Ayodhya KandaPrakarana 1220 Verses

Prakarana 12

यह सोपान ‘त्याग-धर्म’ का द्वार है—राज्य, सुख, और लोक-प्रतिष्ठा का स्वेच्छा-परित्याग करके ‘राम-आज्ञा’ को परम सत्य मानना। अयोध्या काण्ड में भक्ति का परिपाक करुण-रस के द्वारा होता है: वियोग, पछितावा, और लोक-हृदय का द्रवण—ये सब साधक को ‘गृह-आसक्ति’ से ‘वन-मार्ग’ (अन्तर्मार्ग) की ओर मोड़ते हैं। यहाँ राम का बनगमन केवल कथा-घटना नहीं; यह जीव का अहं-त्याग और ईश्वर-आदेश-स्वीकृति है—सीढ़ी का वह चरण जहाँ श्रद्धा ‘अनुभव-भक्ति’ बनती है।

Trung tâm rasa của Ayodhyā Kāṇḍa là karuṇā, tuy nhiên lòng bi mẫn này không phải là tuyệt vọng, đó là lòng bi mẫn sinh ra vairāgya. Trong phần này (khoảng Dohā 110, 119), "cộng đồng nhân dân" vui sướng trước darśana của Rāma, Sītā, Lakṣmaṇa; đó là sự dâng trào của lòng sùng bái tập thể, nơi công việc nhà cửa bị quên lãng và đôi mắt nhận được "quả của sự nhìn thấy". Sau đó diễn ra sự chuyển biến: người dân đổ lỗi cho hoàng hậu và nhà vua, gọi số phận là tàn nhẫn, phản ứng con người này cho thấy tâm lý tinh tế của Tulasī. Tuy nhiên, từ chính sự mất cân bằng này, một nguyên lý xuất hiện: việc Rāma đi vào rừng là lý tưởng của ājñā-pālana và dharma-sthitaprajñatā. Tại đây, vở kịch vẻ đẹp của hình thức saguṇa (rūpa-mādhurī) và chân lý nirguṇa (mệnh lệnh, maryādā, từ bỏ) hội tụ trên một trục duy nhất. Ở bước này, sādhaka học được rằng hình thức cao nhất của tình yêu là "sự đầu phục vâng lời ngay cả trong sự chia ly".

In this prakarana

People

  • RamaRāma
  • SitaSītā
  • LakshmanaLakṣmaṇa
  • DasharathaDaśaratha
  • KaikeyiKaikeyī
  • NishadaNiṣāda
  • KakabhushundiSpeaksKākabhuśuṇḍi
  • GarudaListensGaruḍa

Verses

Chaupai 110.1-4

सुनत तीरवासी नर नारी।धाए निज निज काज बिसारी।।

लखन राम सिय सुन्दरताई।देखि करहिं निज भाग्य बड़ाई।।

अति लालसा बसहिं मन माहीं।नाउँ गाउँ बूझत सकुचाहीं।।

जे तिन्ह महुँ बयबिरिध सयाने।तिन्ह करि जुगुति रामु पहिचाने।।

सकल कथा तिन्ह सबहि सुनाई।बनहि चले पितु आयसु पाई।।

सुनि सबिषाद सकल पछिताहीं।रानी रायँ कीन्ह भल नाहीं।।

तेहि अवसर एक तापसु आवा।तेजपुंज लघुबयस सुहावा।।

कवि अलखित गति बेषु बिरागी।मन क्रम बचन राम अनुरागी।।

sunata tīravāsī nara nārī |dhāe nija nija kāja bisārī ||

lakhana rāma siya sundaratāī |dekhi karahiṁ nija bhāgya baṛāī ||

ati lālasā basahiṁ mana māhīṁ |nāũ gāũ būjhata sakucāhīṁ ||

je tinha mahũ bayabiridha sayāne |tinha kari juguti rāmu pahicāne ||

sakala kathā tinha sabahi sunāī |banahi cale pitu āyasu pāī ||

suni sabiṣāda sakala pachitāhīṁ |rānī rāyã kīnha bhala nāhīṁ ||

tehi avasara eka tāpasu āvā |tejapuṁja laghubayasa suhāvā ||

kavi alakhita gati beṣu birāgī |mana krama bacana rāma anurāgī ||

Nghe tin họ đến, những người nam và nữ sống trên bờ sông quên việc của mình và chạy đến. Thấy vẻ đẹp của Lakshmana, Rama và Sita, họ ca ngợi phước lành lớn lao của chính mình. Lòng khao khát mãnh liệt ngự trong tâm trí họ, nhưng họ ngần ngại không dám hỏi tên và quê quán của những người lữ hành. Trong số họ, những người lớn tuổi và khôn ngoan đã dùng trí khôn mà nhận ra Rama. Họ kể lại toàn bộ câu chuyện cho tất cả mọi người: rằng Rama đã lên đường vào rừng theo lệnh của cha. Nghe vậy, tất cả đều đau buồn và hối tiếc: "Vương hậu và nhà vua đã làm không phải." Giờ khắc ấy, một tu sĩ đến nơi, tràn đầy hào quang, trẻ tuổi và dung nhan đẹp đẽ. Tâm trạng và dáng điệu vượt ngoài khả năng miêu tả của thi sĩ; ngài khoác y phục của người xuất gia, và trong tâm, hành động và lời nói đều tận tụy với Rama.

