Adhyaya 98

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे जलन्धरवधो नाम सप्तनवतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं देवेन वै सूत देवदेवान्महेश्वरात् सुदर्शनाख्यं वै लब्धं वक्तुमर्हसि विष्णुना

ఇట్లు శ్రీలింగమహాపురాణ పూర్వభాగములో ‘జలంధరవధ’ అను తొంభైఏడవ అధ్యాయము (ప్రారంభమగును)। ఋషులు పలికిరి—హే సూతా! దేవదేవ మహేశ్వరుని నుండి విష్ణువు ‘సుదర్శన’ నామ చక్రమును ఏ విధముగా పొందెనో చెప్పుము।

Verse 2

सूत उवाच देवानाम् असुरेन्द्राणाम् अभवच्च सुदारुणः सर्वेषामेव भूतानां विनाशकरणो महान्

సూతుడు పలికెను—దేవులకును అసురేంద్రులకును మధ్య అత్యంత భయంకరమైన (సంఘర్షణ) కలిగెను; అది సమస్త భూతముల వినాశనానికి మహత్తర కారణమయ్యెను।

Verse 3

ते देवाः शक्तिमुशलैः सायकैर्नतपर्वभिः प्रभिद्यमानाः कुन्तैश् च दुद्रुवुर्भयविह्वलाः

శక్తులు, ముషలాలు, మడచిన సంధులుగల బాణాలు మరియు కుంతాలచేత చీల్చబడిన దేవులు భయవిహ్వలులై పారిపోయిరి।

Verse 4

पराजितास्तदा देवा देवदेवेश्वरं हरिम् प्रणेमुस्तं सुरेशानं शोकसंविग्नमानसाः

అప్పుడు పరాజితులైన దేవులు శోకసంవిగ్నమనస్సులతో దేవదేవేశ్వరుడైన హరి—సురేశునికి—ప్రణామము చేసిరి।

Verse 5

तान् समीक्ष्याथ भगवान् देवदेवेश्वरो हरिः प्रणिपत्य स्थितान्देवान् इदं वचनमब्रवीत्

వారిని చూచి దేవదేవేశ్వరుడైన భగవాన్ హరి అక్కడ నిలిచిన దేవతలకు ప్రణామం చేసి, అనంతరం ఈ వచనమును పలికెను।

Verse 6

वत्साः किमिति वै देवाश् च्युतालङ्कारविक्रमाः समागताः ससंतापा वक्तुमर्हथ सुव्रताः

హే వత్సులారా! హే దేవతలారా, మీ అలంకారములు మరియు వీరతేజస్సు ఎందుకు క్షీణించాయి? మీరు దుఃఖసంతాపంతో ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చారు? హే సువ్రతులారా, కారణం చెప్పండి।

Verse 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तथाभूताः सुरोत्तमाः प्रणम्याहुर्यथावृत्तं देवदेवाय विष्णवे

ఆయన వచనాన్ని విని, అలాగే వ్యాకులమైన శ్రేష్ఠ దేవతలు ప్రణామం చేసి, దేవదేవుడైన విష్ణువుకు జరిగినదంతా యథాతథంగా నివేదించారు।

Verse 8

भगवन्देवदेवेश विष्णो जिष्णो जनार्दन दानवैः पीडिताः सर्वे वयं शरणमागताः

హే భగవాన్, హే దేవదేవేశ! హే విష్ణో, హే అజేయ జిష్ణు, హే జనార్దన! దానవుల చేత పీడింపబడిన మేమందరం మీ శరణు వచ్చాము।

Verse 9

त्वमेव देवदेवेश गतिर्नः पुरुषोत्तम त्वमेव परमात्मा हि त्वं पिता जगतामपि

హే దేవదేవేశ, హే పురుషోత్తమ! మీరే మా ఏకైక గతి. మీరే పరమాత్మ; మీరే సమస్త లోకాలకూ తండ్రి కూడా।

Verse 10

त्वमेव भर्ता हर्ता च भोक्ता दाता जनार्दन हन्तुमर्हसि तस्मात्त्वं दानवान्दानवार्दन

హే జనార్దన! నీవే పోషకుడు, సంహర్త, భోక్త, దాత. కావున హే దానవార్దన, దానవులను సంహరించుటకు నీవే యోగ్యుడు—చేయుము.

Verse 11

दैत्याश् च वैष्णवैर्ब्राह्मै रौद्रैर्याम्यैः सुदारुणैः कौबेरैश्चैव सौम्यैश् च नैरृत्यैर्वारुणैर्दृढैः

మరియు దైత్యులు వైష్ణవ సేనలచే, బ్రహ్మసంభూత గణములచే, రౌద్ర గణములచే, అత్యంత దారుణమైన యామ్య బలములచే, సౌమ్యమైనా బలమైన కౌబేర దళములచే, అలాగే దృఢమైన నైరృత్య మరియు వారుణ బలములచే ఎదుర్కొనబడ్డారు.

Verse 12

वायव्यैश् च तथाग्नेयैर् ऐशानैर् वार्षिकैः शुभैः सौरै रौद्रैस् तथा भीमैः कम्पनैर् जृम्भणैर् दृढैः

వాయవ్య, ఆగ్నేయ, ఐశాన దిక్కుల నుండి లేచిన సూచనలచే; శుభమైన వర్షాకాల లక్షణాలచే; అలాగే సౌర, రౌద్ర సంబంధిత అపశకునాలచే—భయంకరమైన, దృఢమైన కంపనలు మరియు ఉప్పొంగే ఉథలపాథలాలతో (నిమిత్తాలు కనబడినవి).

Verse 13

अवध्या वरलाभात्ते सर्वे वारिजलोचन सूर्यमण्डलसम्भूतं त्वदीयं चक्रम् उद्यतम्

హే కమలనయనా! వరలాభం వలన వారు అందరూ అవధ్యులు—వధకు అతీతులు అయ్యారు. అయినా సూర్యమండలసంభూతమైన నీ చక్రం ఎత్తబడింది. అయితే పతి-పరమేశ్వరుని ఆజ్ఞ ముందు ఏ ఆయుధమూ ధర్మాన్ని అతిక్రమించలేడు.

