Adhyaya 189: Section on the Origin and Procedure of Piṇḍa-Rites (Funerary Offerings) and Donor–Recipient Purification
Piṇḍakalpotpatti-prakaraṇa
Ritual-Manual and Ethical-Discourse
పృథివి వరాహుని ప్రశ్నిస్తుంది—శ్రాద్ధంలో ప్రేతభోజ్యాన్ని బ్రాహ్మణులు స్వీకరించి భుజిస్తే దాని శుద్ధి ఎలా, అలాగే గ్రహీతుడు ఆచారహీనుడు లేదా అశుద్ధుడైతే దాతకు రక్షణ ఎలా. వరాహుడు ప్రాయశ్చిత్తం, దేహశుద్ధి క్రమాన్ని విధిస్తాడు—ఉపవాసం, సంధ్యాకర్మలు, అగ్నితర్పణం, తిలహోమం, నదీస్నానం, పంచగవ్య సేవనం, గృహప్రోక్షణం, దేవత-భూతాదులకు అర్పణలు, చివరగా గోదానం. తరువాత పాత్రనిర్ణయంలో నీతిని చెబుతాడు—కుండ/గోలక వంటి అయోగ్య గ్రహీతల వల్ల పిండఫలం నశించి పితృహితం హానికరం అవుతుంది. అవంతీ రాజు మేధాతిథి కథలో తప్పు గ్రహీత కారణంగా పితృసౌఖ్యం భంగమై, పరిశీలించి ఎంపిక చేసిన బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టినప్పుడు సమతుల్యం, పితృతృప్తి తిరిగి స్థిరపడినట్లు చూపబడుతుంది।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 189
Verse 1
अथ पिण्डकल्पोत्पत्तिप्रकरणम्॥ धरन्युवाच॥ श्रुतं श्राद्धं यथावृत्तं शौचाशौचांश्च सर्वशः॥ चतुर्णामपि वर्णानां प्रेतभोज्यं यथाविधि॥
ఇప్పుడు పిండకల్పోత్పత్తి ప్రకరణం. భూమి పలికింది—యథావిధిగా జరిగే శ్రాద్ధాన్ని, శౌచాశౌచ విషయాలను సమస్తంగా నేను విన్నాను; అలాగే నాలుగు వర్ణాలకు విధిప్రకారం ప్రేతభోజ్యమైన ఆహారాన్ని కూడా (విన్నాను)॥
Verse 2
उत्पन्नं संशयं मेऽद्य भगवन् वक्तुमर्हसि॥ चातुर्वर्ण्येषु सर्वेषु दद्याद्दानं द्विजोत्तमे॥
ఈ రోజు నాకు సందేహం కలిగింది; ఓ భగవన్, మీరు వివరించవలసినది. నాలుగు వర్ణాలందరిలో, ఓ ద్విజోత్తమా, దానం ఎవరికివ్వాలి?॥
Verse 3
प्रतिगृह्णन्ति ये तत्र प्रेतभागं विशेषतः ॥ अनिष्टं गर्हितं तत्र प्रेतेन सह भोजनम्
అక్కడ ప్రత్యేకంగా ప్రేతభాగాన్ని స్వీకరించేవారు, ప్రేతంతో కలిసి భోజనం చేసినట్లుగా అది అనిష్టమూ నిందనీయం అని భావించబడుతుంది॥
Verse 4
भुक्त्वा तेषां द्विजो देव मुच्यते केन कर्मणा ॥ कथं ते तारयिष्यन्ति दातारं पुरुषोत्तम
ఆ (అన్నం) భుజించిన తరువాత, ఓ దేవా, బ్రాహ్మణుడు ఏ కర్మచేత దోషమునుండి విముక్తుడవుతాడు? మరియు ఓ పురుషోత్తమా, వారు దాతను ఎలా తరింపజేస్తారు?
