Prakarana 17

Verse 338 (दोहा/सोरठा)

अब लगि मोहि न मिलेउ कोउ मैं न जनावउँ काहु॥ लोकमान्यता अनल सम कर तप कानन दाहु॥161(क)॥

aba lagi mohi na mileu kou maiṁ na janāuṁ kāhu | lokamānyatā anala sama kari tapa kānana dāhu ||161(ka)||

จนถึงบัดนี้ข้าพเจ้ามิได้พบผู้ใดที่ข้าพเจ้าจะยอมรับได้อย่างแท้จริง ข้าพเจ้ามิได้เปิดเผยตนเองแก่ผู้ใด เพราะชื่อเสียงทางโลกนั้นดังไฟ เมื่อท่านตั้งเป้าไว้แล้ว ย่อมเผาผลาญป่าแห่งการบำเพ็ญตบะทั้งหมด

Verse 339 (चौपाई)

तातें गुपुत रहउँ जग माहीं। हरि तजि किमपि प्रयोजन नाहीं।। प्रभु जानत सब बिनहिं जनाएँ। कहहु कवनि सिधि लोक रिझाएँ।। तुम्ह सुचि सुमति परम प्रिय मोरें। प्रीति प्रतीति मोहि पर तोरें।। अब जौं तात दुरावउँ तोही। दारुन दोष घटइ अति मोही।। जिमि जिमि तापसु कथइ उदासा। तिमि तिमि नृपहि उपज बिस्वासा।। देखा स्वबस कर्म मन बानी। तब बोला तापस बगध्यानी।। नाम हमार एकतनु भाई। सुनि नृप बोले पुनि सिरु नाई।। कहहु नाम कर अरथ बखानी। मोहि सेवक अति आपन जानी।।

tāteṁ guputa rahuṁ jaga māhīṁ | hari taji kimapi prayojana nāhīṁ || prabhu jānata saba binahiṁ janāeṁ | kahahu kavani sidhi loka rijhāeṁ || tumha suci sumati parama priya moreṁ | prīti pratīti mohi para toreṁ || aba jauṁ tāta durāuṁ tohī | dāruṇa doṣa ghaṭai ati mohī || jimi jimi tāpasu kathai udāsā | timi timi nṛpahi upaja bisvāsā || dekhā svabasa karma mana bānī | taba bolā tāpasa bagadhyānī || nāma hamāra ekatanu bhāī | suni nṛpa bole puni siru nāī || kahahu nāma kara aratha bakhānī | mohi sevaka ati āpana jānī ||

ดังนั้นข้าพเจ้าจึงซ่อนตนอยู่ในโลก นอกจากพระหริแล้วไม่มีจุดประสงค์ใดๆ ในสิ่งใด พระเจ้าทรงรู้ทุกสิ่งโดยไม่ต้องมีผู้บอก จงบอกข้าพเจ้าเถิดว่า ด้วยความสำเร็จใดที่จะชนะใจมนุษย์ได้ ท่านบริสุทธิ์และมีความเข้าใจดี เป็นที่รักยิ่งของข้าพเจ้า ความรักและความไว้วางใจของท่านวางอยู่บนข้าพเจ้า หากบัดนี้ข้าพเจ้าปิดบังตนเองจากท่าน ความผิดอันน่าสะพึงกลัวจะตกแก่ข้าพเจ้าอย่างหนัก เมื่อนักบวชกล่าวด้วยความวิงเว้นโดยดูเหมือน ความมั่นใจของกษัตริย์ยิ่งเพิ่มพูนขึ้น เห็นการควบคุมตนเองในการกระทำ จิตใจ และวาจาของท่าน นักบวชผู้เพ่งสมาธิดั่งนกกระเรียนจึงตรัสว่า นามของข้าพเจ้าคือเอกตนุ ภคินี ได้ยินดังนั้น กษัตริย์ตรัสอีกครั้งโดยโค้งคำนับว่า จงบอกความหมายแห่งนามของท่านเถิด ทรงถือว่าข้าพเจ้าเป็นของท่านเอง จงนับข้าพเจ้าเป็นผู้รับใช้ของท่าน

Verse 340 (दोहा/सोरठा)

आदिसृष्टि उपजी जबहिं तब उतपति भै मोरि। नाम एकतनु हेतु तेहि देह न धरी बहोरि।।162।।

ādisṛṣṭi upajī jabahiṃ taba utpati bhai mori | nāma ekatanu hetu tehi deha na dharī bahori ||162||

เมื่อการสร้างสรรค์ดั้งเดิมเกิดขึ้น การปรากฏของข้าพเจ้าก็เกิดขึ้นในขณะนั้น เพื่อนามอันเป็นหนึ่งเดียวกับกายนั้น ภายหลังข้าพเจ้ามิได้รับสถาปนากายอีกเลย

Verse 341 (चौपाई)