Doha 110

सजल नयन तन पुलकि निज इष्टदेउ पहिचानि।परेउ दंड जिमि धरनितल दसा न जाइ बखानि।।⁠110।।

sajala nayana tana pulaki nija iṣṭadeu pahicāni |pareu daṁḍa jimi dharanitala dasā na jāi bakhāni ||⁠110||

Mắt ngập nước, thân thể rùng mình vì hân hoan, ngài nhận ra vị thần mình tôn thờ; và ngài ngã xuống đất như một cây gậy, tình trạng của ngài không thể diễn tả bằng lời.

Chaupai 111.1-4

राम सप्रेम पुलकि उर लावा।परम रंक जनु पारसु पावा।।

मनहुँ प्रेमु परमारथु दोऊ।मिलत धरे तन कह सबु कोऊ।।

बहुरि लखन पायन्ह सोइ लागा।लीन्ह उठाइ उमगि अनुरागा।।

पुनि सिय चरन धूरि धरि सीसा।जननि जानि सिसु दीन्हि असीसा।।

कीन्ह निषाद दंडवत तेही।मिलेउ मुदित लखि राम सनेही।।

पिअत नयन पुट रूपु पियूषा।मुदित सुअसनु पाइ जिमि भूखा।।

ते पितु मातु कहहु सखि कैसे।जिन्ह पठए बन बालक ऐसे।।

राम लखन सिय रूपु निहारी।होहिं सनेह बिकल नर नारी।।

rāma saprema pulaki ura lāvā |parama raṁka janu pārasu pāvā ||

manahũ premu paramārathu doū |milata dhare tana kaha sabu koū ||

bahuri lakhana pāyanha soi lāgā |līnha uṭhāi umagi anurāgā ||

puni siya carana dhūri dhari sīsā |janani jāni sisu dīnhi asīsā ||

kīnha niṣāda daṁḍavata tehī |mileu mudita lakhi rāma sanehī ||

piata nayana puṭa rūpu piyūṣā |mudita suasanu pāi jimi bhūkhā ||

te pitu mātu kahahu sakhi kaise |jinha paṭhae bana bālaka aise ||

rāma lakhana siya rūpu nihārī |hohiṁ saneha bikala nara nārī ||

Rama ôm lấy người tràn đầy tình yêu, ngực rúng động vì vui sướng, như một kẻ nghèo khổ cùng cực tìm được đá phép. Như thể Tình Yêu và Điều Thiện Tối Cao đều hóa thân và gặp gỡ nhau, mọi người đều nói như vậy. Sau đó người Nishada phủ phục dưới chân Lakshmana, và Lakshmana, tràn ngập tình thương, nâng người dậy. Rồi người đặt bụi chân Sita lên đầu mình, và bà, coi người như mẹ coi con, ban phước cho người. Người Nishada phủ phục tại đó, và Lakshmana vui vẻ đón gặp người, thấy người là kẻ được Rama yêu thương. Uống vẻ đẹp ấy như cam lồ bằng chén mắt của mình, người Nishada hoan hỉ, như kẻ đói khát được bữa ăn ngon. "Hãy nói cho ta biết, hỡi bạn, cha mẹ thế nào mà gửi những đứa trẻ như vậy vào rừng?" Ngắm nhìn vẻ đẹp của Rama, Lakshmana và Sita, những người đàn ông và đàn bà đều trở nên ngất ngây vì tình yêu thương.

Doha 111

तब रघुबीर अनेक बिधि सखहि सिखावनु दीन्ह।राम रजायसु सीस धरि भवन गवनु तेंइँ कीन्ह।।⁠111।।

taba raghubīra aneka bidhi sakhahi sikhāvanu dīnha |rāma rajāyasu sīsa dhari bhavana gavanu teṁĩ kīnha ||⁠111||

Sau đó Chúa tể của dòng họ Raghu dạy người bạn của mình theo nhiều cách; và mang mệnh lệnh của Rama trên đầu, người ấy lên đường về nhà.

