Adhyaya 190: Determinative Exposition on Śrāddha and the Pitṛyajña (Ancestral Offering)

Verse 1

अथ श्राद्धपितृयज्ञनिश्चयप्रकरणम् ॥ धरण्युवाच ॥ देवमानुषतिर्यक्षु प्रेतेषु नरकेषु च ॥ आयान्ति जन्तवः केचिद्भूत्वा गच्छन्ति चापरे

अथ श्राद्धपितृयज्ञनिश्चयप्रकरणम्। धरण्युवाच—देवमानुषतिर्यक्षु प्रेतेषु नरकेषु च, केचिज्जन्तव आयान्ति, भूत्वा गच्छन्ति चापरे॥

Verse 2

स्वप्नोपममिमं लोकं ह्यात्मकर्म शुभाशुभम् ॥ वर्तते तिष्ठते देव तव मायाबलैर्जगत्

स्वप्नोपम इमं लोकं हि; आत्मकर्म शुभाशुभं वर्तते। देव, तव मायाबलैर्जगत् वर्तते तिष्ठति च॥

Verse 3

क एते पितरो देव श्राद्धं भोक्ष्यन्ति योगतः ॥ आत्मकर्मवशाल्लोके गतिः पञ्चसु वर्तते ॥

के एते पितरो देव, श्राद्धं योगतः भोक्ष्यन्ति? आत्मकर्मवशाल्लोके गतिः पञ्चसु वर्तते॥

Verse 4

कथं तं पिण्डसङ्कल्पं मासे मासे नियोजयेत् ॥ के भवन्ति च भोक्तारः श्राद्धे पिण्डान्पितृक्रियाः ॥

कथं तं पिण्डसङ्कल्पं मासे मासे नियोजयेत्? के च भवन्ति भोक्तारः श्राद्धे—येषां पिण्डाः पितृक्रियाश्च क्रियन्ते?

Verse 5

निश्चयं श्रोतुमिच्छामि परं कौतूहलं हि मे ॥ पृथिव्या एवमुक्तस्तु देवो नारायणो हरिः ॥

निश्चयं श्रोतुमिच्छामि; परं कौतूहलं हि मे। इति पृथिव्या उक्तो देवो नारायणो हरिः प्रत्युत्तराय समुपस्थितः।

Verse 6

वराहरूपी भगवान्प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे वरारोहे सर्वधर्मव्यवस्थिते ॥

वराहरूपी भगवान् प्रत्युवाच वसुन्धराम्। श्रीवराह उवाच—साधु भूमे वरारोहे सर्वधर्मव्यवस्थिते।

Verse 7

कथयिष्यामि ते देवि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ ये ते भवन्ति भोक्तारः पितृयज्ञेषु माधवि ॥

कथयिष्यामि ते देवि यन्मां त्वं परिपृच्छसि। ये ते भवन्ति भोक्तारः पितृयज्ञेषु माधवि।

Verse 8

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः ॥ क्रियते पिण्डसङ्कल्पो मासे ह्येकदिने तथा ॥

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः। एतेषां पिण्डसङ्कल्पो मासे ह्येकदिने क्रियते।

Verse 9

ज्ञात्वा नक्षत्रसंयोगं पितृपक्षे ह्युपागते ॥ तिथिं पर्वं विजानीयाद्येषु दत्तं महत्फलम् ॥

पितृपक्षे समुपस्थिते नक्षत्रसंयोगं ज्ञात्वा, यासु तिथिषु पर्वसु च दत्तं महत्फलं भवति ताः तिथीः पर्वाणि च सम्यग्विजानीयात्।

Verse 10

केचिद्यजन्ति यज्ञं वै ब्रह्मयज्ञं द्विजातयः ॥ केचिद्यजन्ति सुभगे देवयज्ञं हुताशने ॥

केचिद्द्विजातयः ब्रह्मयज्ञं नाम यज्ञं वै यजन्ति; केचिदपि सुभगे, हुताशने देवयज्ञं हवनैः सम्यग्यजन्ति।

Verse 11

केचिच्च भूतयज्ञेन वर्त्तयन्ति सुमध्यमे ॥ केचिन्मनुष्ययज्ञेन पूजयन्ति गृहाश्रमे ॥

केचिद्भूतयज्ञेन वर्तयन्ति, सुमध्यमे; केचिन्मनुष्ययज्ञेन गृहाश्रमे पूजयन्ति च।

Verse 12

पितृयज्ञं च भो देवि शृणु वक्ष्यामि निश्चयम् ॥ ये यजन्ति वरारोहे क्रतूनेकशतैरपि ॥

पितृयज्ञं च, भो देवि, शृणु—निश्चयं वक्ष्यामि; ये वरारोहे क्रतून् एकशतैरपि यजन्ति तेषामपि विषये।

Verse 13

सर्वे ते मयि वर्तन्ते सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ अग्निर्मुखं च देवानां हव्यकव्येषु माधवि ॥

सर्वे ते मयि वर्तन्ते—सत्यमेतत् ते ब्रवीमि; हव्यकव्येषु, हे माधवि, अग्निर्देवानां मुखं कथ्यते।

Verse 14

उत्तरोग्निरहं चैव दक्षिणाग्निरहं तथा ॥ अहम् आहवनीयोऽग्निः सर्वयज्ञेषु सुन्दरि ॥

अहमेवोत्तराग्निः, अहमेव दक्षिणाग्निस्तथा। सर्वयज्ञेषु सुन्दरि, अहमेवाहवनीयाग्निः॥

Verse 15

पावनः पावकश्चैव अहमेव व्यवस्थितः ॥ सर्वेष्वेव तु कार्येषु देवसत्रेषु माधवि ॥

पावनः पावकश्चाहमेव प्रतिष्ठितः। सर्वेषु कार्येषु देवसत्रेषु च, हे माधवि॥

Verse 16

वैश्वदेवे नियुञ्जीत ब्रह्मचारी शुचिः सदा ॥ भिक्षुको देवतीर्थेषु वानप्रस्थो यतिस्तथा ॥

वैश्वदेवे ब्रह्मचारिणं शुचिं सदा नियुञ्जीत। देवतीर्थेषु भिक्षुकं, वानप्रस्थं यतिं तथा॥

Verse 17

एतान्न भोजयेच्छ्राद्धे देवतीर्थेषु पूजयेत् ॥ व्रतस्थान्संप्रवक्ष्यामि श्राद्धमर्हन्ति ये द्विजाः ॥

एतान् श्राद्धे न भोजयेत्; देवतीर्थेषु तु पूजयेत्। व्रतस्थान् प्रवक्ष्यामि—ये द्विजाः श्राद्धमर्हन्ति॥

