Adhyaya 190: Determinative Exposition on Śrāddha and the Pitṛyajña (Ancestral Offering)

Verse 1

अथ श्राद्धपितृयज्ञनिश्चयप्रकरणम् ॥ धरण्युवाच ॥ देवमानुषतिर्यक्षु प्रेतेषु नरकेषु च ॥ आयान्ति जन्तवः केचिद्भूत्वा गच्छन्ति चापरे

ఇప్పుడు శ్రాద్ధం మరియు పితృయజ్ఞ నిర్ణయ ప్రకరణం. ధరణి పలికింది—దేవులు, మనుష్యులు, తిర్యకులు, ప్రేతులు, నరకాలలో కూడా కొందరు జీవులు వస్తారు; మరికొందరు ఆ స్థితిని పొందిన తరువాత వెళ్లిపోతారు.

Verse 2

स्वप्नोपममिमं लोकं ह्यात्मकर्म शुभाशुभम् ॥ वर्तते तिष्ठते देव तव मायाबलैर्जगत्

ఈ లోకం నిజంగా స్వప్నంలాంటిది; ఇక్కడ స్వయంకృత శుభాశుభ కర్మలే పనిచేస్తాయి. ఓ దేవా! నీ మాయాబలంతోనే జగత్తు నడుస్తూ నిలిచి ఉంటుంది.

Verse 3

क एते पितरो देव श्राद्धं भोक्ष्यन्ति योगतः ॥ आत्मकर्मवशाल्लोके गतिः पञ्चसु वर्तते ॥

ఓ దేవా! యోగ్యమైన విధి ప్రకారం శ్రాద్ధాన్ని భుజించే ఆ పితరులు ఎవరు? ఈ లోకంలో స్వకర్మవశంగా జీవుని గతి ఐదు విధాలుగా జరుగుతుంది.

Verse 4

कथं तं पिण्डसङ्कल्पं मासे मासे नियोजयेत् ॥ के भवन्ति च भोक्तारः श्राद्धे पिण्डान्पितृक्रियाः ॥

ఆ నెలనెలా చేయవలసిన పిండ-సంకల్పాన్ని ఎలా నియమించాలి? అలాగే శ్రాద్ధంలో భోక్తలు ఎవరు—ఎవరి కోసం పిండాలు, పితృక్రియలు నిర్వహించబడతాయో?

Verse 5

निश्चयं श्रोतुमिच्छामि परं कौतूहलं हि मे ॥ पृथिव्या एवमुक्तस्तु देवो नारायणो हरिः ॥

నిశ్చయమైన నిర్ణయాన్ని వినాలని నేను కోరుతున్నాను; నా కుతూహలం ఎంతో గొప్పది. ఇలా పృథివి చెప్పగా దేవుడు నారాయణుడు, హరి, ప్రత్యుత్తరం ఇవ్వడానికి సిద్ధమయ్యాడు.

Verse 6

वराहरूपी भगवान्प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे वरारोहे सर्वधर्मव्यवस्थिते ॥

వరాహరూపుడైన భగవంతుడు వసుంధరికి ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు. శ్రీవరాహుడు పలికెను—“సాధు, ఓ భూమీ! ఓ శ్రేష్ఠురాలా! సమస్త ధర్మవ్యవస్థలో స్థిరమైనదానా!”

Verse 7

कथयिष्यामि ते देवि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ ये ते भवन्ति भोक्तारः पितृयज्ञेषु माधवि ॥

ఓ దేవీ! నీవు నన్ను అడిగినదాన్ని నేను నీకు వివరంగా చెబుతాను. ఓ మాధవీ! పితృయజ్ఞాలలో నీకు భోక్తలు ఎవరో (చెబుతాను).

Verse 8

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः ॥ क्रियते पिण्डसङ्कल्पो मासे ह्येकदिने तथा ॥

తండ్రి, పితామహుడు, అలాగే ప్రపితామహుడు—వారికే పిండ-సంకల్పం చేయబడుతుంది; అది నెలకు ఒకే రోజున నిర్వహించబడుతుంది.

Verse 9

ज्ञात्वा नक्षत्रसंयोगं पितृपक्षे ह्युपागते ॥ तिथिं पर्वं विजानीयाद्येषु दत्तं महत्फलम् ॥

పితృపక్షం వచ్చినప్పుడు నక్షత్రసంయోగాన్ని తెలుసుకొని, ఏ తిథి మరియు పర్వదినాల్లో ఇచ్చిన దానం మహాఫలాన్ని ఇస్తుందో వాటిని సరిగా గుర్తించాలి।

Verse 10

केचिद्यजन्ति यज्ञं वै ब्रह्मयज्ञं द्विजातयः ॥ केचिद्यजन्ति सुभगे देवयज्ञं हुताशने ॥

కొంతమంది ద్విజులు బ్రహ్మయజ్ఞమనే యజ్ఞాన్ని చేస్తారు; మరికొందరు, ఓ సుభగే, హుతాశనమైన అగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించి దేవయజ్ఞం నిర్వహిస్తారు।

Verse 11

केचिच्च भूतयज्ञेन वर्त्तयन्ति सुमध्यमे ॥ केचिन्मनुष्ययज्ञेन पूजयन्ति गृहाश्रमे ॥

కొంతమంది, ఓ సుమధ్యమే, భూతయజ్ఞం ద్వారా తమ ఆచారాన్ని కొనసాగిస్తారు; మరికొందరు గృహాశ్రమంలో మనుష్యయజ్ఞం ద్వారా (అతిథి మొదలైనవారిని) పూజిస్తారు।

Verse 12

पितृयज्ञं च भो देवि शृणु वक्ष्यामि निश्चयम् ॥ ये यजन्ति वरारोहे क्रतूनेकशतैरपि ॥

మరియు ఓ దేవీ, పితృయజ్ఞం గురించి విను; నేను దీని నిశ్చితమైన వివరణను చెబుతాను—ఓ వరారోహే, వందల క్రతువులు చేసినవారినిగూర్చి కూడా।

Verse 13

सर्वे ते मयि वर्तन्ते सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ अग्निर्मुखं च देवानां हव्यकव्येषु माधवि ॥

అవి అన్నీ నాలోనే నిలిచివున్నాయి—ఇది సత్యమని నీకు చెబుతున్నాను. ఓ మాధవీ, హవ్య-కవ్యాలలో (దేవ మరియు పితృ ఆహుతుల్లో) అగ్నినే దేవతల ‘ముఖం’ అని అంటారు।

Verse 14

उत्तरोग्निरहं चैव दक्षिणाग्निरहं तथा ॥ अहम् आहवनीयोऽग्निः सर्वयज्ञेषु सुन्दरि ॥

నేనే ఉత్తరాగ్ని, అలాగే నేనే దక్షిణాగ్ని. ఓ సుందరీ, సమస్త యజ్ఞాలలో నేనే ఆహవనీయ అగ్ని.

Verse 15

पावनः पावकश्चैव अहमेव व्यवस्थितः ॥ सर्वेष्वेव तु कार्येषु देवसत्रेषु माधवि ॥

పవిత్రకర్తగా, పావక అగ్నిగా నేనే స్థాపితుడను. ఓ మాధవీ, సమస్త కార్యాలలోను దేవసత్రాలలోను నేనే ఉన్నాను.

Verse 16

वैश्वदेवे नियुञ्जीत ब्रह्मचारी शुचिः सदा ॥ भिक्षुको देवतीर्थेषु वानप्रस्थो यतिस्तथा ॥

వైశ్వదేవ కర్మలో ఎల్లప్పుడూ శుచియైన బ్రహ్మచారిని నియమించాలి. దేవతీర్థాలలో భిక్షుకుని, అలాగే వానప్రస్థుని మరియు యతిని కూడా.

Verse 17

एतान्न भोजयेच्छ्राद्धे देवतीर्थेषु पूजयेत् ॥ व्रतस्थान्संप्रवक्ष्यामि श्राद्धमर्हन्ति ये द्विजाः ॥

శ్రాద్ధంలో వీరికి భోజనం పెట్టకూడదు; దేవతీర్థాలలో మాత్రం వారిని పూజించాలి. వ్రతస్థులైన—శ్రాద్ధానికి అర్హులైన ద్విజులను ఇప్పుడు నేను వివరిస్తాను.