Chaupai 112.1-4

पुनि सियँ राम लखन कर जोरी।जमुनहि कीन्ह प्रनामु बहोरी।।

चले ससीय मुदित दोउ भाई।रबितनुजा कइ करत बड़ाई।।

पथिक अनेक मिलहिं मग जाता।कहहिं सप्रेम देखि दोउ भ्राता।।

राज लखन सब अंग तुम्हारें।देखि सोचु अति हृदय हमारें।।

मारग चलहु पयादेहि पाएँ।ज्योतिषु झूठ हमारें भाएँ।।

अगमु पंथ गिरि कानन भारी।तेहि महँ साथ नारि सुकुमारी।।

करि केहरि बन जाइ न जोई।हम सँग चलहि जो आयसु होई।।

जाब जहाँ लगि तहँ पहुँचाई।फिरब बहोरि तुम्हहि सिरु नाई।।

puni siyã rāma lakhana kara jorī |jamunahi kīnha pranāmu bahorī ||

cale sasīya mudita dou bhāī |rabitanujā kai karata baṛāī ||

pathika aneka milahiṁ maga jātā |kahahiṁ saprema dekhi dou bhrātā ||

rāja lakhana saba aṁga tumhāreṁ |dekhi socu ati hṛdaya hamāreṁ ||

māraga calahu payādehi pāẽ |jyotiṣu jhūṭha hamāreṁ bhāẽ ||

agamu paṁtha giri kānana bhārī |tehi mahã sātha nāri sukumārī ||

kari kehari bana jāi na joī |hama sãga calahi jo āyasu hoī ||

jāba jahā̃ lagi tahã pahũcāī |phiraba bahori tumhahi siru nāī ||

Rồi Sita, Rama và Lakshmana chắp tay, cúi lạy Yamuna thêm một lần nữa. Hai anh em vui vẻ lên đường cùng Sita, vừa đi vừa ca ngợi con gái của Mặt Trời. Nhiều người lữ hành gặp họ trên đường đi, và khi thấy hai anh em, họ nói với đầy yêu thương. "Những dấu hiệu của vương quyền hiện trên mọi chi thể của các ngươi, và trông thấy điều đó, lòng chúng tôi vô cùng âu lo." "Các ngươi đi bộ trên đường, chân trần không giày. Theo chúng tôi, thuật chiêm tinh đoán vương quyền ấy là dối trá." "Con đường khó đi, với núi non và rừng rậm trùng điệp, mà bên các ngươi lại có một thiếu nữ yếu mềm." "Khu rừng với voi và sư tử trông thật đáng sợ. Nếu các ngươi cho phép, chúng tôi sẽ đi theo các ngươi." "Chúng tôi sẽ đi theo các ngươi đến đâu thì đến đó, đưa các ngươi đến nơi an toàn, rồi cúi đầu trước các ngươi và quay về."

Doha 112

एहि बिधि पूँछहिं प्रेम बस पुलक गात जलु नैन।कृपासिंधु फेरहि तिन्हहि कहि बिनीत मृदु बैन।।⁠112।।

ehi bidhi pū̃chahiṁ prema basa pulaka gāta jalu naina |kṛpāsiṁdhu pherahi tinhahi kahi binīta mṛdu baina ||⁠112||

Như vậy họ hỏi, bị tình yêu chế ngự, thân mình rùng rỡ vui sướng và đôi mắt đầy nước mắt; và Biển cả Từ bi cho họ quay về, nói những lời nhẹ nhàng đầy khiêm nhường.