Verse 14

कुण्ठितं हि दधीचेन च्यावनेन जगद्गुरो दण्डं शार्ङ्गं तवास्त्रं च लब्धं दैत्यैः प्रसादतः

హే జగద్గురో! దధీచి మరియు చ్యావనులు ముద్దబార్చి నిరుపయోగం చేసినప్పటికీ, (పూర్వ) ప్రసాదం వలన దైత్యులు నీ దండం, శార్ఙ్గ ధనుస్సు మరియు ఇతరాస్త్రాలను పొందారు.

Verse 15

पुरा जलन्धरं हन्तुं निर्मितं त्रिपुरारिणा रथाङ्गं सुशितं घोरं तेन तान् हन्तुम् अर्हसि

పూర్వం జలంధరుని వధించుటకై త్రిపురారి మహాదేవుడు భయంకరమైన, అతి-తీక్ష్ణమైన చక్రాన్ని నిర్మించాడు. అదే ఆయుధంతో నీవు ఆ శత్రువులను సంహరించుటకు యోగ్యుడవు.

Verse 16

तस्मात्तेन निहन्तव्या नान्यैः शस्त्रशतैरपि ततो निशम्य तेषां वै वचनं वारिजेक्षणः

కాబట్టి అతడు అదే ఉపాయంతోనే సంహరింపబడవలెను—ఇతర ఏ ఆయుధాలతో కాదు, వందల ఆయుధాలతో కూడ కాదు. వారి మాటలు విని కమలనేత్రుడు మనసులో ఆలోచించి ఆ సలహాను అంగీకరించాడు.

Verse 17

वाचस्पतिमुखानाह स हरिश्चक्रभृत् स्वयम् श्रीविष्णुर् उवाच भोभो देवा महादेवं सर्वैर् देवैः सनातनैः

అప్పుడు చక్రధారి హరి—స్వయంగా శ్రీ విష్ణువు—బృహస్పతి మొదలైన దేవులను ఉద్దేశించి పలికెను: “ఓ దేవులారా! సమస్త సనాతన దేవులు కలిసి మహాదేవుని సమీపించుదాం.”

Verse 18

सम्प्राप्य सांप्रतं सर्वं करिष्यामि दिवौकसाम् देवा जलन्धरं हन्तुं निर्मितं हि पुरारिणा

ఇప్పుడు సమస్త విషయాలను సమ్యకంగా తెలిసికొని, నేను స్వర్గవాసుల హితార్థం చేయవలసిన కార్యాన్ని సిద్ధం చేస్తాను. దేవులు జలంధరుని వధించవలెను, ఎందుకంటే అతడు పురారి (శివుడు) చేతనే నిర్మితుడైనాడు.

Verse 19

लब्ध्वा रथाङ्गं तेनैव निहत्य च महासुरान् सर्वान्धुन्धुमुखान्दैत्यान् अष्टषष्टिशतान् सुरान्

రథాంగం (చక్రం) పొందిన తరువాత, అదే ఆయుధంతో అతడు మహా అసురులను సంహరించాడు—ధుంధుముఖ గణంలోని సమస్త దైత్యులను, వారి సంఖ్య ఎనిమిది వేల ఆరు వందలు.

Verse 20

सबान्धवान्क्षणादेव युष्मान् संतारयाम्यहम् सूत उवाच एवम् उक्त्वा सुरश्रेष्ठान् सुरश्रेष्ठमनुस्मरन्

సూతుడు అన్నాడు— “మీ బంధువులతో కూడి, ఈ క్షణములోనే మిమ్మల్ని నేను దాటించెదను.” అని చెప్పి, దేవశ్రేష్ఠులను ఉద్దేశించి, అతడు హృదయంలో దేవశ్రేష్ఠుడైన మహాదేవ శంకరుని స్మరించాడు।

Verse 21

सुरश्रेष्ठस्तदा श्रेष्ठं पूजयामास शङ्करम् लिङ्गं स्थाप्य यथान्यायं हिमवच्छिखरे शुभे

అప్పుడు దేవశ్రేష్ఠుడు పరమశ్రేష్ఠుడైన శంకరుని విధివిధానంగా పూజించాడు; హిమవంతుని శుభశిఖరంపై యథాన్యాయంగా లింగాన్ని స్థాపించి।

Verse 22

मेरुपर्वतसंकाशं निर्मितं विश्वकर्मणा त्वरिताख्येन रुद्रेण रौद्रेण च जनार्दनः

అది మేరు పర్వతసమానంగా ఉండి, విశ్వకర్మచే నిర్మింపబడింది; జనార్దనుడు (విష్ణువు) ‘త్వరిత’ అనే రుద్రునితోను రౌద్రరూపంతోను కలిసి, వేగవంతమైన శక్తితో దానిని ప్రాదుర్భవింపజేశాడు।

Verse 23

स्नाप्य सम्पूज्य गन्धाद्यैर् ज्वालाकारं मनोरमम् तुष्टाव च तदा रुद्रं सम्पूज्याग्नौ प्रणम्य च

ఆ పవిత్ర చిహ్నాన్ని స్నానమాచరింపజేసి, గంధాది ఉపచారాలతో సమ్యక్ పూజించి, జ్వాలారూపమైన మనోహర దర్శనాన్ని చూచి అతడు రుద్రుని స్తుతించాడు; అగ్నిని విధివిధానంగా పూజించి నమస్కరించాడు।

