Adhyaya 79

Verse 1

/ अपन क्रात बछ। सं: षट्सप्ततितमो< ध्याय: गोदानकी विधि

Yudhiṣṭhira thưa: Ôi bậc quân vương, nay ta muốn được nghe một cách chân xác và tường tận về nghi thức tối thượng liên quan đến bò—nghi lễ hiến tặng bò (go-dāna). Nhờ thực hành theo đó, những người cầu công đức có thể đạt được, ngay từ cõi đời này, những cảnh giới vĩnh hằng mà họ hằng mong ước.

Verse 2

भीष्म उवाच न गोदानात्‌ परं किंचिद्‌ विद्यते वसुधाधिप । गौहि न्‍्यायागता दत्ता सद्यस्तारयते कुलम्‌

Bhīṣma đáp: Ôi chúa tể cõi đất, không gì vượt hơn việc hiến tặng một con bò. Vì khi một con bò được thâu nhận bằng phương cách chính đáng rồi đem bố thí, nó lập tức trở thành nhân duyên cứu độ cho toàn thể dòng tộc.

Verse 3

सतामर्थे सम्यगुत्पादितो यः स वै क्लृप्त: सम्यगाभ्य: प्रजाभ्य: । तस्मात्‌ पूर्व ह्वादिकालप्रवृत्तं गोदानार्थ शृणु राजन्‌ विध्धि मे

Bhīṣma nói: “Quy tắc mà các bậc hiền triết đã đúng đắn nêu bày vì lợi ích của người thiện, cũng đã được thiết lập thích đáng cho dân chúng này. Vậy nên, hỡi đức vua, hãy nghe từ ta nghi thức hiến tặng bò—một pháp hành đã lưu truyền từ thuở cổ xưa—để ngài thấu hiểu.”

Verse 4

पुरा गोष्पनीतासु गोषु संदिग्धदर्शिना । मान्धात्रा प्रकृतं प्रश्न बृहस्पतिरभाषत

Bhishma nói: Thuở xưa, khi nhiều con bò được đem đến để làm lễ bố thí, vua Māndhātṛ—vì còn phân vân không biết con bò nào mới thật xứng đáng để hiến tặng—đã nêu lên một câu hỏi thích đáng. Đáp lại câu hỏi ấy, Bṛhaspati đã lên tiếng, giảng rõ chuẩn mực đúng đắn cho việc dâng tặng bò.

Verse 5

द्विजातिमतिसत्कृत्य श्वः कालमभिवेद्य च | गोदानार्थे प्रयुजुजीत रोहिणी नियतव्रतः

Bhishma nói: Người muốn bố thí bò phải giữ giới nguyện nghiêm cẩn; kính mời một vị Bà-la-môn (người “hai lần sinh”) đến, tiếp đãi cung kính và báo trước thời điểm: “ngày mai”. Để làm lễ hiến bò, hãy chuẩn bị một con bò cái màu đỏ nhạt (Rohiṇī), gọi bò bằng lời đã định, rồi bước vào giữa đàn bò và tụng đọc thần chú Veda được chỉ dạy.

Verse 6

आद्ानं च प्रयुड्जीत समंगे बहुलेति च । प्रविश्य च गवां मध्यमिमां श्रुतिमुदाहरेत्‌

Bhishma nói: “Người hiến tặng hãy thực hành đúng các phép tắc đã định; gọi bò bằng lời: ‘Hỡi Samaṅgā, hỡi Bahulā’; rồi bước vào giữa đàn bò và tụng đọc bài thánh tụng Veda này.” Lời dạy ấy đặt việc hiến bò (go-dāna) trong khuôn phép trang nghiêm, với sự kính trọng, tự chế và ngôn từ đúng nghi lễ.

Verse 7

गौर्मे माता वृषभ: पिता मे दिवं शर्म जगती मे प्रतिष्ठा । प्रपद्यैवं शर्वरीमुष्य गोषु पुनर्वाणीमुत्सूजेद्‌ गोप्रदाने

Bhishma nói: “Bò là mẹ ta; bò đực (vṛṣabha) là cha ta. Nguyện họ ban cho ta cõi trời và phúc lạc ở đời; bò chính là nền tảng của ta.” Nói vậy rồi, hãy nương tựa giữa đàn bò, ở cùng chúng suốt một đêm trong im lặng; đến buổi sáng, đúng thời điểm hiến bò, mới phá im lặng và cất lời—để khởi sự lễ go-dāna bằng lòng kính trọng và tự chế.

