Ayodhya in the Ramayana

ครั้นได้รับพรประเสริฐจากเหล่าเทวะ และทรงชุบชีวิตหมู่วานรให้ฟื้นคืนแล้ว พระรามพร้อมด้วยสหายทั้งหลาย เสด็จออกสู่กรุงอโยธยา โดยประทับบนบุษปกวิมาน

ท่านพรรณนาความเศร้าสลดของชาวอโยธยา การที่พระรามลาจากพวกเขา การสนทนากับคุหะเจ้าแห่งนิษาท และการที่สุมันตระสารถีกลับคืนสู่เมือง

(ท่านพรรณนา:) การเสด็จสู่อโยธยา การพบภรตอีกครั้ง งานฉลองราชาภิเษกพระราม การปลดปล่อยกองทัพทั้งปวงกลับถิ่น การยังแว่นแคว้นให้ร่มเย็นด้วยธรรมราชา และการส่งไวเทหี (สีดา) จากไป

ในแคว้นนั้นมีนครชื่ออโยธยา เลื่องลือในหมู่ชน เป็นนครที่พระมนู ผู้เป็นเจ้าแห่งมนุษย์ ทรงสร้างขึ้นด้วยพระองค์เอง

มหานครนั้นยาวสิบสองโยชน์ กว้างสามโยชน์ งดงามรุ่งเรือง มีถนนหลวงใหญ่แบ่งเป็นระเบียบเรียบร้อย

นครนั้นงดงามสว่างไสวด้วยถนนหลวงอันกว้างใหญ่ จัดแบ่งเป็นระเบียบดี โปรยปรายด้วยดอกไม้สด และพรมน้ำชโลมอยู่เป็นนิตย์

ในนครนั้น พระราชาทศรถ ผู้ทรงบำรุงความรุ่งเรืองแห่งมหาราชอาณาจักร ประทับอยู่ดุจพระอินทร์ จอมเทพสถิตในสวรรค์

นครนั้นส่องประกายดุจอมราวตีของพระอินทร์ งามด้วยปราสาทสูงดุจภูผา ประดับรัตนมณี และเต็มไปด้วยคฤหาสน์ยอดสูงทั้งหลาย

นครนั้นน่าพิศวงยิ่ง จัดผังดุจกระดานอัษฏาปท เต็มไปด้วยหมู่ชนชายหญิง โปรยปรายด้วยรัตนะนานา และงามด้วยวิมานคฤหาสน์หลายชั้นอันสูงตระหง่าน

นครนั้นแน่นหนาด้วยเรือนเคหะไม่ขาดช่องว่าง ตั้งอยู่บนพื้นดินราบเรียบ อุดมด้วยข้าวสารและธัญญาหารอันประณีต และมีน้ำหวานดุจน้ำอ้อย

นครนั้นกึกก้องอย่างยิ่งด้วยเสียงดุนทุภี มฤทังคะ วีณา และปณวะ ดังกระหึ่มไปทั่ว และในพิภพนี้นครนั้นหาที่เปรียบมิได้

นครนั้นประหนึ่งวิมานทิพย์ในสวรรค์ที่เหล่าสิทธะได้มาด้วยตบะ; เรือนราษฎร์จัดวางเป็นระเบียบงดงาม และมีแต่นรอุตตมะ—บุรุษผู้ประเสริฐ—พำนักอยู่

นครนั้นเต็มไปด้วยมหารถะนับพัน—มือไวและชำนาญ—ผู้ไม่ยิงผู้โดดเดี่ยวไร้ที่พึ่ง และเมื่อไล่ตามศัตรูที่หนี ก็ยังอาจยิงถูกได้ด้วยการตามรอยเสียง อีกทั้งในพงไพร พวกเขาสามารถสังหารสิงห์ พยัคฆ์ และหมูป่าที่คำรามและกำเริบด้วยความเมามัน…

นครนั้นรายล้อมด้วยทวิชผู้ประเสริฐ ผู้รักษาไฟศักดิ์สิทธิ์ มีคุณธรรม เชี่ยวชาญพระเวทพร้อมศาดางคะทั้งหก ใจกว้างในการทานอันใหญ่ ยึดมั่นสัจจะ มีจิตวิญญาณสูงส่ง ดุจมหาฤษี—เป็นฤๅษีผู้บริสุทธิ์ยิ่ง

ในพระนครอโยธยานั้น มีพระราชาทศรถประทับอยู่—ทรงรู้พระเวท มีทรัพยากรพร้อมสรรพ ทรงมองการณ์ไกลและเปล่งรัศมี เป็นที่รักของชาวเมืองและชาวชนบท ทั้งในวงศ์อิกษวากุทรงเป็นอาติรถะ ผู้กล้าศึกแห่งรถศึกชั้นยอด ทรงประกอบยัญ บำเพ็ญธรรม…

ด้วยพระราชาผู้นั้น ผู้มั่นคงในสัตย์และดำเนินไตรวรรค์ (ธรรม อรรถ กาม) โดยชอบ นครอันประเสริฐนั้นจึงได้รับการอภิบาล ดุจอมราวดีที่พระอินทร์ทรงอภิรักษ์

ในนครอันเลิศนั้น ชนทั้งหลายเบิกบาน—มีจิตตั้งมั่นในธรรม เป็นผู้สดับตรับฟังมาก มีความพอใจในทรัพย์ของตน ปราศจากความโลภ และกล่าววาจาสัตย์

ในนครอันประเสริฐยิ่งนั้น ไม่มีคฤหัสถ์ผู้ใดมีทรัพย์สะสมน้อย ไม่ปรากฏผู้ใดล้มเหลวในเป้าหมายแห่งชีวิต ตรงกันข้าม ทุกเรือนมีโค ม้า ทรัพย์สิน และธัญญาหารบริบูรณ์

ในอโยธยา ไม่อาจพบผู้ใดเลยที่ถูกกามครอบงำ หรือเป็นคนตระหนี่ หรือโหดร้าย; ทั้งไม่ปรากฏผู้ไร้ความรู้ และไม่ปรากฏผู้นาสติกร (ผู้ปฏิเสธธรรม)

คนทั้งปวง—ทั้งชายและหญิง—ล้วนตั้งมั่นในธรรม มีความสำรวมยิ่ง; ด้วยศีลและความประพฤติอันงาม จึงรุ่งเรืองผ่องใส บริสุทธิ์ดุจมหาฤๅษีทั้งหลาย