Verse 18

उत्तमो गृहसन्तुष्टः क्षान्तो दान्तो जितेन्द्रियः ॥ उदासीनः सत्यसन्धः श्रोत्रियो धर्मपाठकः ॥

उत्तमो गृहसन्तुष्टः क्षान्तो दान्तो जितेन्द्रियः। उदासीनः सत्यसन्धः श्रोत्रियो धर्मपाठकः॥

Verse 19

दत्त्वा हुताशनायादौ देवतीर्थेषु सुन्दरि ॥ मुखेषु पश्चाद्ब्राह्मणस्य पित्रे दद्याद्यथाविधि ॥

हुताशनायादौ देवतीर्थेषु, सुन्दरि, दत्त्वा; ततः पश्चाद् विधिपूर्वकं ब्राह्मणस्य मुखेषु, अनन्तरं पित्रे दद्याद् यथाविधि।

Verse 20

चतुर्णामेव वर्णानां यद्यथा श्राद्धमर्हति ॥ तथा विधिः प्रयोक्‍तव्यः पितृयज्ञेषु सुन्दरि ॥

चतुर्णामेव वर्णानां यद्यथा श्राद्धमर्हति, सुन्दरि; तथा एव विधिः पितृयज्ञेषु प्रयोक्‍तव्यः।

Verse 21

यन्न पश्यन्ति ते भोज्यं श्वानः कुक्कुटसूकराः ॥ ब्राह्मणाश्चाप्यपांक्तेया नराः संस्कारवर्जिताः ॥

यद् भोज्यं श्वानः कुक्कुटसूकराः न पश्यन्ति, तथा ब्राह्मणाश्चाप्यपांक्तेया नराः संस्कारवर्जिताः—एतेषां सन्निधौ श्राद्धं न कर्तव्यम्।

Verse 22

सर्वकर्मकरा ये च सर्वभक्षाश्च ये नराः ॥ एताञ्छ्राद्धे न पश्येत्तु पितृयज्ञेषु सुन्दरि ॥

सर्वकर्मकरा ये च सर्वभक्षाश्च ये नराः—एतान् श्राद्धे न पश्येत्, पितृयज्ञेषु च, सुन्दरि।

Verse 23

एते पश्यन्ति यच्छ्राद्धं तच्छ्राद्धं राक्षसं विदुः ॥ मया प्रकल्पितो भागो बलये पूर्वमेव तु

एते यच्छ्राद्धं पश्यन्ति, तच्छ्राद्धं राक्षसं विदुः; मया तु बलये पूर्वमेव भागः प्रकल्पितः।

Verse 24

हृतं यदा तु त्रैलोक्यं शक्रस्यार्थे त्रिविक्रमॆ ॥ एवं श्राद्धं प्रतीक्षन्ति मन्त्रहीनमविक्रियम्

यदा त्रिविक्रमप्रसङ्गे शक्रार्थं त्रैलोक्यं हृतं, तथैव मन्त्रहीनम् अविक्रियम् श्राद्धं प्रतीक्षन्ते।

Verse 25

वर्जनीया बुधैरेते पितृयज्ञेषु सुन्दरि ॥ प्रच्छन्नं भोजयेच्छ्राद्धे तर्पयित्वा द्विजं शुचिः

एते बुधैः पितृयज्ञेषु वर्जनीयाः, सुन्दरि। श्राद्धे तु प्रच्छन्नं भोजयेत्; शुचिः सन् द्विजं तर्पयित्वा।

Verse 26

पितॄींस्तत्राह्वयेद्भूमे मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥ पिण्डास्त्रयः प्रदातव्याः सह व्यञ्जनसंयुताः

तत्र भूमे पितॄन् मन्त्रैः विधिपूर्वकम् आह्वयेत्। पिण्डास्त्रयः सह व्यञ्जनसंयुताः प्रदातव्याः।

Verse 27

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः ॥ अपसव्येन दातव्यं मासिमासि तिलोदकम्

पिता पितामहः प्रपितामहश्च—एतेषां मासिमासि तिलोदकं अपसव्येन दातव्यम्।

Verse 28

एवं दत्तेन प्रीयन्ते पितरश्च न संशयः ॥ परमात्मा शरीरस्थो देवतानां मया कृतः

एवं दत्तेन पितरः प्रीयन्ते न संशयः। परमात्मा शरीरस्थो देवतानां मया कृतः (अन्तर्यामीरूपेण)।

Verse 29

त्रयस्तत्र वरारोहे देवगात्राद्विनिःसृताः ॥ पितृदेवा भविष्यन्ति भोक्तारः पितृपिण्डकान्

तत्र वरारोहे देवगात्राद्विनिःसृतास्त्रयः पितृदेवा भविष्यन्ति, पितृपिण्डकानां भोक्तारो भवन्ति।

Verse 30

देवतासुरगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ॥ छिद्रं श्राद्धेऽस्य पश्यन्ति वायुभूता न संशयः

देवतासुरगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः वायुभूताः श्राद्धेऽस्य छिद्रं पश्यन्ति, न संशयः।

Verse 31

पितृयज्ञं विशालाक्षि ये कुर्वन्ति विदो जनाः ॥ आयुः कीर्तिं बलं तेजो धनपुत्रपशुस्त्रियः

विशालाक्षि, ये विदो जनाः पितृयज्ञं कुर्वन्ति, ते आयुः कीर्तिं बलं तेजो धनपुत्रपशुस्त्रियश्च प्राप्नुवन्ति।

Verse 32

ददन्ते पितरस्तस्य आरोग्यं नात्र संशयः ॥ आत्मकर्मवशाल्लोकान् प्राप्नुवन्तीह शोभनान्

तस्य पितर आरोग्यं ददन्ति, नात्र संशयः। आत्मकर्मवशात् शोभनान् लोकानिह प्राप्नोति।

Verse 33

तिर्यग्भ्यश्च विमुच्यन्ते प्रेतभावेन मानवाः ॥ नरके पच्यमानानां त्राता भवति मानवः ॥

तिर्यग्भ्यश्च विमुच्यन्ते मानवाः प्रेतभावेन; नरके पच्यमानानां त्राता भवति मानवः।

Verse 34

पूजकः पितृदेवानां सर्वकालं गृहाश्रमे ॥ द्विजातींस्तर्पयित्वा तु पूर्णेन विधिना नरः ॥

गृहाश्रमस्थितो नरः सर्वकालं पितृदेवानां पूजको भवेत्। द्विजातीन् तर्पयित्वा च पूर्णविधिना तदनुष्ठानं कुर्यात्॥

