indra đã tác động nặng nề lên tình cảm của chính mình. Trong triều đình - nhà vua, đạo sư, các bà la môn, quan đại thần - lòng sùng kính của Bharata trở thành công cụ làm vững vàng mọi tâm trí. Tất cả đều nhìn chằm chằm vào Rama như thể được vẽ trong bức tranh; họ nói những lời đã được dạy, nhưng với sự ngại ngùng khiêm tốn. Tình yêu, sự khiêm cung và lời cầu khẩn đầy kính trọng của Bharata - nghe thật ngọt ngào - nhưng khó diễn tả. Chỉ cần nhìn thấy một chút lòng sùng kính đó, các đạo sĩ và Janaka, chúa tể Mithila, đã chìm đắm trong tình yêu. Làm sao Tulsi có thể kể lại sự vĩ đại đó? Bản chất của lòng sùng kính làm nở hoa sự hiểu biết sáng suốt trong tâm hồn. Biết mình nhỏ bé và vinh quang lớn lao, nhà thơ - vì tôn trọng nghệ thuật - lùi lại; ông không thể nói lên những đức tính yêu dấu đó, trí tuệ ông như lời nói của trẻ thơ.

Verse 650 (दोहा/सोरठा)

भरत बिमल जसु बिमल बिधु सुमति चकोरकुमारि। उदित बिमल जन हृदय नभ एकटक रही निहारि।।303।।

bharata bimala jasū bimala bidhū sumati cakorakumāri | udita bimala jana hṛdaya nabha ekaṭaka rahī nihāri ||303||

Danh tiếng trong sạch của Bharata như mặt trăng không vết nhơ; và Sự Hiểu Biết Đúng Đắn, như một thiếu nữ chakor trẻ, chăm chú nhìn không chớp mắt, khi nó mọc lên trong bầu trời trong trẻo của trái tim các tín đồ.

Verse 651 (चौपाई)

भरत सुभाउ न सुगम निगमहूँ। लघु मति चापलता कबि छमहूँ।। कहत सुनत सति भाउ भरत को। सीय राम पद होइ न रत को।। सुमिरत भरतहि प्रेमु राम को। जेहि न सुलभ तेहि सरिस बाम को।। देखि दयाल दसा सबही की। राम सुजान जानि जन जी की।। धरम धुरीन धीर नय नागर। सत्य सनेह सील सुख सागर।। देसु काल लखि समउ समाजू। नीति प्रीति पालक रघुराजू।। बोले बचन बानि सरबसु से। हित परिनाम सुनत ससि रसु से।। तात भरत तुम्ह धरम धुरीना। लोक बेद बिद प्रेम प्रबीना।।

bharata subhāu na sugama nigama-hū̃ | laghu mati cāpalatā kabi chamahū̃ || kahata sunata sati bhāu bharata ko | sīya rāma pada hoi na rata ko || sumirata bharatahi premu rāma ko | jehi na sulabha tehi sarisa bāma ko || dekhi dayāla dasā sabahī kī | rāma sujāna jāni jana jī kī || dharama dhurīna dhīra naya nāgara | satya saneha sīla sukha sāgara || desu kāla lakhi samau samājū | nīti prīti pālaka raghurājū || bole bacana bāni sarabasu se | hita parināma sunata sasi rasu se || tāta bharata tumha dharama dhurīnā | loka beda bida prema prabīnā ||

Bản chất của Bharata không dễ hiểu ngay cả với các Veda; làm sao một nhà thơ trí tuệ nhỏ bé và tâm trí hay thay đổi có thể làm trọn vẹn? Nói về ông - nghe về ông - tình cảm chân thật đối với chân Sita và Rama không thể không thức tỉnh. Nhớ đến Bharata, tình yêu của Rama tăng trưởng: một người như vậy hiếm có, không ai có thể sánh ngang. Rama Đầy Lòng Bi, biết rõ trái tim của dân Người, đã thấy tình trạng của tất cả. Vững vàng, gánh vác trọng trách dharma, khéo léo trong cách ứng xử khôn ngoan - một đại dương của sự thật, tình cảm, sự hiền lành và niềm vui - Raghu-raja, nhận biết đất đai, thời gian, dịp và cuộc tụ họp, nói những lời như thể là tất cả của chính mình: kết quả của chúng là phúc lợi, nghe mát lạnh như mật mặt trăng. 'Bharata thân mến, con là trụ cột của dharma - am hiểu cả phong tục dân gian lẫn Veda, và thành thạo trong tình yêu.'