Verse 24

देवं नाम्नां सहस्रेण भवाद्येन यथाक्रमम् पूजयामास च शिवं प्रणवाद्यं नमो ऽन्तकम्

అతడు ‘భవ’ మొదలైన సహస్ర నామాలతో క్రమంగా దేవుడైన శివుని పూజించాడు; మరియు ప్రణవం ‘ఓం’తో ప్రారంభించి “నమో’ంతక” అని మృత్యునాశకుడైన శివునికి నమస్కరించాడు।

Verse 25

देवं नाम्नां सहस्रेण भवाद्येन महेश्वरम् प्रतिनाम स पद्मेन पूजयामास शङ्करम्

భవాది సహస్ర దివ్య నామాలతో అతడు మహేశ్వర మహాదేవుని ఆరాధించాడు; ప్రతి నామానికి ఒక పద్మం సమర్పించి శంకరుని పూజించాడు।

Verse 26

अग्नौ च नामभिर् देवं भवाद्यैः समिदादिभिः स्वाहान्तैर्विधिवद्धुत्वा प्रत्येकमयुतं प्रभुम्

తర్వాత అగ్నిలో భవాది నామాలతో దేవుని ఆహ్వానించి, సమిధలు మొదలైన ద్రవ్యాలతో విధివిధానంగా ‘స్వాహా’తో ఆహుతులు సమర్పించాలి; ప్రతి నామానికి ప్రభువుకు పదివేల ఆహుతులు అర్పించాలి।

Verse 27

तुष्टाव च पुनः शंभुं भवाद्यैर्भवमीश्वरम् श्रीविष्णुरुवाच भवः शिवो हरो रुद्रः पुरुषः पद्मलोचनः

అప్పుడు శ్రీ విష్ణువు మళ్లీ భవాది నామాలతో శంభువైన భవ-ఈశ్వరుని స్తుతించాడు: ‘నీవు భవుడు, శివుడు, హరుడు, రుద్రుడు, పరమ పురుషుడు, పద్మలోచనుడు.’

Verse 28

अर्थितव्यः सदाचारः सर्वशंभुर्महेश्वरः ईश्वरः स्थाणुरीशानः सहस्राक्षः सहस्रपात्

ఆయనే భక్తితో ప్రార్థించవలసినవాడు, ఆశ్రయించవలసినవాడు; ఆయనే సదాచార స్వరూపుడు. ఆయనే సర్వమంగళ శంభువు, మహేశ్వరుడు—ఈశ్వరుడు, స్థాణువు, ఈశానుడు; ఆయనే సహస్రాక్షుడు, సహస్రపాదుడు।

Verse 29

वरीयान् वरदो वन्द्यः शङ्करः परमेश्वरः गङ्गाधरः शूलधरः परार्थैकप्रयोजनः

ఆయనే అత్యుత్తముడు, వరప్రదాత, వందనీయుడు—శంకరుడు, పరమేశ్వరుడు. ఆయనే గంగాధరుడు, శూలధరుడు; పరుల హితం, అనగా బద్ధజీవులకు కృపతో మోక్షం ఇవ్వడమే ఆయన ఏకైక లక్ష్యం।

Verse 30

सर्वज्ञः सर्वदेवादिगिरिधन्वा जटाधरः चन्द्रापीडश्चन्द्रमौलिर् विद्वान्विश्वामरेश्वरः

ఆయన సర్వజ్ఞుడు; ఆదిదేవులకూ గిరులకూ ధనుస్సు ధరించిన ప్రభువు, జటాధరుడు. శిరోభూషణమూ మౌలియూ చంద్రుడైనవాడు; పరమ పండితుడు, సమస్త విశ్వమునకూ అమరులకూ ఈశ్వరుడు।

Verse 31

वेदान्तसारसंदोहः कपाली नीललोहितः ध्यानाधारोपरिच्छेद्यो गौरीभर्ता गणेश्वरः

ఆయన వేదాంతసార సమూహస్వరూపుడు; కపాలధారి, నీల-లోహిత ప్రభువు. ధ్యానానికి అఖండ ఆధారం, పరిమితికి అతీతుడు; గౌరీభర్త, గణేశ్వరుడు।

Verse 32

अष्टमूर्तिर्विश्वमूर्तिस् त्रिवर्गः स्वर्गसाधनः ज्ञानगम्यो दृढप्रज्ञो देवदेवस्त्रिलोचनः

ఆయన అష్టమూర్తి, విశ్వమూర్తి; త్రివర్గానికి ఆధారం, స్వర్గసాధనం. జ్ఞానముచే గమ్యుడు, దృఢప్రజ్ఞుడు; దేవదేవుడు, త్రిలోచన ప్రభువు।

Verse 33

वामदेवो महादेवः पाण्डुः परिदृढो दृढः विश्वरूपो विरूपाक्षो वागीशः शुचिरन्तरः

ఆయన వామదేవుడు, శుభప్రద ప్రభువు; ఆయనే మహాదేవుడు, పరమేశ్వరుడు. ఆయన పాండువు—నిర్మలుడు, ప్రకాశవంతుడు; సర్వथा దృఢుడు, అచలుడు. ఆయన విశ్వరూపుడు, అయినా విరూపాక్ష త్రినేత్రుడు; వాగీశుడు, అంతరంగమున నిత్య శుచి।

Verse 34

सर्वप्रणयसंवादी वृषाङ्को वृषवाहनः ईशः पिनाकी खट्वाङ्गी चित्रवेषश्चिरन्तनः

ఆయన సమస్తుల పట్ల ప్రేమతో సంభాషించువాడు; వృషభచిహ్నుడు, వృషభవాహనుడు. ఆయన ఈశుడు, పినాకధారి; ఖట్వాంగధారి; విచిత్రవేషధారి—చిరంతనుడు।

Verse 35

तमोहरो महायोगी गोप्ता ब्रह्माङ्गहृज्जटी कालकालः कृत्तिवासाः सुभगः प्रणवात्मकः

ఆయన తమోహరుడు, మహాయోగి, రక్షకుడు, బ్రహ్మచిహ్నధారి జటాధర ప్రభువు. ఆయన కాలానికీ కాలుడు, చర్మవస్త్రధారి, పరమ శుభసౌభాగ్యమూర్తి, ప్రణవ ‘ఓం’ స్వరూపుడు।

