Prakarana 13
त्याग और आज्ञापालन का सोपान: राजधर्म के शिखर से वनगमन का अवरोह, जहाँ ‘लोक-मान्यता’ (जन-प्रेम) और ‘आत्म-निवेदन’ (ईश्वर-इच्छा) एक हो जाते हैं। यह चरण साधक को सिखाता है कि प्रियतम-धर्म (राम) का अनुसरण बाह्य सुख-सुविधा से ऊपर है; करुणा, शील और मर्यादा ही मुक्ति-पथ की पहली वास्तविक सीढ़ी है।
Rasa chủ đạo của Ayodhyā Kāṇḍa là karuṇā (bi cảm), nhưng không giới hạn trong nỗi buồn; nó được chuyển hóa thành maryādā-dharma, đức hạnh như sự kiềm chế thiêng liêng. Trong phần này (Dohā 120, 129), sự lưu đày vào rừng trở thành thị kiến của trí tuệ nhân dân: nam nữ thị trấn và làng quê ngắm nhìn Rāma, Sītā, Lakṣmaṇa như "vẻ đẹp hiển hiện" và "công đức hiển hiện". Tình yêu của dân thường này báo hiệu nền dân chủ-bhakti của Tulsīdās: avatāra của Chúa không chỉ là quân vương của cung điện, mà còn là Chủ nhân của con đường. Sau đó, trong đoạn āśrama của Vālmīki, karuṇā chuyển hướng sang śānta-rasa: sự thanh tịnh của rừng tapas, sự hiếu khách, và lời dạy tattva của hiền triết tiết lộ cho người tìm đạo ý nghĩa của "rừng = nội tâm". Tại đây, Nirguṇa, vượt ngoài nắm bắt, được hiện diện qua truyện kể Saguṇa; mục tiêu của sādhana không phải hành trình bên ngoài, mà là Rāma ngự trong "āśrama-trái tim", đây là nguyên tắc dharma của bước này.
Verses
Chaupai 120.1-4
जौं ए कंद मूल फल खाहीं।बादि सुधादि असन जग माहीं।।
एक कहहिं ए सहज सुहाए।आपु प्रगट भए बिधि न बनाए।।
जहँ लगि बेद कही बिधि करनी।श्रवन नयन मन गोचर बरनी।।
देखहु खोजि भुअन दस चारी।कहँ अस पुरुष कहाँ असि नारी।।
इन्हहि देखि बिधि मनु अनुरागा।पटतर जोग बनावै लागा।।
कीन्ह बहुत श्रम ऐक न आए।तेहिं इरिषा बन आनि दुराए।।
एक कहहिं हम बहुत न जानहिं।आपुहि परम धन्य करि मानहिं।।
ते पुनि पुन्यपुंज हम लेखे।जे देखहिं देखिहहिं जिन्ह देखे।।
jauṁ e kaṁda mūla phala khāhīṁ |bādi sudhādi asana jaga māhīṁ ||
eka kahahiṁ e sahaja suhāe |āpu pragaṭa bhae bidhi na banāe ||
jahã lagi beda kahī bidhi karanī |śravana nayana mana gocara baranī ||
dekhahu khoji bhuana dasa cārī |kahã asa puruṣa kahā̃ asi nārī ||
inhahi dekhi bidhi manu anurāgā |paṭatara joga banāvai lāgā ||
kīnha bahuta śrama aika na āe |tehiṁ iriṣā bana āni durāe ||
eka kahahiṁ hama bahuta na jānahiṁ |āpuhi parama dhanya kari mānahiṁ ||
te puni punyapuṁja hama lekhe |je dekhahiṁ dekhihahiṁ jinha dekhe ||
Nếu hai người này ăn củ, rễ và trái cây, thì mọi thức ăn ngon như tiên lộ trên cõi đời này đều trở nên vô ích. Có người nói: "Hai người này đẹp một cách tự nhiên; họ tự xuất hiện và không do Brahma tạo ra." Mọi công trình của Đấng Sáng Tạo mà Veda đã nói đến, bất cứ điều gì được mô tả nằm trong tầm tai, mắt, và tâm trí, hãy tìm kiếm và xem khắp mười bốn cõi: đâu có người đàn ông như vậy, đâu có người đàn bà như vậy? Thấy họ, lòng Brahma tràn đầy khao khát, và ngài bắt tay vào tạo một cặp tương xứng với họ. Ngài vất vả nhiều nhưng không ai sánh kịp; nên vì đố kỵ ngài đưa họ đến và giấu họ trong rừng. Có người nói: "Chúng tôi không biết nhiều, nhưng chúng tôi coi mình là được ban phước tối đa." Và theo sự ghi nhận của chúng tôi, họ cũng là những vun đắp công đức, những người nhìn thấy họ, những người sẽ nhìn thấy họ, và những người đã nhìn thấy họ.