Chaupai 113.1-4

जे पुर गाँव बसहिं मग माहीं।तिन्हहि नाग सुर नगर सिहाहीं।।

केहि सुकृतीं केहि घरीं बसाए।धन्य पुन्यमय परम सुहाए।।

जहँ जहँ राम चरन चलि जाहीं।तिन्ह समान अमरावति नाहीं।।

पुन्यपुंज मग निकट निवासी।तिन्हहि सराहहिं सुरपुरबासी।।

जे भरि नयन बिलोकहिं रामहि।सीता लखन सहित घनस्यामहि।।

जे सर सरित राम अवगाहहिं।तिन्हहि देव सर सरित सराहहिं।।

जेहि तरु तर प्रभु बैठहिं जाई।करहिं कलपतरु तासु बड़ाई।।

परसि राम पद पदुम परागा।मानति भूमि भूरि निज भागा।।

je pura gā̃va basahiṁ maga māhīṁ |tinhahi nāga sura nagara sihāhīṁ ||

kehi sukṛtīṁ kehi gharīṁ basāe |dhanya punyamaya parama suhāe ||

jahã jahã rāma carana cali jāhīṁ |tinha samāna amarāvati nāhīṁ ||

punyapuṁja maga nikaṭa nivāsī |tinhahi sarāhahiṁ surapurabāsī ||

je bhari nayana bilokahiṁ rāmahi |sītā lakhana sahita ghanasyāmahi ||

je sara sarita rāma avagāhahiṁ |tinhahi deva sara sarita sarāhahiṁ ||

jehi taru tara prabhu baiṭhahiṁ jāī |karahiṁ kalapataru tāsu baṛāī ||

parasi rāma pada paduma parāgā |mānati bhūmi bhūri nija bhāgā ||

Những thành thị và thôn làng nằm dọc con đường ấy được các thành phố của các Naga và các vị thần ghen tị. Họ nói, 'Bởi người có công đức nào, và vào giờ nào, mà những nơi này được an cư? Đáng phúc, đầy công đức, và vô cùng xinh đẹp.' Bất cứ nơi nào chân Rama bước tới, không nơi nào sánh bằng, ngay cả Amaravati, thành phố của Indra. Những người cư ngụ gần con đường là những khối công đức, và cư dân thành phố của các vị thần ca ngợi họ. Những ai ngắm nhìn Rama, đấng sắc mây đen, cùng với Sita và Lakshmana, cho đến khi đôi mắt thỏa mãn, được cư dân thành phố của các vị thần ca ngợi. Những ao và sông nơi Rama tắm, được các ao và sông của các vị thần ca ngợi. Cây mà Chúa đi đến và ngồi dưới bóng nó, cây như ý trên trời tôn vinh sự vĩ đại của nó. Chạm vào bụi hoa sen nơi chân Rama, đất đai coi phước phần của mình là rất lớn.

Doha 113

छाँह करहि घन बिबुधगन बरषहि सुमन सिहाहिं।देखत गिरि बन बिहग मृग रामु चले मग जाहिं।।⁠113।।

chā̃ha karahi ghana bibudhagana baraṣahi sumana sihāhiṁ |dekhata giri bana bihaga mṛga rāmu cale maga jāhiṁ ||⁠113||

Những đám mây che bóng mát, và các vị thần đổ xuống hoa với niềm hoan hỉ. Rama bước đi trên con đường, ngắm nhìn những ngọn đồi, rừng rậm, chim chóc và hươu nai.

Chaupai 114.1-4

सीता लखन सहित रघुराई।गाँव निकट जब निकसहिं जाई।।

सुनि सब बाल बृद्ध नर नारी।चलहिं तुरत गृहकाजु बिसारी।।

राम लखन सिय रूप निहारी।पाइ नयनफलु होहिं सुखारी।।

सजल बिलोचन पुलक सरीरा।सब भए मगन देखि दोउ बीरा।।

बरनि न जाइ दसा तिन्ह केरी।लहि जनु रंकन्ह सुरमनि ढेरी।।

एकन्ह एक बोलि सिख देहीं।लोचन लाहु लेहु छन एहीं।।

रामहि देखि एक अनुरागे।चितवत चले जाहिं सँग लागे।।

एक नयन मग छबि उर आनी।होहिं सिथिल तन मन बर बानी।।

sītā lakhana sahita raghurāī |gā̃va nikaṭa jaba nikasahiṁ jāī ||

suni saba bāla bṛddha nara nārī |calahiṁ turata gṛhakāju bisārī ||

rāma lakhana siya rūpa nihārī |pāi nayanaphalu hohiṁ sukhārī ||

sajala bilocana pulaka sarīrā |saba bhae magana dekhi dou bīrā ||

barani na jāi dasā tinha kerī |lahi janu raṁkanha suramani ḍherī ||

ekanha eka boli sikha dehīṁ |locana lāhu lehu chana ehīṁ ||

rāmahi dekhi eka anurāge |citavata cale jāhiṁ sãga lāge ||

eka nayana maga chabi ura ānī |hohiṁ sithila tana mana bara bānī ||

Khi Chúa tể dòng Raghu, cùng với Sita và Lakshmana, đi ngang qua gần một ngôi làng, nghe tin ấy, tất cả mọi người, trẻ già, nam nữ, quên việc nhà và vội vã chạy ra ngay. Ngắm nhìn vẻ đẹp của Rama, Lakshmana, và Sita, họ đạt được quả báo của đôi mắt và trở nên hạnh phúc. Với đôi mắt đẫm lệ và thân thể rúng động vì hoan lạc, tất cả đều đắm chìm trong tình yêu khi nhìn thấy hai vị anh hùng. Tình trạng của họ không thể diễn tả; như thể những kẻ nghèo khó tình cờ tìm được một đống ngọc trời. Họ gọi nhau và khuyên nhủ: "Hãy lấy trọn vẹn phần lợi của đôi mắt các người ngay lúc này." Một số người, khi nhìn thấy Rama, tràn ngập tình yêu, và đi theo ngài, vừa đi vừa ngắm nhìn. Những người khác, đưa vẻ đẹp của ngài vào lòng qua con đường của đôi mắt, trở nên yếu mềm trong thân thể, tâm trí, và lời nói.