Verse 35

अक्षय्यं तस्य मन्यन्ते पितरः श्राद्धतर्पिताः ॥ नरा ये पितृभक्तास्ते प्राप्नुवन्ति परां गतिम् ॥

श्राद्धेन तर्पिताः पितरस्तस्य दानमक्षय्यं मन्यन्ते। ये च पितृभक्ताः नरास्ते परां गतिं प्राप्नुवन्ति॥

Verse 36

सात्विकं शुक्लपन्थानमेतॆ यान्ति विदो जनाः ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि शृणु तत्त्वेन सुन्दरि ॥

एते विदो जनाः सात्विकं शुक्लपन्थानं यान्ति। पुनरन्यत् प्रवक्ष्यामि—तत्त्वेन शृणु सुन्दरि॥

Verse 37

कल्पान्तं पच्यमानापि त्रायन्ते येन मानवाः ॥ तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च कदाचिदपि सुन्दरि ॥

कल्पान्तं पच्यमानाः अपि येन उपायेन मानवाः त्रायन्ते। तेषां पुत्राः पौत्राश्च कदाचिदपि सुन्दरि (तदनुग्रहं लभन्ते)॥

Verse 38

मुंचन्ति जलबिन्दूंश्च अमां प्राप्य जलाशये ॥ तेनैव भविता तृप्तिस्तेषां निरयगामिनाम् ॥

अमावास्यां जलाशये प्राप्य जलबिन्दूनपि मुञ्चन्ति। तेनैव निरयगामिनां तेषां तृप्तिर्भवति॥

Verse 39

ये वै श्राद्धं प्रकुर्वन्ति तर्पयित्वा द्विजातयः ॥ दत्त्वा तिलोदकं पिण्डान् पितृभ्यो भक्तिभावतः ॥

ये द्विजातयः श्राद्धं प्रकुर्वन्ति, तर्पणं कृत्वा, भक्तिभावतः पितृभ्यः तिलोदकं पिण्डांश्च दत्त्वा—

Verse 40

निरयात्तेऽपि मुच्यन्ते तृप्तिर्भवति चाक्षया ॥ गृह्य चोदुम्बरं पात्रं कृत्वा तत्र तिलोदकम् ॥

तेऽपि निरयात् मुच्यन्ते, तृप्तिश्च अक्षया भवति। उदुम्बरपात्रं गृहीत्वा तत्र तिलोदकं कृत्वा—

Verse 41

विप्राणां वचनं कृत्वा यथाशक्त्या च दक्षिणा ॥ देया तेषां तु विप्राणां पितॄणां मोक्षणाय च ॥

विप्राणां वचनं कृत्वा, यथाशक्त्या दक्षिणा देया; सा तु तेषां विप्राणां पितॄणां मोक्षणाय च देया।

Verse 42

देयो नीलो वृषस्तत्र नरकार्त्तिविनाशनः ॥ नीलषण्डस्य लाङ्गूले तोयमप्युद्धरेद्यदि ॥

तत्र नीलो वृषो देयः, नरकार्त्तिविनाशनः। नीलषण्डस्य लाङ्गूले तोयमपि उद्धरेत् यदि—

Verse 43

षष्टिवर्षसहस्राणि पितरस्तेन तर्पिताः ॥ मुक्तमात्रेण शृङ्गेण नीलषण्डेन सुन्दरि ॥

षष्टिवर्षसहस्राणि पितरस्तेन तर्पिताः; मुक्तमात्रेण शृङ्गेण नीलषण्डेन, सुन्दरि।

Verse 44

उद्धृतो यदि सुश्रोणि पङ्कः शृङ्गेण तेन च ॥ बान्धवाः पितरस्तस्य निरये पतितास्तु ये ॥

यदि, सुश्रोणि, तेन शृङ्गेण पङ्कः उद्धृतो भवति, तदा तस्य बान्धवाः पितरश्च ये निरये पतिताः, ते उद्धृताः (मोचिताः) इति बोध्यम्।

Verse 45

तानुद्धृत्य वरारोहे सोमलोकं स गच्छति ॥ मुक्तेन नीलषण्डेन यत्पुण्यं जायते भुवि ॥

तान् उद्धृत्य, वरारोहे, स सोमलोकं गच्छति। मुक्तेन नीलषण्डेन भुवि यत् पुण्यं जायते—

Verse 46

एष धर्मो गृहस्थानां पुत्रपौत्रसमन्विताः ॥ त्रातारश्च भविष्यन्ति वर्तयन्तो यथासुखम् ॥

एष धर्मो गृहस्थानां—पुत्रपौत्रसमन्विताः सन्तः, यथासुखं वर्तयन्तः, त्रातारश्च भविष्यन्ति।

Verse 47

पिपीलिकादिभूतानि जङ्गमाश्च विहङ्गमाः ॥ उपजीवन्ति सुश्रोणि गृहस्थेषु न संशयः ॥

पिपीलिकादिभूतानि जङ्गमाश्च विहङ्गमाः, सुश्रोणि, गृहस्थेषु उपजीवन्ति—न संशयः।

Verse 48

एवं गृहाश्रमो मूलं धर्मस्तत्र प्रतिष्ठितः ॥ मासिमासि तु ये श्राद्धं प्रकुर्वन्ति गृहाश्रमे ॥

एवं गृहाश्रमो मूलं; धर्मस्तत्र प्रतिष्ठितः। ये च गृहाश्रमे मासिमासि श्राद्धं प्रकुर्वन्ति—

Verse 49

तिथौ पर्वणि ये चैव स्वपितॄींस्तारयन्ति वै ॥

तिथौ पर्वणि च ये स्वपितॄन् तारयन्ति वै—

Verse 50

न यज्ञदानाध्ययनोपवासैस्तीर्थाभिषेकैरपि चाग्निहोत्रैः ॥ दानैरनेकैर्विधिसम्प्रदत्तैर्न तत्फलं श्राद्धगृहस्य धर्मे ॥

न यज्ञदानाध्ययनोपवासैः, न तीर्थाभिषेकैरपि चाग्निहोत्रैः। दानैरनेकैर्विधिसम्प्रदत्तैः, न तत्फलं श्राद्धगृहस्य धर्मे॥

Verse 51

पितरो निर्गतास्तत्र ब्रह्मविष्णुशरीरगाः ॥ पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः ॥

पितरो निर्गतास्तत्र ब्रह्मविष्णुशरीरगाः। पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः॥

Verse 52

एवं क्रमेण वै तत्र पितृदेवा वसुन्धरे ॥ देवताः कश्यपोत्पन्ना श्राद्धेषु विनियोजिताः ॥