जनि आचरुज करहु मन माहीं। सुत तप तें दुर्लभ कछु नाहीं।। तपबल तें जग सृजइ बिधाता। तपबल बिष्नु भए परित्राता।। तपबल संभु करहिं संघारा। तप तें अगम न कछु संसारा।। भयउ नृपहि सुनि अति अनुरागा। कथा पुरातन कहै सो लागा।। करम धरम इतिहास अनेका। करइ निरूपन बिरति बिबेका।। उदभव पालन प्रलय कहानी। कहेसि अमित आचरज बखानी।। सुनि महिप तापस बस भयऊ। आपन नाम कहत तब लयऊ।। कह तापस नृप जानउँ तोही। कीन्हेहु कपट लाग भल मोही।।

jani ācaruja karahu mana māhīṁ | suta tapa teṁ durlabha kachu nāhīṁ || tapabala teṁ jaga sṛjai bidhātā | tapabala biṣṇu bhae paritrātā || tapabala saṁbhu karahiṁ saṁghārā | tapa teṁ agama na kachu saṁsārā || bhayu nṛpahi suni ati anurāgā | kathā purātana kahai so lāgā || karama dharama itihāsa anekā | karai nirūpana birati bibekā || udabhava pālana pralaya kahānī | kahesi amita ācaraja bakhānī || suni mahip tāpasa basa bhayū | āpana nāma kahata taba layū || kaha tāpasa nṛpa jānaūṁ tohī | kīṇhehu kapaṭa lāga bhala mohī ||

อย่าได้มีความประหลาดใจในใจเลย เพราะบุตรของตนเอง ด้วยการบำเพ็ญตบะ ไม่มีสิ่งใดที่เป็นไปไม่ได้ ด้วยอำนาจแห่งตบะ ผู้ทรงบัญญัติสร้างโลกขึ้น ด้วยอำนาจแห่งตบะ พระวิษณุทรงเป็นผู้ช่วยให้รอด ด้วยอำนาจแห่งตบะ พระศัมภุทรงกระทำการทำลาย ด้วยตบะแล้ว ไม่มีสิ่งใดในโลกนี้ที่เข้าถึงไม่ได้ ได้ยินดังนั้น กษัตริย์ทรงเต็มไปด้วยความรักอันลึกซึ้ง และทรงเริ่มเล่านิทานโบราณ ทรงอธิบายเรื่องราวมากมายเกี่ยวกับหน้าที่และธรรมะ วางแสดงความวิงเว้นและปัญญาญาณ ทรงเล่าเรื่องราวแห่งการเกิด การรักษา และการสลาย และทรงบรรยายความมหัศจรรย์นับไม่ถ้วน ฟังดังนั้น กษัตริย์ทรงตกอยู่ภายใต้อำนาจของนักบวช แล้วเมื่อตรัสนามของพระองค์เอง ก็เสด็จออกไป นักบวชกล่าวว่า มหาราช ข้ารู้จักท่าน การปลอมตัวของท่านได้สร้างความพอพระทัยแก่ข้าเป็นอย่างดี

Verse 342 (दोहा/सोरठा)

सुनु महीस असि नीति जहँ तहँ नाम न कहहिं नृप। मोहि तोहि पर अति प्रीति सोइ चतुरता बिचारि तव।।163।।

sunu mahīsa asi nīti jahã-tahã nāma na kahahĩ nṛpa | mo-hi to-hi para ati prīti soi caturatā bicāri tava ||163||

จงฟังดูก่อน มหาราช นี่คือวิถีแห่งการปกครอง กษัตริย์ทั้งหลายมิได้เปล่งนามอันศักดิ์สิทธิ์ทุกหนทุกแห่ง หรือโดยปราศจากโอกาสอันสมควร แต่ใจของข้าบันดาลความรักไร้ขอบเขตแด่ท่าน และหากท่านพิจารณา นี่คือปัญญาญาณและภูมิปัญญาอันแท้จริงของท่าน

Verse 343 (चौपाई)

नाम तुम्हार प्रताप दिनेसा। सत्यकेतु तव पिता नरेसा।। गुर प्रसाद सब जानिअ राजा। कहिअ न आपन जानि अकाजा।। देखि तात तव सहज सुधाई। प्रीति प्रतीति नीति निपुनाई।। उपजि परि ममता मन मोरें। कहउँ कथा निज पूछे तोरें।। अब प्रसन्न मैं संसय नाहीं। मागु जो भूप भाव मन माहीं।। सुनि सुबचन भूपति हरषाना। गहि पद बिनय कीन्हि बिधि नाना।। कृपासिंधु मुनि दरसन तोरें। चारि पदारथ करतल मोरें।। प्रभुहि तथापि प्रसन्न बिलोकी। मागि अगम बर होउँ असोकी।।

nāma tumhār pratāpa dinesā | satyaketu tava pitā naresā || gura prasāda saba jāni-a rājā | kahi-a na āpana jāni akā-jā || dekhi tāta tava sahaja sudhāī | prīti pratīti nīti nipunāī || upaji pari mamatā mana moreṁ | kahauṁ kathā nija pūche toreṁ || aba prasanna maiṁ saṁsaya nāhīṁ | māgu jo bhūpa bhāva mana māhīṁ || suni subacana bhūpati haraṣānā | gahi pada binaya kīnhi bidhi nānā || kṛpāsiṁdhu muni darasana toreṁ | cāri padāratha karatala moreṁ || prabhūhi tathāpi prasanna bilokī | māgi agama bara houṁ asokī ||