Verse 8

स तामेकां निशां गोभि: समसख्य: समव्रत:ः । ऐकात्म्यगमनात्‌ सद्यः कलुषाद्‌ विप्रमुच्यते

Ai chỉ cần sống giữa đàn bò dù chỉ một đêm, với tâm thế kết bạn bình đẳng và cùng giữ kỷ luật—hòa nhập thành một với chúng—thì lập tức được giải thoát khỏi ô uế.

Verse 9

इस प्रकार गौओंके साथ एक रात रहकर उनके समान व्रतका पालन करते हुए उन्हींके साथ एकात्मभावको प्राप्त होनेसे मनुष्य तत्काल सब पापोंसे छूट जाता है ।।

Bhīṣma nói: “Bằng cách ở cùng đàn bò chỉ một đêm, giữ giới nguyện như chúng và đạt cảm thức đồng nhất với chúng, con người lập tức được giải thoát khỏi mọi tội lỗi. Vì vậy, khi thấy mặt trời (lúc bình minh), hãy bố thí một con bò cái cùng bê con và một con bò đực đã được thả tự do. Nhờ đó, người ấy đạt đến cõi trời; và những lời chúc phúc được thốt lên trong các công thức nghi lễ tán dương sẽ thành tựu cho ngài, hỡi Đại vương.”

Verse 10

ऊर्जस्विन्य ऊर्जमेधाश्न यज्ञे गर्भोडमृतस्य जगतोअसस्‍्य प्रतिष्ठा । क्षिते रोह: प्रवह: शश्व॒देव प्राजापत्या: सर्वमित्यर्थवादा:

Bhīṣma nói: “Bò vốn sung mãn sinh lực; chúng có sức mạnh và trí tuệ phân minh. Trong tế lễ, chúng là ‘tử cung’—nguồn phát sinh—của lễ vật cam lộ; và chính là chỗ nương tựa của thế gian này. Trên mặt đất, chúng làm nảy sinh sự tăng trưởng (nhờ sức bò đực trong việc canh tác), và duy trì dòng chảy cổ xưa, không gián đoạn của đời sống thế tục. Chúng là những người con gái của Prajāpati. Tất cả những lời ấy là những tuyên ngôn tán dương nhằm ca ngợi loài bò.”

Verse 11

गावो ममैन: प्रणुदन्तु सौर्या- स्तथा सौम्या: स्वर्गयानाय सनन्‍्तु । आत्मानं मे मातृवच्चा श्रयन्तु यथानुक्ता: सन्तु सर्वाशिषो मे

Bhīṣma nói: “Nguyện đàn bò—hiển lộ từ phần của Mặt Trời và Mặt Trăng—xua tan tội lỗi của ta. Nguyện chúng trợ duyên cho ta trên đường đến cõi trời và các cảnh giới thù thắng khác. Nguyện chúng cho ta nương tựa như mẹ hiền. Và nhờ ân đức của Bò-Mẹ, nguyện mọi phúc lành và ước nguyện của ta—cả những điều được nói trong các thần chú này lẫn những điều không nói—đều được viên mãn.”

Verse 12

शोषोत्सगें कर्मभिर्देहमो क्षे सरस्वत्य: श्रेयसे सम्प्रवृत्ता: । यूयं नित्यं सर्वपुण्योपवाह्ां दिशध्वं मे गतिमिष्टां प्रसन्ना:

Bhīṣma nói: “Hỡi các bò! Hài lòng trước những việc làm của kẻ phụng sự và thờ kính các ngươi, các ngươi giải thoát họ khỏi chứng hao mòn và mọi khổ bệnh khác; và bằng cách ban cho tri kiến chân thật, các ngươi còn cởi mở họ khỏi xiềng xích của thân xác. Vì lợi ích của những ai chăm nom các ngươi, các ngươi luôn siêng năng hoạt động—như sông Sarasvatī đưa điều lành chảy mãi. Vậy nên, xin hãy luôn đoái thương chúng ta và ban cho ta đích đến như ý, đích đến đạt được nhờ toàn thể công đức.”