एवं क्रमेण वै तत्र वसुन्धरे पितृदेवाः। देवताः कश्यपोत्पन्ना श्राद्धेषु विनियोजिताः॥

Verse 53

तत एते न जानन्ति देवाः शक्रपुरोगमाः ॥ ईश्वरश्च न जानाति आत्मदेहविनिःसृताः ॥

तत एते न जानन्ति देवाः शक्रपुरोगमाः। ईश्वरश्च न जानाति आत्मदेहविनिःसृताः॥

Verse 54

न च ब्रह्मा विजानाति निःसृतो मम मायया ॥ एवं मायामयौ भूमौ ब्रह्मरुद्रौ बहिष्कृतौ ॥

न च ब्रह्मा अपि तं विजानाति, मम मायया निःसृतत्वात्। एवं हे भूमे, मायामयौ ब्रह्मरुद्रौ बहिष्कृतौ स्थितौ॥

Verse 55

कृत्वा वै पिण्डसङ्कल्पं दर्भानास्तीर्य भूतले ॥ तेन ते पितृपिण्डेन पितृदेवा वसुन्धरे ॥

वै पिण्डसङ्कल्पं कृत्वा दर्भान् भूतले आस्तीर्य। तेन पितृपिण्डेन, हे वसुन्धरे, पितृदेवाः सम्यक् सेविताः॥

Verse 56

अजीर्णेनाभिपीड्यन्ते भुज्यन्ते न च सुन्दरि ॥ ततो दुःखेन सन्तप्ताः पद्यन्ते सोममेव च ॥

अजीर्णेनाभिपीड्यन्ते, न च भुज्यन्ते हे सुन्दरि। ततः दुःखेन सन्तप्ताः सोममेवोपयान्ति च॥

Verse 57

दृष्टाः सोमेन सुष्रोणि देवताजीर्णपीडिताः ॥ स्वागतेनाथ वाक्येन पूजितास्तदनन्तरम् ॥

सोमेन दृष्टाः सुष्रोणि देवता अजीर्णपीडिताः। स्वागतेन वचसा तदनन्तरं पूजिताः॥

Verse 58

सोम उवाच ॥ देवताः कस्य चोत्पन्ना दुखिताः केन हेतुना ॥ एवं तु भाषमाणस्य सोमस्य तदनन्तरम् ॥

सोम उवाच—देवताः कस्य चोत्पन्नाः? दुखिताः केन हेतुना? इति सोमस्य एवं भाषमाणस्य तदनन्तरम्॥

Verse 59

श्राद्धे नियुक्तास्तैस्तु पितृपिण्डेन तर्पिताः ॥ अजीर्णं जायते सोम तेन वै दुःखिता वयम् ॥

श्राद्धे तैर्नियुक्ता वयं पितृपिण्डेन तर्पिताः। सोम, अजीर्णं जायते; तेनैव वयं दुःखिताः॥

Verse 60

सोम उवाच ॥ सखा चाहं भविष्यामि त्रयाणां च चतुर्थकः ॥ सहितास्तत्र गच्छामो यथा श्रेयो भविष्यति ॥

सोम उवाच—अहं च सखा भविष्यामि, त्रयाणां च चतुर्थकः। सहितास्तत्र गच्छामो यथा श्रेयो भविष्यति॥

Verse 61

एवमुक्तास्तु सोमेन पितृदेवास्तदन्तरे ॥ सोमं सोमेन गच्छन्ति श्रेयस्कामा वसुन्धरे ॥

एवमुक्तास्तु सोमेन पितृदेवास्तदन्तरे। सोमेन सह गच्छन्ति श्रेयस्कामा वसुन्धरे॥

Verse 62

ऊचुस्ते सोममेवापि वाक्यं नः श्रूयतामिति ॥ त्रयस्तु पितरो देवा ब्रह्मविष्णुहरोद्भवाः ॥

ऊचुस्ते सोममेवापि—वाक्यं नः श्रूयतामिति। त्रयस्तु पितरो देवा ब्रह्मविष्णुहरोद्भवाः॥

Verse 63

शरण्यं शरणं देवं ब्रह्माणं पद्मसम्भवम् ।। मेरुशृङ्गे सुखासीनं ब्रह्मर्षिगणसेवितम्

शरण्यं शरणं देवं ब्रह्माणं पद्मसम्भवम्। मेरुशृङ्गे सुखासीनं ब्रह्मर्षिगणसेवितम्॥

Verse 64

य एते पितरो देव दुःखिताजीरनपीडिताः ।। आगताः शरणं चात्र सोमं सोमेन सत्तम

हे देव, एते पितरः दुःखिताः जीर्णपीडिताश्च, सोमेन सह अत्र शरणं प्राप्ताः; हे सोमश्रेष्ठ।

Verse 65

यथा नश्यन्ति जीर्णानि तथा कुरु पितामह ।। मुहूर्तं ध्यानमास्थाय ईश्वरं च ददर्श ह

यथा जीर्णानि वस्तूनि नश्यन्ति तथा कुरु, हे पितामह। ततः स मुहूर्तं ध्यानमास्थाय ईश्वरं ददर्श।

Verse 66

उवाच वचनं तत्र ब्रह्मा योगीश्वरं प्रति ।। एते ते पितरो देव दुःखिताजीरनपीडिताः

तत्र ब्रह्मा योगीश्वरं प्रति वचनमुवाच—हे देव, एते ते पितरः दुःखिताः जीर्णपीडिताश्च।

Verse 67

आगताः शरणं चात्र सोमेन सहिताः मम ।। आचक्ष्व निर्मिता येन यथा श्रेयो भवेत् तव

सोमेन सहिताः मम अत्र शरणमागताः। आचक्ष्व—येन निर्मिताः, यथा तव श्रेयो भवेत्।

Verse 68

ब्रह्मणा चैवमुक्तस्तु ईश्वरः परमेश्वरः ।। मुहूर्तं ध्यानमास्थाय दिव्यं योगं च माधवि

ब्रह्मणा एवमुक्तः परमेश्वर ईश्वरः मुहूर्तं ध्यानमास्थाय, हे माधवि, दिव्यं योगं समापद्यत।

Verse 69

पश्यते ईश्वरं तत्र योगवेदाङ्गनिर्मितम् ।। विस्मयं परमं गत्वा ब्रह्माणं वाक्यमब्रवीत्

तत्र स योगवेदाङ्गनिर्मितम् ईश्वरं पश्यति स्म। परमविस्मयं गत्वा स ब्रह्माणं प्रति वाक्यमब्रवीत्॥