Verse 652 (दोहा/सोरठा)

करम बचन मानस बिमल तुम्ह समान तुम्ह तात। गुर समाज लघु बंधु गुन कुसमयँ किमि कहि जात।।304।।

karama bacana mānasa bimala tumha samāna tumha tāta | gura samāja laghu bandhu guna kusamayã kimi kahi jāta ||304||

Trong hành động, lời nói và trong tâm trí, con trong sạch, người con yêu dấu - một với chính bản thân chân thật của con. Nhưng trong cuộc khủng hoảng không đúng thời này, làm sao có thể nói đầy đủ về giá trị của lời khuyên của các bậc trưởng bối và đức hạnh của người em trai?

Verse 653 (चौपाई)

जानहु तात तरनि कुल रीती। सत्यसंध पितु कीरति प्रीती।। समउ समाजु लाज गुरुजन की। उदासीन हित अनहित मन की।। तुम्हहि बिदित सबही कर करमू। आपन मोर परम हित धरमू।। मोहि सब भाँति भरोस तुम्हारा। तदपि कहउँ अवसर अनुसारा।। तात तात बिनु बात हमारी। केवल गुरुकुल कृपाँ सँभारी।। नतरु प्रजा परिजन परिवारू। हमहि सहित सबु होत खुआरू।। जौं बिनु अवसर अथवँ दिनेसू। जग केहि कहहु न होइ कलेसू।। तस उतपातु तात बिधि कीन्हा। मुनि मिथिलेस राखि सबु लीन्हा।।

jānahu tāta tarani kula rītī | satya-sandha pitu kīrati prītī || samau samāju lāja gurujana kī | udāsīna hita anhita mana kī || tumhahi bidita sabahī kara karamū | āpana mora parama hita dharamū || mohi saba bhाँti bharosa tumhārā | tadapi kahaũ avasara anusārā || tāta tāta binu bāta hamārī | kevala gurukula kṛpā̃ sãbhārī || nataru prajā parijana parivārū | hamahi sahita sabu hota khuārū || jaũ binu avasara athavā̃ dinesū | jaga kehi kahahu na hoi kalesū || tasa utapātu tāta bidhi kīnhā | muni mithilesa rākhi sabu līnhā ||

Hãy biết, Bharata thân mến, quy luật thiêng liêng của triều đại Mặt Trời: cha của con đã thề giữ sự thật và trân trọng danh tiếng trong sạch của mình. Hãy cân nhắc thời gian và cuộc tụ họp; hãy giữ gìn danh dự của các bậc trưởng bối; hãy giữ tâm trí thăng bằng khi cân nhắc được và mất. Con biết việc làm của tất cả; điều tốt đẹp nhất của con là dharma - của ta cũng vậy. Ta tin tưởng con mọi mặt, nhưng ta nói theo nhu cầu của thời điểm. Không có con, anh em thân mến, địa vị của chúng ta sẽ chỉ dựa vào ân sủng của nhà đạo sư; nếu không, dân chúng, người thân và mọi gia đình - cùng với ta - sẽ đều bị hủy hoại. Nếu ai hành động không cân nhắc hoàn cảnh, ngay cả Mặt Trời cũng bị lung lay - ai trong thế giới này thoát khỏi hỗn loạn? Một sự biến động như vậy do Ý Trời đã mang đến, nhưng các đạo sĩ và Vua Janaka đã giữ tất cả trong sự kiềm chế.

Verse 654 (दोहा/सोरठा)

राज काज सब लाज पति धरम धरनि धन धाम। गुर प्रभाउ पालिहि सबहि भल होइहि परिनाम।।305।।

rāja kāja saba lāja pati dharama dharani dhana dhāma | gura prabhāu pālihi sabahi bhala hoi hi parināma ||305||

Công việc của vương quốc, mọi danh dự, sự duy trì dharma của vua, sự ổn định của đất đai, tài sản và nhà cửa - bởi sức mạnh duy trì của đạo sư, tất cả sẽ được bảo tồn, và kết cục sẽ tốt lành.