Verse 18

उत्तमो गृहसन्तुष्टः क्षान्तो दान्तो जितेन्द्रियः ॥ उदासीनः सत्यसन्धः श्रोत्रियो धर्मपाठकः ॥

గృహస్థాశ్రమంలో సంతృప్తుడైనవాడు ఉత్తముడు—క్షమాశీలుడు, దాంతుడు, ఇంద్రియజయుడు; ఉదాసీనుడు, సత్యసంధుడు, శ్రోత్రియుడు, ధర్మపాఠకుడు.

Verse 19

दत्त्वा हुताशनायादौ देवतीर्थेषु सुन्दरि ॥ मुखेषु पश्चाद्ब्राह्मणस्य पित्रे दद्याद्यथाविधि ॥

ఓ సుందరీ! దేవతీర్థాలలో ముందుగా హుతాశనుడు (అగ్ని)కి అర్పించి, తరువాత విధి ప్రకారం బ్రాహ్మణుల ‘ముఖాలకు’ (ఆచార్యులకు) మరియు అనంతరం పితృదేవునికి (శ్రాద్ధగ్రాహికి) దానం చేయాలి।

Verse 20

चतुर्णामेव वर्णानां यद्यथा श्राद्धमर्हति ॥ तथा विधिः प्रयोक्‍तव्यः पितृयज्ञेषु सुन्दरि ॥

ఓ సుందరీ! నాలుగు వర్ణాలకు ఏ విధంగా శ్రాద్ధం యోగ్యమో, అదే విధానాన్ని పితృయజ్ఞాలలో కూడా ప్రయోగించాలి।

Verse 21

यन्न पश्यन्ति ते भोज्यं श्वानः कुक्कुटसूकराः ॥ ब्राह्मणाश्चाप्यपांक्तेया नराः संस्कारवर्जिताः ॥

కుక్కలు, కోళ్లు, పందులు చూసేలా ఉన్న శ్రాద్ధభోజ్యము, అలాగే పంక్తిలో కూర్చోవడానికి అర్హతలేని బ్రాహ్మణులు, అవసరమైన సంస్కారాలు లేని మనుషులు—ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో శ్రాద్ధభోజనం చేయకూడదు।

Verse 22

सर्वकर्मकरा ये च सर्वभक्षाश्च ये नराः ॥ एताञ्छ्राद्धे न पश्येत्तु पितृयज्ञेषु सुन्दरि ॥

ఓ సుందరీ! అన్ని రకాల సేవాకార్యాలు వృత్తిగా చేసే వారు, అలాగే ఏదైనా విచారంలేకుండా తినే వారు—ఇలాంటి వారిని శ్రాద్ధంలోనూ పితృయజ్ఞాల్లోనూ ఉండనీయకూడదు।

Verse 23

एते पश्यन्ति यच्छ्राद्धं तच्छ्राद्धं राक्षसं विदुः ॥ मया प्रकल्पितो भागो बलये पूर्वमेव तु

శ్రాద్ధంలో లోపాలు వెతికేవారు ఆ శ్రాద్ధాన్ని ‘రాక్షస’ (అశుద్ధం/విఘ్నకరం) అని అంటారు; అయితే బలి (అనుబంధ సత్త్వాలకు అర్పణ) కోసం నా చేత ముందే ఒక భాగం నియమించబడింది।

Verse 24

हृतं यदा तु त्रैलोक्यं शक्रस्यार्थे त्रिविक्रमॆ ॥ एवं श्राद्धं प्रतीक्षन्ति मन्त्रहीनमविक्रियम्

త్రివిక్రమ ప్రసంగంలో శక్రుని (ఇంద్రుని) హితార్థం త్రిలోకములు హరించబడినట్లే, అలాగే మంత్రరహితమై విధి-క్రియలేని శ్రాద్ధాన్ని వారు ఎదురు చూస్తారు।

Verse 25

वर्जनीया बुधैरेते पितृयज्ञेषु सुन्दरि ॥ प्रच्छन्नं भोजयेच्छ्राद्धे तर्पयित्वा द्विजं शुचिः

సుందరీ, పితృయజ్ఞాలలో ఈ (విఘ్నకర సన్నిధులు) జ్ఞానులు వర్జించవలెను. శ్రాద్ధంలో శుచిగా ఉండి ముందుగా ద్విజుని తర్పింపజేసి, ఆవృతంగా/రక్షితంగా భోజనం పెట్టాలి।

Verse 26

पितॄींस्तत्राह्वयेद्भूमे मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥ पिण्डास्त्रयः प्रदातव्याः सह व्यञ्जनसंयुताः

హే భూమీ, అక్కడ విధిపూర్వకంగా మంత్రాలతో పితృదేవతలను ఆహ్వానించాలి. వ్యంజనాలతో కూడిన మూడు పిండాలను అర్పించాలి।

Verse 27

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः ॥ अपसव्येन दातव्यं मासिमासि तिलोदकम्

తండ్రి, తాత, ముత్తాత—వారికి ప్రతి నెల అపసవ్య (ఎడమవైపు) విధానంలో తిలోదకాన్ని అర్పించాలి।

Verse 28

एवं दत्तेन प्रीयन्ते पितरश्च न संशयः ॥ परमात्मा शरीरस्थो देवतानां मया कृतः

ఈ విధంగా ఇచ్చిన అర్పణాలతో పితృదేవతలు సంతోషిస్తారు—సందేహం లేదు. శరీరంలో నివసించే పరమాత్మను నేను దేవతల అంతర్యామిగా స్థాపించాను।

Verse 29

त्रयस्तत्र वरारोहे देवगात्राद्विनिःसृताः ॥ पितृदेवा भविष्यन्ति भोक्तारः पितृपिण्डकान्

హే వరారోహే, అక్కడ దేవగాత్రాల నుండి వెలువడిన మూడు సత్త్వాలు ‘పితృదేవులు’గా మారి పితృపిండ నైవేద్యాలను భోగిస్తారు।

Verse 30

देवतासुरगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ॥ छिद्रं श्राद्धेऽस्य पश्यन्ति वायुभूता न संशयः

దేవులు, అసురులు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు, పన్నగులు—వాయురూపులై (సూక్ష్మంగా)—ఈ శ్రాద్ధంలో ఏ లోపమున్నా దాన్ని గమనిస్తారు; సందేహం లేదు।

Verse 31

पितृयज्ञं विशालाक्षि ये कुर्वन्ति विदो जनाः ॥ आयुः कीर्तिं बलं तेजो धनपुत्रपशुस्त्रियः

హే విశాలాక్షి, పితృయజ్ఞాన్ని ఆచరించే వివేకవంతులు ఆయుష్షు, కీర్తి, బలం, తేజస్సు మరియు సమృద్ధి—ధనం, సంతానం, పశువులు, కుటుంబక్షేమం—పొందుతారు।

Verse 32

ददन्ते पितरस्तस्य आरोग्यं नात्र संशयः ॥ आत्मकर्मवशाल्लोकान् प्राप्नुवन्तीह शोभनान्

అతని పితరులు అతనికి ఆరోగ్యాన్ని ప్రసాదిస్తారు—సందేహం లేదు। అలాగే తన స్వకర్మాధీనంగా పరలోకంలో శుభ లోకాలను పొందుతాడు।

Verse 33

तिर्यग्भ्यश्च विमुच्यन्ते प्रेतभावेन मानवाः ॥ नरके पच्यमानानां त्राता भवति मानवः ॥

ప్రేతభావం ద్వారా (సహాయం కలిగితే) తిర్యగ్యోనుల్లో పడిన మనుష్యులు కూడా విముక్తి పొందుతారు; నరకంలో బాధపడేవారికి మనుష్యుడే రక్షకుడవుతాడు।

Verse 34

पूजकः पितृदेवानां सर्वकालं गृहाश्रमे ॥ द्विजातींस्तर्पयित्वा तु पूर्णेन विधिना नरः ॥

గృహస్థాశ్రమంలో మనిషి ఎల్లప్పుడూ పితృదేవతలను భక్తితో పూజించాలి. ద్విజులను తర్పణంతో తృప్తిపరచి, సంపూర్ణ విధి ప్రకారం ఈ కర్మను ఆచరించాలి.