Verse 70

निर्मिता विष्णुना ब्रह्मन् वैष्णव्या मायया च ते ।। प्रथमं पितरौ देवा ये च श्रेष्ठा भवन्ति ते

विष्णुना निर्मिताः, ब्रह्मन्, ते वैष्णव्या मायया च। प्रथमौ पितरौ देवौ; ये च श्रेष्ठा भवन्ति ते॥

Verse 71

पिता तु ब्रह्मदैवत्यो मम गात्राद्विनिर्मितः ।। पितामहो विष्णुदेवो विष्णुगात्राद्विनिर्मितः

पिता तु ब्रह्मदैवत्यः मम गात्राद्विनिर्मितः। पितामहो विष्णुदेवः विष्णुगात्राद्विनिर्मितः॥

Verse 72

प्रपितामहो रुद्रदेवो मम गात्राद्विनिर्मितः ।। श्राद्धे नियोजितास्तेऽत्र मर्त्येषु पितृदेवताः

प्रपितामहो रुद्रदेवः मम गात्राद्विनिर्मितः। श्राद्धे नियोजितास्तेऽत्र मर्त्येषु पितृदेवताः॥

Verse 73

आगताः शरणं ब्रह्मन् सोमेन सहिताः यदि ॥ येन नश्यत्यजीर्णं च पितॄणां च सुखं भवेत्

आगताः शरणं ब्रह्मन् सोमेन सहिताः यदि। येन नश्यत्यजीर्णं च पितॄणां च सुखं भवेत्॥

Verse 74

शृणु तत्ते प्रवक्ष्यामि ब्रह्मन् लोकपितामह ॥ शाण्डिल्यपुत्रस्तेजस्वी धूम्रकेतुर्विभावसुः

शृणु; तत्ते प्रवक्ष्यामि, ब्रह्मन्, लोकपितामह उवाच—शाण्डिल्यपुत्रस्तेजस्वी धूम्रकेतुर्विभावसुः।

Verse 75

श्राद्धे तु प्रथमं तस्य दातव्यं मानुषेषु वा ॥ सह तेनैव भोक्तव्यं पितृपिण्डविसर्जितम्

श्राद्धे तु प्रथमं तस्मै दातव्यं, मानुषेषु वा; तेनैव सह भोक्तव्यं पितृपिण्डविसर्जितम्।

Verse 76

ईश्वरैनेवमुक्तस्तु ब्रह्मा कमलसम्भवः ॥ आहूय मनसा चैव ह्यागतो हव्यवाहनः

ईश्वरैनेवमुक्तस्तु ब्रह्मा कमलसम्भवः; मनसैवाहूय ह्यागतो हव्यवाहनः।

Verse 77

प्रदीप्तस्तेजसा वह्निः सर्वभक्षो हुताशनः ॥ योजितः पञ्चयज्ञेषु ब्रह्मणा मम मायया

प्रदीप्तस्तेजसा वह्निः सर्वभक्षो हुताशनः; ब्रह्मणा मम मायया पञ्चयज्ञेषु योजितः।

Verse 78

ब्रह्माग्निं भाषते तत्र शृणुष्व च हुताशन ॥ भोक्तव्यं प्रथमं ब्रह्मन् पितृपिण्डविसर्जितम्

तत्र ब्रह्माग्निं भाषते—शृणुष्व च हुताशन; प्रथमं भोक्तव्यं, ब्रह्मन्, पितृपिण्डविसर्जितम्।

Verse 79

त्वया भुक्तेति भोक्ष्यन्ति देवताः समरुद्गणाः ॥ भोक्तव्यं मध्यमं श्राद्धं पथ्यं अन्नं च वै सह

त्वया भुक्तेति भोक्ष्यन्ति देवताः समरुद्गणाः। श्राद्धस्य मध्यमं भागं भोक्तव्यं पथ्येनान्नेन सह॥

Verse 80

पश्चाद्दत्तं तु तं पिण्डं सह सोमेन भुञ्जते ॥ ब्रह्मणा ह्येवमुक्तास्तु पितृदेवहुताशनाः

पश्चाद्दत्तं तु तं पिण्डं सह सोमेन भुञ्जते। ब्रह्मणा ह्येवमुक्तास्तु पितृदेवहुताशनाः॥

Verse 81

प्रस्थिताः सह सोमेन देवतास्ता वसुन्धरे ॥ पितृयज्ञं वरारोहे भोक्ष्यन्ति सहिताः सदा

प्रस्थिताः सह सोमेन देवतास्ता वसुन्धरे। पितृयज्ञं वरारोहे भोक्ष्यन्ति सहिताः सदा॥

Verse 82

पश्चात्पिण्डान्प्रदद्याच्च दर्भानास्तीर्य भूतले ॥ प्रथमं ब्रह्मणोऽंशाय दद्यात्पिण्डं विधानतः

पश्चात्पिण्डान्प्रदद्याच्च दर्भानास्तीर्य भूतले। प्रथमं ब्रह्मणोऽंशाय दद्यात्पिण्डं विधानतः॥

Verse 83

पितामहाय रुद्रांशसम्भूताय तु मध्यमम् ॥ प्रपितामहाय विष्णोस्तु दद्यात्पिण्डं महीतले

पितामहाय रुद्रांशसम्भूताय तु मध्यमम्। प्रपितामहाय विष्णोस्तु दद्यात्पिण्डं महीतले॥

Verse 84

विधिना मन्त्रपूर्वेण श्राद्धं कुर्वन्ति ये नराः ॥ तेषां वरं प्रयच्छन्ति पितरः श्राद्धतर्पिताः

विधिना मन्त्रपूर्वेण ये नराः श्राद्धं कुर्वन्ति, तेषां श्राद्धतर्पिताः पितरः प्रसन्नाः सन्तो वरं प्रयच्छन्ति।

Verse 85

मम मायाबलेनैव कृतं श्राद्धं द्विजातिभिः ॥ अपाङ्क्तेयांस्तथा विप्रान्प्रवक्ष्यामि वसुन्धरे

मम मायाबलेनैव द्विजातिभिः श्राद्धं कृतम्; हे वसुन्धरे, इदानीं अपाङ्क्तेयविप्रान् प्रवक्ष्यामि।

Verse 86

नपुंसकाश्चित्रकारा वसुपालविनिन्दकाः ॥ कुनखाः श्यावदन्ताश्च काणाश्च विकटोदऱाः

नपुंसकाः चित्रकारा वसुपालविनिन्दकाः, कुनखाः श्यावदन्ताः काणाः विकटोदरा इति—एते अपाङ्क्तेयाः।