Doha 114

एक देखिं बट छाँह भलि डासि मृदुल तृन पात।कहहिं गवाँइअ छिनुकु श्रमु गवनब अबहिं कि प्रात।।⁠114।।

eka dekhiṁ baṭa chā̃ha bhali ḍāsi mṛdula tṛna pāta |kahahiṁ gavā̃ia chinuku śramu gavanaba abahiṁ ki prāta ||⁠114||

Một người thấy bóng mát tốt dưới gốc cây đa, bèn trải cỏ và lá mềm mại ở đó, và nói: 'Nghỉ ngơi một lát cho khuất mệt mỏi, rồi ngươi hãy đi, hoặc bây giờ hoặc sáng mai.'

Chaupai 115.1-4

एक कलस भरि आनहिं पानी।अँचइअ नाथ कहहिं मृदु बानी।।

सुनि प्रिय बचन प्रीति अति देखी।राम कृपाल सुसील बिसेषी।।

जानी श्रमित सीय मन माहीं।घरिक बिलंबु कीन्ह बट छाहीं।।

मुदित नारि नर देखहिं सोभा।रूप अनूप नयन मनु लोभा।।

एकटक सब सोहहिं चहुँ ओरा।रामचंद्र मुख चंद चकोरा।।

तरुन तमाल बरन तनु सोहा।देखत कोटि मदन मनु मोहा।।

दामिनि बरन लखन सुठि नीके।नख सिख सुभग भावते जी के।।

मुनिपट कटिन्ह कसें तूनीरा।सोहहिं कर कमलिनि धनु तीरा।।

eka kalasa bhari ānahiṁ pānī |ãcaia nātha kahahiṁ mṛdu bānī ||

suni priya bacana prīti ati dekhī |rāma kṛpāla susīla biseṣī ||

jānī śramita sīya mana māhīṁ |gharika bilaṁbu kīnha baṭa chāhīṁ ||

mudita nāri nara dekhahiṁ sobhā |rūpa anūpa nayana manu lobhā ||

ekaṭaka saba sohahiṁ cahũ orā |rāmacaṁdra mukha caṁda cakorā ||

taruna tamāla barana tanu sohā |dekhata koṭi madana manu mohā ||

dāmini barana lakhana suṭhi nīke |nakha sikha subhaga bhāvate jī ke ||

munipaṭa kaṭinha kaseṁ tūnīrā |sohahiṁ kara kamalini dhanu tīrā ||

Một người mang bình đầy nước và nói với lời lẽ dịu dàng, 'Hãy súc miệng, chúa tôi.' Nghe những lời yêu thương và thấy tình cảm sâu sắc của họ, Rama vốn đầy lòng thương xót và có tính tình hiền lành hơn hết thảy, liền được xúc động. Nhận biết trong lòng rằng Sita đã mệt mỏi, ngài nghỉ ngơi một lúc dưới bóng cây đa. Những người đàn bà và đàn ông vui vẻ ngắm nhìn vẻ đẹp của ngài; mắt và tâm trí họ say đắm trước hình dáng vô song. Tất cả đều chăm chú nhìn không chớp mắt bốn phía, như chim chakora quanh mặt trăng là khuôn mặt của Ramachandra. Thân hình ngài màu tối như cây tamala non tỏa sáng vẻ đẹp; nhìn thấy, tâm trí của hàng triệu thần tình yêu bị mê hoặc. Lakshmana với nước da như chớp giật trông cực kỳ tuấn tú; từ đầu đến chân ngài đẹp đẽ và được lòng yêu mến. Với y phục bằng vỏ cây và ống tên thắt chặt ở lưng, cung tên lấp lánh trong đôi tay như sen của họ.

Doha 115

जटा मुकुट सीसनि सुभग उर भुज नयन बिसाल।सरद परब बिधु बदन बर लसत स्वेद कन जाल।।⁠115।।

jaṭā mukuṭa sīsani subhaga ura bhuja nayana bisāla |sarada paraba bidhu badana bara lasata sveda kana jāla ||⁠115||

Trên đầu họ, những búi tóc bện lại thành vương miện duyên dáng, và ngực, cánh tay cùng đôi mắt của họ đều rộng và lớn. Khuôn mặt xinh đẹp của họ, như trăng tròn mùa thu, tỏa sáng với mạng lưới những giọt mồ hôi lấp lánh.