Verse 35

अक्षय्यं तस्य मन्यन्ते पितरः श्राद्धतर्पिताः ॥ नरा ये पितृभक्तास्ते प्राप्नुवन्ति परां गतिम् ॥

శ్రాద్ధంతో తృప్తి చెందిన పితరులు అతని దానాన్ని అక్షయమని భావిస్తారు. పితృభక్తులైన వారు పరమగతిని పొందుతారు.

Verse 36

सात्विकं शुक्लपन्थानमेतॆ यान्ति विदो जनाः ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि शृणु तत्त्वेन सुन्दरि ॥

ఈ జ్ఞానులు సాత్త్వికమైన ‘శుక్ల పథం’ ద్వారా సాగుతారు. మరల నేను ఇంకొక విషయాన్ని చెప్పుదును—ఓ సుందరి, తత్త్వంతో విను.

Verse 37

कल्पान्तं पच्यमानापि त्रायन्ते येन मानवाः ॥ तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च कदाचिदपि सुन्दरि ॥

కల్పాంతం వరకు బాధపడుతున్నా, ఏ ఉపాయంతో మనుష్యులు రక్షింపబడతారో, వారి కుమారులు మరియు మనవళ్లు కూడా ఎప్పుడో ఒకప్పుడు, ఓ సుందరి, ఆ విమోచనలో భాగస్వాములు అవుతారు.

Verse 38

मुंचन्ति जलबिन्दूंश्च अमां प्राप्य जलाशये ॥ तेनैव भविता तृप्तिस्तेषां निरयगामिनाम् ॥

అమావాస్యనాడు జలాశయానికి చేరి వారు నీటి బిందువులనైనా విడిచిపెడతారు. దానివల్లనే నరకగాములైన వారికి తృప్తి కలుగుతుంది.

Verse 39

ये वै श्राद्धं प्रकुर्वन्ति तर्पयित्वा द्विजातयः ॥ दत्त्वा तिलोदकं पिण्डान् पितृभ्यो भक्तिभावतः ॥

శ్రాద్ధాన్ని ఆచరించే ద్విజులు—తర్పణం చేసి, భక్తిభావంతో పితృదేవతలకు తిలజలం మరియు పిండాలను సమర్పించి—

Verse 40

निरयात्तेऽपि मुच्यन्ते तृप्तिर्भवति चाक्षया ॥ गृह्य चोदुम्बरं पात्रं कृत्वा तत्र तिलोदकम् ॥

వారూ నరకం నుండి విముక్తి పొందుతారు; వారి తృప్తి అక్షయమవుతుంది. ఉదుంబర కట్టె పాత్రను తీసుకొని అందులో తిలజలాన్ని సిద్ధం చేసి—

Verse 41

विप्राणां वचनं कृत्वा यथाशक्त्या च दक्षिणा ॥ देया तेषां तु विप्राणां पितॄणां मोक्षणाय च ॥

విప్రుల వచనాన్ని అనుసరించి, యథాశక్తి దక్షిణ ఇవ్వాలి; అది ఆ విప్రులకు పితృుల మోక్షార్థముగా కూడా ఇవ్వబడాలి.

Verse 42

देयो नीलो वृषस्तत्र नरकार्त्तिविनाशनः ॥ नीलषण्डस्य लाङ्गूले तोयमप्युद्धरेद्यदि ॥

అక్కడ నీలవర్ణ వృషభాన్ని దానం చేయాలి; అది నరకవేదనను నశింపజేస్తుంది. అలాగే ‘నీలషండ’ యొక్క తోక వద్ద ఉన్న నీటినైనా ఎవడు పైకి తీసుకొస్తే—

Verse 43

षष्टिवर्षसहस्राणि पितरस्तेन तर्पिताः ॥ मुक्तमात्रेण शृङ्गेण नीलषण्डेन सुन्दरि ॥

ఓ సుందరీ! విడిచిపెట్టబడిన నీలషండ యొక్క కేవలం ఒక కొమ్ము మాత్రముచేతనే అతడు అరవై వేల సంవత్సరాలు పితృులను తృప్తిపరుస్తాడు.

Verse 44

उद्धृतो यदि सुश्रोणि पङ्कः शृङ्गेण तेन च ॥ बान्धवाः पितरस्तस्य निरये पतितास्तु ये ॥

హే సుశ్రోణి! ఆ శృంగంతో మట్టి/చిక్కు పైకి ఎత్తబడితే, అతని బంధువులు మరియు నరకంలో పడిన పితరులు కూడా దానివల్ల उद्धరింపబడి విముక్తులైనట్లు గ్రహించాలి।

Verse 45

तानुद्धृत्य वरारोहे सोमलोकं स गच्छति ॥ मुक्तेन नीलषण्डेन यत्पुण्यं जायते भुवि ॥

హే వరారోహే! వారిని उद्धరించి అతడు సోమలోకానికి వెళ్తాడు। నీలషండం (నీల వృషభం)ను విముక్తం చేయడం వల్ల భూమిపై కలిగే పుణ్యం—

Verse 46

एष धर्मो गृहस्थानां पुत्रपौत्रसमन्विताः ॥ त्रातारश्च भविष्यन्ति वर्तयन्तो यथासुखम् ॥

ఇదే గృహస్థుల ధర్మం: కుమారులు, మనవళ్లతో సమన్వితులై, యథాసుఖంగా జీవనాన్ని నడుపుతూ వారు రక్షకులుగా (ఆశ్రయదాతలుగా) అవుతారు।

Verse 47

पिपीलिकादिभूतानि जङ्गमाश्च विहङ्गमाः ॥ उपजीवन्ति सुश्रोणि गृहस्थेषु न संशयः ॥

హే సుశ్రోణి! చీమ మొదలైన జీవులు, సంచరించే జంతువులు, పక్షులు—ఇవన్నీ జీవనోపాధికి గృహస్థులపై ఆధారపడుతాయి; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 48

एवं गृहाश्रमो मूलं धर्मस्तत्र प्रतिष्ठितः ॥ मासिमासि तु ये श्राद्धं प्रकुर्वन्ति गृहाश्रमे ॥

ఈ విధంగా గృహస్థాశ్రమమే మూలం; ధర్మం అక్కడే స్థాపితమై ఉంది। గృహస్థాశ్రమంలో నెలనెలా శ్రాద్ధాన్ని ఆచరించేవారు—

Verse 49

तिथौ पर्वणि ये चैव स्वपितॄींस्तारयन्ति वै ॥

తిథి మరియు పర్వకాలమున తమ పితృదేవతలను తారింపజేయువారు—

Verse 50

न यज्ञदानाध्ययनोपवासैस्तीर्थाभिषेकैरपि चाग्निहोत्रैः ॥ दानैरनेकैर्विधिसम्प्रदत्तैर्न तत्फलं श्राद्धगृहस्य धर्मे ॥

యజ్ఞం, దానం, అధ్యయనం, ఉపవాసం; తీర్థస్నానం గాని అగ్నిహోత్రం గాని—విధిపూర్వకంగా ఇచ్చిన అనేక దానములచేత కూడ—శ్రాద్ధాచరణ గృహస్థధర్మానికి కలిగే ఆ ఫలం లభించదు।

Verse 51

पितरो निर्गतास्तत्र ब्रह्मविष्णुशरीरगाः ॥ पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः ॥

అక్కడ పితృలు బ్రహ్మ-విష్ణు స్వరూపదేహములలో ప్రవేశించి బయలుదేరుదురు—తండ్రి, తాత, అలాగే పరతాత।

Verse 52

एवं क्रमेण वै तत्र पितृदेवा वसुन्धरे ॥ देवताः कश्यपोत्पन्ना श्राद्धेषु विनियोजिताः ॥

ఓ వసుంధరా! అక్కడ ఇదే క్రమమున కశ్యపసంభవమైన పితృదేవతలు—శ్రాద్ధకర్మలలో నియమింపబడినవారు.