นามของท่านรุ่งโรจน์ ผู้เป็นเจ้าแห่งวัน และสัตยเกตุเป็นบิดากษัตริย์ของท่าน ทุกสิ่งเป็นที่ทราบโดยพระคุณของครู มหาราช อย่าตรัสราวกับทรงทราบด้วยพระองค์เอง เกรงจะไม่สมควร ทอดพระเนตรเถิด บุตรที่รัก ความดีธรรมชาติของท่าน ความรัก ความไว้วางใจ และความชำนาญในนโยบายอันชอบธรรม ความรักอ่อนโยนได้เกิดขึ้นในใจของข้า ข้าจะเล่าเรื่องราวให้ฟัง เนื่องจากท่านได้ทรงถามด้วยพระองค์เอง บัดนี้ข้าพอใจแล้ว ไม่มีความสงสัยเหลืออยู่ จงทรงถามเถิด มหาราช สิ่งใดก็ตามที่เป็นพระประสงค์ในพระทัย ได้ยินถ้อยคำอันกรุณาเหล่านั้น กษัตริย์ทรงปลาบปลื้ม ทรงจับบาททั้งสองของนักบวช และทรงทำความเคารพอ้อนวอนในหลายประการว่า โอ มหาสมุทรแห่งความกรุณา นักบวชผู้จอม ด้วยการได้เห็นท่าน จุดประสงค์ทั้งสี่ของชีวิตย่อมอยู่ในอุ้งพระหัตถ์ของข้าพเจ้า แต่เมื่อทอดพระเนตรพระเจ้ายิ่งเพิ่มพระพรรณนา ข้าพเจ้าขอประทานพรอันหาได้ยาก เพื่อข้าพเจ้าจะได้เป็นอิสระจากความทุกข์โศก

Verse 344 (दोहा/सोरठा)

जरा मरन दुख रहित तनु समर जितै जनि कोउ। एकछत्र रिपुहीन महि राज कलप सत होउ।।164।।

jarā marana dukha rahita tanu samara jitai jani kou | eka-chhatra ripu-hīna mahi rāja kalapa sata hou ||164||

ขอพระวรกายจงปราศจากความแก่ชรา ความตาย และความทุกข์โศก ขออย่าให้ผู้ใดมีชัยชนะเหนือพระองค์ในสงคราม ขอทรงครองแผ่นดินด้วยอำนาจอธิปไตยเดียว ปราศจากศัตรู เป็นเวลาร้อยยุค

Verse 345 (चौपाई)

कह तापस नृप ऐसेइ होऊ। कारन एक कठिन सुनु सोऊ।। कालउ तुअ पद नाइहि सीसा। एक बिप्रकुल छाड़ि महीसा।। तपबल बिप्र सदा बरिआरा। तिन्ह के कोप न कोउ रखवारा।। जौं बिप्रन्ह सब करहु नरेसा। तौ तुअ बस बिधि बिष्नु महेसा।। चल न ब्रह्मकुल सन बरिआई। सत्य कहउँ दोउ भुजा उठाई।। बिप्र श्राप बिनु सुनु महिपाला। तोर नास नहि कवनेहुँ काला।। हरषेउ राउ बचन सुनि तासू। नाथ न होइ मोर अब नासू।। तव प्रसाद प्रभु कृपानिधाना। मो कहुँ सर्ब काल कल्याना।।

kaha tāpasa nṛpa aisei hoū | kārana eka kaṭhina sunu soū || kālau tua pada nāihi sīsā | eka bipra-kula chāḍi mahīsā || tapa-bala bipra sadā bariārā | tinh ke kopa na kou rakhavārā || jaũ bipranha saba karahu naresā | tau tua basa bidhi biṣṇu mahesā || cala na brahma-kula sana bariāī | satya kahauँ dou bhujā uṭhāī || bipra śrāpa binu sunu mahipālā | tora nāsa nahi kavanehu kālā || haraṣeu rāu bacana suni tāsū | nātha na hoi mora aba nāsū || tava prasāda prabhu kṛpānidhānā | mo kahuँ sarba kāla kalyānā ||