Doha 120
एहि बिधि कहि कहि बचन प्रिय लेहिं नयन भरि नीर।किमि चलिहहि मारग अगम सुठि सुकुमार सरीर।।120।।
ehi bidhi kahi kahi bacana priya lehiṁ nayana bhari nīra |kimi calihahi māraga agama suṭhi sukumāra sarīra ||120||
Nói như vậy và nói những lời mà họ yêu thương chấp nhận, đôi mắt đầy nước mắt. Họ sẽ đi đường không thể vượt qua như thế nào với thân thể yếu mềm như vậy?
Chaupai 121.1-4
नारि सनेह बिकल बस होहीं।चकई साँझ समय जनु सोहीं।।
मृदु पद कमल कठिन मगु जानी।गहबरि हृदयँ कहहिं बर बानी।।
परसत मृदुल चरन अरुनारे।सकुचति महि जिमि हृदय हमारे।।
जौं जगदीस इन्हहि बनु दीन्हा।कस न सुमनमय मारगु कीन्हा।।
जौं मागा पाइअ बिधि पाहीं।ए रखिअहिं सखि आँखिन्ह माहीं।।
जे नर नारि न अवसर आए।तिन्ह सिय रामु न देखन पाए।।
सुनि सुरुप बूझहिं अकुलाई।अब लगि गए कहाँ लगि भाई।।
समरथ धाइ बिलोकहिं जाई।प्रमुदित फिरहिं जनमफलु पाई।।
nāri saneha bikala basa hohīṁ |cakaī sā̃jha samaya janu sohīṁ ||
mṛdu pada kamala kaṭhina magu jānī |gahabari hṛdayã kahahiṁ bara bānī ||
parasata mṛdula carana arunāre |sakucati mahi jimi hṛdaya hamāre ||
jauṁ jagadīsa inhahi banu dīnhā |kasa na sumanamaya māragu kīnhā ||
jauṁ māgā pāia bidhi pāhīṁ |e rakhiahiṁ sakhi ā̃khinha māhīṁ ||
je nara nāri na avasara āe |tinha siya rāmu na dekhana pāe ||
suni surupa būjhahiṁ akulāī |aba lagi gae kahā̃ lagi bhāī ||
samaratha dhāi bilokahiṁ jāī |pramudita phirahiṁ janamaphalu pāī ||
Những người phụ nữ bị tình yêu chế ngự và trở nên bồn chồn, như chim chakwi vào lúc hoàng hôn. Biết rằng đôi chân sen của họ mềm mại và con đường gập ghềnh, họ nghẹn ngào trong lòng và nói những lời tuyệt đẹp. "Khi đôi chân mềm mại đỏ hồng ấy chạm đất, đất rụt lại, giống như lòng chúng tôi." "Nếu Chúa tể thế gian đã ban cho họ khu rừng, tại sao Ngài không làm cho con đường của họ đầy hoa?" "Nếu điều chúng tôi xin có thể đạt được từ Brahma, vậy thì, hỡi bạn, chúng tôi sẽ giữ họ trong mắt mình." Những người đàn ông và đàn bà không đến đúng lúc đã không được thấy Sita và Rama. Nghe nói về vẻ đẹp của họ, họ lo lắng hỏi, "Anh ơi, họ đã đi đến đâu rồi bây giờ?" Những người có khả năng đã chạy đi, nhìn thấy họ, và trở về đầy niềm vui, đã đạt được quả báo của kiếp sinh.
Doha 121
अबला बालक बृद्ध जन कर मीजहिं पछिताहिं।होहिं प्रेमबस लोग इमि रामु जहाँ जहँ जाहिं।।121।।
abalā bālaka bṛddha jana kara mījahiṁ pachitāhiṁ |hohiṁ premabasa loga imi rāmu jahā̃ jahã jāhiṁ ||121||
Phụ nữ yếu đuối, trẻ em và người già đập ngực và hối hận. Như vậy, bị tình yêu khuất phục, mọi người đi theo bất cứ nơi nào Rama đi.