Verse 655 (चौपाई)

राजधरम सरबसु एतनोई। जिमि मन माहँ मनोरथ गोई।। बंधु प्रबोधु कीन्ह बहु भाँती। बिनु अधार मन तोषु न साँती।। भरत सील गुर सचिव समाजू। सकुच सनेह बिबस रघुराजू।। प्रभु करि कृपा पाँवरीं दीन्हीं। सादर भरत सीस धरि लीन्हीं।। चरनपीठ करुनानिधान के। जनु जुग जामिक प्रजा प्रान के।। संपुट भरत सनेह रतन के। आखर जुग जुन जीव जतन के।। कुल कपाट कर कुसल करम के। बिमल नयन सेवा सुधरम के।। भरत मुदित अवलंब लहे तें। अस सुख जस सिय रामु रहे तें।।

rājadharma sarbasu etanoī | jimi mana māhā̃ manoratha goī || bandhu prabodhu kīnha bahu bhā̃tī | binu adhāra mana toṣu na sā̃tī || bharata sīla guru saciva samājū | sakuca saneha bibasa raghurājū || prabhu kari kṛpā pā̃varī̃ dīnhī̃ | sādara bharata sīsa dhari līnhī̃ || caraṇapīṭha karuṇānidhāna ke | janu juga jāmika prajā prāna ke || saṃpuṭa bharata saneha ratana ke | ākhara juga juna jīva jatana ke || kula kapāṭa kara kusala karama ke | bimala nayana sevā sudharama ke || bharata mudita avalaṃba lahe tẽ | asa sukha jasa siya rāmu rahe tẽ ||

Tinh hoa của vương quyền chỉ là điều này: mục đích nội tâm của người cai trị nên như một tâm trí được cai trị tốt. Rama đã khuyên bảo người em mình nhiều cách; vì không có sự hỗ trợ chân thật, trái tim không tìm thấy sự thỏa mãn hay bình an. Thấy đức hạnh của Bharata, các bậc trưởng bối và quan đại thần, Raghuraja bị choáng ngợp bởi tình yêu dịu dàng khiêm tốn. Rồi, trong lòng bi mẫn, Chúa đã ban cho chàng đôi chân của Người; và Bharata đã kính cẩn nâng chúng lên đầu mình. Đôi chân đó của Kho Báu Lòng Bi Mẫn trở thành, như thể, sự nâng đỡ của thế giới và chính mạng sống của dân chúng. Chúng là rương ngọc của tình yêu Bharata, và hai âm tiết mà sinh linh nỗ lực tiến về phía trước. Chúng là cổng bảo vệ của gia tộc cho hành động tốt lành, và sự phụng sự mắt trong sạch của nhiệm vụ không vết nhơ. Bharata vui mừng tìm được nơi nương tựa như vậy - hạnh phúc và vinh quang như chính Sita và Rama sở hữu.

Verse 656 (दोहा/सोरठा)

मागेउ बिदा प्रनामु करि राम लिए उर लाइ। लोग उचाटे अमरपति कुटिल कुअवसरु पाइ।।316।।

māgeu bidā pranāmu kari rāma liye ura lāi | loga ucāṭe amarapati kuṭila kuavasaru pāi ||316||

Ngài xin phép từ biệt và cúi đầu lễ bái, rồi Rama ôm người ấy vào lòng. Mọi người đều bồn chồn lo lắng, trong khi chúa tể các vị thần, với ý đồ cong quẹo, đã tìm được một cơ hội bất lợi.

Verse 657 (चौपाई)

सो कुचालि सब कहँ भइ नीकी। अवधि आस सम जीवनि जी की।। नतरु लखन सिय सम बियोगा। हहरि मरत सब लोग कुरोगा।। रामकृपाँ अवरेब सुधारी। बिबुध धारि भइ गुनद गोहारी।। भेंटत भुज भरि भाइ भरत सो। राम प्रेम रसु कहि न परत सो।। तन मन बचन उमग अनुरागा। धीर धुरंधर धीरजु त्यागा।। बारिज लोचन मोचत बारी। देखि दसा सुर सभा दुखारी।। मुनिगन गुर धुर धीर जनक से। ग्यान अनल मन कसें कनक से।। जे बिरंचि निरलेप उपाए। पदुम पत्र जिमि जग जल जाए।।