Verse 13

या वै यूयं सो5हमद्यैव भावो युष्मान्‌ दत्त्वा चाहमात्मप्रदाता । मनश्च्युता मन एवोपपन्ना: संधुक्षध्वं सौम्यरूपोग्ररूपा:

Bhīṣma nói: “Hỡi các bò, bản tính chân thật của các ngươi thế nào thì bản tính ấy cũng là của ta; giữa các ngươi và ta vốn không có khác biệt thực sự. Vì vậy, khi dâng các ngươi làm lễ vật hôm nay, kỳ thực ta đã dâng chính bản thân mình. Nay các ngươi đã rời khỏi tâm của người cho và an trú trong tâm của người nhận—hỡi những đấng có thể hiện cả dáng hiền hòa lẫn uy nghiêm—hãy ban những hưởng thụ như ý và làm cho thịnh vượng, khiến cả người cho lẫn người nhận đều được mãn nguyện.”

Verse 14

एवं तस्याग्रे पूर्वमर्ध वदेत गवां दाता विधिवत पूर्वदृष्ट: । प्रतिब्रूयाच्छेषमर्ध द्विजाति: प्रतिगृह्नन्‌ वै गोप्रदाने विधिज्ञ:

Bhīṣma nói: Khi cử hành nghi lễ bố thí bò (go-dāna), người hiến tặng—sau khi đã hiện ra trước tầm mắt của người thọ nhận—phải theo đúng phép tắc mà tụng nửa câu kệ đầu. Rồi vị Bà-la-môn song sinh (dvija), am tường nghi thức bố thí bò và đang tiếp nhận lễ vật, đáp lại bằng cách tụng nửa câu kệ còn lại. Người hiến tặng tuyên ngôn: “Các ngươi thế nào thì ta cũng thế ấy—bản thể chúng ta không khác. Hôm nay đem các ngươi mà hiến tặng, kỳ thực ta đã hiến tặng chính tự thân ta.” Người thọ nhận đáp: “Sinh từ tâm và an lập trong tâm, hãy mang lấy hình tướng hiền hòa và hình tướng uy mãnh. Nay đã rời quyền sở hữu của người hiến mà thuộc về ta; vậy hãy ban những hưởng thụ như ý và làm thỏa lòng cả ta lẫn người hiến.”

Verse 15

गोप्रदानीति वक्तव्यमर्घ्यवस्त्रवसुप्रद: । ऊर्ध्वास्या भवितव्या च वैष्णवीति च चोदयेत्‌

Bhīṣma nói: “Người ấy phải được xướng danh chính thức là ‘người bố thí bò’, và là người ban tặng lễ vật đáng tôn kính, y phục và của cải. Cũng phải khuyến khích người ấy ngẩng mặt lên (với niềm tin cát tường), và được gọi, được động viên là ‘Vaiṣṇavī’—kẻ một lòng quy hướng Viṣṇu.”

Verse 16

नाम संकीर्तयेत्‌ तस्या यथासंख्योत्तरं स वै । “जो गौके निष्क्रयरूपसे उसका मूल्य

Bhīṣma nói: “Người ấy phải xướng đúng danh xưng đã định cho (lễ vật thay thế trong bố thí bò), theo thứ tự như đã nêu.” Trong mạch văn này, lời dạy nhằm bảo đảm tính đúng pháp: dù không dâng bò thật mà dâng giá chuộc của bò (tiền), hoặc vải, hoặc vàng thay cho bò, thì vào lúc phát nguyện (saṅkalpa) người hiến vẫn phải gọi lễ vật ấy bằng “tên của bò” tương ứng, để hành vi ấy được xem là go-dāna đúng về ý và đúng về nghi thức.

Verse 17

एवमेतान्‌ गुणान्‌ विद्याद्‌ गवादीनां यथाक्रमम्‌ । गोप्रदाता समाप्रोति समस्तानष्टमे क्रमे

Bhīṣma nói: “Vì thế, phải hiểu rõ theo đúng thứ tự những công đức gắn với bò và các lễ vật liên hệ. Người bố thí bò đạt trọn vẹn quả báo; và quả báo ấy bắt đầu ứng hiện từ bước thứ tám (khi vị Bà-la-môn thọ nhận rời đi mang theo lễ vật).”