Chaupai 122.1-4
गाँव गाँव अस होइ अनंदू।देखि भानुकुल कैरव चंदू।।
जे कछु समाचार सुनि पावहिं।ते नृप रानिहि दोसु लगावहिं।।
कहहिं एक अति भल नरनाहू।दीन्ह हमहि जोइ लोचन लाहू।।
कहहिं परस्पर लोग लोगाईं।बातें सरल सनेह सुहाईं।।
ते पितु मातु धन्य जिन्ह जाए।धन्य सो नगरु जहाँ तें आए।।
धन्य सो देसु सैलु बन गाऊँ।जहँ जहँ जाहिं धन्य सोइ ठाऊँ।।
सुख पायउ बिरंचि रचि तेही।ए जेहि के सब भाँति सनेही।।
राम लखन पथि कथा सुहाई।रही सकल मग कानन छाई।।
gā̃va gā̃va asa hoi anaṁdū |dekhi bhānukula kairava caṁdū ||
je kachu samācāra suni pāvahiṁ |te nṛpa rānihi dosu lagāvahiṁ ||
kahahiṁ eka ati bhala naranāhū |dīnha hamahi joi locana lāhū ||
kahahiṁ paraspara loga logāīṁ |bāteṁ sarala saneha suhāīṁ ||
te pitu mātu dhanya jinha jāe |dhanya so nagaru jahā̃ teṁ āe ||
dhanya so desu sailu bana gāū̃ |jahã jahã jāhiṁ dhanya soi ṭhāū̃ ||
sukha pāyau biraṁci raci tehī |e jehi ke saba bhā̃ti sanehī ||
rāma lakhana pathi kathā suhāī |rahī sakala maga kānana chāī ||
Ở mỗi ngôi làng đều tràn ngập niềm vui như vậy khi nhìn thấy Rama, mặt trăng cho hoa sen của dòng họ mặt trời. Những người nghe được vài tin tức thì đổ lỗi cho nhà vua và hoàng hậu. Có người nói, "Đức vua thật tốt lành, vì ngài đã ban cho đôi mắt chúng ta món lợi lớn này." Mọi người nói với nhau những lời giản dị, đầy yêu thương và duyên dáng. "Phước thay cha mẹ đã sinh ra họ, và phước thay thành trì mà họ đến từ đó." "Phước thay xứ sở, núi non, rừng rậm và ngôi làng, và phước thay mọi nơi mà họ đi đến." "Đấng Brahma đã vui sướng khi tạo ra những người mà hai vị này được yêu thương theo mọi cách." Câu chuyện duyên dáng về Rama và Lakshmana trên đường đi đã lan khắp mọi nẻo đường và khu rừng.
Doha 122
एहि बिधि रघुकुल कमल रबि मग लोगन्ह सुख देत।जाहिं चले देखत बिपिन सिय सौमित्रि समेत।।122।।
ehi bidhi raghukula kamala rabi maga loganha sukha deta |jāhiṁ cale dekhata bipina siya saumitri sameta ||122||
Theo cách này, mặt trời của dòng họ Raghu mang niềm vui cho mọi người dọc theo con đường. Ngài tiếp tục hành trình, với Sita và con trai của Sumitra bên cạnh, ngắm nhìn khu rừng.
Chaupai 123.1-4
आगे रामु लखनु बने पाछें।तापस बेष बिराजत काछें।।
उभय बीच सिय सोहति कैसे।ब्रह्म जीव बिच माया जैसे।।
बहुरि कहउँ छबि जसि मन बसई।जनु मधु मदन मध्य रति लसई।।
उपमा बहुरि कहउँ जियँ जोही।जनु बुध बिधु बिच रोहिनि सोही।।
प्रभु पद रेख बीच बिच सीता।धरति चरन मग चलति सभीता।।
सीय राम पद अंक बराएँ।लखन चलहिं मगु दाहिन लाएँ।।
राम लखन सिय प्रीति सुहाई।बचन अगोचर किमि कहि जाई।।
खग मृग मगन देखि छबि होहीं।लिए चोरि चित राम बटोहीं।।
āge rāmu lakhanu bane pācheṁ |tāpasa beṣa birājata kācheṁ ||
ubhaya bīca siya sohati kaise |brahma jīva bica māyā jaise ||
bahuri kahaũ chabi jasi mana basaī |janu madhu madana madhya rati lasaī ||
upamā bahuri kahaũ jiyã johī |janu budha bidhu bica rohini sohī ||
prabhu pada rekha bīca bica sītā |dharati carana maga calati sabhītā ||
sīya rāma pada aṁka barāẽ |lakhana calahiṁ magu dāhina lāẽ ||
rāma lakhana siya prīti suhāī |bacana agocara kimi kahi jāī ||
khaga mṛga magana dekhi chabi hohīṁ |lie cori cita rāma baṭohīṁ ||
Rama bước đi phía trước và Lakshmana theo phía sau, cả hai đều rạng rỡ trong y phục của những người khổ hạnh. Sita rạng rỡ đẹp đẽ làm sao giữa hai người, như Maya đứng giữa Brahma và linh hồn cá thể. Ta kể lại vẻ đẹp của nàng như nó ngự trong tâm trí ta: nàng như Rati rạng rỡ giữa Mùa Xuân và thần Tình Yêu. Ta đưa ra một ví dụ nữa mà ta đã tìm trong lòng: nàng như Rohini rạng rỡ giữa Sao Thủy và Mặt Trăng. Sita bước đi trong nỗi sợ hãi, đặt chân lên con đường ở những khoảng trống giữa dấu chân của Chúa mình. Tránh dấu chân của Sita và Rama, Lakshmana đi bên phải họ dọc theo con đường. Tình yêu đẹp đẽ giữa Rama, Lakshmana và Sita vượt quá tầm với của ngôn từ; làm sao có thể kể được? Chim muông và hươu nai say mê trước vẻ đẹp của họ, vì Rama kẻ lữ hành đã đánh cắp trái tim họ.