นักบวชกล่าวว่า มหาราช จงเป็นเช่นนั้น แต่จงฟังเหตุผลข้อหนึ่งที่ยากลำบาก แม้กาลเวลายังโค้งคำนับศีรษะแด่บาททั้งสองของท่าน ยกเว้นในเรื่องหนึ่ง อย่าทรงละทิ้งวรรณะพราหมณ์ ด้วยอำนาจแห่งการบำเพ็ญตบะ พราหมณ์ย่อมน่าเกรงขามเสมอ ต่อความโกรธของท่านเหล่านั้น ไม่มีผู้ใดเป็นผู้คุ้มกันได้ หากท่าน ผู้เป็นเจ้าแห่งมนุษย์ ชนะใจพราหมณ์ทั้งปวงได้ แม้พระพรหม พระวิษณุ และพระมเหศวรก็อยู่ภายใต้พระบังคับของท่าน แต่การปฏิบัติต่อวงศ์พราหมณ์อย่างเอาแต่ใจนั้นไม่สมควรแก่ท่าน ข้ากล่าวความจริง ยกแขนทั้งสองขึ้นเป็นสักขี จงฟังเถิด ผู้พิทักษ์แผ่นดิน หาปราศจากคำสาปของพราหมณ์แล้ว การพินาศของท่านจะไม่มีในกาลใดๆ ได้ยินถ้อยคำเหล่านั้น กษัตริย์ทรงปลาบปลื้มว่า พระเจ้าข้า แล้วการพินาศของข้าพเจ้าจะไม่มีในบัดนี้ ด้วยพระคุณของท่าน องค์อาจารย์ผู้ทรงกรุณา ขอความสวัสดีจงมีแด่ข้าพเจ้าในทุกกาล

Verse 346 (दोहा/सोरठा)

एवमस्तु कहि कपटमुनि बोला कुटिल बहोरि। मिलब हमार भुलाब निज कहहु त हमहि न खोरि।।165।।

evam astu kahi kapaṭa-muni bolā kuṭila bahori | milaba hamāra bhulāba nija kahahu ta hamahi na khori ||165||

เทียมว่า ดังนั้นจงเป็นไป มูนิเทียมผู้นั้นกล่าวขึ้น กล่าวอีกครั้งด้วยใจที่เต็มไปด้วยเล่ห์เหลี่ยม: ท่านลืมสัญญาของท่านเองที่จะพบกับข้า, จงบอกข้อตกลงแก่ข้า เพื่อท่านจะได้ไม่ริบสิ่งที่ข้าพึงมี

Verse 347 (चौपाई)

तातें मै तोहि बरजउँ राजा। कहें कथा तव परम अकाजा।। छठें श्रवन यह परत कहानी। नास तुम्हार सत्य मम बानी।। यह प्रगटें अथवा द्विजश्रापा। नास तोर सुनु भानुप्रतापा।। आन उपायँ निधन तव नाहीं। जौं हरि हर कोपहिं मन माहीं।। सत्य नाथ पद गहि नृप भाषा। द्विज गुर कोप कहहु को राखा।। राखइ गुर जौं कोप बिधाता। गुर बिरोध नहिं कोउ जग त्राता।। जौं न चलब हम कहे तुम्हारें। होउ नास नहिं सोच हमारें।। एकहिं डर डरपत मन मोरा। प्रभु महिदेव श्राप अति घोरा।।

tāteṁ maiṁ tohi barajauṁ rājā | kaheṁ kathā tava param akāzā || chaṭheṁ śravaṇa yaha parata kahānī | nāsa tumhāra satya mama bānī || yaha pragaṭeṁ athavā dvija-śrāpā | nāsa tora sunu bhānu-pratāpā || āna upāyaṁ nidhana tava nāhīṁ | jauṁ hari hara kopahiṁ mana māhīṁ || satya nātha pada gahi nṛpa bhāṣā | dvija gura kopa kahahu ko rākhā || rākhai gura jauṁ kopa bidhātā | gura birodha nahiṁ kou jaga trātā || jauṁ na calaba hama kahe tumhāreṁ | hou nāsa nahiṁ soca hamāreṁ || ekahiṁ ḍara ḍarapata mana morā | prabhu mahideva śrāpa ati ghorā ||

เพราะเหตุนั้น โอ้มหาราชา ข้าห้ามท่านไว้, เรื่องราวที่ท่านเล่านี้เป็นสิ่งไม่สมควรเป็นอย่างยิ่ง การได้ยินซ้ำแล้วซ้ำเล่า, บัดนี้เป็นครั้งที่หก, ความพินาศของท่านเป็นสิ่งแน่นอน วาจาของข้าจะไม่เป็นเท็จ ไม่ว่าจะปรากฏอย่างเปิดเผยหรือเป็นรูปคำสาปของพราหมณ์ ความพินาศของท่านเป็นสิ่งแน่นอน, จงฟังข้า โอ้ผู้รุ่งเรือง ไม่มีบทยาอื่นใดต่อความตายของท่าน หากพระวิษณุและพระศิวะทรงพิโรธในพระหฤทัย โอ้พระผู้เป็นนายแห่งความจริง, ข้ากอดพระบาทของท่าน, ข้ากล่าวในฐานะกษัตริย์: จงบอกข้าว่า ใครสามารถป้องกันความพิโรธของครูพราหมณ์ได้? หากแม้แต่พระพรหมผู้สร้างไม่อาจยับยั้งความพิโรธของครูได้ แล้วในโลกนี้จะไม่มีผู้ใดสามารถช่วยผู้ที่ต่อต้านครูได้เลย หากข้าไม่จากไปตามที่ท่านบัญชา แล้วจงให้ความพินาศมาถึง, ข้าไม่มีความกังวลใดๆ เป็นเพราะความกลัวอย่างเดียวเท่านั้นที่ใจของข้าสั่นไหว: คำสาปอันน่าสะพรึงกลัวยิ่งขององค์พระมหาเทวะ