Verse 36

उन्मत्तवेषश् चक्षुष्यो दुर्वासाः स्मरशासनः दृढायुधः स्कन्दगुरुः परमेष्ठी परायणः

ఆయన దివ్య ఉన్మత్తవేషధారి, మంగళదృష్టి స్వరూపుడు, దుర్వాసా రూపుడు, కామశాసకుడు. ఆయుధంలోనూ సంకల్పంలోనూ దృఢుడు, స్కందుని గురువు, పరమేశ్ఠి, సమస్తులకు పరమాశ్రయుడు।

Verse 37

अनादिमध्यनिधनो गिरिशो गिरिबान्धवः कुबेरबन्धुः श्रीकण्ठो लोकवर्णोत्तमोत्तमः

ఆయన ఆదిమధ్యాంతరహితుడు, గిరీశుడు—పర్వతాధిపతి, గిరి (హిమాలయ) బాంధవుడు. ఆయన కుబేరబంధువు, శ్రీకంఠుడు—శుభకంఠ ప్రభువు, లోకవర్ణిత గుణాలలో అత్యుత్తముడు।

Verse 38

सामान्यदेवः कोदण्डी नीलकण्ठः परश्वधी विशालाक्षो मृगव्याधः सुरेशः सूर्यतापनः

ఆయన సమస్తభూతాలలో వ్యాపించిన సామాన్యదేవుడు, కోదండధారి ధనుర్ధరుడు, నీలకంఠుడు, పరశుధారి. ఆయన విశాలాక్షుడు, మృగవ్యాధ రూపంలో జీవుల అరణ్యత్వాన్ని శమింపజేసేవాడు, సురేశుడు, సూర్యసమ తప్తతేజస్సు గలవాడు।

Verse 39

धर्मकर्माक्षमः क्षेत्रं भगवान् भगनेत्रभित् उग्रः पशुपतिस् तार्क्ष्यः प्रियभक्तः प्रियंवदः

ఆయన ధర్మకర్మాలను సఫలీకరించేవాడు, స్వయంగా క్షేత్రస్వరూపుడు. ఆయన భగవాన్, భగుని నేత్రాన్ని భేదించినవాడు, ఉగ్రుడు, పశుపతి, తార్క్ష్యసమ వేగవంతుడు, భక్తులకు అత్యంత ప్రియుడు, ప్రియవాక్యుడు।

Verse 40

दाता दयाकरो दक्षः कपर्दी कामशासनः श्मशाननिलयः सूक्ष्मः श्मशानस्थो महेश्वरः

ఆయన దాత, దయాస్వరూపుడు, పరమ దక్షుడు; కపర్దీ, జటాధారి; కామశాసకుడు; శ్మశానమే నివాసముగా గలవాడు; సూక్ష్మస్వరూపుడు; శ్మశానస్థ మహేశ్వరుడు—మహాదేవుడు, సర్వపతి।

Verse 41

लोककर्ता भूतपतिर् महाकर्ता महौषधी उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः

ఆయన లోకకర్త, భూతపతి, మహాకర్త; ఆయనే మహౌషధి—పరమ ఔషధతత్త్వం. ఆయన ఉత్తరుడు/ఉత్తముడు, గోపతి మరియు గోప్త; జ్ఞానముచే గమ్యుడు, పురాతన ఆదిదేవుడు।

Verse 42

नीतिः सुनीतिः शुद्धात्मा सोमः सोमरतः सुखी सोमपो ऽमृतपः सोमो महानीतिर्महामतिः

ఆయన నీతి, సునీతి; శుద్ధాత్మ. ఆయన సోముడు—సోమరతుడు, సదా సుఖి. ఆయన సోమపుడు, అమృతపుడు; ఆయనే సోముడు—మహానీతి, మహామతి.

Verse 43

अजातशत्रुरालोकः संभाव्यो हव्यवाहनः लोककारो वेदकारः सूत्रकारः सनातनः

ఆయన అజాతశత్రువు—శత్రువులేని వాడు; ఆయన ఆలొకము—చైతన్యప్రకాశము. ఆయన సంభావ్యుడు, ధ్యేయుడు, ఆశ్రయణీయుడు; హవ్యవాహనుడు—అంతర్యామి అగ్నిరూపంగా హవిని మోసేవాడు. ఆయన లోకకారుడు, వేదకారుడు, సూత్రకారుడు, సనాతనుడు.

Verse 44

महर्षिः कपिलाचार्यो विश्वदीप्तिस्त्रिलोचनः पिनाकपाणिर् भूदेवः स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्सदा

ఆయన మహర్షి; కపిలాచార్యరూపంగా పూజ్యుడు; విశ్వదీప్తి—సర్వ విశ్వాన్ని ప్రకాశింపజేసేవాడు; త్రిలోచనుడు. పినాకపాణి—పినాక ధనుస్సు ధరించినవాడు; భూదేవుడు—భూమిపై దేవతుల్య ఆరాధ్యుడు; స్వస్తిదాత, సదా స్వస్తికర్త.