Chaupai 116.1-4

बरनि न जाइ मनोहर जोरी।सोभा बहुत थोरि मति मोरी।।

राम लखन सिय सुंदरताई।सब चितवहिं चित मन मति लाई।।

थके नारि नर प्रेम पिआसे।मनहुँ मृगी मृग देखि दिआ से।।

सीय समीप ग्रामतिय जाहीं।पूँछत अति सनेहँ सकुचाहीं।।

बार बार सब लागहिं पाएँ।कहहिं बचन मृदु सरल सुभाएँ।।

राजकुमारि बिनय हम करहीं।तिय सुभायँ कछु पूँछत डरहीं।।

स्वामिनि अबिनय छमबि हमारी।बिलगु न मानब जानि गवाँरी।।

राजकुअँर दोउ सहज सलोने।इन्ह तें लही दुति मरकत सोने।।

barani na jāi manohara jorī |sobhā bahuta thori mati morī ||

rāma lakhana siya suṁdaratāī |saba citavahiṁ cita mana mati lāī ||

thake nāri nara prema piāse |manahũ mṛgī mṛga dekhi diā se ||

sīya samīpa grāmatiya jāhīṁ |pū̃chata ati sanehã sakucāhīṁ ||

bāra bāra saba lāgahiṁ pāẽ |kahahiṁ bacana mṛdu sarala subhāẽ ||

rājakumāri binaya hama karahīṁ |tiya subhāyã kachu pū̃chata ḍarahīṁ ||

svāmini abinaya chamabi hamārī |bilagu na mānaba jāni gavā̃rī ||

rājakuãra dou sahaja salone |inha teṁ lahī duti marakata sone ||

Đôi người quyến rũ ấy không thể miêu tả; nhan sắc của họ thật tráng lệ, mà trí tuệ của ta lại quá nhỏ bé. Tất cả đều ngắm nhìn vẻ đẹp của Rama, Lakshmana và Sita, dồn trọn tâm trí, lòng và hiểu biết vào đó. Nam thanh nữ tú đứng chết lặng, khát khao tình yêu, như hươu đực và hươu cái nhìn chằm chằm vào ngọn đèn. Những người phụ nữ trong làng đến gần Sita, nhưng khi hỏi chuyện nàng, họ e thẹn vì quá nhiều tình cảm. Họ liên tục chạm vào chân nàng, và nói những lời dịu dàng theo cách giản dị, tự nhiên của họ. "Công chúa, chúng tôi có lời cầu xin; nhưng là phụ nữ, chúng tôi sợ không dám hỏi nàng điều gì." "Nàng chủ, xin tha thứ cho sự đường đột của chúng tôi, và xin đừng trách phạt, vì biết chúng tôi chỉ là phụ nữ quê mùa." "Hai vị hoàng tử này vốn dĩ đã duyên dáng và xinh đẹp; chính từ họ mà ngọc lục bảo và vàng đã lấy được ánh sáng của mình."

Doha 116

स्यामल गौर किसोर बर सुंदर सुषमा ऐन।सरद सर्बरीनाथ मुखु सरद सरोरुह नैन।।⁠116।।

syāmala gaura kisora bara suṁdara suṣamā aina |sarada sarbarīnātha mukhu sarada saroruha naina ||⁠116||

Một người nước da sẫm và một người nước da sáng, hai thanh niên ưu tú, xinh đẹp, một mỏ vẻ đẹp; mặt họ như trăng mùa thu, và mắt họ như hoa sen mùa thu.