Verse 87

नर्त्तका गायनाश्चैव तथा रङ्गोपजीविनः ॥ वेदविक्रयिणश्चैव सर्वे याजकयाजकाः

नर्तकाः गायनाश्चैव रङ्गोपजीविनस्तथा, वेदविक्रयिणश्चैव सर्वे याजकयाजकाः—एते अपाङ्क्तेयाः।

Verse 88

राजोपसेवकाश्चैव वाणिज्यक्रयविक्रयाः ॥ ब्रह्मयोन्यां समुत्पन्नाः सङ्कीर्णा पतिताश्च ये

राजोपसेवकाः वाणिज्यक्रयविक्रयाः, ब्रह्मयोन्यां समुत्पन्नाः सङ्कीर्णाः पतिताश्च ये—एते अपाङ्क्तेयाः।

Verse 89

असंस्कारप्रवृत्ताश्च शूद्रकर्मोपजीविनः ॥ शूद्रकर्मकरा ये च गणका ग्रामयाजकाः

असंस्कारप्रवृत्ताश्च शूद्रकर्मोपजीविनः। शूद्रकर्मकरा ये च गणका ग्रामयाजकाः—एतेऽपि (श्राद्धे) अयोग्याः।

Verse 90

दीक्षितः क्रोडपृष्ठश्च यश्च वार्धुषिको द्विजः ॥ विक्रेतारो रसानां च ये च वैश्योपजीविनः

दीक्षितः क्रोडपृष्ठश्च तथा वार्धुषिको द्विजः। रसानां विक्रेतारश्च ये च वैश्योपजीविनः—एतेऽपि (श्राद्धे) अयोग्याः।

Verse 91

सर्वकर्मकरा ये च सर्वविक्रयिणस्तथा ॥ एतान्न भोजयेच्छ्राद्धे पितरर्थे च वसुन्धरे

सर्वकर्मकरा ये च सर्वविक्रयिणस्तथा। एतान्न भोजयेच्छ्राद्धे पितरर्थे च वसुन्धरे॥

Verse 92

दूराध्वानं गता ये च तत्र कर्मोपजीविनः ॥ रसविक्रयिणश्चैव शैलूषस्तिलविक्रयी

दूराध्वानं गता ये च तत्र कर्मोपजीविनः। रसविक्रयिणश्चैव शैलूषस्तिलविक्रयी—एतेऽपि (श्राद्धे) अयोग्याः।

Verse 93

श्राद्धकालमनुप्राप्तं राजसं तं विदुर्बुधाः ॥ अन्ये ये दूषिता देवि द्विजरूपेण राक्षसाः

श्राद्धकालमनुप्राप्तं राजसं तं विदुर्बुधाः। अन्ये ये दूषिता देवि द्विजरूपेण राक्षसाः॥

Verse 94

एतन्न पश्येच्छ्राद्धेषु पितृपिण्डेषु माधवि ॥ अपाङ्क्तेयाँस्तथा विप्रान्भुञ्जतः पश्यतो द्विजान्

हे माधवि, श्राद्धेषु पितृपिण्डेषु चैतान् न पश्येत्; तथा अपाङ्क्तेयान् विप्रान्, अन्यान् च द्विजान् परेषां भुञ्जतां पश्यतः, तान् च वर्जयेत्।

Verse 95

पितरस्तस्य षण्मासं दुःखमृच्छन्ति दारुणम् ॥ न्यस्तपात्रं द्रुतं कुर्यात्प्रायश्चित्तमुभौ धरे

तस्य पितरः षण्मासं दारुणं दुःखमृच्छन्ति; अतः न्यस्तपात्रः सन् शीघ्रं धरेऽस्मिन् प्रायश्चित्तमुभौ कुर्यात्।

Verse 96

धृतं तु जुहुयादग्नावादित्यं चावलोकयेत् ॥ पुनरावपनं कृत्वा पितरं च पितामहान्

धृतं तु अग्नौ जुहुयात्, आदित्यं चावलोकयेत्; पुनरावपनं कृत्वा पितरं च पितामहान् (सम्यगर्चयेत्)।

Verse 97

गन्धपुष्पं च धूपं च दद्यादर्घ्यं तिलोदकम् ॥ यथाविधिं च विप्राय भोजयेच्च पुनः शुचिः

गन्धं पुष्पं च धूपं च दद्यात्, अर्घ्यं तिलोदकं च; पुनः शुचिः सन् यथाविधि विप्रं भोजयेत्।

Verse 98

पुनश्चान्यत्प्रवक्ष्यामि शृणु तत्त्वेन सुन्दरि ॥ ज्ञानशुद्धेन विप्रेण मन्त्रशुद्धिं यथाविधि

पुनश्चान्यत् प्रवक्ष्यामि, शृणु तत्त्वेन सुन्दरि; ज्ञानशुद्धेन विप्रेण यथाविधि मन्त्रशुद्धिः (सम्पद्यते)।

Verse 99

मृतान्नं ये न भुञ्जन्ति कदाचिदपि माधवि ॥ वैश्वदेवेषु दातव्यं श्राद्धेषु च न योजयेत्

हे माधवि, ये कदाचिदपि मृतान्नं न भुञ्जन्ति; तदन्नं वैश्वदेवेषु दातव्यं, श्राद्धेषु च न योजयेत्।

Verse 100

दम्भकारकृतोच्छिष्टं कृत्वा तु नरकं व्रजेत् ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि यथा शुध्यन्ति ते नराः

दम्भकारकृतोच्छिष्टं कृत्वा तु नरकं व्रजेत्; प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन ते नराः शुध्यन्ति।

Verse 101

माघमासे तु द्वादश्यां सर्पिर्युक्तं तु पायसम् ॥ स लिहेन्मधुमांसॆन तर्पयित्वा द्विजातयः

माघमासे द्वादश्यां सर्पिर्युक्तं पायसं कृत्वा, द्विजातीन् तर्पयित्वा, स मधु-मांसॆन सह तल्लिहेत् इति पाठः।

Verse 102

सवत्सां कपिलां दद्यादात्मनः शुद्धिकामुकः ॥ पुनः श्राद्धं प्रकुर्वीत चात्मनः शुभकामुकः

आत्मनः शुद्धिकामुकः सवत्सां कपिलां दद्याद्; पुनश्चात्मनः शुभकामुकः श्राद्धं प्रकुर्वीत।

Verse 103

स्नानोऽपलेपनं भूमे कृत्वा विप्रान्प्रमन्त्रयेत् ॥ दन्तकाष्ठं विसृज्यैव ब्रह्मचारी शुचिर्भवेत् ॥

हे भूमे, स्नानं चापलेपनं कृत्वा विप्रान् प्रमन्त्रयेत्; दन्तकाष्ठं विसृज्य ब्रह्मचारी शुचिर्भवेत्।