Verse 5
प्रणयात् स्त्रीस्वभावेन पृच्छामि त्वां जनार्दन ॥ एवमुक्तोऽपि भूम्या असौ शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनः
ప్రేమవశముతో, స్త్రీ స్వభావానుసారంగా, ఓ జనార్దనా, నేను నిన్ను ప్రశ్నిస్తున్నాను. భూమి ఇలా పలికినప్పటికీ, శంఖదుందుభి నాదంలా గర్జించే ఆయన (ప్రత్యుత్తరానికి) సిద్ధమయ్యాడు.
Verse 6
वराहरूपी भगवान् प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे वरारोहे यन्मां त्वं परिपृच्छसि
వరాహరూపుడైన భగవాన్ వసుంధరాకు ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు. శ్రీవరాహుడు పలికెను— ఓ భూమీ, సుందర నితంబముల గలదానా, నన్ను నీవు ప్రశ్నించుట శుభం.
Verse 7
कथयिष्यामि ते देवि तारयन्ति यथा द्विजाः ॥ भुक्त्वा तु प्रेतभोज्यानि ब्राह्मणो ज्ञानदुर्बलः
ఓ దేవీ, ద్విజులు ఎలా తరింపజేస్తారో నేను నీకు చెప్తాను. అయితే జ్ఞానంలో బలహీనుడైన బ్రాహ్మణుడు ప్రేతభోజ్యములను భుజించినయెడల,
Verse 8
विशोधनार्थं देहस्य उपवासं तु कारयेत् ॥ अहोरात्रोषितो भूत्वा विप्रो ज्ञानेन संयुतः
దేహశుద్ధి కొరకు అతడు ఉపవాసం చేయవలెను. ఒక అహోరాత్రం (పగలు-రాత్రి) నిరాహారంగా ఉండి, జ్ఞానసంపన్నుడైన ఆ విప్రుడు (మరింత ఆచరించును).
Verse 9
पूर्वसन्ध्यां विनिर्वर्त्य कृत्वा चैवाग्नितर्पणम् ॥ तिलोहोमं प्रकुर्वीत शान्तिमङ्गलपाठकः
ప్రాతఃసంధ్యను విధివిధానంగా నిర్వర్తించి, అగ్నికి తర్పణాహుతులు సమర్పించిన తరువాత, శాంతి–మంగళ మంత్రాలను పఠిస్తూ తిలహోమం చేయవలెను।
Verse 10
औदुम्बरे च पात्रे च कृत्वा शान्त्युदकानि च ॥ प्रोक्षयेच्च गृहं सर्वं यत्रातिष्ठत्स्वयं द्विजः
ఉదుంబర (అత్తి చెక్క) పాత్రలో శాంత్యుదకాన్ని సిద్ధం చేసి, ఆ ద్విజుడు స్వయంగా నివసించిన ఇంటి అంతటా ప్రోక్షణం (చల్లడం) చేయవలెను।
Verse 11
देवाश्चाग्निमुखाः सर्वे तर्पयित्वा विभागशः ॥ भूतानां च बलिं दद्याद् ब्राह्मणेभ्यश्च भोजनम्
అగ్నిముఖులైన సమస్త దేవతలను యథోచిత భాగాలుగా తర్పించి, భూతులకు బలి సమర్పించి, బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టవలెను।
Verse 12
एका गास्तु प्रदातव्या पापक्शयकरी तदा ॥ एवं तु कुरुते यश्च स याति परमां गतिम्
అప్పుడు పాపక్షయాన్ని కలిగించే ఒక గోవును దానంగా ఇవ్వవలెను. ఈ విధంగా చేసే వాడు పరమగతిని పొందును।
Verse 13
प्रेतान्ने चोदरस्थे तु कालधर्ममुपागतः ॥ आकल्पं नरके घोरं वसमानः सुदुःखितः ॥
ప్రేతాన్నము (పితృలకు అర్పించిన ఆహారం) ఉదరంలోకి వెళ్లినప్పుడు, ఆ వ్యక్తి కాలానుగుణంగా మృత్యుధర్మాన్ని పొందుతాడు; మరియు అతడు ఒక కల్పకాలం వరకు ఘోర నరకంలో నివసిస్తూ అత్యంత దుఃఖితుడై ఉంటాడు।
Verse 14
प्राप्नोति राक्षसत्वं वै ततो मुच्येत किल्बिषात् ॥ प्रायश्चित्तं तु कर्त्तव्यं दातृभोक्तृसुखावहम् ॥
అతడు నిశ్చయంగా రాక్షసత్వాన్ని పొందుతాడు; అనంతరం పాపం నుండి విముక్తి పొందగలడు. అయితే దాతకూ భోక్తకూ శ్రేయస్సు కలిగించే ప్రాయశ్చిత్తకర్మ తప్పక చేయవలెను.