so kucāli saba kahã bhai nīkī | avadhi āsa sama jīvani jī kī || nataru lakhana siya sama biyogā | hahari marata saba loga kurogā || rāmakṛpā̃ avareba sudhārī | bibudha dhāri bhai guṇada gohārī || bhẽṭata bhuja bhari bhāi bharata so | rāma prema rasu kahi na parata so || tana mana bacana umaga anurāgā | dhīra dhuraṃdhara dhīraju tyāgā || bārija locana mocata bārī | dekhi dasā sura sabhā dukhārī || munigana guru dhura dhīra janaka se | gyāna anala mana kasẽ kanaka se || je birañci nirlepa upāe | paduma patra jimi jaga jala jāe ||

Sự trở ngại ấy hóa ra tốt đẹp cho tất cả mọi người - hy vọng chính là giới hạn mà nhờ đó sự sống được duy trì. Nếu không, khi phải chia ly với Lakshmana và Sita, tất cả mọi người sẽ khóc than và chết vì một căn bệnh đau đớn. Nhờ ân sủng của Rama, sự rối loạn đã được chữa lành; ngay cả các vị thần cũng hiện hình, ca ngợi Kho tàng của mọi đức hạnh. Khi Bharata gặp người anh và ôm chặt Ngài trong vòng tay - mật ngọt tình yêu của Rama không thể diễn tả bằng lời. Tình yêu trào dâng qua thân xác, tâm trí và lời nói; ngay cả bậc kiên định nhất cũng đánh mất sự điềm tĩnh. Đấng có mắt như hoa sen đã rơi lệ; nhìn thấy cảnh ấy, hội chúng các vị thần đều đau buồn. Các đạo sĩ, bô lão và Janaka bậc kiên định tối thượng - được thử thách qua lửa của tri thức - như vàng trên đá thử vàng. Ngay cả những ai Brahma đã tạo nên không vướng bận, vẫn ở lại, như lá sen giữa dòng nước thế gian.

Verse 658 (दोहा/सोरठा)

तेउ बिलोकि रघुबर भरत प्रीति अनूप अपार। भए मगन मन तन बचन सहित बिराग बिचार।।317।।

teu biloki raghubara bharata prīti anūpa apāra | bhae magana mana tana bacana sahita birāga bicāra ||317||

Họ cũng vậy, khi nhìn thấy tình yêu vô song và vô bờ bến giữa Raghubara và Bharata, đã đắm chìm - tâm trí, thân xác và lời nói - trong những suy tư về sự từ bỏ và sự chiêm nghiệm sáng suốt.

Verse 659 (चौपाई)

जहाँ जनक गुर मति भोरी। प्राकृत प्रीति कहत बड़ि खोरी।। बरनत रघुबर भरत बियोगू। सुनि कठोर कबि जानिहि लोगू।। सो सकोच रसु अकथ सुबानी। समउ सनेहु सुमिरि सकुचानी।। भेंटि भरत रघुबर समुझाए। पुनि रिपुदवनु हरषि हियँ लाए।। सेवक सचिव भरत रुख पाई। निज निज काज लगे सब जाई।। सुनि दारुन दुखु दुहूँ समाजा। लगे चलन के साजन साजा।। प्रभु पद पदुम बंदि दोउ भाई। चले सीस धरि राम रजाई।। मुनि तापस बनदेव निहोरी। सब सनमानि बहोरि बहोरी।।

jahā̃ janaka guru mati bhorī | prākṛta prīti kahata baṛi khorī || baranata raghubara bharata biyogū | suni kaṭhora kabi jānihi logū || so sakoca rasu akatha subānī | samau sanehu sumiri sakucānī || bhẽṭi bharata raghubara samujhāe | puni ripudavanu haraṣi hiyã lāe || sevaka saciva bharata rukha pāī | nija nija kāja lage saba jāī || suni dārun dukhu duhū̃ samājā | lage calana ke sājana sājā || prabhu pada paduma bandi dou bhāī | cale sīsa dhari rāma rajāī || muni tāpasa banadeva nihorī | saba sanamāni bahori bahorī ||