Verse 104

यत्नेन मिथुनं श्राद्धे भोजयित्वा विसर्ज्जयेत् ॥ अमायां च विशालाक्षि दन्तकाष्ठं न खादयेत् ॥

यत्नेन श्राद्धे मिथुनं भोजयित्वा ततः विसर्जयेत्। अमायां विशालाक्षि दन्तकाष्ठं न खादयेत्॥

Verse 105

अमायां तु च यो मूर्खो दन्तकाष्ठं हि खादति ॥ हिंसितो हि भवेत्सोमो देवताः पितरस्तथा ॥

अमायां तु यो मूर्खो दन्तकाष्ठं खादति। सोमो हिंसितो भवेत् देवताः पितरस्तथा॥

Verse 106

प्रभातायां तु शर्वर्यामुदिते च दिवाकरे ॥ दिवाकृत्यं ततो गृह्य विप्रस्य विधिपूर्व्वकम् ॥

प्रभातायां शर्वर्यां व्यतीतायामुदिते दिवाकरे। दिवाकृत्यं समाप्य ततः विप्रस्य विधिपूर्वकम्॥

Verse 107

श्मश्रुकर्म च कर्त्तव्यं नखानां छेदनानि च ॥ स्नापनाभ्यञ्जने दद्यात्पितृभक्तेन सुन्दरी ॥

श्मश्रुकर्म नखच्छेदं च कर्तव्यं। स्नापनाभ्यञ्जने पितृभक्तेन दद्यात् सुन्दरी॥

Verse 108

पक्वान्नं तत्र वै कार्यं सुविमृष्टं च शुद्धितः ॥ वृत्ते तु तत्र मध्याह्ने श्राद्धारम्भं तु कारयेत् ॥

तत्र पक्वान्नं सुविमृष्टं शुद्धितः कार्यम्। मध्याह्ने प्राप्ते तत्र श्राद्धारम्भं कारयेत्॥

Verse 109

आसनं कल्पयित्वा तु आवाह्य तदनन्तरम् ॥ अर्घ्यं दत्त्वा विधानेन गन्धमाल्यैः प्रपूज्य च ॥

आसनं कल्पयित्वा तदनन्तरं तान् आवाह्य, विधानेन अर्घ्यं दत्त्वा, गन्धमाल्यैश्च सम्यक् प्रपूजयेत्।

Verse 110

धूपं दीपं तथा वस्त्रं तिलोदकमथापि वा ॥ पात्रं च भोजनस्यार्थे विप्राग्रे धारयेत्तथा ॥

धूपं दीपं तथा वस्त्रं तिलोदकं च, भोजनार्थं पात्रं च—एतानि सर्वाणि विप्राग्रे तथा धारयेत्।

Verse 111

भस्मना मण्डलं कार्यं पङ्क्ति दोषनिवारकम् ॥ अग्निकार्यं ततः कृत्वा अन्नं च परिवेषयेत् ॥

भस्मना मण्डलं कार्यं पङ्क्तिदोषनिवारकम्; ततः अग्निकार्यं कृत्वा अन्नं च परिवेषयेत्।

Verse 112

तत्र कार्यो न सङ्कल्पः पितॄन्नुद्दिश्य सुन्दरी ॥ यथासुखेन भोक्तव्यमिति ब्रूयाद्द्विजं प्रति ॥

तत्र, सुन्दरी, पितॄन् उद्दिश्य सङ्कल्पो न कार्यः; द्विजं प्रति ‘यथासुखं भोक्तव्यम्’ इति ब्रूयात्।

Verse 113

रक्षोघ्नमन्त्रपाठांश्च श्रावयीत विचक्षणः ॥ तृप्तं तु ब्राह्मणं दत्त्वा दद्याद्वै विकिरं ततः ॥

रक्षोघ्नमन्त्रपाठान् विचक्षणः श्रावयेत्; ततः तृप्तं ब्राह्मणं कृत्वा, अनन्तरं विकिरं दद्यात्।

Verse 114

उत्तरीयासनं दत्त्वा पिण्डप्रश्नं तु कारयेत् ॥ दक्षिणाभिमुखो भूत्वा दर्भानास्तीर्य भूतले ॥

उत्तरीयासनं दत्त्वा पिण्डप्रश्नं ततः कारयेत्। दक्षिणाभिमुखो भूत्वा दर्भान् भूतले आस्तीर्य॥

Verse 115

पिण्डदानं प्रकुर्वीत पित्रादित्रितये तथा ॥ पिण्डानां पूजनं कार्यं तन्तुवृद्ध्यै यथाविधि ॥

पित्रादित्रितये पिण्डदानं प्रकुर्वीत। पिण्डानां पूजनं तन्तुवृद्ध्यै यथाविधि कार्यम्॥

Verse 116

ब्राह्मणस्य च हस्ते तु दद्यादक्षय्यमात्मवान् ॥ दक्षिणाभिः प्रतोष्यापि स्वस्ति वाच्यं विसर्जयेत् ॥

ब्राह्मणस्य हस्तेऽक्षय्यं दद्यात् आत्मवान्। दक्षिणाभिः प्रतोष्य स्वस्तिवाच्यं विसर्जयेत्॥

Verse 117

पिण्डास्त्रयस्तु वसुधे यावत्तिष्ठन्ति भूतले ॥ अप्यायमानाः पितरस्तावत्तिष्ठन्ति वै गृहे ॥

वसुधे! यावद् भूतले पिण्डास्त्रयः तिष्ठन्ति, तावद् अप्यायमानाः पितरः गृहे तिष्ठन्ति॥

Verse 118

वैष्णवी काश्यपी चेति अक्षया चेति नामतः ॥ भक्षयेत्प्रथमं पिण्डं पत्न्यै देयं तु मध्यमम् ॥

वैष्णवी काश्यपी अक्षया चेति नामतः। प्रथमं पिण्डं भक्षयेत्, मध्यमं तु पत्न्यै दद्यात्॥

Verse 119

तृतीयमुदके दद्याच्छ्राद्धे एवं विधिः स्मृतः ॥ पितृदेवांश्च विसृजेत् ततश्च प्रणमेत् तान् ॥

तृतीयं तु जलमध्ये दद्यात्—श्राद्धे एष विधिः स्मृतः। ततः पितृदेवान् विसृजेत्, अनन्तरं तान् प्रणमेत्॥

Verse 120

एवं दत्तेन तुष्यन्ति पितृदेवा न संशयः ॥ दीर्घायुष्यं प्रयच्छन्ति पुत्रपौत्रधनानि च ॥