Verse 15
गोहस्त्यश्वधनादीनि सागरान्तानि माधवि ॥ प्रतिगृह्णन्ति ये विप्रा मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥
హే మాధవీ! గోవులు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, ధనం మొదలైనవి—సముద్రాంత భూమి దానమంతవరకు—గ్రహించే బ్రాహ్మణులు మంత్రాలతో, శాస్త్రవిధి ప్రకారమే స్వీకరిస్తారు.
Verse 16
प्रायश्चित्तं चरेद्यस्तु स तारयति निश्चितम् । द्विजो ज्ञानॆन सम्पन्नो वेदाभ्यासरतः सदा ॥
ప్రాయశ్చిత్తాన్ని ఆచరించువాడు నిశ్చయంగా (ఇతరులను) తరింపజేస్తాడు. జ్ఞానసంపన్నుడై సదా వేదాభ్యాసంలో నిమగ్నుడైన ద్విజుడే అటువంటి కర్తగా భావించబడును.
Verse 17
स तारयति चात्मानं दातारं नैव संशयः ॥ ब्राह्मणो नावमन्तव्यस्त्रिभिर्वर्णैर्धराधरे ॥
అతడు తనను తానూ, దాతనూ తరింపజేస్తాడు—ఇందులో సందేహం లేదు. హే ధరాధరా! మూడు వర్ణాలవారు బ్రాహ్మణుని అవమానించకూడదు.
Verse 18
दैवे च जन्मनक्षत्रे श्राद्धकाले च पर्वसु ॥ प्रेतकार्येषु सर्वेषु परीक्ष्य निपुणं द्विजम् ॥
దైవకర్మల్లో, జన్మనక్షత్ర అనుష్ఠానంలో, శ్రాద్ధకాలంలో మరియు పర్వదినాల్లో—అలాగే ప్రేతసంబంధమైన సమస్త కార్యాల్లో—ముందుగా పరిశీలించి నిపుణుడైన ద్విజుని ఎన్నుకోవాలి.
Verse 19
क्षमायुक्तं च शास्त्रज्ञमहिंसायां रतं तथा ॥ एभिर्गुणैस्तु संयुक्तं ब्राह्मणं प्राप्य सत्वरः ॥
క్షమతో యుక్తుడై, శాస్త్రజ్ఞుడై, అహింసలో రతుడైన—ఈ గుణాలతో కూడిన బ్రాహ్మణుని త్వరగా పొందినవాడు (యథోచితంగా కార్యం చేయాలి)।
Verse 20
दद्याद्दानानि विप्राय स वै तारयितुं क्षमः ॥ कुण्डगोलेषु यद्दत्तं निष्फलं तत्तु जायते ॥
విప్రునికి దానాలు ఇవ్వాలి; అతడే నిజంగా తరింపజేయగల సమర్థుడు. కానీ కుండ లేదా గోలకు ఇచ్చినది ఫలహీనమవుతుంది.
Verse 21
कुण्डगोलं प्रतिग्राही दातारं चाप्यधो नयेत् ॥ पित्र्ये कर्मणि चैकेन तु कुण्डं वा गोलकं तथा ॥
కుండ లేదా గోల స్వభావమైన ప్రతిగ్రాహి దాతనూ అధోగతికి నడిపిస్తాడు. పితృకర్మలో అయితే అలాంటి ఒక్క కుండ గానీ గోలక గానీ (ఉన్నా/నియమించినా) అలాగే (కర్మ ఫలాన్ని హరిస్తుంది).