Verse 45

त्रिधामा सौभगः शर्वः सर्वज्ञः सर्वगोचरः ब्रह्मधृग् विश्वसृक् स्वर्गः कर्णिकारः प्रियः कविः

ఆయన త్రిధామ ప్రభువు, సౌభాగ్యస్వరూపుడు శర్వుడు; సర్వజ్ఞుడు, సర్వులకు గోచరుడు. బ్రహ్మం (వేదతత్త్వం) ధారకుడు, విశ్వసృష్టికర్త, స్వయంగా స్వర్గస్వరూపుడు; కర్ణికారమువలె దీప్తిమంతుడు, ప్రియుడు, దివ్య కవి-ఋషి।

Verse 46

शाखो विशाखो गोशाखः शिवो नैकः क्रतुः समः गङ्गाप्लवोदको भावः सकलः स्थपतिः स्थिरः

ఆయన శాఖ, విశాఖ, గోశాఖ—బహుశాఖలుగా విస్తరించి గోవులను రక్షించువాడు; శివుడు, అయినా ఏకత్వానికే పరిమితుడు కాదు. ఆయన క్రతు—వైదిక యజ్ఞశక్తి—మరియు సముడు, సమదృష్టి; గంగాప్లావనపు పవిత్ర జలం, భావతత్త్వం; సకలుడు, దివ్య స్థపతి, అచల స్థిరుడు।

Verse 47

विजितात्मा विधेयात्मा भूतवाहनसारथिः सगणो गणकार्यश् च सुकीर्तिश् छिन्नसंशयः

ఆయన విజితాత్ముడు, సంపూర్ణ నియమిత విధేయాత్ముడు; భూతవాహనసారథిలా సమస్త భూతగణాలను నడిపించువాడు. ఆయన గణసహితుడు, గణకార్యాన్ని సిద్ధిచేయువాడు; సుకీర్తిమంతుడు, సంశయాన్ని ఛేదించువాడు—పశుజీవుని బంధరూప సందేహపాశాన్ని తొలగించువాడు।

Verse 48

कामदेवः कामपालो भस्मोद्धूलितविग्रहः भस्मप्रियो भस्मशायी कामी कान्तः कृतागमः

ఆయన కామదేవుడు, కామాన్ని పాలించు నియంత; పవిత్ర భస్మంతో ధూళిపట్టిన దేహస్వరూపుడు. భస్మం ఆయనకు ప్రియము, భస్మంపైనే శయనించువాడు; కామాన్ని అధీనపరచిన భోగి, కాంతుడు, మరియు ఆగమాలను స్థాపించిన ప్రభువు—శైవ ప్రకటనల కర్త।

Verse 49

समायुक्तो निवृत्तात्मा धर्मयुक्तः सदाशिवः चतुर्मुखश्चतुर्बाहुर् दुरावासो दुरासदः

ఆయన యోగంలో సమ్యక్ సంయుక్తుడు, నివృత్తాత్ముడు—విషయతృష్ణ నుండి విరక్తుడు—మరియు ధర్మయుక్త సదాశివుడు. ఆయన చతుర్ముఖుడు, చతుర్బాహువు; ఆయన ధామం దుర్లభం, ఆయన దురాసదుడు—బంధముక్త సాధకునికే సులభుడు।

Verse 50

दुर्गमो दुर्लभो दुर्गः सर्वायुधविशारदः अध्यात्मयोगनिलयः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः

ఆయన దుర్గముడు, దుర్లభుడు; ప్రమాదాలను దాటించు దుర్గస్వరూపుడు. సమస్త దివ్యాయుధాలలో నిపుణుడు, అధ్యాత్మయోగానికి ఆశ్రయధామము, సూక్ష్మ తంతువై సమస్తాన్ని ధారించువాడు, ప్రకటన తంతువులను విస్తరించువాడు।

Verse 51

शुभाङ्गो लोकसारङ्गो जगदीशो ऽमृताशनः भस्मशुद्धिकरो मेरुर् ओजस्वी शुद्धविग्रहः

శుభాంగుడు; లోకసారంలోని సారంగమృగంలా స్వేచ్ఛగా సంచరించి కూడా అసంగుడు; జగదీశుడు; అమృతాన్ని ఆస్వదించువాడు. భస్మముచే శుద్ధి కలిగించువాడు, మేరువలె అచల ఆధారం, ఓజస్సుతో నిండినవాడు, పరమశుద్ధ విగ్రహుడు।

Verse 52

हिरण्यरेतास् तरणिर् मरीचिर् महिमालयः महाह्रदो महागर्भः सिद्धवृन्दारवन्दितः

ఆయన హిరణ్యరేతాస్—సువర్ణసమ శుద్ధ సృజనశక్తి గలవాడు; తరణి—అంతఃసూర్యుడు, జీవులను దాటించువాడు; మరీచి—దీప్త కిరణము. మహిమాలయుడు—పరమ మహిమకు నివాసము; మహాహ్రదుడు—విశాల పవిత్ర జలాశయం; మహాగర్భుడు—ప్రకటనకు మహా గర్భము. సిద్ధవృందములు వందించువాడు।

Verse 53

व्याघ्रचर्मधरो व्याली महाभूतो महानिधिः अमृताङ्गो ऽमृतवपुः पञ्चयज्ञः प्रभञ्जनः

ఆయన వ్యాఘ్రచర్మధారి; వ్యాళీ—సర్పశక్తికి అధిపతి; మహాభూతుడు—మహాతత్త్వరూపుడు; మహానిధి—అస్తిత్వపు మహానిధి. ఆయన అంగాలు అమృతమయము, దేహము అమరము. ఆయన పంచయజ్ఞస్వరూపుడు, ప్రభంజనుడు—బంధనాలను ఛేదించే ఉగ్రవాయువు।

Verse 54

पञ्चविंशतितत्त्वज्ञः पारिजातः परावरः सुलभः सुव्रतः शूरो वाङ्मयैकनिधिर्निधिः

ఆయన పంచవింశతి తత్త్వజ్ఞుడు; పారిజాతుడు—ఇష్టఫలదాయక కల్పవృక్షస్వరూపుడు; పరావరుడు—ఉన్నత-నిమ్న రెండింటికీ అతీత ప్రభువు. భక్తులకు సులభుడు, సువ్రతుడు, శూరుడు; సమస్త వాంగ్మయానికి ఏకైక నిధి—మరియు స్వయంగా నిధి।