Verse 53

तत एते न जानन्ति देवाः शक्रपुरोगमाः ॥ ईश्वरश्च न जानाति आत्मदेहविनिःसृताः ॥

అందుచేత శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ముందుండిన దేవతలకును వారు తెలియరు; తమ దేహమునుండి నిష్క్రమించిన వారిని ఈశ్వరుడుకూడ తెలియడు.

Verse 54

न च ब्रह्मा विजानाति निःसृतो मम मायया ॥ एवं मायामयौ भूमौ ब्रह्मरुद्रौ बहिष्कृतौ ॥

బ్రహ్ముడుకూడా ఆయనను గ్రహించలేడు; నా మాయచేత అతడు వెలుపలికి పంపబడినవాడు. ఓ భూమీ, ఈ విధంగా మాయామయులైన బ్రహ్మ-రుద్రులు బహిష్కృతులై ఉన్నారు.

Verse 55

कृत्वा वै पिण्डसङ्कल्पं दर्भानास्तीर्य भूतले ॥ तेन ते पितृपिण्डेन पितृदेवा वसुन्धरे ॥

పిండదాన సంకల్పం చేసి, భూతలంపై దర్భలను పరచి, ఓ వసుంధరా, ఆ పితృపిండంతో పితృదేవతలకు సేవ చేయబడింది.

Verse 56

अजीर्णेनाभिपीड्यन्ते भुज्यन्ते न च सुन्दरि ॥ ततो दुःखेन सन्तप्ताः पद्यन्ते सोममेव च ॥

ఓ సుందరీ, వారు అజీర్ణంతో బాధపడుతూ (పిండాన్ని) భుజించలేరు. అప్పుడు దుఃఖంతో తప్తులై వారు సోముని దగ్గరకూ చేరుతారు.

Verse 57

दृष्टाः सोमेन सुष्रोणि देवताजीर्णपीडिताः ॥ स्वागतेनाथ वाक्येन पूजितास्तदनन्तरम् ॥

ఓ సుష్రోణీ, సోముడు అజీర్ణపీడితులైన ఆ దేవతలను చూచి, వెంటనే ‘స్వాగతం’ అనే వాక్యాలతో వారిని సత్కరించాడు.

Verse 58

सोम उवाच ॥ देवताः कस्य चोत्पन्ना दुखिताः केन हेतुना ॥ एवं तु भाषमाणस्य सोमस्य तदनन्तरम् ॥

సోముడు పలికెను—“ఓ దేవతలారా, మీరు ఎవరి నుండి ఉద్భవించారు? ఏ కారణంతో దుఃఖిస్తున్నారు?” సోముడు ఇలా పలుకుతుండగా, తదనంతరం…

Verse 59

श्राद्धे नियुक्तास्तैस्तु पितृपिण्डेन तर्पिताः ॥ अजीर्णं जायते सोम तेन वै दुःखिता वयम् ॥

శ్రాద్ధంలో వారు మమ్మల్ని నియమించి పితృపిండంతో తృప్తిపరిచారు. ఓ సోమా! అజీర్ణం కలుగుతుంది; అందువల్ల మేము నిజంగా దుఃఖిస్తున్నాము.

Verse 60

सोम उवाच ॥ सखा चाहं भविष्यामि त्रयाणां च चतुर्थकः ॥ सहितास्तत्र गच्छामो यथा श्रेयो भविष्यति ॥

సోముడు అన్నాడు—నేనూ సఖుడనై, ఆ ముగ్గురిలో నాలుగవాడిగా ఉంటాను. మేమంతా కలిసి అక్కడికి వెళ్దాం; శ్రేయస్సు కలుగునట్లు.

Verse 61

एवमुक्तास्तु सोमेन पितृदेवास्तदन्तरे ॥ सोमं सोमेन गच्छन्ति श्रेयस्कामा वसुन्धरे ॥

సోముడు ఇలా చెప్పగానే, ఆ మధ్య పితృదేవతలు—ఓ వసుంధరా—శ్రేయస్సును కోరుతూ సోమునితో కలిసి బయలుదేరారు.

Verse 62

ऊचुस्ते सोममेवापि वाक्यं नः श्रूयतामिति ॥ त्रयस्तु पितरो देवा ब्रह्मविष्णुहरोद्भवाः ॥

వారు సోమునితో కూడా అన్నారు—“మా మాట వినబడుగాక.” “ఆ మూడు పితరులు దేవతలే; వారు బ్రహ్మ, విష్ణు, హర (శివ) నుండి ఉద్భవించారు.”

Verse 63

शरण्यं शरणं देवं ब्रह्माणं पद्मसम्भवम् ।। मेरुशृङ्गे सुखासीनं ब्रह्मर्षिगणसेवितम्

శరణ్యుడైన దేవుడు—పద్మసంభవుడైన బ్రహ్మను—శరణు కోరుతూ, వారు ఆయనను మేరు శిఖరంపై సుఖాసీనుడై, బ్రహ్మర్షిగణాల సేవ పొందుతూ చూశారు.

Verse 64

य एते पितरो देव दुःखिताजीरनपीडिताः ।। आगताः शरणं चात्र सोमं सोमेन सत्तम

హే దేవా! ఈ పితరులు దుఃఖంతోను జీర్ణత్వ/అజీర్ణపీడతోను బాధపడుతూ, సోమునితో కలిసి ఇక్కడ శరణు కోరుతూ వచ్చారు—హే సోమశ్రేష్ఠా।

Verse 65

यथा नश्यन्ति जीर्णानि तथा कुरु पितामह ।। मुहूर्तं ध्यानमास्थाय ईश्वरं च ददर्श ह

జీర్ణమైన వస్తువులు ఎలా నశిస్తాయో, అలాగే చేయుము, హే పితామహా। ఆపై అతడు క్షణమాత్రం ధ్యానం ఆశ్రయించి ఈశ్వరుని దర్శించాడు।

Verse 66

उवाच वचनं तत्र ब्रह्मा योगीश्वरं प्रति ।। एते ते पितरो देव दुःखिताजीरनपीडिताः

అక్కడ బ్రహ్మ యోగీశ్వరునితో పలికెను—హే దేవా! వీరు నీ పితరులు; దుఃఖితులై జీర్ణత్వ/అజీర్ణపీడతో బాధపడుతున్నారు।

Verse 67

आगताः शरणं चात्र सोमेन सहिताः मम ।। आचक्ष्व निर्मिता येन यथा श्रेयो भवेत् तव

వీరు సోమునితో కలిసి నా వద్ద ఇక్కడ శరణు కోరుతూ వచ్చారు. ఏ విధంగా వీరు నియమితులు/నిర్మితులు అయ్యారో చెప్పుము, తద్వారా నీకు శ్రేయస్సు కలుగును।

Verse 68

ब्रह्मणा चैवमुक्तस्तु ईश्वरः परमेश्वरः ।। मुहूर्तं ध्यानमास्थाय दिव्यं योगं च माधवि

బ్రహ్మ ఇలా పలికినప్పుడు పరమేశ్వరుడైన ఈశ్వరుడు, హే మాధవీ, క్షణమాత్రం ధ్యానం ఆశ్రయించి దివ్యయోగంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 69

पश्यते ईश्वरं तत्र योगवेदाङ्गनिर्मितम् ।। विस्मयं परमं गत्वा ब्रह्माणं वाक्यमब्रवीत्

అక్కడ అతడు యోగమూ వేదాంగములచే నిర్మితుడైన ఈశ్వరుని దర్శించాడు. పరమ విస్మయమునకు లోనై బ్రహ్మను ఉద్దేశించి వాక్యములు పలికెను.

Verse 70

निर्मिता विष्णुना ब्रह्मन् वैष्णव्या मायया च ते ।। प्रथमं पितरौ देवा ये च श्रेष्ठा भवन्ति ते

ఓ బ్రహ్మన్, వారు విష్ణువిచే మరియు వైష్ణవీ మాయచేత కూడ నిర్మింపబడిరి. మొదట ఇద్దరు పితృదేవతలు; మరియు యెవరు శ్రేష్ఠులగుదురో వారు ఆ స్థితిలో నిలుచుదురు.