Verse 22
दृष्ट्वा तं पितरो यान्ति निराशा निरयं द्रुतम् ॥ दैवे कर्मणि चैवं तु तेषां दत्तं सुनिष्फलम् ॥
అతనిని చూసి పితరులు నిరాశతో త్వరగా నరకదిశకు వెళ్తారు. దేవకర్మలో కూడా అలాగే, వారి కోసం ఇచ్చినది పూర్తిగా ఫలహీనమవుతుంది.
Verse 23
तस्माद्दानं न दातव्यमपात्राय यशस्विनि ॥ अत्रार्थे यत्पुरा वृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥
కాబట్టి, హే యశస్వినీ, అపాత్రునికి దానం ఇవ్వకూడదు. ఈ విషయములో, హే వసుంధరా, పూర్వకాలంలో జరిగినదాన్ని వినుము.
Verse 24
अवन्तीविषये कश्चिद्राजा ह्यत्यन्तधार्मिकः ॥ नाम्ना मेधातिथिश्चैव मनुवंशविवर्धनः ॥
అవంతీ దేశంలో ఒక రాజు ఉండెను; అతడు అత్యంత ధర్మనిష్ఠుడు. అతని పేరు మేధాతిథి; మనువంశాన్ని వర్ధింపజేసినవాడు।
Verse 25
राज्ञः पुरोहितश्चासीच्छन्द्रशर्मा द्विजोत्तमः ॥ आत्रेयगोत्रे चोत्पन्नो वेदवादरतः सदा ॥
రాజుకు పురోహితుడు చంద్రశర్మ అనే ద్విజోత్తముడు. అతడు ఆత్రేయ గోత్రంలో జన్మించి, ఎల్లప్పుడూ వేదవాదంలో ఆసక్తుడై ఉండెను।
Verse 26
स राजा ब्राह्मणेभ्यश्च गा ददाति दिने दिने ॥ शतं दत्त्वा विधानॆन पृष्ठाद्भुङ्क्ते नराधिपः ॥
ఆ రాజు ప్రతిదినం బ్రాహ్మణులకు గోవులను దానం చేసెను. విధిపూర్వకంగా వంద గోవులు దానమిచ్చి, తరువాత నరాధిపుడు భోజనం చేసెను।
Verse 27
गते बहुतिथे काले राज्ञो मेधातिथेः पितुः ॥ श्राद्धस्य दिवसः प्राप्तो वैशाखे वरवर्णिनि ॥ विप्रानाह्वापयामास पितुर्वै श्राद्धकारणात् ॥
దీర్ఘకాలం గడిచిన తరువాత, ఓ సుందరవర్ణినీ, వైశాఖ మాసంలో రాజు మేధాతిథి తండ్రి శ్రాద్ధదినం వచ్చింది. తండ్రి శ్రాద్ధార్థం అతడు బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానింపజేసెను।
Verse 28
श्राद्धं कृत्वा तु विधिवत्पिण्डान्निर्वाप्य यत्नतः ॥ श्राद्धसंकल्पितं चान्नं विप्रेभ्यः प्रददौ बहु ॥
విధిపూర్వకంగా శ్రాద్ధం చేసి, యత్నంతో పిండాలను సమర్పించి, శ్రాద్ధసంకల్పితమైన అన్నాన్ని బ్రాహ్మణులకు విరివిగా దానమిచ్చెను।
Verse 29
तन्मध्ये ब्राह्मणः कश्चिद्गोलकोऽवस्थितस्तदा ॥ श्राद्धे संकल्पितं चान्नं तस्मै दत्तं विधानतः ॥
వారిలో ఆ సమయంలో ‘గోలక’ (అయోగ్యుడు) అని చెప్పబడిన ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉన్నాడు; శ్రాద్ధానికి సంకల్పించిన అన్నం విధివిధానంగా అతనికే ఇచ్చబడింది.