Verse 348 (दोहा/सोरठा)

होहिं बिप्र बस कवन बिधि कहहु कृपा करि सोउ। तुम्ह तजि दीनदयाल निज हितू न देखउँ कोउँ।।166।।

hohiṃ bipra basa kavan bidhi kahahu kṛpā kari sou | tumha taji dīnadayāla nija hitū na dekhauṃ kouṃ ||166||

ด้วยความเมตตา จงบอกข้าว่า: ด้วยวิธีใดที่พราหมณ์จะมาอยู่ภายใต้อำนาจของพระองค์? นอกจากพระองค์ โอ้ผู้เป็นที่พึ่งของผู้ต่ำต้อย ข้าไม่เห็นผู้ใดที่จะรักษาสวัสดิภาพแท้จริงของข้าได้

Verse 349 (चौपाई)

सुनु नृप बिबिध जतन जग माहीं। कष्टसाध्य पुनि होहिं कि नाहीं।। अहइ एक अति सुगम उपाई। तहाँ परंतु एक कठिनाई।। मम आधीन जुगुति नृप सोई। मोर जाब तव नगर न होई।। आजु लगें अरु जब तें भयऊँ। काहू के गृह ग्राम न गयऊँ।। जौं न जाउँ तव होइ अकाजू। बना आइ असमंजस आजू।। सुनि महीस बोलेउ मृदु बानी। नाथ निगम असि नीति बखानी।। बड़े सनेह लघुन्ह पर करहीं। गिरि निज सिरनि सदा तृन धरहीं।। जलधि अगाध मौलि बह फेनू। संतत धरनि धरत सिर रेनू।।

sunu nṛpa bibidha jatan jaga māhīṁ. kaṣṭa-sādhya puni hohiṁ ki nāhīṁ.. ahei eka ati sugama upāī. tahāṁ parantu eka kaṭhināī.. mama ādhīna juguti nṛpa soī. mora jāba tava nagara na hoī.. āju lageṁ aru jaba teṁ bhayūṁ. kāhū ke gṛha grāma na gayūṁ.. jaũ na jāũ tava hoi akājū. banā āi asamañjasa ājū.. suni mahīsa बोलेu mṛdu bānī. nātha nigama asi nīti bakhānī.. baṛe saneha laghunha para karahīṁ. giri nija sirani sadā tṛna dharahīṁ.. jaladhi agādha mauli baha phenū. santata dharani dharata sira renū..

จงฟังข้า โอ้มหาราชา: ในโลกนี้มนุษย์พยายามใช้วิธีการมากมาย, แต่ใครเล่าจะรู้ว่าจะสำเร็จหรือไม่ เพราะเป็นสิ่งยากลำบาก มีบทยาหนึ่งที่ง่ายที่สุด แต่ในเรื่องนั้นเองมีความยากลำบากอย่างหนึ่ง วิธีนั้น โอ้มหาราชา อยู่ในอำนาจของข้า แต่หากข้าไป เมืองของท่านจะไม่ใช่ของข้าอีกต่อไป จนถึงวันนี้, ตั้งแต่ที่ข้าเป็นเช่นนี้, ข้าไม่เคยไปยังเรือนหรือหมู่บ้านของผู้ใด หากข้าไม่ไป ความเสียหายจะเกิดขึ้นกับท่าน และดังนั้นวันนี้ข้าตกอยู่ในความสับสน เมื่อได้ยินเช่นนั้น มเหศทรงตรัสด้วยวาจาอ่อนโยน: โอ้พระผู้เป็นนาย พระเวทเองประกาศกฎแห่งการประพฤติเช่นนี้: ผู้ยิ่งใหญ่ย่อมแสดงความรักต่อผู้น้อยเสมอ ภูเขาย่อมแบกหญ้าใบหนึ่งบนยอดศีรษะเสมอ มหาสมุทรอันหยั่งไม่ถึงที่สุดแบกฟองฟองบนยอดคลื่น และแผ่นดินแบกธุลีบนศีรษะของนางตลอดกาล

Verse 350 (दोहा/सोरठा)

अस कहि गहे नरेस पद स्वामी होहु कृपाल। मोहि लागि दुख सहिअ प्रभु सज्जन दीनदयाल।।167।।

asa kahi gahe naresa pada svāmī hohu kṛpāla | mohi lāgi dukha sahia prabhu sajjana dīnadayāla ||167||