Doha 123
जिन्ह जिन्ह देखे पथिक प्रिय सिय समेत दोउ भाइ।भव मगु अगमु अनंदु तेइ बिनु श्रम रहे सिराइ।।123।।
jinha jinha dekhe pathika priya siya sameta dou bhāi |bhava magu agamu anaṁdu tei binu śrama rahe sirāi ||123||
Tất cả những ai đã nhìn thấy hai người anh em thân yêu, những kẻ lữ hành, cùng với Sita, đều thấy con đường tồn tại trần thế, vốn khó khăn vượt qua, đã đi đến tận cùng mà không cần lao nhọc, và họ được tràn đầy niềm hoan hỷ.
Chaupai 124.1-4
अजहुँ जासु उर सपनेहुँ काऊ।बसहुँ लखनु सिय रामु बटाऊ।।
राम धाम पथ पाइहि सोई।जो पथ पाव कबहुँ मुनि कोई।।
तब रघुबीर श्रमित सिय जानी।देखि निकट बटु सीतल पानी।।
तहँ बसि कंद मूल फल खाई।प्रात नहाइ चले रघुराई।।
देखत बन सर सैल सुहाए।बालमीकि आश्रम प्रभु आए।।
राम दीख मुनि बासु सुहावन।सुंदर गिरि काननु जलु पावन।।
सरनि सरोज बिटप बन फूले।गुंजत मंजु मधुप रस भूले।।
खग मृग बिपुल कोलाहल करहीं।बिरहित बैर मुदित मन चरहीं।।
ajahũ jāsu ura sapanehũ kāū |basahũ lakhanu siya rāmu baṭāū ||
rāma dhāma patha pāihi soī |jo patha pāva kabahũ muni koī ||
taba raghubīra śramita siya jānī |dekhi nikaṭa baṭu sītala pānī ||
tahã basi kaṁda mūla phala khāī |prāta nahāi cale raghurāī ||
dekhata bana sara saila suhāe |bālamīki āśrama prabhu āe ||
rāma dīkha muni bāsu suhāvana |suṁdara giri kānanu jalu pāvana ||
sarani saroja biṭapa bana phūle |guṁjata maṁju madhupa rasa bhūle ||
khaga mṛga bipula kolāhala karahīṁ |birahita baira mudita mana carahīṁ ||
Cho đến nay, nếu trong lòng ai đó, dù chỉ trong giấc mơ, Lakshmana, Sita và Rama kẻ lữ hành ngự trị, người ấy sẽ tìm thấy con đường dẫn đến nơi cư ngụ của Rama, con đường mà hầu như không vị hiền triết nào từng tìm thấy. Bấy giờ người anh hùng dòng Raghu, biết rằng Sita đã mệt mỏi, và thấy cây đa gần bên cùng dòng nước mát, dừng chân tại đó và ăn rễ, củ và quả; lúc bình minh ngài tắm, và Chúa tể dòng Raghu tiếp tục lên đường. Ngắm nhìn những khu rừng, hồ nước và ngọn đồi xinh đẹp, Chúa tể đến tu viện của Valmiki. Rama ngắm nhìn nơi cư ngụ xinh đẹp của vị hiền triết, với ngọn đồi và rừng cây tuyệt đẹp cùng dòng nước thanh khiết. Hoa sen nở rộ trong các hồ và cây cối trong rừng đơm hoa, và những con ong, quên mình trong mật ngọt, vo ve êm dịu. Chim chóc và muông thú tạo nên tiếng ồn ào lớn, không thù hận, và lang thang gặm cỏ với tâm hồn hoan hỷ.
Doha 124
सुचि सुंदर आश्रमु निरखि हरषे राजिवनेन।सुनि रघुबर आगमनु मुनि आगें आयउ लेन।।124।।
suci suṁdara āśramu nirakhi haraṣe rājivanena |suni raghubara āgamanu muni āgeṁ āyau lena ||124||
Nhìn thấy ashrama thanh tịnh và đẹp đẽ, người có mắt sen vui mừng. Nghe tin Rama đến, hiền triết tiến ra đón tiếp ngài.