Verse 30
तेनैव श्राद्धदोषेण राज्ञस्तु पितरस्तदा ॥ स्वर्गाद्भ्रष्टावलम्बन्ते वने कण्टकसंयुते ॥
అదే శ్రాద్ధదోషం వల్ల ఆ సమయంలో రాజుని పితృదేవతలు స్వర్గం నుండి పతనమై, ముళ్లతో నిండిన అడవిలో వేలాడుతూ ఉండిపోయారు.
Verse 31
क्षुत्पिपासार्दिता नित्यं क्रन्दन्ते च पुनः पुनः ॥ कदाचिद्दैवयोगेन राजा मेधातिथिः स्वयम् ॥
వారు నిత్యం ఆకలి దాహాలతో బాధపడుతూ మళ్లీ మళ్లీ విలపించేవారు. ఒకసారి దైవయోగవశాత్తు రాజు మేధాతిథి స్వయంగా (అక్కడికి వచ్చాడు).
Verse 32
मृगयार्थं गतस्तत्र द्वित्रैः परिजनैर्वृतः ॥ तत्रावलम्बतो दृष्ट्वा तानपृच्छद्द्विजप्रियः ॥
అతడు వేటకోసం అక్కడికి వెళ్లాడు, ఇద్దరు ముగ్గురు పరిజనులతో కూడి. అక్కడ వారు వేలాడుతూ ఉండటాన్ని చూసి, బ్రాహ్మణప్రియుడైన రాజు వారిని ప్రశ్నించాడు.
Verse 33
के भवन्तोऽत्र सम्प्राप्ता दशामेतां सुदुःखिताः ॥ केन कर्मविपाकेन भवन्तः कथयन्तु मे ॥
“మీరు ఎవరు, ఇక్కడికి వచ్చి ఈ అత్యంత దుఃఖకర స్థితిలో పడ్డారు? ఏ కర్మవిపాకం వల్ల ఇలా జరిగింది? నాకు చెప్పండి.”
Verse 34
पितर ऊचुः ॥ अस्मद्वंशकरो नित्यं नाम्ना मेधातिथिः प्रभुः ॥ वयं तस्यैव पितरो नरकं गन्तुमुद्यताः ॥
పితరులు అన్నారు—‘మేధాతిథి’ అనే ప్రభువు నిత్యం మా వంశాన్ని కొనసాగించువాడు; అతడు మా వంశజుడే. మేము అతని పితరులమే, నరకానికి వెళ్లుటకు సిద్ధమై ఉన్నాము.
Verse 35
तेषां तु वचनं श्रुत्वा राजा दुःखसमन्वितः ॥ उवाच तान्पितॄन्सर्वान्सान्त्वपूर्वमिदं वचः ॥
వారి మాటలు విని రాజు దుఃఖంతో నిండిపోయాడు. అప్పుడు అతడు ఆ పితరులందరినీ సాంత్వనపూర్వకంగా ఈ మాటలతో సంభోదించాడు.
Verse 36
मेधातिथिरुवाच ॥ मेधातिथिरहं नाम्ना भवन्तः पितरो मम ॥ केन वै कर्मदोषेण निरयं गन्तुमुद्यताः ॥
మేధాతిథి అన్నాడు—నేను ‘మేధాతిథి’ అనే పేరుగలవాడను; మీరు నా పితరులు. ఏ కర్మదోషం వల్ల మీరు నిరయము (దండస్థానం) వైపు వెళ్లుటకు సిద్ధమయ్యారు?
Verse 37
तत्र दुःखं महद्भुक्त्वा पुनर्गच्छामहे दिवम् ॥ पुत्र त्वं चैव दाता च सर्वलोकहिते रतः ॥
అక్కడ మహా దుఃఖాన్ని అనుభవించి మేము మళ్లీ స్వర్గలోకానికి వెళ్తాము. ఓ కుమారా, నీవు దాతవు; సమస్త లోకాల హితంలో నిమగ్నుడవు.