Verse 71

पिता तु ब्रह्मदैवत्यो मम गात्राद्विनिर्मितः ।। पितामहो विष्णुदेवो विष्णुगात्राद्विनिर्मितः

తండ్రి బ్రహ్మదైవత్యుడై నా గాత్రమునుండి నిర్మింపబడెను. పితామహుడు విష్ణుదైవత్యుడై విష్ణు గాత్రమునుండి నిర్మింపబడెను.

Verse 72

प्रपितामहो रुद्रदेवो मम गात्राद्विनिर्मितः ।। श्राद्धे नियोजितास्तेऽत्र मर्त्येषु पितृदेवताः

ప్రపితామహుడు రుద్రదైవత్యుడై నా గాత్రమునుండి నిర్మింపబడెను. శ్రాద్ధకర్మలలో ఈ పితృదేవతలు ఇక్కడ మానవులలో నియమింపబడిరి.

Verse 73

आगताः शरणं ब्रह्मन् सोमेन सहिताः यदि ॥ येन नश्यत्यजीर्णं च पितॄणां च सुखं भवेत्

ఓ బ్రహ్మన్, వారు సోమునితో కూడ శరణు కోరుతూ వచ్చియుంటే—దానివలన అజీర్ణము నశించి పితృదేవతలకు సుఖమూ క్షేమమూ కలుగును.

Verse 74

शृणु तत्ते प्रवक्ष्यामि ब्रह्मन् लोकपितामह ॥ शाण्डिल्यपुत्रस्तेजस्वी धूम्रकेतुर्विभावसुः

వినుము; ఓ బ్రాహ్మణా, నీకు నేను వివరించెదను—లోకపితామహుడు ఇలా అన్నాడు: శాండిల్యుని తేజోవంతమైన కుమారుడు ధూమ్రకేతు, విభావసు (అగ్ని).

Verse 75

श्राद्धे तु प्रथमं तस्य दातव्यं मानुषेषु वा ॥ सह तेनैव भोक्तव्यं पितृपिण्डविसर्जितम्

శ్రాద్ధంలో ముందుగా ఆయనకు (అగ్ని/నియత గ్రహీతకు) ఇవ్వవలెను, లేదా మనుష్యుల ద్వారా; పితృల పిండవిసర్జనతో సంబంధించిన భాగాన్ని ఆ అర్పణతోనే కలిసి భుజించవలెను.

Verse 76

ईश्वरैनेवमुक्तस्तु ब्रह्मा कमलसम्भवः ॥ आहूय मनसा चैव ह्यागतो हव्यवाहनः

ఈశ్వరుడు ఇలా పలికిన తరువాత కమలసంభవుడైన బ్రహ్మ మనసుతోనే ఆహ్వానించాడు; హవ్యవాహనుడు (అగ్ని), హవిని మోసేవాడు, వచ్చెను.

Verse 77

प्रदीप्तस्तेजसा वह्निः सर्वभक्षो हुताशनः ॥ योजितः पञ्चयज्ञेषु ब्रह्मणा मम मायया

తేజస్సుతో దగ్ధమై ప్రకాశించే వహ్ని—హుతాశనుడు, సర్వభక్షక అగ్ని—బ్రహ్మచే నా (ఈశ్వరుని) మాయవలన పంచయజ్ఞాలలో నియమింపబడెను.

Verse 78

ब्रह्माग्निं भाषते तत्र शृणुष्व च हुताशन ॥ भोक्तव्यं प्रथमं ब्रह्मन् पितृपिण्डविसर्जितम्

అక్కడ బ్రహ్మ అగ్నితో పలికెను: ‘వినుము, ఓ హుతాశనా; ఓ బ్రాహ్మణా, ముందుగా పితృల పిండవిసర్జనతో సంబంధించిన భాగాన్ని భుజించవలెను.’

Verse 79

त्वया भुक्तेति भोक्ष्यन्ति देवताः समरुद्गणाः ॥ भोक्तव्यं मध्यमं श्राद्धं पथ्यं अन्नं च वै सह

‘నీవు భుజించిన తరువాత’ దేవతలు మరుద్గణాలతో కలిసి భుజిస్తారు. శ్రాద్ధంలోని మధ్యభాగాన్ని పథ్యమైన (హితకరమైన) అన్నంతో కలిసి భుజించాలి.

Verse 80

पश्चाद्दत्तं तु तं पिण्डं सह सोमेन भुञ्जते ॥ ब्रह्मणा ह्येवमुक्तास्तु पितृदेवहुताशनाः

తర్వాత ఇచ్చిన ఆ పిండాన్ని సోమునితో కలిసి భుజిస్తారు. బ్రహ్మ ఇలా పలికినందున పితృలు, దేవతలు మరియు హుతాశనుడు (అగ్ని) అలాగే ఆచరిస్తారు.

Verse 81

प्रस्थिताः सह सोमेन देवतास्ता वसुन्धरे ॥ पितृयज्ञं वरारोहे भोक्ष्यन्ति सहिताः सदा

ఓ వసుంధరా! ఆ దేవతలు సోమునితో కలిసి ప్రస్థానమయ్యారు. ఓ వరారోహా! పితృయజ్ఞంలో వారు ఎల్లప్పుడూ కలిసి భుజిస్తారు.

Verse 82

पश्चात्पिण्डान्प्रदद्याच्च दर्भानास्तीर्य भूतले ॥ प्रथमं ब्रह्मणोऽंशाय दद्यात्पिण्डं विधानतः

తర్వాత భూమిపై దర్భలను పరచి పిండాలను సమర్పించాలి. విధి ప్రకారం ముందుగా బ్రహ్ముని అంసానికి (భాగానికి) పిండాన్ని ఇవ్వాలి.

Verse 83

पितामहाय रुद्रांशसम्भूताय तु मध्यमम् ॥ प्रपितामहाय विष्णोस्तु दद्यात्पिण्डं महीतले

భూమిపై మధ్య పిండాన్ని పితామహునికి ఇవ్వాలి; ఆయన రుద్రాంశసంభూతుడని చెప్పబడుతుంది. అలాగే ప్రపితామహునికి విష్ణుతో సంబంధిత పిండాన్ని సమర్పించాలి.

Verse 84

विधिना मन्त्रपूर्वेण श्राद्धं कुर्वन्ति ये नराः ॥ तेषां वरं प्रयच्छन्ति पितरः श्राद्धतर्पिताः

విధి ప్రకారం మంత్రపూర్వకంగా శ్రాద్ధం చేసే వారికి, ఆ శ్రాద్ధంతో తృప్తి చెందిన పితృదేవతలు ప్రసన్నులై వరం ప్రసాదిస్తారు।

Verse 85

मम मायाबलेनैव कृतं श्राद्धं द्विजातिभिः ॥ अपाङ्क्तेयांस्तथा विप्रान्प्रवक्ष्यामि वसुन्धरे

నా మాయాబలంతోనే ద్విజులు శ్రాద్ధం చేశారు; ఓ వసుంధరా, ఇప్పుడు పంక్తిలో కూర్చోవడానికి అనర్హులైన ‘అపాంక్తేయ’ బ్రాహ్మణులను నేను వివరిస్తాను।

Verse 86

नपुंसकाश्चित्रकारा वसुपालविनिन्दकाः ॥ कुनखाः श्यावदन्ताश्च काणाश्च विकटोदऱाः

నపుంసకులు, చిత్రకారులు, వసుపాలుని నిందించేవారు, వికృత నఖాలు కలవారు, నల్లబడిన పళ్లు కలవారు, ఒక కన్ను ఉన్నవారు, వికృత ఉదరం కలవారు—ఇవారు (పంక్తిలో) అనర్హులు।