กล่าวเช่นนั้นแล้ว ท่านกอดพระบาทของกษัตริย์: โอ้พระผู้เป็นนาย โอ้นายของข้า จงทรงเมตตา เพื่อเห็นแก่ข้า โอ้ผู้มีใจสูง, ผู้ทรงเมตตาต่อผู้ไร้ที่พึ่ง, จงทนทุกข์นี้

Verse 351 (चौपाई)

जानि नृपहि आपन आधीना। बोला तापस कपट प्रबीना।। सत्य कहउँ भूपति सुनु तोही। जग नाहिन दुर्लभ कछु मोही।। अवसि काज मैं करिहउँ तोरा। मन तन बचन भगत तैं मोरा।। जोग जुगुति तप मंत्र प्रभाऊ। फलइ तबहिं जब करिअ दुराऊ।। जौं नरेस मैं करौं रसोई। तुम्ह परुसहु मोहि जान न कोई।। अन्न सो जोइ जोइ भोजन करई। सोइ सोइ तव आयसु अनुसरई।। पुनि तिन्ह के गृह जेवँइ जोऊ। तव बस होइ भूप सुनु सोऊ।। जाइ उपाय रचहु नृप एहू। संबत भरि संकलप करेहू।।

jāni nṛpahi āpana ādhīnā | bolā tāpasa kapaṭa prabīnā || satya kahauṁ bhūpati sunu tohī | jaga nāhina durlabha kachu mohī || avasi kāja maiṁ karihauṁ torā | mana tana bacana bhagata taiṁ morā || joga juguti tapa mantra prabhāū | phalai tabahiṁ jaba kari-a durāū || jauṁ naresa maiṁ karauṁ rasoī | tumha parusahu mohi jāna na koī || anna so joi-joi bhojana karaī | soi-soi tava āyasu anusaraī || puni tin̐ha ke gṛha jev̐i joū | tava basa hoi bhūpa sunu soū || jāi upāya racahu nṛpa ehū | saṁbata bhari saṅkalapa karehū ||

รู้ว่ากษัตริย์อยู่ในอำนาจของตนโดยสิ้นเชิง นักบวชผู้ชำนาญในการหลอกลวงจึงกล่าวว่า: ข้ากล่าวความจริง โอ้เจ้าแห่งมนุษย์ จงฟังข้า ในโลกนี้ไม่มีสิ่งใดยากสำหรับข้าที่จะได้มา แน่นอนข้าจะสำเร็จกิจของท่าน ด้วยกาย วาจา และใจ ข้าเป็นภักตาของท่าน โยคะ อุบาย การบำเพ็ญตบะ อำนาจมนตร์, เหล่านี้ให้ผลเมื่อรักษาไว้เป็นความลับ หาก โอ้มหาราชา ข้าเป็นหัวหน้าครัวของท่าน และท่านเพียงผู้เดียวรับประทานจากมือข้า จงอย่าให้ผู้อื่นรู้ ผู้ใดกินอาหารใดที่ข้าจัดหาให้, เขาผู้นั้นจะปฏิบัติตามบัญชาของท่าน และยิ่งกว่านั้น ผู้ใดรับประทานในเรือนของบรรดาผู้นั้น, เขาผู้นั้นเช่นกัน โอ้มหาราชา จะตกอยู่ใต้อำนาจของท่าน จงไปเถิด จงวางแผนนี้ โอ้มหาราชา และรักษาความมุ่งมั่นนี้เป็นเวลาหนึ่งปีเต็ม

Verse 352 (दोहा/सोरठा)

नित नूतन द्विज सहस सत बरेहु सहित परिवार। मैं तुम्हरे संकलप लगि दिनहिंकरिब जेवनार।।168।।

nita nūtana dvija sahasa sata barehu sahita parivāra | maiṁ tumhare saṅkalapa lagi dinahiṁ kariba jevanāra ||168||

ในแต่ละวัน จงเลี้ยงดูพราหมณ์หนึ่งพันหนึ่งร้อยคนพร้อมครอบครัวของพวกเขาใหม่ทุกครั้ง เพื่อสำเร็จปณิธานอันศักดิ์สิทธิ์ของท่าน ข้าเองจะจัดการภัตตาคารกลางวัน

Verse 353 (चौपाई)

एहि बिधि भूप कष्ट अति थोरें। होइहहिं सकल बिप्र बस तोरें।। करिहहिं बिप्र होम मख सेवा। तेहिं प्रसंग सहजेहिं बस देवा।। और एक तोहि कहऊँ लखाऊ। मैं एहि बेष न आउब काऊ।। तुम्हरे उपरोहित कहुँ राया। हरि आनब मैं करि निज माया।। तपबल तेहि करि आपु समाना। रखिहउँ इहाँ बरष परवाना।। मैं धरि तासु बेषु सुनु राजा। सब बिधि तोर सँवारब काजा।। गै निसि बहुत सयन अब कीजे। मोहि तोहि भूप भेंट दिन तीजे।। मैं तपबल तोहि तुरग समेता। पहुँचेहउँ सोवतहि निकेता।।