Verse 38
असंख्यातास्त्वया दत्ता गावः सुबहुदक्षिणाः ॥ तेन पुण्येन गच्छामः स्वर्गं ह्यतिसुखप्रदम् ॥
నీవు అనేకానేక గోవులను విస్తారమైన దక్షిణలతో దానం చేశావు. ఆ పుణ్యబలంతో మేము స్వర్గానికి వెళ్తాము; అది అత్యంత సుఖప్రదం.
Verse 39
तत्र चान्नं न विद्येत येन तृप्तिर्भविष्यति ॥ पुनः श्राद्धं त्वया कार्यं पितॄणां तृप्तिदायकम् ॥
అక్కడ తృప్తి కలిగించే ఆహారం లేదు. కనుక పితృదేవతలకు తృప్తినిచ్చే శ్రాద్ధాన్ని నీవు మళ్లీ చేయవలెను.
Verse 40
तेषां तु वचनं श्रुत्वा मेधातिथिरगाद्गृहम् ॥ आहूय चन्द्रशर्माणं गुरुं वचनमब्रवीत् ॥
వారి మాటలు విని మేధాతిథి ఇంటికి వెళ్లాడు. తరువాత గురువు చంద్రశర్మను పిలిపించి ఈ మాటలు చెప్పాడు.
Verse 41
इत्युक्तमात्रे वचने चन्द्रशर्मा पुरोहितः ॥ आहूतवान्द्विजान्सर्वान्वेदपाठकृतश्रमान् ॥
ఈ మాటలు చెప్పగానే పురోహితుడు చంద్రశర్మ వేదపఠనంలో శ్రమించిన సమస్త ద్విజులను పిలిపించాడు.
Verse 42
साधून्क्षान्तान्कुलीनांश्च सुशीलान्मानवर्जितान् ॥ राज्ञा तु कारयामास श्राद्धं विधिविदां वरः ॥
విధులను తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠుడైన అతడు, క్షమాశీలులు, కులీనులు, సుశీలులు, అహంకారరహితులైన సద్జనులను తీసుకొని రాజుతో శ్రాద్ధాన్ని నిర్వహింపజేశాడు.
Verse 43
कृते श्राद्धे ततः पश्चात्पिण्डान्निर्वाप्य यत्नतः ॥ ब्राह्मणान्भोजयामास दक्षिणाभिः प्रपूज्य च ॥
శ్రాద్ధం పూర్తైన తరువాత, శ్రద్ధతో పిండప్రదానాన్ని సమర్పించి, బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టి, దక్షిణలతో వారిని సమ్యకంగా పూజించాడు.
Verse 44
मेधातिथिरुवाच ॥ चन्द्रशर्मन् पुनः श्राद्धं करिष्ये पितुरद्य वै ॥ आहूयन्तां द्विजाः सर्वे कुण्डगोलकवर्जिताः ॥
మేధాతిథి పలికెను— “చంద్రశర్మన్, నేడు నేను నా తండ్రికి శ్రాద్ధాన్ని మళ్లీ నిర్వహిస్తాను. కుండ, గోలక అని చెప్పబడినవారిని తప్పించి సమస్త ద్విజులను ఆహ్వానించండి.”
Verse 45
पश्चाद्विसर्जयामास स्वयं तु बुभुजे नृपः ॥ भुक्त्वा पुनर्वनं गत्वा दृष्टवांश्च स्वकान्पितॄन् ॥
ఆ తరువాత అతిథులను వీడ్కోలు చెప్పి పంపెను; రాజు తానే భోజనం చేసెను. భోజనం చేసి మళ్లీ అరణ్యానికి వెళ్లి తన పితృదేవతలను దర్శించెను.
Verse 46
ऊचुर्विनयसंपन्नाः प्रीतिपूर्वमिदं वचः ॥ स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामः स्वर्गलोकं प्रति प्रभो ॥
వినయసంపన్నులై వారు ప్రేమతో ఇలా పలికిరి— “మీకు శుభం కలుగుగాక. ప్రభూ, మేము స్వర్గలోకమునకు బయలుదేరుచున్నాము.”