Verse 55

वर्णाश्रमगुरुर्वर्णी शत्रुजिच्छत्रुतापनः आश्रमः क्षपणः क्षामो ज्ञानवानचलाचलः

ఆయనే వర్ణాశ్రమధర్మాలకు గురువు, పవిత్ర వ్రతాచరణలో దీప్తుడు. శత్రువులను జయించి శత్రుత్వాన్నే దహించువాడు; సాధనకు ఆశ్రయం, మలక్షయకర్త, తపస్సుతో కృశుడు, సత్యజ్ఞాని—అచలుడై ఉండి అచలములను కదిలించువాడు।

Verse 56

प्रमाणभूतो दुर्ज्ञेयः सुपर्णो वायुवाहनः धनुर्धरो धनुर्वेदो गुणराशिर्गुणाकरः

ఆయనే ప్రమాణస్వరూపుడు, అయినా దుర్జ్ఞేయుడు; శ్రేష్ఠ సుపర్ణుడు, వాయువాహనుడు. ధనుర్ధరుడు, ధనుర్వేదజ్ఞుడు; సమస్త గుణాల సమూహం, గుణాలకు ఆకరమైన మూలం।

Verse 57

अनन्तदृष्टिरानन्दो दण्डो दमयिता दमः अभिवाद्यो महाचार्यो विश्वकर्मा विशारदः

అనంతదృష్టి కలవాడు ఆయనే ఆనందస్వరూపుడు. ఆయనే ధర్మదండము, దమయిత, దమము (సంయమము). ఆయన అభివాద్యుడు మహాచార్యుడు; విశ్వకర్మ, పరమ నిపుణుడు।

Verse 58

वीतरागो विनीतात्मा तपस्वी भूतभावनः उन्मत्तवेषः प्रच्छन्नो जितकामो जितप्रियः

ఆయన విరాగి, వినయాత్ముడు, తపస్వి, సమస్త భూతాలను పవిత్రపరచువాడు. ఉన్మత్తుని వేషంతో సంచరిస్తూ గుప్తంగా ఉంటాడు; కామాన్ని జయించి, ప్రియాసక్తినీ అధిగమించాడు।

Verse 59

कल्याणप्रकृतिः कल्पः सर्वलोकप्रजापतिः तपस्वी तारको धीमान् प्रधानप्रभुर् अव्ययः

ఆయన కల్యాణస్వభావుడు; ఆయనే కల్పము—సృష్టి నియమము. సమస్త లోకాల ప్రజాపతి-ప్రభువు. పరమ తపస్వి, తారకుడు (తరింపజేయువాడు), ధీమంతుడు, ప్రధానము (ప్రకృతి) యొక్క ప్రభువు, అవ్యయుడు।

Verse 60

लोकपालो ऽन्तर्हितात्मा कल्पादिः कमलेक्षणः वेदशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो नियमो नियमाश्रयः

ఆయనే లోకపాలకుడు, అంతర్హితాత్ముడు. ఆయనే కల్పాదికర్త, కమలనేత్రుడు; వేదశాస్త్రార్థతత్త్వజ్ఞుడు. ఆయనే నియమస్వరూపుడు, సమస్త నియమాలకు ఆశ్రయము।

Verse 61

चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुर् विरामो विद्रुमच्छविः भक्तिगम्यः परं ब्रह्म मृगबाणार्पणो ऽनघः

ఆయనే చంద్రుడు, సూర్యుడు, శని, కేతువు; ఆయనే విరామము—కలతకు నివృత్తి. పగడవర్ణ కాంతితో ప్రకాశించే ఆయన భక్తితోనే గమ్యుడు. ఆయనే పరబ్రహ్మ, నిర్దోష ప్రభువు; వేటగాడి బాణార్పణమూ ఆయనకు హవిస్సుగా మారుతుంది।

Verse 62

अद्रिराजालयः कान्तः परमात्मा जगद्गुरुः सर्वकर्माचलस्त्वष्टा मङ्गल्यो मङ्गलावृतः

అద్రిరాజమే ఆయన ఆలయం; ఆయన కాంతుడు—ప్రియుడు. ఆయన పరమాత్మ, జగద్గురు. సమస్త కర్మాలకు అచలాధారం, దివ్య త్వష్టా (సృష్టిశిల్పి). ఆయన మంగళస్వరూపుడు, నిత్యం మంగళంతో ఆవృతుడు।

Verse 63

महातपा दीर्घतपाः स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः अहः संवत्सरो व्याप्तिः प्रमाणं परमं तपः

ఆయనే మహాతపస్వి, దీర్ఘతపస్సు కలవాడు; అత్యంత స్థూలుడు, ప్రాచీనుడు, ధ్రువస్థిరుడు. ఆయనే అహః (దినము) మరియు సంవత్సరము; ఆయనే వ్యాప్తి, సత్య ప్రమాణము, మరియు పరమ తపస్సు—పాశాన్ని దహించి పతి-తత్త్వాన్ని ప్రకాశింపజేసేది।

Verse 64

संवत्सरकरो मन्त्रः प्रत्ययः सर्वदर्शनः अजः सर्वेश्वरः स्निग्धो महारेता महाबलः

ఆయనే సంవత్సరచక్రకర్త; ఆయనే పవిత్ర మంత్రస్వరూపుడు. ఆయనే ప్రత్యయము—నిశ్చయాధారం—మరియు సర్వదర్శి. ఆయనే అజుడు (అజన్ముడు), సర్వేశ్వరుడు, కృపతో స్నిగ్ధుడు; మహారేతా (మహాశక్తిసంపన్నుడు) మరియు మహాబలవంతుడు।

Verse 65

योगी योग्यो महारेताः सिद्धः सर्वादिर् अग्निदः वसुर्वसुमनाः सत्यः सर्वपापहरो हरः

ఆయన యోగి, యోగముచే పొందదగినవాడు; మహారేతాః, సిద్ధుడు, సమస్తానికి ఆదికారణుడు. అగ్నిని ప్రసాదించువాడు, వసువు వసుమనస్సు, సత్యస్వరూపుడు; సమస్త పాపాలను హరించు హరుడు—బంధనహర శివుడు।