Chaupai 117.1-4

कोटि मनोज लजावनिहारे।सुमुखि कहहु को आहिं तुम्हारे।।

सुनि सनेहमय मंजुल बानी।सकुची सिय मन महुँ मुसुकानी।।

तिन्हहि बिलोकि बिलोकति धरनी।दुहुँ सकोच सकुचित बरबरनी।।

सकुचि सप्रेम बाल मृग नयनी।बोली मधुर बचन पिकबयनी।।

सहज सुभाय सुभग तन गोरे।नामु लखनु लघु देवर मोरे।।

बहुरि बदनु बिधु अंचल ढाँकी।पिय तन चितइ भौंह करि बाँकी।।

खंजन मंजु तिरीछे नयननि।निज पति कहेउ तिन्हहि सियँ सयननि।।

भइ मुदित सब ग्रामबधूटीं।रंकन्ह राय रासि जनु लूटीं।।

koṭi manoja lajāvanihāre |sumukhi kahahu ko āhiṁ tumhāre ||

suni sanehamaya maṁjula bānī |sakucī siya mana mahũ musukānī ||

tinhahi biloki bilokati dharanī |duhũ sakoca sakucita barabaranī ||

sakuci saprema bāla mṛga nayanī |bolī madhura bacana pikabayanī ||

sahaja subhāya subhaga tana gore |nāmu lakhanu laghu devara more ||

bahuri badanu bidhu aṁcala ḍhā̃kī |piya tana citai bhauṁha kari bā̃kī ||

khaṁjana maṁju tirīche nayanani |nija pati kaheu tinhahi siyã sayanani ||

bhai mudita saba grāmabadhūṭīṁ |raṁkanha rāya rāsi janu lūṭīṁ ||

"Người làm hàng triệu Kamadeva phải hổ thẹn, hãy nói cho chúng tôi biết, nàng đẹp khuôn mặt, hai người này là ai đối với nàng?" Nghe những lời đầy yêu thương và du dương của họ, Sita trở nên thẹn thùng, nhưng mỉm cười trong lòng. Nàng nhìn những người phụ nữ, rồi nhìn xuống đất; người đẹp da sáng ấy thẹn thùng vì sự thẹn thùng kép. Thẹn thùng nhưng đầy yêu thương, Sita mắt nai, tiếng nói như chim cu cu, đã nói những lời ngọt ngào. "Người có thiên tính thanh nhã, với thân hình trắng đẹp, tên là Lakshmana; chàng là em chồng của thiếp." Rồi nàng che khuôn mặt trăng bằng vạt khăn voan, liếc nhìn người yêu, và nhíu mày. Với đôi mắt đẹp, liếc nghiêng như chim wagtail, Sita ra hiệu cho họ rằng chàng là chồng của nàng. Tất cả phụ nữ trong làng đều tràn ngập niềm vui, như những kẻ nghèo đã cướp được đống kho báu của vua.

Doha 117

अति सप्रेम सिय पायँ परि बहुबिधि देहिं असीस।सदा सोहागिनि होहु तुम्ह जब लगि महि अहि सीस।।⁠117।।

ati saprema siya pāyã pari bahubidhi dehiṁ asīsa |sadā sohāgini hohu tumha jaba lagi mahi ahi sīsa ||⁠117||

Với tình yêu thương sâu sắc, những người phụ nữ trong làng phủ phục dưới chân Sita và chúc phúc cho nàng bằng nhiều cách: 'Mong nàng luôn là người vợ hạnh phúc bao lâu đất còn nằm trên đầu con rắn.'

Chaupai 118.1-4

पारबती सम पतिप्रिय होहू।देबि न हम पर छाड़ब छोहू।।

पुनि पुनि बिनय करिअ कर जोरी।जौं एहि मारग फिरिअ बहोरी।।

दरसनु देब जानि निज दासी।लखीं सीयँ सब प्रेम पिआसी।।

मधुर बचन कहि कहि परितोषीं।जनु कुमुदिनीं कौमुदीं पोषीं।।

तबहिं लखन रघुबर रुख जानी।पूँछेउ मगु लोगन्हि मृदु बानी।।

सुनत नारि नर भए दुखारी।पुलकित गात बिलोचन बारी।।

मिटा मोदु मन भए मलीने।बिधि निधि दीन्ह लेत जनु छीने।।

समुझि करम गति धीरजु कीन्हा।सोधि सुगम मगु तिन्ह कहि दीन्हा।।

pārabatī sama patipriya hohū |debi na hama para chāṛaba chohū ||

puni puni binaya karia kara jorī |jauṁ ehi māraga phiria bahorī ||

darasanu deba jāni nija dāsī |lakhīṁ sīyã saba prema piāsī ||

madhura bacana kahi kahi paritoṣīṁ |janu kumudinīṁ kaumudīṁ poṣīṁ ||

tabahiṁ lakhana raghubara rukha jānī |pū̃cheu magu loganhi mṛdu bānī ||

sunata nāri nara bhae dukhārī |pulakita gāta bilocana bārī ||

miṭā modu mana bhae malīne |bidhi nidhi dīnha leta janu chīne ||

samujhi karama gati dhīraju kīnhā |sodhi sugama magu tinha kahi dīnhā ||

"Nguyện chúc nàng được chồng yêu thương như Parvati được Shiva yêu thương. Này nữ thần, xin đừng rút lại sự dịu dàng của nàng khỏi chúng tôi. Chúng tôi hết lần này đến lần khác khẩn cầu với hai tay chắp lại: nếu nàng quay trở lại qua con đường này, hãy xem chúng tôi như những tớ nữ của nàng và ban cho chúng tôi được nhìn thấy nàng." Sita thấy rằng tất cả họ đều khát khao tình yêu. Bà an ủi họ bằng nhiều lời nói ngọt ngào, như ánh trăng nuôi dưỡng những đóa sen. Bấy giờ Lakshmana, hiểu được ý muốn của Rama, hỏi người dân về con đường bằng giọng nói dịu dàng. Nghe vậy, những người đàn bà và đàn ông đều đau buồn; thân thể họ run rẩy và đôi mắt họ đầy nước mắt. Niềm vui của họ tan biến và lòng họ trở nên u ám, như thể Mệnh Số đã ban cho họ kho báu rồi lại tước đoạt đi. Suy ngẫm về dòng chảy của số mệnh, họ lấy lại can đảm; họ xem xét con đường và chỉ cho họ một con đường dễ đi.

Doha 118

लखन जानकी सहित तब गवनु कीन्ह रघुनाथ।फेरे सब प्रिय बचन कहि लिए लाइ मन साथ।।⁠118।।

lakhana jānakī sahita taba gavanu kīnha raghunātha |phere saba priya bacana kahi lie lāi mana sātha ||⁠118||

Rồi Raghunath lên đường cùng với Lakshmana và Janaki. Ngài cho mọi người quay về với những lời nói đầy yêu thương, nhưng mang theo họ trong tâm lòng.