Verse 47
तयोर् दत्तं तु यच्छ्राद्धं निष्फलं तत्स्मृतं बुधैः ॥ दैवे कर्मणि दिव्ये च ब्राह्मणो नैव लभ्यते ॥
ఆ రెండు వర్గాలకు ఇచ్చిన శ్రాద్ధం పండితులచే నిష్ఫలమని స్మరించబడింది; దేవకర్మలలోను పవిత్ర కృత్యాలలోను అలా ఇవ్వడం వల్ల యోగ్య బ్రాహ్మణుడు లభించడు.
Verse 48
सङ्कल्पयित्वा चान्नं तु गोभ्यो देयं यथाविधि ॥ गवामभावे नद्यां वा क्षिपेदन्नं प्रयत्नतः ॥
అన్నాన్ని సంకల్పించి విధివిధానంగా గోవులకు ఇవ్వాలి; గోవులు లేనిచో శ్రద్ధతో ఆ అన్నాన్ని నదిలో వేయాలి.
Verse 49
अपात्राय न दातव्यं नास्तिकाय गुरुद्रुहे ॥ गोलकाय न दातव्यं कुण्डाय च विशेषतः ॥
అపాత్రునికి దానం ఇవ్వకూడదు; నాస్తికునికీ, గురుద్రోహికీ ఇవ్వకూడదు. గోలకునికి దానం చేయరాదు; ప్రత్యేకంగా కుండునికి అయితే మరింతగా వద్దు.
Verse 50
इत्युक्त्वा पितरः सर्वे गताः स्वर्गाय भामिनि ॥ मेधातिथिरपि प्रायात्स्वपुरं ब्राह्मणैर्वृतः ॥
ఇలా చెప్పి, ఓ సుందరీ, పితృదేవతలందరూ స్వర్గానికి వెళ్లారు. మేధాతిథి కూడా బ్రాహ్మణులతో చుట్టుముట్టబడి తన నగరానికి బయలుదేరాడు.
Verse 51
यदुक्तं पितृभिः सर्वं तच्छकार मुदायुतः ॥ तस्मात्ते कथितं देवि एकोऽपि ब्राह्मणोत्तमः ॥
పితృదేవతలు చెప్పినదంతా అతడు ఆనందంతో కార్యరూపం దాల్చించాడు. అందువల్ల, ఓ దేవీ, నీకు చెప్పబడింది—ఒక్క ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడే కూడా నిర్ణాయకుడు అవుతాడు.
Verse 52
संतारयति दुर्गेभ्यो विषमेभ्यो न संशयः ॥ एकोऽपि तारितुं शक्तो यथा नावा महज्जलम् ॥
అతడు ప్రమాదాల నుండీ కఠిన మార్గాల నుండీ దాటిస్తాడు—సందేహం లేదు. మహాజలాన్ని నావ దాటించునట్లు, ఒక్కడే అయినా దాటించగలడు.
Verse 53
तस्माद्दानं प्रदातव्यं ब्राह्मणाय वसुन्धरे ॥ देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्
కాబట్టి, ఓ వసుంధరా, బ్రాహ్మణునికి దానం ఇవ్వవలెను; ఇది దేవులు, అసురులు, మనుష్యులు, గంధర్వులు, ఉరగులు (నాగులు), రాక్షసులలో కూడా ఆచరింపబడిన ధర్మం.
Verse 54
इदानीं च त्वया कार्यमस्मद्धितमनुत्तमम् ॥ गोलकाय न दातव्यं दैवं पित्र्यमथापि वा
ఇప్పుడు నీవు మా పరమ హితకరమైన కార్యాన్ని చేయవలెను. దేవులకు గాని పితృలకు గాని ఉద్దేశించిన అర్పణాన్ని ‘గోలక’కు ఇవ్వకూడదు.
Verse 55
प्राक्स्रोतसं नदीं गत्वा स्नानं कृत्वा विधानतः ॥ पञ्चगव्यं ततः पीत्वा मधुपर्केण संयुतम्
తూర్పు దిశగా ప్రవహించే నదికి వెళ్లి విధివిధానంగా స్నానం చేసి, తరువాత మధుపర్కంతో కలిపిన పంచగవ్యాన్ని పానము చేశాడు.