Nơi ta - thầy của Janaka - vốn đơn giản trong tâm trí, thật là một lỗi lầm lớn khi nói về tình cảm trần thế đơn thuần. Để miêu tả sự chia ly giữa Raghubara và Bharata - người ta sẽ cho rằng nhà thơ thật vô tâm khi nghe kể về nó. Hương vị của sự e dè khiêm nhường ấy vượt ngoài lời nói; nhớ lại thời khắc và tình yêu ấy, ngay cả lời nói cũng trở nên ngại ngùng. Sau khi gặp Bharata, Raghubara đã khuyên bảo người, rồi Đấng Hạ bệ kẻ thù lại ôm người vào lòng trong niềm vui. Các tôi tớ và đại thần, hiểu ý Bharata, mỗi người đều đi làm nhiệm vụ của mình. Nghe nỗi đau đớn khủng khiếp của cả hai phía, những chuẩn bị cho cuộc khởi hành đã bắt đầu. Hai người anh em cúi lạy trước bàn chân sen của Chúa và lên đường, mang mệnh lệnh của Rama trên đầu. Họ chào hỏi các đạo sĩ, khổ hạnh và các vị thần rừng, tôn kính tất cả hết lần này đến lần khác.

Verse 660 (दोहा/सोरठा)

लखनहि भेंटि प्रनामु करि सिर धरि सिय पद धूरि। चले सप्रेम असीस सुनि सकल सुमंगल मूरि।।318।।

lakhanahi bheṇṭi pranāmu kari sir dhari siya pada dhūri | cale sa-prema asīsa suni sakala su-maṅgala mūri ||318||

Gặp Lakshmana, người cúi đầu lễ bái; và đặt bụi chân Sita lên đầu, người đã lên đường. Nghe những lời chúc phúc đầy yêu thương, người đã đi tiếp - người là hiện thân của mọi điều tốt lành.

Verse 661 (चौपाई)

सानुज राम नृपहि सिर नाई। कीन्हि बहुत बिधि बिनय बड़ाई।। देव दया बस बड़ दुखु पायउ। सहित समाज काननहिं आयउ।। पुर पगु धारिअ देइ असीसा। कीन्ह धीर धरि गवनु महीसा।। मुनि महिदेव साधु सनमाने। बिदा किए हरि हर सम जाने।। सासु समीप गए दोउ भाई। फिरे बंदि पग आसिष पाई।। कौसिक बामदेव जाबाली। पुरजन परिजन सचिव सुचाली।। जथा जोगु करि बिनय प्रनामा। बिदा किए सब सानुज रामा।। नारि पुरुष लघु मध्य बड़ेरे। सब सनमानि कृपानिधि फेरे।।

s-anuja rāma nṛpahi sir nāī | kīnhi bahuta bidhi binaya baṛāī || deva dayā basa baṛa dukhu pāyu | sahita samāja kānanahiṃ āyu || pura pagu dhāri-a dei asīsā | kīnha dhīra dhari gavanu mahīsā || muni mahideva sādhu sanamāne | bidā kiye hari hara sama jāne || sāsu samīpa gae dou bhāī | phire bandi paga āsiṣa pāī || kausika bāmadeva jāvālī | purajana parijana saciva sucālī || jathā jogu kari binaya pranāmā | bidā kiye saba s-anuja rāmā || nāri puruṣa laghu madhya baṛere | saba sanamāni kṛpānidhi phere ||

Rama, cùng với người em trai, cúi đầu trước nhà vua và bằng nhiều cách đã khẩn cầu khiêm tốn. Theo sắc lệnh của lòng từ bi thần thánh, người đã gặp phải nỗi đau lớn, và cùng với tùy tùng, người đã hướng về khu rừng. Bước chân ra khỏi thành, người nhận được những lời chúc phúc; chúa tể của loài người, vững vàng trong lòng, bắt đầu hành trình. Các đạo sĩ, bậc thánh thiện đáng kính và các thánh nhân, người đã tôn kính, tiễn biệt họ, coi họ xứng đáng như Hari và Hara. Hai người anh em đến gần các bà thái hậu và quay lại sau khi cúi lạy dưới chân họ và nhận lời chúc phúc. Kaushika, Vamadeva, Jabali - công dân, người thân, đại thần có đạo đức tốt - mỗi người, theo đúng phận sự, người đã chào hỏi với sự khiêm cung; và tất cả đều được Rama tiễn biệt cùng với người em. Phụ nữ và đàn ông, người trẻ, người trung niên và người lớn tuổi - tỏ lòng tôn kính với tất cả, đại dương của lòng từ bi quay lại để tiếp tục hành trình.