Verse 87

नर्त्तका गायनाश्चैव तथा रङ्गोपजीविनः ॥ वेदविक्रयिणश्चैव सर्वे याजकयाजकाः

నర్తకులు, గాయకులు, రంగస్థల జీవులు; వేదాన్ని అమ్మేవారు; అలాగే ధనార్థం యాజకత్వం చేసే లేదా చేయించే వారందరూ—ఇవారు (పంక్తిలో) అనర్హులు।

Verse 88

राजोपसेवकाश्चैव वाणिज्यक्रयविक्रयाः ॥ ब्रह्मयोन्यां समुत्पन्नाः सङ्कीर्णा पतिताश्च ये

రాజసేవకులు, వ్యాపారంలో కొనుగోలు-అమ్మకాలు చేసే వారు; అలాగే బ్రాహ్మణ వంశంలో పుట్టి కూడా సంకీర్ణ స్థితిగలవారు లేదా పతితులుగా చెప్పబడినవారు—ఇవారు (పంక్తిలో) అనర్హులు।

Verse 89

असंस्कारप्रवृत्ताश्च शूद्रकर्मोपजीविनः ॥ शूद्रकर्मकरा ये च गणका ग्रामयाजकाः

సంస్కారాలు లేని జీవనంలో ప్రవృత్తులైనవారు, శూద్రస్వభావ కర్మలతో జీవించే వారు, అటువంటి కర్మాలు చేసే వారు, గణకులు (లెక్కగాళ్లు) మరియు గ్రామయాజకులు—ఇవారు శ్రాద్ధంలో అనర్హులని చెప్పబడింది.

Verse 90

दीक्षितः क्रोडपृष्ठश्च यश्च वार्धुषिको द्विजः ॥ विक्रेतारो रसानां च ये च वैश्योपजीविनः

దీక్షితుడు, ‘క్రోడపృష్ట’ అని పిలువబడేవాడు, అలాగే వార్ధుషికుడు (వడ్డీ వ్యాపారి) అయిన ద్విజుడు; రసాలు/మసాలా పదార్థాల విక్రేతలు; మరియు వైశ్యప్రకార జీవికతో జీవించే వారు—ఇవారు కూడా శ్రాద్ధంలో అనర్హులు.

Verse 91

सर्वकर्मकरा ये च सर्वविक्रयिणस्तथा ॥ एतान्न भोजयेच्छ्राद्धे पितरर्थे च वसुन्धरे

అన్ని రకాల పనులు చేసే వారు, అన్ని రకాల వస్తువులు అమ్మే వారు—ఓ వసుంధరా, పితృనిమిత్త శ్రాద్ధంలో వీరికి భోజనం పెట్టకూడదు.

Verse 92

दूराध्वानं गता ये च तत्र कर्मोपजीविनः ॥ रसविक्रयिणश्चैव शैलूषस्तिलविक्रयी

దూర ప్రయాణానికి వెళ్లి అక్కడే పని చేసి జీవించే వారు; రసాలు/మసాలా పదార్థాల విక్రేతలు; శైలూషుడు (నటుడు); మరియు నువ్వుల విక్రేత—ఇవారు కూడా శ్రాద్ధంలో అనర్హులు.

Verse 93

श्राद्धकालमनुप्राप्तं राजसं तं विदुर्बुधाः ॥ अन्ये ये दूषिता देवि द्विजरूपेण राक्षसाः

బుద్ధిమంతులు శ్రాద్ధకాలంలో (ఒక విధమైన) రాజస స్వభావం ఉద్భవించిందని తెలుసుకుంటారు. ఓ దేవీ, ఇంకా ఇతర దూషిత ప్రభావాలు ఉన్నాయి—ద్విజరూపంలో రాక్షసులుగా కనిపించేవారు.

Verse 94

एतन्न पश्येच्छ्राद्धेषु पितृपिण्डेषु माधवि ॥ अपाङ्क्तेयाँस्तथा विप्रान्भुञ्जतः पश्यतो द्विजान्

హే మాధవీ, శ్రాద్ధాలలోను పితృపిండార్పణలోను వీరు ఉండనీయకూడదు; అలాగే అపాంక్తేయులైన (అయోగ్య) బ్రాహ్మణులను, ఇతరులు భుజించుచుండగా చూస్తూ తామూ భుజించే ద్విజులను కూడా వర్జించాలి।

Verse 95

पितरस्तस्य षण्मासं दुःखमृच्छन्ति दारुणम् ॥ न्यस्तपात्रं द्रुतं कुर्यात्प्रायश्चित्तमुभौ धरे

అతని పితృదేవతలు ఆరు నెలలు ఘోరమైన దుఃఖాన్ని అనుభవిస్తారు. కాబట్టి పాత్రాన్ని పక్కన పెట్టి, ఈ భూమిపై వెంటనే ప్రాయశ్చిత్తాన్ని ఆచరించాలి।

Verse 96

धृतं तु जुहुयादग्नावादित्यं चावलोकयेत् ॥ पुनरावपनं कृत्वा पितरं च पितामहान्

నెయ్యిని అగ్నిలో హోమం చేసి, సూర్యుని దర్శించాలి; అనంతరం పునరావపనాన్ని చేసి పితరులను, పితామహులను యథావిధిగా ఆరాధించాలి।

Verse 97

गन्धपुष्पं च धूपं च दद्यादर्घ्यं तिलोदकम् ॥ यथाविधिं च विप्राय भोजयेच्च पुनः शुचिः

సుగంధం, పుష్పాలు, ధూపం సమర్పించి, తిలజలంతో అర్ఘ్యాన్ని అర్పించాలి; తరువాత మళ్లీ శుద్ధుడై నియమానుసారం బ్రాహ్మణునికి భోజనం పెట్టాలి।

Verse 98

पुनश्चान्यत्प्रवक्ष्यामि शृणु तत्त्वेन सुन्दरि ॥ ज्ञानशुद्धेन विप्रेण मन्त्रशुद्धिं यथाविधि

హే సుందరీ, మరొక విషయాన్ని మళ్లీ వివరిస్తాను—తత్త్వంతో విను; నియమానుసారం మంత్రశుద్ధి జ్ఞానశుద్ధుడైన బ్రాహ్మణుని ద్వారా సిద్ధిస్తుంది।

Verse 99

मृतान्नं ये न भुञ्जन्ति कदाचिदपि माधवि ॥ वैश्वदेवेषु दातव्यं श्राद्धेषु च न योजयेत्

హే మాధవీ, ఎవరైతే ఎప్పుడూ మృతసంబంధమైన అన్నాన్ని భుజించరో, ఆ అన్నాన్ని వైశ్వదేవార్పణలో దానమివ్వాలి; శ్రాద్ధకర్మలో మాత్రం వినియోగించకూడదు।

Verse 100

दम्भकारकृतोच्छिष्टं कृत्वा तु नरकं व्रजेत् ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि यथा शुध्यन्ति ते नराः

దంభం, ఆడంబరంవల్ల ఏర్పడిన ఉచ్ఛిష్టాన్ని చేయుటవలన నరకగతి కలుగుతుంది. వారు శుద్ధి పొందే ప్రాయశ్చిత్తాన్ని ఇప్పుడు నేను వివరిస్తాను।

Verse 101

माघमासे तु द्वादश्यां सर्पिर्युक्तं तु पायसम् ॥ स लिहेन्मधुमांसॆन तर्पयित्वा द्विजातयः

మాఘమాస ద్వాదశినాడు నెయ్యి కలిపిన పాయసం సిద్ధం చేసి, ద్విజులను తర్పింపజేసి, (పాఠానుసారం) అతడు దానిని తేనె మరియు మాంసంతో కలిసి లేహనం/సేవనం చేయాలి।

Verse 102

सवत्सां कपिलां दद्यादात्मनः शुद्धिकामुकः ॥ पुनः श्राद्धं प्रकुर्वीत चात्मनः शुभकामुकः

తన శుద్ధిని కోరువాడు దూడతో కూడిన కపిలా (గోధుమవర్ణ) గోవును దానమివ్వాలి; తన మంగళాన్ని కోరుతూ తరువాత మళ్లీ శ్రాద్ధం చేయాలి।