Chaupai 125.1-4
मुनि कहुँ राम दंडवत कीन्हा।आसिरबादु बिप्रबर दीन्हा।।
देखि राम छबि नयन जुड़ाने।करि सनमानु आश्रमहिं आने।।
मुनिबर अतिथि प्रानप्रिय पाए।कंद मूल फल मधुर मगाए।।
सिय सौमित्रि राम फल खाए।तब मुनि आश्रम दिए सुहाए।।
बालमीकि मन आनँदु भारी।मंगल मूरति नयन निहारी।।
तब कर कमल जोरि रघुराई।बोले बचन श्रवन सुखदाई।।
तुम्ह त्रिकाल दरसी मुनिनाथा।बिस्व बदर जिमि तुम्हरें हाथा।।
अस कहि प्रभु सब कथा बखानी।जेहि जेहि भाँति दीन्ह बनु रानी।।
muni kahũ rāma daṁḍavata kīnhā |āsirabādu biprabara dīnhā ||
dekhi rāma chabi nayana juṛāne |kari sanamānu āśramahiṁ āne ||
munibara atithi prānapriya pāe |kaṁda mūla phala madhura magāe ||
siya saumitri rāma phala khāe |taba muni āśrama die suhāe ||
bālamīki mana ānãdu bhārī |maṁgala mūrati nayana nihārī ||
taba kara kamala jori raghurāī |bole bacana śravana sukhadāī ||
tumha trikāla darasī munināthā |bisva badara jimi tumhareṁ hāthā ||
asa kahi prabhu saba kathā bakhānī |jehi jehi bhā̃ti dīnha banu rānī ||
Rama phủ phục trước vị đạo sĩ, và vị Bà-la-môn tối cao đã ban phúc lành cho ngài. Nhìn thấy vẻ đẹp của Rama, đôi mắt đạo sĩ cảm thấy mát mẻ và vui sướng; với lòng tôn kính, ngài đón tiếp và đưa Rama vào trong am tu viện. Vị đạo sĩ vĩ đại, đón được những vị khách được yêu quý như mạng sống của mình, đã sai người mang đến rễ, củ và trái cây ngọt ngào. Sita, Lakshmana và Rama ăn trái cây; rồi đạo sĩ chỉ cho họ những nơi đẹp đẽ trong am tu viện mà ngài dành cho họ ở. Lòng Valmiki tràn ngập niềm vui lớn lao khi đôi mắt ngài ngắm nhìn hình ảnh hiện thân của mọi điềm lành. Rồi Rama, Chúa tể dòng Raghu, chắp hai tay như đóa sen và thốt lên những lời mang lại niềm vui cho đôi tai. "Lạy bậc chủ các đạo sĩ, ngài thấy rõ cả ba thời, quá khứ, hiện tại và tương lai; cả vũ trụ nằm trong tay ngài như một trái táo ta." Nói vậy rồi, Chúa kể lại toàn bộ câu chuyện, về cách mà bằng mọi phương cách hoàng hậu đã gửi ngài vào rừng.
Doha 125
तात बचन पुनि मातु हित भाइ भरत अस राउ।मो कहुँ दरस तुम्हार प्रभु सबु मम पुन्य प्रभाउ।।125।।
tāta bacana puni mātu hita bhāi bharata asa rāu |mo kahũ darasa tumhāra prabhu sabu mama punya prabhāu ||125||
Vì lời của cha tôi, vì phúc lợi của mẹ tôi, và vì anh trai Bharata, lạy Chúa, được ngắm nhìn Ngài là toàn bộ hoa quả của công đức và quyền năng của con.
Chaupai 126.1-4
देखि पाय मुनिराय तुम्हारे।भए सुकृत सब सुफल हमारे।।
अब जहँ राउर आयसु होई।मुनि उदबेगु न पावै कोई।।
मुनि तापस जिन्ह तें दुखु लहहीं।ते नरेस बिनु पावक दहहीं।।
मंगल मूल बिप्र परितोषू।दहइ कोटि कुल भूसुर रोषू।।
अस जियँ जानि कहिअ सोइ ठाऊँ।सिय सौमित्रि सहित जहँ जाऊँ।।
तहँ रचि रुचिर परन तृन साला।बासु करौ कछु काल कृपाला।।
सहज सरल सुनि रघुबर बानी।साधु साधु बोले मुनि ग्यानी।।
कस न कहहु अस रघुकुलकेतू।तुम्ह पालक संतत श्रुति सेतू।।
dekhi pāya munirāya tumhāre |bhae sukṛta saba suphala hamāre ||
aba jahã rāura āyasu hoī |muni udabegu na pāvai koī ||
muni tāpasa jinha teṁ dukhu lahahīṁ |te naresa binu pāvaka dahahīṁ ||
maṁgala mūla bipra paritoṣū |dahai koṭi kula bhūsura roṣū ||
asa jiyã jāni kahia soi ṭhāū̃ |siya saumitri sahita jahã jāū̃ ||
tahã raci rucira parana tṛna sālā |bāsu karau kachu kāla kṛpālā ||
sahaja sarala suni raghubara bānī |sādhu sādhu bole muni gyānī ||
kasa na kahahu asa raghukulaketū |tumha pālaka saṁtata śruti setū ||
Ôi vua của các đạo sĩ, khi được thấy chân ngài, mọi việc thiện của chúng tôi đều đã trổ quả. Giờ đây, nơi nào ngài truyền lệnh, xin hãy là nơi không một đạo sĩ nào phải chịu bối rối. Những vị vua mà qua họ các đạo sĩ và tu sĩ phải chịu khổ đau, thì họ bị thiêu đốt mà không cần lửa. Sự mãn nguyện của một Brahmin là gốc rễ của mọi phước lành, còn cơn thịnh nộ của Brahmin thiêu đốt hàng triệu thế hệ. Biết điều này trong lòng, xin hãy chỉ cho ta nơi nào ta có thể đến cùng Sita và Lakshmana con trai của Sumitra. Tại đó ta sẽ dựng một túp lều xinh đẹp bằng lá và cỏ, và ở lại một thời gian, ôi đấng từ bi. Nghe lời nói tự nhiên và giản dị của Rama, bậc tối cao của dòng Raghu, vị đạo sĩ trí tuệ thốt lên, "Lành thay, lành thay!" Sao ngài lại không nói như thế, ôi ngọn cờ của dòng Raghu? Ngài luôn là người bảo vệ cây cầu của kinh Veda.