ehi bidhi bhūpa kaṣṭa ati thorẽ। hoihahiṁ sakala bipra basa torẽ॥ karihahiṁ bipra homa makha sevā। tehiṁ prasaṅga sahajehiṁ basa devā॥ aura eka tohi kahauṁ lakhāū। maiṁ ehi beṣa na āuba kāū॥ tumhare uparohita kahuँ rāyā। hari ānaba maiṁ kari nija māyā॥ tapabala tehi kari āpu samānā। rakhihauँ ihā̃ baraṣa paravānā॥ maiṁ dhari tāsu beṣu sunu rājā। saba bidhi tora saṁvāraबा kājā॥ gai nisi bahuta sayana aba kīje। mohi tohi bhūpa bheṁṭa dina tīje॥ maiṁ tapabala tohi turaga sametā। pahū̃cehauँ sovatahi niketā॥

ดังนั้น โอ้มหาราชา ความยากลำบากของท่านจะน้อยมาก บรรดาพราหมณ์ทั้งหมดจะตกอยู่ใต้อำนาจของท่าน พวกเขาจะประกอบพิธีบูชาไฟ การบูชายัญ และการรับใช้ตามสมควร และในโอกาสนั้นแม้เทวดาจะถูกชนะใจโดยธรรมชาติ และข้าบอกอีกสิ่งหนึ่งแก่ท่านให้ชัดเจน: ในรูปลักษณ์นี้ข้าจะไม่ปรากฏต่อผู้ใด ข้าจะ โอ้มหาราชา ด้วยอำนาจทางจิตของข้าเอง นำปุโรหิตหลวงของท่านมา ด้วยอำนาจแห่งการบำเพ็ญตบะของข้า ข้าจะดูดกลืนท่านเข้าสู่ตัวของข้า และรักษาท่านไว้ที่นี่ตามกำหนดหนึ่งปี โดยรับรูปลักษณ์ของท่าน, จงฟัง โอ้มหาราชา, ข้าจะสำเร็จกิจการของท่านในทุกทาง คืนผ่านไปเกือบหมดแล้ว บัดนี้จงพักผ่อน: ในวันที่สาม โอ้มหาราชา ท่านจะพบข้า ด้วยอำนาจแห่งการบำเพ็ญตบะของข้า พร้อมด้วยม้าของท่าน ข้าจะนำท่านไปยังที่พักของท่านแม้ในขณะที่ท่านหลับ

Verse 354 (दोहा/सोरठा)

मैं आउब सोइ बेषु धरि पहिचानेहु तब मोहि। जब एकांत बोलाइ सब कथा सुनावौं तोहि।।169।।

maĩ āuba soi beṣu dhari pahicānehū taba mohi | jaba ekānta bolāi saba kathā sunāvaũ tohi ||169||

ในรูปลักษณ์นั้นนั่นเองข้าจะมา, แล้วท่านจงจำข้าได้ เมื่อข้าเรียกท่านแยกตัวไปในที่ลับ ข้าจะเล่าเรื่องราวทั้งหมดให้ท่านฟัง

Verse 355 (चौपाई)

सयन कीन्ह नृप आयसु मानी। आसन जाइ बैठ छलग्यानी।। श्रमित भूप निद्रा अति आई। सो किमि सोव सोच अधिकाई।। कालकेतु निसिचर तहँ आवा। जेहिं सूकर होइ नृपहि भुलावा।। परम मित्र तापस नृप केरा। जानइ सो अति कपट घनेरा।। तेहि के सत सुत अरु दस भाई। खल अति अजय देव दुखदाई।। प्रथमहि भूप समर सब मारे। बिप्र संत सुर देखि दुखारे।। तेहिं खल पाछिल बयरु सँभरा। तापस नृप मिलि मंत्र बिचारा।। जेहि रिपु छय सोइ रचेन्हि उपाऊ। भावी बस न जान कछु राऊ।।

sayana kīnha nṛpa āyasu mānī. āsana jāi baiṭha chala-gyānī.. śramita bhūpa nidrā ati āī. so kimi sova soca adhikāī.. kālaketu nisi-cara tahaṁ āvā. jehiṁ sūkāra hoi nṛpahi bhulāvā.. parama mitra tāpasa nṛpa kerā. jānai so ati kapaṭa ghanerā.. tehi ke sata suta aru dasa bhāī. khala ati ajaya deva dukhadāī.. prathamahĩ bhūpa samara saba māre. bipra santa sura dekhi dukhāre.. tehiṁ khala pāchila bayaru saṁbharā. tāpasa nṛpa mili mantra bicārā.. jehi ripu chaya soi racenhĩ upāū. bhāvī basa na jāna kachu rāū..