Verse 103

स्नानोऽपलेपनं भूमे कृत्वा विप्रान्प्रमन्त्रयेत् ॥ दन्तकाष्ठं विसृज्यैव ब्रह्मचारी शुचिर्भवेत् ॥

హే భూమీ, స్నానం చేసి లేపనం పూర్తిచేసి విప్రులను మంత్రపూర్వకంగా అభిమంత్రించాలి/ఆహ్వానించాలి; దంతకాష్ఠాన్ని విడిచి బ్రహ్మచారి శుచిగా ఉండాలి।

Verse 104

यत्नेन मिथुनं श्राद्धे भोजयित्वा विसर्ज्जयेत् ॥ अमायां च विशालाक्षि दन्तकाष्ठं न खादयेत् ॥

శ్రాద్ధంలో శ్రద్ధతో ఇద్దరు బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టి తరువాత వారిని వీడనివ్వాలి; అమావాస్యనాడు, ఓ విశాలాక్షి, దంతకాష్ఠం నమలకూడదు।

Verse 105

अमायां तु च यो मूर्खो दन्तकाष्ठं हि खादति ॥ हिंसितो हि भवेत्सोमो देवताः पितरस्तथा ॥

అమావాస్యనాడు దంతకాష్ఠం నమిలే మూర్ఖునివల్ల సోముడు హింసింపబడతాడు; అలాగే దేవతలు మరియు పితృదేవతలకూ హాని కలుగుతుంది।

Verse 106

प्रभातायां तु शर्वर्यामुदिते च दिवाकरे ॥ दिवाकृत्यं ततो गृह्य विप्रस्य विधिपूर्व्वकम् ॥

రాత్రి గడిచిపోయి ఉదయం వచ్చి సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు, దినకర్తవ్యాలను పూర్తిచేసి, విధిపూర్వకంగా బ్రాహ్మణుని వద్దకు వెళ్లాలి।

Verse 107

श्मश्रुकर्म च कर्त्तव्यं नखानां छेदनानि च ॥ स्नापनाभ्यञ्जने दद्यात्पितृभक्तेन सुन्दरी ॥

గడ్డం-మీసాల సంస్కారం మరియు గోళ్ల కత్తిరింపు చేయవలెను; స్నానం మరియు అభ్యంజనానికి పితృభక్తుడు అవసరమైన ద్రవ్యాలను ఇవ్వాలి—ఓ సుందరీ।

Verse 108

पक्वान्नं तत्र वै कार्यं सुविमृष्टं च शुद्धितः ॥ वृत्ते तु तत्र मध्याह्ने श्राद्धारम्भं तु कारयेत् ॥

అక్కడ శుద్ధితో బాగా శుభ్రపరచిన పక్వాన్నాన్ని సిద్ధం చేయాలి; మధ్యాహ్నం వచ్చినప్పుడు అక్కడే శ్రాద్ధాన్ని ప్రారంభించాలి।

Verse 109

आसनं कल्पयित्वा तु आवाह्य तदनन्तरम् ॥ अर्घ्यं दत्त्वा विधानेन गन्धमाल्यैः प्रपूज्य च ॥

ఆసనాన్ని సిద్ధం చేసి, అనంతరం వారిని ఆహ్వానించి; విధి ప్రకారం అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించి, గంధములు మరియు మాలలతో యథావిధిగా పూజించాలి।

Verse 110

धूपं दीपं तथा वस्त्रं तिलोदकमथापि वा ॥ पात्रं च भोजनस्यार्थे विप्राग्रे धारयेत्तथा ॥

ధూపం, దీపం, వస్త్రం అలాగే తిలోదకం; భోజనార్థం పాత్రం కూడా—ఇవన్నీ బ్రాహ్మణుని ముందే ఉంచాలి।

Verse 111

भस्मना मण्डलं कार्यं पङ्क्ति दोषनिवारकम् ॥ अग्निकार्यं ततः कृत्वा अन्नं च परिवेषयेत् ॥

భస్మంతో పంక్తిదోషాన్ని నివారించే మండలాన్ని చేయాలి; తరువాత అగ్నికార్యాన్ని చేసి, అన్నాన్ని వడ్డించాలి।

Verse 112

तत्र कार्यो न सङ्कल्पः पितॄन्नुद्दिश्य सुन्दरी ॥ यथासुखेन भोक्तव्यमिति ब्रूयाद्द्विजं प्रति ॥

అక్కడ, ఓ సుందరీ, పితృలను ఉద్దేశించి సంకల్పం చేయకూడదు; ద్విజునితో ‘యథాసుఖంగా భుజించండి’ అని చెప్పాలి।

Verse 113

रक्षोघ्नमन्त्रपाठांश्च श्रावयीत विचक्षणः ॥ तृप्तं तु ब्राह्मणं दत्त्वा दद्याद्वै विकिरं ततः ॥

విచక్షణుడు రక్షోఘ్న మంత్రపాఠాలను వినిపించాలి; తరువాత బ్రాహ్మణుని తృప్తిపరచి, అనంతరం వికిరాన్ని సమర్పించాలి।

Verse 114

उत्तरीयासनं दत्त्वा पिण्डप्रश्नं तु कारयेत् ॥ दक्षिणाभिमुखो भूत्वा दर्भानास्तीर्य भूतले ॥

ఉత్తరీయ వస్త్రము మరియు ఆసనము ఇచ్చి, అనంతరం పిండసంబంధ ప్రశ్న (విధి విచారణ) చేయించాలి. దక్షిణాభిముఖుడై నేలపై దర్భలను పరచాలి.

Verse 115

पिण्डदानं प्रकुर्वीत पित्रादित्रितये तथा ॥ पिण्डानां पूजनं कार्यं तन्तुवृद्ध्यै यथाविधि ॥

తండ్రి మొదలైన పితృత్రయానికి పిండదానం చేయాలి. వంశపరంపర వృద్ధి కోసం విధివిధానంగా పిండాల పూజ చేయవలెను.

Verse 116

ब्राह्मणस्य च हस्ते तु दद्यादक्षय्यमात्मवान् ॥ दक्षिणाभिः प्रतोष्यापि स्वस्ति वाच्यं विसर्जयेत् ॥

ఆత్మనియముడు బ్రాహ్మణుని చేతిలో అక్షయ దానాన్ని ఉంచాలి. దక్షిణతో సంతృప్తిపరచి, ‘స్వస్తి’ వాక్యాలు పలికి పంపివేయాలి.

Verse 117

पिण्डास्त्रयस्तु वसुधे यावत्तिष्ठन्ति भूतले ॥ अप्यायमानाः पितरस्तावत्तिष्ठन्ति वै गृहे ॥

ఓ వసుధా! మూడు పిండాలు నేలపై ఉన్నంతకాలం, తృప్తిపొందుతున్న పితరులు అంతకాలం గృహంలోనే నివసిస్తారు.

Verse 118

वैष्णवी काश्यपी चेति अक्षया चेति नामतः ॥ भक्षयेत्प्रथमं पिण्डं पत्न्यै देयं तु मध्यमम् ॥

వాటికి ‘వైష్ణవీ’, ‘కాశ్యపీ’, ‘అక్షయా’ అనే నామాలు. మొదటి పిండాన్ని తాను భక్షించాలి; మధ్య పిండాన్ని భార్యకు ఇవ్వాలి.

Verse 119

तृतीयमुदके दद्याच्छ्राद्धे एवं विधिः स्मृतः ॥ पितृदेवांश्च विसृजेत् ततश्च प्रणमेत् तान् ॥

మూడవ భాగాన్ని నీటిలో అర్పించాలి—శ్రాద్ధంలో ఇదే విధి అని స్మృతిలో చెప్పబడింది. తరువాత పితృదేవతలను విసర్జించి, అనంతరం వారికి నమస్కరించాలి.

Verse 120

एवं दत्तेन तुष्यन्ति पितृदेवा न संशयः ॥ दीर्घायुष्यं प्रयच्छन्ति पुत्रपौत्रधनानि च ॥

ఈ విధంగా ఇచ్చిన అర్పణంతో పితృదేవతలు తృప్తి చెందుతారు—సందేహం లేదు. వారు దీర్ఘాయుష్షును, అలాగే పుత్రులు, పౌత్రులు మరియు ధనాన్ని ప్రసాదిస్తారు.