Verse 662 (दोहा/सोरठा)

भरत मातु पद बंदि प्रभु सुचि सनेहँ मिलि भेंटि। बिदा कीन्ह सजि पालकी सकुच सोच सब मेटि।।319।।

bharata mātu pada bandi prabhu suci sanehaṃ mili bheṇṭi | bidā kīnha saji pālakī sakuca soca saba meṭi ||319||

Cúi lạy dưới chân mẹ của Bharata, Chúa đã gặp bà với tình yêu trong sạch. Người đã từ biệt; chiếc kiệu đã được chuẩn bị; và mọi sự xấu hổ và lo âu của bà đều được xua tan.

Verse 663 (चौपाई)

परिजन मातु पितहि मिलि सीता। फिरी प्रानप्रिय प्रेम पुनीता।। करि प्रनामु भेंटी सब सासू। प्रीति कहत कबि हियँ न हुलासू।। सुनि सिख अभिमत आसिष पाई। रही सीय दुहु प्रीति समाई।। रघुपति पटु पालकीं मगाईं। करि प्रबोधु सब मातु चढ़ाई।। बार बार हिलि मिलि दुहु भाई। सम सनेहँ जननी पहुँचाई।। साजि बाजि गज बाहन नाना। भरत भूप दल कीन्ह पयाना।। हृदयँ रामु सिय लखन समेता। चले जाहिं सब लोग अचेता।। बसह बाजि गज पसु हियँ हारें। चले जाहिं परबस मन मारें।।

parijana mātu pitahi mili sītā | phirī prānapriya prema punītā || kari pranāmu bheṇṭī saba sāsū | prīti kahata kavi hiyaṃ na hulāsū || suni sikha abhimata āsiṣa pāī | rahī sīya duhu prīti samāī || raghupati paṭu pālakīṃ magāīṃ | kari prabodhu saba mātu caṛhāī || bāra bāra hili mili duhu bhāī | sama sanehaṃ jananī pahuṃcāī || sāji bāji gaja bāhana nānā | bharata bhūpa dala kīnha payānā || hṛdayaṃ rāmu siya lakhana sametā | cale jāhiṃ saba loga acetā || basaha bāji gaja pasu hiyaṃ hāre | cale jāhiṃ parabasa mana māre ||

Sita gặp gỡ người thân của mình - các bà mẹ và các ông bố - và đáp lại tình yêu của họ, quý hơn cả mạng sống, được thánh hóa bởi sự sùng kính. Cúi sâu, nàng chào tất cả các bà thái hậu; khi nhà thơ kể về tình yêu ấy, lòng người không ngừng vui sướng. Nghe lời khuyên bảo và nhận những lời chúc phúc quý giá, Sita vẫn đắm chìm trong tình yêu cho cả hai gia đình. Raghupati ra lệnh chuẩn bị kiệu; và, nhẹ nhàng an ủi họ, cho tất cả các bà mẹ ngồi lên. Lần lại lần nữa hai người anh em gặp gỡ và ôm nhau, và với tình cảm như nhau, hộ tống các bà mẹ. Với sự huy hoàng hoàng gia - âm nhạc, voi và nhiều loại phương tiện - Vua Bharata đã lên đường cùng đoàn tùy tùng. Với Rama, Sita và Lakshmana ngự trong tim, mọi người di chuyển như trong trạng thái ngây ngất; ngay cả loài thú - ngựa và voi - cũng yếu đi, tiếp tục đi một cách bất lực, tinh thần họ bị đè nén.

Verse 664 (दोहा/सोरठा)

गुर गुरतिय पद बंदि प्रभु सीता लखन समेत। फिरे हरष बिसमय सहित आए परन निकेत।।320।।

guru guratiya pada bandi prabhu sītā lakhana sameta | phire haraṣa bisamaya sahita āe parana niketa ||320||

Cúi lạy dưới chân Guru và vợ của Guru, Chúa - cùng với Sita và Lakshmana - quay lại; và, với niềm vui pha lẫn sự ngạc nhiên, họ đến ngôi lá nhỏ.