Chhand 126
श्रुति सेतु पालक राम तुम्ह जगदीस माया जानकी।जो सृजति जगु पालति हरति रूख पाइ कृपानिधान की।।
जो सहससीसु अहीसु महिधरु लखनु सचराचर धनी।सुर काज धरि नरराज तनु चले दलन खल निसिचर अनी।।
śruti setu pālaka rāma tumha jagadīsa māyā jānakī |jo sṛjati jagu pālati harati rūkha pāi kṛpānidhāna kī ||
jo sahasasīsu ahīsu mahidharu lakhanu sacarācara dhanī |sura kāja dhari nararāja tanu cale dalana khala nisicara anī ||
Ngài, Rama, là người canh giữ cầu nối của các Veda, Chúa tể của vũ trụ; và Janaki là Maya, người lấy ý chí nhân từ của Kho Báu Lòng Thương Xót làm kim chỉ nam, sáng tạo, duy trì và hủy diệt thế giới. Đấng là Shesha ngàn đầu, chúa tể của loài rắn và người gánh vác trái đất, chủ nhân của vạn vật di động và bất động, chính là Lakshmana. Vì các vị thần ngài đã lấy hình dáng của một vị vua giữa loài người, và ngài tiến lên để tiêu diệt đạo quân ác quỷ tàn bạo.
Soratha 126
राम सरुप तुम्हार बचन अगोचर बुद्धिपर।अबिगत अकथ अपार नेति नित निगम कह।।126।।
rāma sarupa tumhāra bacana agocara buddhipara |abigata akatha apāra neti nita nigama kaha ||126||
Hình dạng của Ngài, lạy Rama, vượt ngoài lời nói và vượt ngoài tâm trí; nó vô hình, không thể diễn tả, vô tận, và Kinh Vệ Đà luôn tuyên bố rằng: 'Không phải cái này, không phải cái này.'
Chaupai 127.1-4
जगु पेखन तुम्ह देखनिहारे।बिधि हरि संभु नचावनिहारे।।
तेउ न जानहिं मरमु तुम्हारा।औरु तुम्हहि को जाननिहारा।।
सोइ जानइ जेहि देहु जनाई।जानत तुम्हहि तुम्हइ होइ जाई।।
तुम्हरिहि कृपाँ तुम्हहि रघुनंदन।जानहिं भगत भगत उर चंदन।।
चिदानंदमय देह तुम्हारी।बिगत बिकार जान अधिकारी।।
नर तनु धरेहु संत सुर काजा।कहहु करहु जस प्राकृत राजा।।
राम देखि सुनि चरित तुम्हारे।जड़ मोहहिं बुध होहिं सुखारे।।
तुम्ह जो कहहु करहु सबु साँचा।जस काछिअ तस चाहिअ नाचा।।
jagu pekhana tumha dekhanihāre |bidhi hari saṁbhu nacāvanihāre ||
teu na jānahiṁ maramu tumhārā |auru tumhahi ko jānanihārā ||
soi jānai jehi dehu janāī |jānata tumhahi tumhai hoi jāī ||
tumharihi kṛpā̃ tumhahi raghunaṁdana |jānahiṁ bhagata bhagata ura caṁdana ||
cidānaṁdamaya deha tumhārī |bigata bikāra jāna adhikārī ||
nara tanu dharehu saṁta sura kājā |kahahu karahu jasa prākṛta rājā ||
rāma dekhi suni carita tumhāre |jaṛa mohahiṁ budha hohiṁ sukhāre ||
tumha jo kahahu karahu sabu sā̃cā |jasa kāchia tasa cāhia nācā ||
Thế gian là một vở diễn và Ngài là người xem; Brahma, Vishnu và Shambhu là những người điều khiển vũ điệu. Ngay cả họ cũng không biết bí mật của Ngài; vậy còn ai có thể biết được Ngài? Chỉ người nào được Ngài ban cho sự hiểu biết mới biết Ngài; và khi biết Ngài, người đó trở nên hợp nhất với Ngài. Chỉ nhờ ân sủng của Ngài, hỡi niềm vui của dòng Raghu, các tín đồ biết Ngài, hỡi gỗ đàn hương trong lòng các tín đồ. Thân thể Ngài được cấu thành bởi ý thức và hạnh phúc thuần khiết, không có sự biến đổi; chỉ những người đủ tư cách mới biết điều này. Ngài nhận lấy thân người vì lợi ích của các thánh nhân và các vị thần, và Ngài nói năng hành động như một vị vua trần tục. Hỡi Rama, khi nhìn thấy và nghe về các hành động của Ngài, kẻ u tối trở nên bối rối, còn người trí tuệ trở nên hân hoan. Bất cứ điều Ngài nói và làm đều hoàn toàn chân thật; như thế nào vai diễn được trang điểm, thì vũ điệu phải được múa như thế.