Verse 56
वेदविद्याव्रतस्नातं बहुधर्मनिरन्तरम् ॥ शीलयुक्तं सुसन्तुष्टं धर्मज्ञं सत्यवादिनम्
వేదం, విద్య, వ్రతాలలో స్నాతుడు (దీక్షితుడు/యోగ్యుడు); అనేక ధర్మాచరణల్లో నిరంతర స్థిరుడు; శీలవంతుడు, సంతుష్టుడు, ధర్మజ్ఞుడు, సత్యవాది.
Verse 57
आगतान्ब्राह्मणान्दृष्ट्वा मेधातिथिरकल्मषः ॥ विप्रान्नत्वा गुरुं चैव श्राद्धारम्भमथाकरोत्
వచ్చిన బ్రాహ్మణులను చూసి కల్మషరహితుడైన మేధాతిథి విప్రులకు మరియు తన గురువుకు నమస్కరించి, తరువాత శ్రాద్ధాన్ని ప్రారంభించాడు.
Verse 58
पितर ऊचुः ॥ श्राद्धं संकल्पितं चान्नं दत्तं तद्गोलकाय वै ॥ तेनैव कर्मदोषेण नरकं गन्तुमुद्यताः
పితరులు అన్నారు—“శ్రాద్ధం సంకల్పించబడింది, అన్నం దానమూ చేయబడింది; కానీ అది నిజంగా ‘గోలక’కు ఇవ్వబడింది. ఆ కర్మదోషం వల్ల మేము నరకానికి వెళ్లుటకు సిద్ధమయ్యాము.”
Verse 59
हृष्टान्पुष्टान्बलैर्युक्तान्राजा तु मुमुदे भृशम् ॥ दृष्ट्वा तु पितरश्चैव राजानं पितृवत्सलम्
వారిని హర్షితులుగా, పుష్టులుగా, బలసంపన్నులుగా చూసి రాజు అత్యంత ఆనందించాడు. పితృభక్తుడైన, పితృవత్సలుడైన రాజును చూసి పితరులూ సంతోషించారు.
Verse 60
सर्वे श्राद्धं करिष्यन्ति निमिप्रभृतयो धरे ॥ मासे मासे च वै पश्चात्पितृपक्षे तपोधनाः
హే ధరా! నిమి మొదలైన వారందరూ శ్రాద్ధం చేస్తారు. ఆ తరువాత తపోధనులు నెలనెలా, అలాగే పితృపక్షంలో కూడా శ్రాద్ధం చేస్తారు.
Frequently Asked Questions
The text instructs that śrāddha efficacy depends on both correct ritual procedure and ethical recipient selection: consumption of preta-bhojya requires formal purification, and gifts given to unfit recipients (apātra, especially kuṇḍa/golaka) become fruitless and may destabilize ancestral welfare. The chapter frames ritual giving as a regulated social ecology that must be maintained to preserve intergenerational order sustained by Pṛthivī.
The narrative mentions śrāddha timing in relation to daiva-kāla, janma-nakṣatra, śrāddha-kāla, and parvan days; it also references performance in Vaiśākha for the exemplar story, and notes recurring observance “māse māse” and specifically during pitṛ-pakṣa.
Through Pṛthivī’s inquiry and Varāha’s response, the chapter links human ritual conduct to a broader terrestrial order: river bathing, controlled offerings, and regulated distribution of food and gifts are presented as practices that align society with a stable, Earth-supported moral economy. Improper giving is portrayed as producing disorder (ancestral distress in a forest), while corrected practice restores equilibrium.
The chapter references King Medhātithi, described as a highly dhārmika ruler of Avantī-viṣaya and connected to the Manu-vaṃśa; it also names his purohita Candrāśarman of the Ātreya-gotra. These figures serve as exemplars for governance, priestly authority, and the social regulation of śrāddha.