Verse 18

गोद: शीली निर्भयश्चार्थदाता न स्याद्‌ दुःखी वसुदाता च कामम्‌ | उषस्योढा भारते यश्न विद्वान्‌ विख्यातास्ते वैष्णवाश्रषन्द्रलोका:

Bhishma nói: Người bố thí bò là bậc có đức hạnh; kẻ trả đúng giá trị của bò thì vô úy. Ai lấy vàng mà bố thí thay cho bò, tùy theo khả năng, người ấy không rơi vào sầu khổ. Những ai thức dậy lúc rạng đông và hành trì các nghi lễ thường nhật, thông tuệ Mahābhārata, và là những Vaiṣṇava lừng danh—hết thảy đều đạt đến Nguyệt giới (cõi Trăng).

Verse 19

गा वै दत्त्वा गोव्रती स्यात्‌ त्रिरात्रं निशां चैकां संवसेतेह ताभि: । कामाष्ट म्यां वर्तितव्यं त्रिरात्रं रसैर्वा गो: शकृता प्रस्नवैर्वा

Bhīṣma nói: “Sau khi bố thí một con bò, người ta nên thọ ‘ngưu giới’ trong ba đêm; và tại đây cũng nên ở một đêm cùng đàn bò. Bắt đầu từ ngày Kāma-aṣṭamī, trong ba đêm chỉ nên sống bằng các sản vật của bò—sữa (tinh dịch), phân bò hoặc nước tiểu bò—như một sự tiết chế nghiêm cẩn và thanh tịnh gắn liền với việc bố thí ấy.”

Verse 20

देवव्रती स्याद्‌ वृषभप्रदाने वेदावाप्तिगोयुगस्य प्रदाने । तथा गवां विधिमासाद्य यज्वा लोकानग्रयान्‌ विन्दते नाविधिज्ञ:

Bhīṣma nói: “Bố thí một con bò đực, người ấy trở thành devavrata—kẻ kiên định trong kỷ luật thiêng. Bố thí một đôi gia súc (một bò cái cùng một bò đực), người ấy đạt được Veda, tức chân học thánh điển. Và ai thực hành nghi thức bố thí bò đúng theo phép tắc thì đạt đến các cõi tối thượng. Nhưng kẻ không biết quy định được truyền dạy thì không nhận được quả báo thù thắng.”

Verse 21

“जो इच्छानुसार दूध देनेवाली धेनुका दान करता है

Bhīṣma nói: “Ai bố thí một con bò cái cho sữa theo ý muốn, người ấy như thể đã dâng hiến mọi hưởng thụ trần gian cùng một lúc. Nếu việc bố thí chỉ một con bò đã có đại công đức như vậy, thì phước quả sẽ lớn lao đến nhường nào khi nhiều con bò—được trang sức bằng lễ vật thích hợp dâng thần và cúng tổ tiên—được ban tặng đúng theo nghi lễ. Lại nữa, việc bố thí những con bò đực còn trẻ được nói là còn công đức hơn cả việc bố thí những con bò ấy.”

Verse 22

न चाशिष्यायात्रतायोपकुर्या- न्नाश्रद्दधधानाय न वक्रबुद्धये । गुह्यो हायं सर्वलोकस्य धर्मों नेम॑ धर्म यत्र तत्र प्रजल्पेत्‌

Bhīṣma nói: “Không nên truyền dạy nghi thức bố thí bò này cho kẻ không phải đệ tử của mình, kẻ không giữ giới nguyện, kẻ thiếu lòng tin, hoặc kẻ tâm trí gian tà. Đây là một pháp (dharma) được giữ kín đối với người đời; vì vậy không nên nói bừa bãi khắp nơi.”

Verse 23

सन्ति लोके<श्रद्दधाना मनुष्या: सन्ति क्षुद्रा राक्षसमानुषेषु । एषामेतद्‌ दीयमान हानिष्टं ये नास्तिक्यं चाश्रयन्तेडल्पपुण्या:

Bhīṣma nói: “Trong đời có những kẻ thiếu lòng tin; và giữa loài người mang tính khí như rākṣasa lại có nhiều kẻ tiểu nhân hẹp hòi. Với những người như thế—kẻ ít phước, nương tựa vào sự bất tín—việc truyền dạy này không đáng làm; bởi khi trao cho họ, nó thường đem hại hơn đem lợi.”