Verse 66

अमृतः शाश्वतः शान्तो बाणहस्तः प्रतापवान् कमण्डलुधरो धन्वी वेदाङ्गो वेदविन्मुनिः

ఆయన అమృతుడు, శాశ్వతుడు, శాంతిస్వరూపుడు; చేతిలో బాణములు ధరించి ప్రతాపవంతుడు. కమండలుధారి, ధనుర్ధారి; వేదాంగము, వేదవిదుడు, పరమ ముని—పశువును పాశబంధమునుండి విముక్తి చేయు పతి।

Verse 67

भ्राजिष्णुर् भोजनं भोक्ता लोकनेता दुराधरः अतीन्द्रियो महामायः सर्वावासश्चतुष्पथः

ఆయన ప్రకాశమానుడు; ఆయనే భోజనము, ఆయనే భోక్త కూడా. లోకనేత, దుర్జేయుడు. ఇంద్రియాతీతుడు, మహామాయాస్వరూపుడు; సమస్త నివాసములలో నివసించువాడు, చతుష్పథాధిపతి।

Verse 68

कालयोगी महानादो महोत्साहो महाबलः महाबुद्धिर् महावीर्यो भूतचारी पुरन्दरः

ఆయన కాలయోగి; మహానాదుడు, మహోత్సాహుడు, మహాబలుడు. మహాబుద్ధి, మహావీర్యసంపన్నుడు; భూతచారి, పురందరుడు—దుర్గములవంటి పాశబంధములను ఛేదించు శివుడు।

Verse 69

निशाचरः प्रेतचारी महाशक्तिर् महाद्युतिः अनिर्देश्यवपुः श्रीमान् सर्वहार्यमितो गतिः

ఆయన నిశాచరుడు, ప్రేతచారి; మహాశక్తి, మహాద్యుతితో యుక్తుడు. ఆయన వపువు అనిర్దేశ్యము; శ్రీమంతుడు, మంగళమయుడు, ప్రకాశవంతుడు. సమస్తులకు అజేయుడు; ఆయన గతి అమితము—సీమాతీత పతి శివుడు।

Verse 70

बहुश्रुतो बहुमयो नियतात्मा भवोद्भवः ओजस्तेजो द्युतिकरो नर्तकः सर्वकामकः

ఆయన బహుశ్రుతుడు, బహురూపుడు, నియతాత్ముడు; భవానికి ఉద్భవకారణుడు. ఆయన ఓజస్సు-తేజస్సు స్వరూపుడు, ద్యుతిని కలిగించువాడు, నటరాజు, ధర్మసమ్మత కోరికలను ప్రసాదించువాడు.

Verse 71

नृत्यप्रियो नृत्यनृत्यः प्रकाशात्मा प्रतापनः बुद्धस्पष्टाक्षरो मन्त्रः सन्मानः सारसंप्लवः

ఆయన నృత్యప్రియుడు, నృత్యంలోనే నృత్యస్వరూపుడు; ఆయన ఆత్మ స్వచ్ఛమైన ప్రకాశం, తేజస్సును ప్రదీప్తం చేయువాడు. జాగృత బుద్ధికి స్పష్టంగా గ్రహ్యమగు అక్షరముల మంత్రం, సత్యసన్మానదాత, సంసారప్రవాహం దాటించి సారతత్త్వానికి చేర్చువాడు.

Verse 72

युगादिकृद् युगावर्तो गंभीरो वृषवाहनः इष्टो विशिष्टः शिष्टेष्टः शरभः शरभो धनुः

ఆయన యుగాదికర్త, యుగచక్రాన్ని ప్రవర్తింపజేయువాడు; ఆయన గంభీరుడు, వృషభవాహనుడు (ధర్మవాహకుడు). ఆయన ఇష్టుడు, విశిష్టుడు, శిష్టులకు ప్రియుడు, ధర్మనిష్ఠులకు పూజ్యుడు; ఆయన శరభుడు, అలాగే ధనుస్సు—సర్వ శక్తులను పతివైపు వంచి నడిపించే బలం.

Verse 73

अपां निधिरधिष्ठानं विजयो जयकालवित् प्रतिष्ठितः प्रमाणज्ञो हिरण्यकवचो हरिः

ఆయన అపాంనిధి—జలతత్త్వ నిధి, సమస్తానికి ఆధారాధిష్ఠానం. ఆయన విజయస్వరూపుడు, జయానికి తగిన కాలాన్ని తెలిసినవాడు. ఆయన సదా ప్రతిష్ఠితుడు, ప్రమాణజ్ఞుడు; హిరణ్యకవచధారి హరి, పరమ పతిరూపంగా అందరిని రక్షించువాడు.

Verse 74

विरोचनः सुरगणो विद्येशो विबुधाश्रयः बालरूपो बलोन्माथी विवर्तो गहनो गुरुः

ఆయన విరోచనుడు—దీప్తిమంతుడు; ఆయనే దేవగణస్వరూపుడు, విద్యల అధిపతి, విద్వాంసులకు ఆశ్రయం. ఆయన బాలరూపంగా కూడా దర్శనమిస్తాడు, అయినా బలాభిమానాన్ని చూర్ణం చేసేవాడు. ఆయన వివర్తుడు—రహస్య పరివర్తకుడు, గహనుడు, పరమ గురువు (పతి); బంధన పాశాన్ని ఛేదించే సత్యజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించువాడు.