Chaupai 119.1-4

फिरत नारि नर अति पछिताहीं।देअहि दोषु देहिं मन माहीं।।

सहित बिषाद परसपर कहहीं।बिधि करतब उलटे सब अहहीं।।

निपट निरंकुस निठुर निसंकू।जेहिं ससि कीन्ह सरुज सकलंकू।।

रूख कलपतरु सागरु खारा।तेहिं पठए बन राजकुमारा।।

जौं पे इन्हहि दीन्ह बनबासू।कीन्ह बादि बिधि भोग बिलासू।।

ए बिचरहिं मग बिनु पदत्राना।रचे बादि बिधि बाहन नाना।।

ए महि परहिं डासि कुस पाता।सुभग सेज कत सृजत बिधाता।।

तरुबर बास इन्हहि बिधि दीन्हा।धवल धाम रचि रचि श्रमु कीन्हा।।

phirata nāri nara ati pachitāhīṁ |deahi doṣu dehiṁ mana māhīṁ ||

sahita biṣāda parasapara kahahīṁ |bidhi karataba ulaṭe saba ahahīṁ ||

nipaṭa niraṁkusa niṭhura nisaṁkū |jehiṁ sasi kīnha saruja sakalaṁkū ||

rūkha kalapataru sāgaru khārā |tehiṁ paṭhae bana rājakumārā ||

jauṁ pe inhahi dīnha banabāsū |kīnha bādi bidhi bhoga bilāsū ||

e bicarahiṁ maga binu padatrānā |race bādi bidhi bāhana nānā ||

e mahi parahiṁ ḍāsi kusa pātā |subhaga seja kata sṛjata bidhātā ||

tarubara bāsa inhahi bidhi dīnhā |dhavala dhāma raci raci śramu kīnhā ||

Khi quay lại, đàn ông và đàn bà vô cùng hối hận, và trong lòng họ trách Mệnh Số và đổ lỗi cho nó. Trong buồn bã họ nói với nhau, "Những việc của Đấng Sáng Tạo đều trái ngược hết. Người hoàn toàn không bị ràng buộc, tàn nhẫn và không biết sợ, người đã làm cho mặt trăng bệnh yếu và đầy vết. Người đã biến cây như ý thành cây thường và biển thành mặn; và chính người đã gửi các hoàng tử này vào rừng. Nếu người đã ban cho hai vị hoàng tử này cuộc sống trong rừng, thì Đấng Sáng Tạo đã tạo ra niềm vui và sự xa hoa một cách vô ích. Nếu họ lang thang trên đường không có giày dưới chân, thì Đấng Sáng Tạo đã tạo ra nhiều loại xe cộ một cách vô ích. Nếu họ nằm trên đất, trải cỏ kusha và lá, tại sao Đấng Sáng Tạo lại tạo ra những chiếc giường đẹp? Nếu Đấng Sáng Tạo đã cho họ nơi trú ẩn ở những cây lớn, thì người đã phí công xây dựng cung điện trắng này đến cung điện trắng khác.

Doha 119

जौं ए मुनि पट धर जटिल सुंदर सुठि सुकुमार।बिबिध भाँति भूषन बसन बादि किए करतार।।⁠119।।

jauṁ e muni paṭa dhara jaṭila suṁdara suṭhi sukumāra |bibidha bhā̃ti bhūṣana basana bādi kie karatāra ||⁠119||

Nếu hai vị tu sĩ đẹp đẽ và vô cùng mảnh mai này phải mặc áo vỏ cây của các đạo sĩ và để tóc rối, thì Đấng Sáng Tạo đã tạo ra đủ mọi loại y phục và trang sức một cách vô ích.

Frequently Asked Questions

परम्परा में इस खंड का फल ‘दर्शन-लालसा से भक्ति-वृद्धि’ माना जाता है: राम-सीता-लखन के रूप-स्मरण से चित्त शीतल होता है, गृहासक्ति ढीली पड़ती है, और ‘आज्ञा-पालन’ की दृढ़ता आती है। विशेषतः दोहा 111–113 के भाव (प्रेम, विनय, चरण-पराग) का पाठ ‘सत्संग-रस’ और करुणा-परिष्कार का साधन कहा जाता है।

सामान्य राम-नाम सम्पुट: “श्रीराम जय राम जय जय राम” (या “राम राम” नाम-जप) का प्रयोग अनेक पाठ-परम्पराओं में किया जाता है। वनगमन-प्रसंग में ‘आज्ञा-समर्पण’ भाव बढ़ाने हेतु “रघुपति राघव राजा राम” भजन-धुन भी कुछ सत्संगों में जोड़ी जाती है (स्थानीय परम्परा-आधारित)।

Ask anything about Prakarana 12 of the Ramcharitmanas

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Ramcharitmanas in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play