Verse 121

ज्ञानोत्तमेषु विप्रेषु दद्याच्छ्राद्धं विधानतः ॥ अन्यथा तत्तु वै श्राद्धं निष्फलं नास्ति संशयः ॥

జ్ఞానంలో ఉత్తములైన విప్రులకు విధిపూర్వకంగా శ్రాద్ధం అర్పించాలి. లేకపోతే ఆ శ్రాద్ధం నిశ్చయంగా ఫలహీనమే—సందేహం లేదు.

Verse 122

मन्त्रहीनं क्रियाहीनं यः श्राद्धं कुरुते द्विजः ॥ मद्भक्तस्यासुरेन्द्रस्य फलं भवति भागतः ॥

మంత్రాలు లేక, క్రియలు లేక శ్రాద్ధం చేసే ద్విజుని ఫలం భాగంగా నా భక్తుడైన అసురేంద్రునికి చెందుతుంది.

Verse 123

उद्धरेद्यदि पात्रं तु ब्राह्मणो ज्ञानवर्जितः॥ राक्षसैर्ह्रियते तच्च भुञ्जतस्तस्य सुन्दरि॥

జ్ఞానం లేని బ్రాహ్మణుడు పాత్రస్థానాన్ని స్వీకరిస్తే, ఓ సుందరీ, అతడు భుజిస్తున్నప్పుడు ఆ అర్పణాన్ని రాక్షసులు హరించుకుంటారు.

Verse 124

एतत्ते कथितं भद्रे पितृकार्यमनुत्तमम्॥ उत्पतिश्चैव दानं च यत्पुण्यं कथितं तव॥

హే భద్రే! పితృకార్యమనే ఈ అనుత్తమ విధి నీకు చెప్పబడింది; అలాగే ఫలోత్పత్తి మరియు దానంతో సంబంధించిన పుణ్యమూ నీకు వివరించబడింది.

Verse 125

अपरं चापि वसुधे किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि।

ఇంకా, హే వసుధా! నీవు మరేమి వినాలని కోరుకుంటున్నావు?

Verse 126

करिष्यन्ति च ये श्राद्धं श्रद्धया ज्ञानिनो जनाः॥ तत्सर्वं कथयिष्यामि श्रूयतां शुभ लोचने॥

శ్రద్ధతో శ్రాద్ధం చేయబోయే జ్ఞానులు—వారి విషయమంతా నేను చెప్పుదును; హే శుభలోచనే, వినుము.

Verse 127

तस्करा लेखकाऱाश्च याजका रङ्गकारकाः॥ शौलिका गिरिका ये च दाम्भिका ये च माधवि॥

హే మాధవీ! దొంగలు, లేఖకులు, యాజకులు, రంగస్థల కళాకారులు; అలాగే శౌలికులు, గిరికులు, దంభికులు.

Verse 128

प्रेतान्नं भुञ्जमानास्तु श्राद्धमर्हन्ति ये द्विजाः॥ तेषां दोषं प्रवक्ष्यामि भुक्तं भोजयते तु सः॥

‘ప్రేతాన్నం’ భుజిస్తూ కూడా శ్రాద్ధభోజనానికి అర్హులుగా భావించబడే ద్విజుల దోషాన్ని నేను చెప్పుదును; అతడు భుక్తమైనదే ఇతరులకు భోజనంగా పెడతాడు.

Verse 129

स्वागतं च तथा कृत्वा पाद्यार्थं सलिलं शुचि॥ पाद्यं दत्त्वा तु विप्राय गृहस्याभ्यन्तरं नयेत्॥

యథావిధిగా స్వాగతం చేసి పాదప్రక్షాళనార్థం శుచిజలాన్ని సమర్పించాలి. బ్రాహ్మణునికి పాద్యం ఇచ్చి అతనిని గృహాంతరంలోకి నడిపించాలి.

Verse 130

उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा दद्याच्छान्त्युदकानि च॥ प्रणम्य शिरसा भूमौ निवापस्य च धारिणीः॥

జలాన్ని స్పర్శించి శుచిగా మారి శాంత్యుదకాలను కూడా ఇవ్వాలి. తరువాత శిరస్సుతో భూమికి నమస్కరించి నివాపసంబంధి ధారిణులను గౌరవించాలి.

Verse 131

वेदविद्याव्रतस्नातो सुविमृष्टान्नभोजकः॥ ईदृशान्भोजयेच्छ्राद्धे पितृयज्ञेषु माधवि॥

వేదవిద్యలో నిపుణుడై, వ్రతాచరణ చేసి స్నాతుడై, శుద్ధంగా సిద్ధమైన అన్నం భుజించేవాడైనవాడు—హే మాధవీ, శ్రాద్ధంలోను పితృయజ్ఞాలలోను అటువంటి వారినే భోజింపజేయాలి.

Verse 132

प्रणम्य शिरसा देवीर्निर्वापस्य च धारिणीः॥ वैष्णवी काश्यपी चेति अजया चेति नामतः॥

శిరస్సు వంచి నివాపధారిణీ దేవతలకు నమస్కరించాలి—నామంగా: వైష్ణవీ, కాశ్యపీ, అజయా.

Verse 133

अज्ञानतमसारूढा निकृतिज्ञाः शठास्तथा ॥ स्नेहपाशशतेनैव पच्यन्ते नरके नराः

అజ్ఞానాంధకారంలో మునిగిపోయి, కపటాన్ని తెలిసినవారై, మోసగాళ్లుగా ఉండే మనుష్యులు—ఆసక్తి అనే వందల పాశాలతో బంధింపబడి నరకంలో దహించబడతారు.

Verse 134

षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च ॥ सोमलोकेषु मोदन्ते क्षुत्तृड्भ्यां च विवर्जिताः

అరవై వేల సంవత్సరాలు మరియు మరొక అరవై వందల సంవత్సరాలు వారు సోమలోకాలలో ఆనందిస్తారు; ఆకలి, దాహం లేనివారై ఉంటారు।

Verse 135

पुनश्चान्यत्प्रवक्ष्यामि पितृयज्ञेषु सुन्दरी ॥ दद्याद्वै ब्राह्मणमुखे नाग्नौ तु जुहुयात्क्वचित्

ఓ సుందరీ, పితృయజ్ఞాల విషయమై నేను మరొకటి చెబుతున్నాను—దానం బ్రాహ్మణుని ముఖమునకు (అంటే బ్రాహ్మణునికే) ఇవ్వాలి; అగ్నిలో ఎప్పుడూ హవనం చేయకూడదు।

Verse 136

दृष्ट्वा पितामहं देवं प्रणम्य सहसा क्षितौ ॥ अत्रिपुत्रेण सोमेन भाषितो वै पितामहः

దివ్య పితామహుని దర్శించి, వెంటనే భూమిపై ప్రణమించి, అత్రిపుత్రుడైన సోముడు పితామహునితో నిజంగా సంభాషించాడు।

Verse 137

ब्राह्मणानां हितार्थाय निर्मिता विष्णुमायया ॥ तर्पिताः पितृयज्ञेषु पितरोऽजीर्णपीडिताः

బ్రాహ్మణుల హితార్థం కోసం ఇది విష్ణుమాయచే నిర్మితమైంది; పితృయజ్ఞాలలో పితరులు తృప్తి పొందుతారు—ప్రత్యేకించి అజీర్ణ బాధతో ఉన్నప్పుడు।

Verse 138

एवं तु प्रथमं श्राद्धं दद्यादग्नेरवसुन्धरे ॥ उद्दिश्य च पितॄन्देवी तर्पयित्वा द्विजातयः

ఓ వసుంధరా, ఈ విధంగా అగ్నిహోమం నుండి వేరుగా మొదటి శ్రాద్ధాన్ని ఇవ్వాలి; ఓ దేవీ, పితరులను ఉద్దేశించి తర్పణం చేసి ద్విజులు తదుపరి కర్మను కొనసాగించాలి।