กษัตริย์รับคำสั่งแล้วเอนกายลงนอน และผู้อ้างตนเป็นผู้มีปัญญาผู้เต็มไปด้วยเล่ห์เหลี่ยมนั้นไปนั่งบนอาสน์ ด้วยความเหนื่อยล้า นิทราหนักครอบงำมหาราชา แต่จะหลับสนิทได้อย่างไร เมื่อความกังวลเพิ่มพูนขึ้นเรื่อยๆ แล้วอสูรกาลเกตุผู้ท่องราตรีมาถึงที่นั่น, เขาผู้ซึ่งจะกลายเป็นหมูป่าเพื่อลวงกษัตริย์ให้หลงทาง เขาถูกนับว่าเป็นมิตรสนิทที่สุดของกษัตริย์ในรูปนักบวช แต่จงรู้ว่าเขาจมดำอยู่ในการหลอกลวงอย่างหนาแน่น เขามีบุตรเจ็ดคนและน้องชายสิบคน, เป็นวายร้าย ยากที่จะพิชิต ผู้นำความทุกข์มาสู่เทวดา ในตอนแรกกษัตริย์สังหารพวกเขาทั้งหมดในสงคราม พราหมณ์ นักบุญ และเทวดา ได้เห็นแล้วก็เศร้าโศก วายร้ายผู้นั้นจึงจดจำความอาฆาตเก่าแก่ นักบวชและกษัตริย์พบกันและปรึกษาหารือ พวกเขาวางแผนกลยุทธ์เพื่อทำลายศัตรู แต่ถูกผูกมัดด้วยพรหมลิขิต กษัตริย์ไม่เข้าใจสิ่งใดเลย

Verse 356 (दोहा/सोरठा)

रिपु तेजसी अकेल अपि लघु करि गनिअ न ताहु। अजहुँ देत दुख रबि ससिहि सिर अवसेषित राहु।।170।।

ripu tejasī akela api laghu kari gani-a na tāhu | ajahũ det dukha rabi sasihi sira avaseṣita rāhu ||170||

ศัตรูผู้มีอำนาจ แม้จะยืนอยู่เพียงลำพัง ก็ไม่ควรนับว่าเล็กน้อย แม้บัดนี้ เศษของราหูยังคงทรมานดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ในท้องฟ้า

Verse 357 (चौपाई)

तापस नृप निज सखहि निहारी। हरषि मिलेउ उठि भयउ सुखारी।। मित्रहि कहि सब कथा सुनाई। जातुधान बोला सुख पाई।। अब साधेउँ रिपु सुनहु नरेसा। जौं तुम्ह कीन्ह मोर उपदेसा।। परिहरि सोच रहहु तुम्ह सोई। बिनु औषध बिआधि बिधि खोई।। कुल समेत रिपु मूल बहाई। चौथे दिवस मिलब मैं आई।। तापस नृपहि बहुत परितोषी। चला महाकपटी अतिरोषी।। भानुप्रतापहि बाजि समेता। पहुँचाएसि छन माझ निकेता।। नृपहि नारि पहिं सयन कराई। हयगृहँ बाँधेसि बाजि बनाई।।

tāpasa nṛpa nija sakhahi nihārī | haraṣi mileu uṭhi bhayu sukhārī || mitrahi kahi saba kathā sunāī | jātudhāna bolā sukha pāī || aba sādheuṁ ripu sunahu naresā | jauṁ tumha kīnha mora upadesā || parihari soca rahahu tumha soī | binu auṣadha biādhi bidhi khoī || kula sameta ripu mūla bahāī | cauthē divasa milaba maiṁ āī || tāpasa nṛpahi bahuta paritoṣī | calā mahā-kapaṭī ati-roṣī || bhānu-pratāpahi bāji sametā | pahuṁcāesi chana mājha niketā || nṛpahi nāri paiṁ sayana karāī | haya-gṛhaṁ bāṁdhesi bāji banāī ||

เมื่อทัศนะเห็นมิตรสนิทของกษัตริย์ นักบวชผู้นั้นลุกขึ้นและพบกับเขาด้วยความยินดี ปรากฏด้วยความพอใจอย่างยิ่ง ท่านเรียกเขาว่ามิตร แล้วเล่าเรื่องราวทั้งหมด รากษสตรัสด้วยความพึงพอใจในใจ บัดนี้เราได้จัดการศัตรูแล้ว จงฟังเถิดพระราชา เนื่องจากท่านได้ปฏิบัติตามคำแนะนำที่เราให้ไว้ จะละทิ้งความกังวลทั้งปวงและบรรทมอย่างสงบ โดยไม่ต้องใช้ยาใดๆ พระประสงค์เองได้ทรงกำจัดโรคภัยไข้เจ็บนี้แล้ว ทั้งตระกูลของศัตรูถูกถอนรากถอนโคนและกวาดล้างไป ในวันที่สี่เราจะมาพบท่านอีกครั้ง ด้วยการทำให้กษัตริย์พึงพอใจอย่างยิ่ง ผู้เชี่ยวชาญการหลอกลวงผู้นั้นได้จากไป ด้วยความโกรธแช่มช้ำอยู่ภายใน ท่านได้นำพระภานุประตาป พร้อมด้วยม้า ไปส่งยังเรือนในชั่วขณะหนึ่ง ท่านให้กษัตริย์บรรทมข้างสตรี และให้ผูกม้าไว้ในโรงม้า