Verse 24

बार्हस्पत्यं वाक्यमेतन्निशम्य ये राजानो गोप्रदानानि दत्त्वा । लोकान _प्राप्ता: पुण्यशीला: प्रवृत्ता- स्तान्‌ मे राजन्‌ कीर्त्यमानान्‌ निबोध

Bhishma nói: “Tâu Đại vương, sau khi nghe lời giáo huấn của Brihaspati này, những bậc quân vương đã bố thí bò, nhờ công đức ấy mà đạt đến các cõi thượng diệu, rồi trở nên kiên định trong đức hạnh—nghiêng lòng về chính pháp—xin hãy lắng nghe, nay ta sẽ kể lại danh xưng của họ.”

Verse 25

उशीनरो विष्वगश्चो नृगश्न भगीरयथो विश्रुतो यौवनाश्व: । मान्धाता वै मुचुकुन्दश्च राजा भूरिद्युम्नो नैषध: सोमकश्न

Bhishma nói: “Uśīnara, Viśvaga, Nṛga, Bhagiratha lừng danh, và Yuvanāśva; lại có vua Māndhātā, vua Mucukunda, Bhūridyumna, vị vua xứ Naiṣadha là Nala, và Somaka—những bậc quân vương hiển hách ấy, am tường pháp độ của dharma, đã nhờ các bố thí chính đáng, đặc biệt là bố thí bò, mà đạt đến các cõi cao thượng.”

Verse 26

पुरूरवो भरतश्षक्रवर्ती यस्यान्ववाये भरता: सर्व एव | तथा वीरो दाशरथिक्षु रामो ये चाप्यन्ये विश्रुता: कीर्तिमन्त:

Bhishma nói: “Purūravas; Bharata—vị Chuyển luân vương, trong dòng dõi của ngài mà các vua chúa đều được gọi là ‘Bhārata’; lại có người anh hùng Rāma, con của Daśaratha; cùng những bậc quân vương khác lừng danh—tất thảy các vua am tường pháp độ ấy đã nhờ công đức bố thí bò mà đạt đến cõi trời.”

Verse 27

तथा राजा पृथुकर्मा दिलीपो दिवं प्राप्तो गोप्रदानैरविधिज्ञ: । यज्जैदनिस्तपसा राजधर्म- मॉन्धाताभूद्‌ गोप्रदानैश्व युक्ता:

Bhishma nói: “Cũng vậy, vua Dilīpa—lừng danh bởi những đại công—đã nhờ bố thí bò mà lên cõi trời. Lại nữa, Māndhātṛ đầy đủ tế lễ, bố thí, khổ hạnh, bổn phận vương đạo, và nhất là việc hiến tặng bò. Do đó, Uśīnara, Viśvaga, Nṛga, Bhāgīratha, người con lừng danh của Yuvanāśva, đại vương Māndhātṛ, vua Mucukunda, Bhūridyumna, Nala chúa xứ Niṣadha, Somaka, Purūravas, và Bharata—vị Chuyển luân vương mà từ dòng dõi ngài các vua được gọi là ‘Bhārata’—cùng anh hùng Śrī Rāma, con của Daśaratha, và các bậc quân vương nổi tiếng khác, kể cả vua Dilīpa: hết thảy những vị vua am tường phép tắc ấy đều nhờ công đức bố thí bò mà đạt đến cõi trời. Riêng Māndhātṛ đặc biệt viên mãn các đức hạnh tối thượng—tế lễ, bố thí, khổ hạnh, vương đạo và việc hiến tặng bò.”

Verse 28

तस्मात्‌ पार्थ त्वमपीमां मयोक्तां बाहस्पतीं भारतीं धारयस्व । द्विजाग्रयेभ्य: सम्प्रयच्छस्व प्रीतो गा: पुण्या वै प्राप्य राज्यं कुरूणाम्‌

Bhishma nói: “Vì vậy, hỡi Pārtha, con cũng hãy vững lòng gìn giữ lời dạy của Brihaspati mà ta đã truyền lại. Và khi con đã nắm quyền tối thượng trên vương quốc Kuru, hãy hoan hỷ bố thí những con bò thiêng cho bậc tối thượng trong hàng ‘nhị sinh’—các brāhmaṇa ưu tú.”