Doha 127
पूँछेहु मोहि कि रहौं कहँ मैं पूँछत सकुचाउँ।जहँ न होहु तहँ देहु कहि तुम्हहि देखावौं ठाउँ।।127।।
pū̃chehu mohi ki rahauṁ kahã maiṁ pū̃chata sakucāũ |jahã na hohu tahã dehu kahi tumhahi dekhāvauṁ ṭhāũ ||127||
Người hỏi tôi nên ở đâu, còn tôi ngại ngùng không dám hỏi lại người. Hãy nói cho tôi biết nơi nào người không có mặt, và tôi sẽ chỉ cho người một nơi ở đó.
Chaupai 128.1-4
सुनि मुनि बचन प्रेम रस साने।सकुचि राम मन महुँ मुसुकाने।।
बालमीकि हँसि कहहिं बहोरी।बानी मधुर अमिअ रस बोरी।।
सुनहु राम अब कहउँ निकेता।जहाँ बसहु सिय लखन समेता।।
जिन्ह के श्रवन समुद्र समाना।कथा तुम्हारि सुभग सरि नाना।।
भरहिं निरंतर होहिं न पूरे।तिन्ह के हिय तुम्ह कहुँ गृह रूरे।।
लोचन चातक जिन्ह करि राखे।रहहिं दरस जलधर अभिलाषे।।
निदरहिं सरित सिंधु सर भारी।रूप बिंदु जल होहिं सुखारी।।
तिन्ह के हृदय सदन सुखदायक।बसहु बंधु सिय सह रघुनायक।।
suni muni bacana prema rasa sāne |sakuci rāma mana mahũ musukāne ||
bālamīki hãsi kahahiṁ bahorī |bānī madhura amia rasa borī ||
sunahu rāma aba kahaũ niketā |jahā̃ basahu siya lakhana sametā ||
jinha ke śravana samudra samānā |kathā tumhāri subhaga sari nānā ||
bharahiṁ niraṁtara hohiṁ na pūre |tinha ke hiya tumha kahũ gṛha rūre ||
locana cātaka jinha kari rākhe |rahahiṁ darasa jaladhara abhilāṣe ||
nidarahiṁ sarita siṁdhu sara bhārī |rūpa biṁdu jala hohiṁ sukhārī ||
tinha ke hṛdaya sadana sukhadāyaka |basahu baṁdhu siya saha raghunāyaka ||
Nghe lời đạo sĩ đượm vị ngọt của tình yêu, Rama bối rối và mỉm cười trong lòng. Valmiki rồi lại cất lời với nụ cười, bằng những lời ngọt ngào và thấm đẫm thần dược trường sinh. Hãy nghe, Rama; nay ta sẽ chỉ cho ngài những nơi cư ngụ, nơi ngài có thể ngự cùng Sita và Lakshmana. Những người mà đôi tai họ như đại dương, và chuyện ngài như những dòng sông đẹp đẽ và đa dạng chảy vào đó, luôn tuôn đổ không ngừng mà không bao giờ đầy: trong lòng họ là một ngôi nhà đẹp đẽ cho ngài. Những người đã biến đôi mắt mình như chim chataka, luôn khao khát được ngắm nhìn ngài như khao khát mây mưa, khinh thường các dòng sông, biển cả và những hồ lớn, và hạnh phúc chỉ với một giọt nước vẻ đẹp của ngài: trong lòng họ, là những nơi ngự tràn đầy niềm vui, xin ngài ngự, ôi Chúa tể Raghu, cùng với người anh em và Sita.