एवं दत्तेन तुष्यन्ति पितृदेवा न संशयः। दीर्घायुष्यं प्रयच्छन्ति पुत्रपौत्रधनानि च॥

Verse 121

ज्ञानोत्तमेषु विप्रेषु दद्याच्छ्राद्धं विधानतः ॥ अन्यथा तत्तु वै श्राद्धं निष्फलं नास्ति संशयः ॥

ज्ञानोत्तमेषु विप्रेषु विधानतः श्राद्धं दद्यात्। अन्यथा तत्तु वै श्राद्धं निष्फलं नास्ति संशयः॥

Verse 122

मन्त्रहीनं क्रियाहीनं यः श्राद्धं कुरुते द्विजः ॥ मद्भक्तस्यासुरेन्द्रस्य फलं भवति भागतः ॥

मन्त्रहीनं क्रियाहीनं यः श्राद्धं करोति द्विजः। मद्भक्तस्यासुरेन्द्रस्य फलं भवति भागतः॥

Verse 123

उद्धरेद्यदि पात्रं तु ब्राह्मणो ज्ञानवर्जितः॥ राक्षसैर्ह्रियते तच्च भुञ्जतस्तस्य सुन्दरि॥

उद्धरेद्यदि पात्रं तु ब्राह्मणो ज्ञानवर्जितः। राक्षसैर्ह्रियते तच्च भुञ्जतस्तस्य सुन्दरि॥

Verse 124

एतत्ते कथितं भद्रे पितृकार्यमनुत्तमम्॥ उत्पतिश्चैव दानं च यत्पुण्यं कथितं तव॥

एतत्ते भद्रे पितृकार्यं सर्वोत्कृष्टं कथितम्। उत्पत्तिदानयोः पुण्यं च यथावत् तव निरूपितम्॥

Verse 125

अपरं चापि वसुधे किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि।

अपरं चापि वसुधे किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि॥

Verse 126

करिष्यन्ति च ये श्राद्धं श्रद्धया ज्ञानिनो जनाः॥ तत्सर्वं कथयिष्यामि श्रूयतां शुभ लोचने॥

ये जनाः श्रद्धया श्राद्धं करिष्यन्ति ज्ञानिनः। तत्सर्वं कथयिष्यामि, श्रूयतां शुभलोचने॥

Verse 127

तस्करा लेखकाऱाश्च याजका रङ्गकारकाः॥ शौलिका गिरिका ये च दाम्भिका ये च माधवि॥

तस्करा लेखकाः याजका रङ्गकारकाः। शौलिका गिरिका दाम्भिकाश्च, हे माधवि॥

Verse 128

प्रेतान्नं भुञ्जमानास्तु श्राद्धमर्हन्ति ये द्विजाः॥ तेषां दोषं प्रवक्ष्यामि भुक्तं भोजयते तु सः॥

प्रेतान्नं भुञ्जमानाः ये द्विजाः श्राद्धमर्हन्ति। तेषां दोषं प्रवक्ष्यामि; भुक्तं भोजयते हि सः॥

Verse 129

स्वागतं च तथा कृत्वा पाद्यार्थं सलिलं शुचि॥ पाद्यं दत्त्वा तु विप्राय गृहस्याभ्यन्तरं नयेत्॥

स्वागतं सम्यक् कृत्वा शुचि सलिलं पाद्यार्थं समर्पयेत्। विप्राय पाद्यं दत्त्वा तं गृहस्याभ्यन्तरं नयेत्॥

Verse 130

उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा दद्याच्छान्त्युदकानि च॥ प्रणम्य शिरसा भूमौ निवापस्य च धारिणीः॥

उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा शान्त्युदकानि च दद्यात्। शिरसा भूमौ प्रणम्य निवापस्य धारिणीः पूजयेत्॥

Verse 131

वेदविद्याव्रतस्नातो सुविमृष्टान्नभोजकः॥ ईदृशान्भोजयेच्छ्राद्धे पितृयज्ञेषु माधवि॥

वेदविद्याव्रतस्नातः सुविमृष्टान्नभोजकः। ईदृशान् श्राद्धे पितृयज्ञेषु भोजयेत्, हे माधवि॥

Verse 132

प्रणम्य शिरसा देवीर्निर्वापस्य च धारिणीः॥ वैष्णवी काश्यपी चेति अजया चेति नामतः॥

शिरसा प्रणम्य निवापस्य धारिणीर्देवीः पूजयेत्। वैष्णवी काश्यपी चेति अजया चेति नामतः॥

Verse 133

अज्ञानतमसारूढा निकृतिज्ञाः शठास्तथा ॥ स्नेहपाशशतेनैव पच्यन्ते नरके नराः

अज्ञानतमसारूढा निकृतिज्ञाः शठास्तथा। स्नेहपाशशतेनैव नराः पच्यन्ते नरके॥

Verse 134

षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च ॥ सोमलोकेषु मोदन्ते क्षुत्तृड्भ्यां च विवर्जिताः

षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च सोमलोकेषु मोदन्ते क्षुत्तृड्भ्यां च विवर्जिताः।

Verse 135

पुनश्चान्यत्प्रवक्ष्यामि पितृयज्ञेषु सुन्दरी ॥ दद्याद्वै ब्राह्मणमुखे नाग्नौ तु जुहुयात्क्वचित्

पुनश्चान्यत्प्रवक्ष्यामि पितृयज्ञेषु सुन्दरी। दद्याद्वै ब्राह्मणमुखे नाग्नौ तु जुहुयात्क्वचित्॥

Verse 136

दृष्ट्वा पितामहं देवं प्रणम्य सहसा क्षितौ ॥ अत्रिपुत्रेण सोमेन भाषितो वै पितामहः

दृष्ट्वा पितामहं देवं प्रणम्य सहसा क्षितौ अत्रिपुत्रेण सोमेन भाषितो वै पितामहः।

Verse 137

ब्राह्मणानां हितार्थाय निर्मिता विष्णुमायया ॥ तर्पिताः पितृयज्ञेषु पितरोऽजीर्णपीडिताः

ब्राह्मणानां हितार्थाय निर्मिता विष्णुमायया तर्पिताः पितृयज्ञेषु पितरोऽजीर्णपीडिताः।

Verse 138

एवं तु प्रथमं श्राद्धं दद्यादग्नेरवसुन्धरे ॥ उद्दिश्य च पितॄन्देवी तर्पयित्वा द्विजातयः

एवं तु प्रथमं श्राद्धं दद्यादग्नेरवसुन्धरे उद्दिश्य च पितॄन्देवी तर्पयित्वा द्विजातयः।