Verse 29

वैशम्पायन उवाच तथा सर्व कृतवान्‌ धर्मराजो भीष्मेणोक्तो विधिवद्‌ गोप्रदाने । स मान्धातुर्देवदेवोपदिष्टं सम्यग्धर्म धारयामास राजा

Vaiśampāyana nói: Khi Bhīṣma đã truyền dạy như thế về nghi thức đúng đắn của việc bố thí bò, thì vua Dharmarāja (Yudhiṣṭhira) đã thực hành mọi điều y hệt như lời chỉ giáo. Và nhà vua cũng khắc ghi vững chắc trong tâm pháp chân chính mà Bṛhaspati—bậc đạo sư của chư thiên—đã dạy cho Māndhātṛ, nắm giữ pháp ấy với tinh thần ngay thẳng.

Verse 30

इति नृप सतत गवां प्रदाने यवशकलान्‌ सह गोमयै: पिबान: । क्षितितलशयन: शिखी यतात्मा वृष इव राजवृषस्तदा बभूव

Vaiśampāyana nói: “Vì thế, tâu đại vương, Yudhiṣṭhira—bậc tối thượng trong hàng quân vương—luôn chuyên tâm vào việc bố thí bò không ngừng. Ngài chỉ dùng vài hạt lúa mạch ăn cùng phân bò, nằm ngủ trên đất trần, tự chế ngự thân tâm và để tóc bện rối. Khi ấy ngài rực sáng như chính Dharma—như một con bò đực hùng mạnh giữa các vua, kiên định và thanh tịnh.”

Verse 31

नरपतिरभवत्‌ सदैवताभ्य: प्रयतमनास्त्वभिसंस्तुवंश्ष ता: सम । न च धुरि नृप गामयुक्त भूय- स्तुरगवरैरगमच्च यत्र तत्र

Vaiśampāyana nói: Nhà vua ngày càng chí thành với chư thần, tâm ý vững vàng và nghiêm cẩn, dâng lời tán thán xứng đáng với một lòng bình đẳng, điềm tĩnh. Ngài không còn bị trói buộc vào ách nặng của những gánh lo thế tục; trái lại, nhờ những tuấn mã thượng hạng, ngài đi lại thong dong khắp nơi—hành động với lòng kính cẩn và tự chế, chứ không vì kiêu mạn hay cưỡng ép.

Verse 76

नरेन्द्र! राजा युधिष्ठिर सदा ही गौओंके प्रति विनीत-चित्त होकर उनकी स्तुति करते रहते थे। उन्होंने फिर कभी बैलका अपनी सवारीमें उपयोग नहीं किया। वे अच्छे-अच्छे घोड़ोंद्वारा ही इधर-उधरकी यात्रा करते थे ।।

Vaiśampāyana nói: “Tâu bậc chúa tể loài người, vua Yudhiṣṭhira luôn giữ lòng khiêm cung và kính trọng đối với bò, không ngừng tán dương chúng. Từ đó về sau, ngài không bao giờ dùng bò đực làm phương tiện cưỡi hay đi lại nữa. Trong mọi cuộc hành trình, ngài chỉ dùng những tuấn mã tốt.”

Verse 231

कामानू्‌ सर्वान्‌ पार्थिवानेकसंस्थान्‌ यो वै दद्यात्‌ कामदुघांच धेनुम्‌ । सम्यक्ता: स्युर्हव्यकव्यौघवत्य- स्तासामुक्ष्णां ज्यायसां सम्प्रदानम्‌

Bhīṣma nói: Ai bố thí mọi lạc thú vương giả dưới muôn hình vạn trạng, lại còn dâng tặng một con bò “Kāmadhenu” như ý, thì các lễ tế lửa và lễ cúng tổ tiên của người ấy sẽ được viên mãn và dồi dào. Nhưng còn cao quý hơn những món ấy là việc bố thí đúng pháp những con bò đực khỏe mạnh, thượng hạng (để gây giống và duy trì đàn bò), bởi sự bố thí ấy nâng đỡ phồn thịnh lâu dài và sự tiếp nối của đời sống gia thất theo chính đạo.