Doha 128
जसु तुम्हार मानस बिमल हंसिनि जीहा जासु।मुकुताहल गुन गन चुनइ राम बसहु हियँ तासु।।128।।
jasu tumhāra mānasa bimala haṁsini jīhā jāsu |mukutāhala guna gana cunai rāma basahu hiyã tāsu ||128||
Vinh quang của Ngài là hồ Manasa trong sạch, và lưỡi của người hái ngọc trai muôn đức hạnh của Ngài từ hồ ấy như chim thiên nga cái: trong lòng người đó, Rama, xin Ngài ngự trị.
Chaupai 129.1-4
प्रभु प्रसाद सुचि सुभग सुबासा।सादर जासु लहइ नित नासा।।
तुम्हहि निबेदित भोजन करहीं।प्रभु प्रसाद पट भूषन धरहीं।।
सीस नवहिं सुर गुरु द्विज देखी।प्रीति सहित करि बिनय बिसेषी।।
कर नित करहिं राम पद पूजा।राम भरोस हृदयँ नहि दूजा।।
चरन राम तीरथ चलि जाहीं।राम बसहु तिन्ह के मन माहीं।।
मंत्रराजु नित जपहिं तुम्हारा।पूजहिं तुम्हहि सहित परिवारा।।
तरपन होम करहिं बिधि नाना।बिप्र जेवाँइ देहिं बहु दाना।।
तुम्ह तें अधिक गुरहि जियँ जानी।सकल भायँ सेवहिं सनमानी।।
prabhu prasāda suci subhaga subāsā |sādara jāsu lahai nita nāsā ||
tumhahi nibedita bhojana karahīṁ |prabhu prasāda paṭa bhūṣana dharahīṁ ||
sīsa navahiṁ sura guru dvija dekhī |prīti sahita kari binaya biseṣī ||
kara nita karahiṁ rāma pada pūjā |rāma bharosa hṛdayã nahi dūjā ||
carana rāma tīratha cali jāhīṁ |rāma basahu tinha ke mana māhīṁ ||
maṁtrarāju nita japahiṁ tumhārā |pūjahiṁ tumhahi sahita parivārā ||
tarapana homa karahiṁ bidhi nānā |bipra jevā̃i dehiṁ bahu dānā ||
tumha teṁ adhika gurahi jiyã jānī |sakala bhāyã sevahiṁ sanamānī ||
Mũi của họ luôn thành kính hít lấy hương thơm trong sạch và xinh đẹp từ prasada của Chúa. Họ chỉ ăn thức ăn đã được dâng lên Ngài trước, và mặc y phục cùng trang sức là prasada của Chúa. Họ cúi đầu khi thấy thần linh, đạo sư, hay brahmana, và bày tỏ sự khiêm nhường đặc biệt với tình yêu thương. Tay của họ luôn thờ phượng dưới chân Rama, và trong lòng họ không có niềm tin nào khác ngoài Rama. Chân của họ bước đi đến các thánh địa của Rama: Rama, hãy ngự trong tâm trí của họ. Họ luôn tụng niệm danh Ngài, vua của các mantra, và thờ phượng Ngài cùng với gia đình họ. Họ thực hiện lễ tarpan và homa theo nhiều cách, và cho các brahmana ăn cũng như ban nhiều vật phẩm. Họ coi đạo sư trong lòng mình còn vĩ đại hơn Ngài, và phục vụ ngài bằng mọi cách với lòng tôn kính.
Doha 129
सबु करि मागहिं एक फलु राम चरन रति होउ।तिन्ह कें मन मंदिर बसहु सिय रघुनंदन दोउ।।129।।
sabu kari māgahiṁ eka phalu rāma carana rati hou |tinha keṁ mana maṁdira basahu siya raghunaṁdana dou ||129||
Sau khi làm tất cả, họ chỉ xin một quả duy nhất: xin cho có lòng sùng kính đôi chân Rama. Trong đền thờ trái tim họ, xin hãy cư ngụ, cả Sita và Con trai của Raghu.
Frequently Asked Questions
परंपरा में इसे ‘दर्शन-माहात्म्य’ खंड माना जाता है: राम-सीता-लक्ष्मण के वन-पथ-दर्शन का वर्णन सुनने/पढ़ने से मन में प्रेम-वैराग्य जागता है, तीर्थ-भाव (चरन-तीरथ) और साधु-संग की रुचि बढ़ती है, तथा ‘हृदय-आश्रम’ में राम-निवास की आकांक्षा दृढ़ होती है—यही इसका मुख्य पुण्य-फल कहा जाता है।
अनेक रामानंदी/मानस-परंपराओं में सामान्य राम-नाम समपुट लिया जाता है—‘श्रीराम जय राम जय जय राम’—विशेषकर दोहा 126–129 (राम की अगोचरता और भक्त-हृदय-निवास) के साथ। कुछ पाठ-परंपराएँ ‘राम’ नाम का एक-एक समपुट प्रत्येक दोहा के आरंभ/अंत में जोड़कर जप-लय बनाती हैं।
Ask anything about Prakarana 13 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