Verse 75

करणं कारणं कर्ता सर्वबन्धविमोचनः विद्वत्तमो वीतभयो विश्वभर्ता निशाकरः

ఆయనే సాధనమూ, పరమ కారణమూ, సమస్త కర్మల కర్త. ఆయనే సమస్త పాశముల నుండి విమోచకుడు, అత్యంత జ్ఞాని, నిర్భయుడు, విశ్వధారకుడు, చంద్రధారి (నిశాకరుడు)।

Verse 76

व्यवसायो व्यवस्थानः स्थानदो जगदादिजः दुन्दुभो ललितो विश्वो भवात्मात्मनि संस्थितः

ఆయనే సమ్యక్ ప్రయత్నం (వ్యవసాయం) మరియు వ్యవస్థాశక్తి; ఆయనే ధర్మాధారమైన నిజ స్థానం ప్రసాదించేవాడు, లోకాల ఆదిస్రోతస్సు. ఆయనే నాదరూప దుందుభి, లలిత-సుందరుడు; ఆయనే విశ్వరూప భవుడు, తన ఆత్మ పరమాత్మలో స్థిరంగా ఉన్నవాడు.

Verse 77

वीरेश्वरो वीरभद्रो वीरहा वीरभृद् विराट् वीरचूडामणिर्वेत्ता तीव्रनादो नदीधरः

ఆయనే వీరేశ్వరుడు, సమస్త వీరశక్తుల అధిపతి; ఆయనే వీరభద్రుడు, మంగళకర వీరుడు; శత్రుబల సంహారకుడు; వీరులను ధరించి రక్షించేవాడు; విరాట్ సర్వవ్యాపి. ఆయనే వీరచూడామణి, జ్ఞాత, తీవ్రమైన నాదముగలవాడు, నదులను ధరించి నియమించేవాడు.

Verse 78

आज्ञाधरस्त्रिशूली च शिपिविष्टः शिवालयः वालखिल्यो महाचापस् तिग्मांशुर् निधिर् अव्ययः

ఆయనే ఆజ్ఞాధారి, త్రిశూలధారి; సమస్త రూపాలలో ప్రవేశించిన సర్వవ్యాపి; ఆయనే శివాలయం—మంగళధామం. ఆయన వాలఖిల్యుడు (అతిసూక్ష్ముడు), మహాచాపధారి, తిగ్మాంశువు (తీక్ష్ణ కిరణాలతో మలిన నాశకుడు), సిద్ధుల నిధి, అవ్యయుడు.

Verse 79

अभिरामः सुशरणः सुब्रह्मण्यः सुधापतिः मघवान्कौशिको गोमान् विश्रामः सर्वशासनः

ఆయనే అభిరాముడు—సర్వులకు ఆనందకరుడు; ఆయనే సుశరణుడు—పశు (బద్ధ జీవి)కి నిశ్చిత శరణు; ఆయనే సుబ్రహ్మణ్యుడు—సద్జ్ఞానం, ధర్మానికి ఉపకారకుడు; మరియు సుధాపతి—అమృతాధిపతి. ఆయనే మఘవాన్, తేజస్సుతో సమర్థుడు; కౌశికుడు, అంతర్దృష్టి గల ఋషిస్వరూపుడు; గోమాన్, ధర్మసమృద్ధితో యుక్తుడు; విశ్రాముడు, సమస్తులకు శాంతి కలిగే ఆశ్రయం; మరియు సర్వశాసనుడు, సమస్త నియమాల పరమాధిపతి.

Verse 80

ललाटाक्षो विश्वदेहः सारः संसारचक्रभृत् अमोघदण्डी मध्यस्थो हिरण्यो ब्रह्मवर्चसी

లలాటాక్షుడైన త్రినేత్ర మహాదేవుడు; ఆయన దేహమే విశ్వము; ఆయనే పరమసారం; సంసారచక్రాన్ని ధరించువాడు; అమోఘ దండధారి; మధ్యస్థుడై అంతర్యామి సాక్షిగా నిలిచినవాడు; స్వర్ణకాంతితో, బ్రహ్మవర్చస్సుతో ప్రకాశించువాడు।

Verse 81

परमार्थः परमयः शम्बरो व्याघ्रको ऽनलः रुचिर् वररुचिर् वन्द्यो वाचस्पतिरहर्पतिः

ఆయనే పరమార్థము, పరమ తత్త్వము; ఆయనే శంబరుడు; వ్యాఘ్రసముడూ, అనలస్వరూపుడూ. ఆయనే రుచిరుడు, వరరుచిరుడు—అత్యంత దీప్తిమంతుడు; వందనీయుడు; వాచస్పతి—పవిత్ర వాక్కుల అధిపతి; అహర్పతి—దినాధిపతి।

Verse 82

रविर्विरोचनः स्कन्धः शास्ता वैवस्वतो जनः युक्तिरुन्नतकीर्तिश् च शान्तरागः पराजयः

ఆయనే రవి—ప్రకాశించే సూర్యుడు; విరోచనుడు—దీప్తిమంతుడు; స్కంధుడు—ధారణ చేసి నడిపించే మహాశక్తి; శాస్తా—దైవ శాసకుడు, ఉపదేశకుడు; వైవస్వతుడు—సౌరధర్మం, కాలనియమంతో అనుబంధుడు; జనుడు—జీవుల అధిపతి; యుక్తి—సమ్యక్ వివేకతత్త్వం; ఉన్నతకీర్తి—ఎల్లప్పుడూ పైకి ఎగసే కీర్తి గలవాడు; శాంతరాగుడు—రాగం శమించి శాంతిగా మారినవాడు; పరాజయుడు—అజేయుడు, పశువుకు పాశబంధనంపై జయాన్ని ప్రసాదించువాడు।

Verse 83

कैलासपतिकामारिः सविता रविलोचनः विद्वत्तमो वीतभयो विश्वहर्ता निवारितः

ఆయనే కైలాసపతి; కామశత్రువు; ఆయనే సవితా—అంతఃస్థిత సూర్యుడు, ఆయన కన్నులే సూర్యులు. ఆయనే పరమ పండితుడు, భయరహితుడు, ప్రళయంలో విశ్వాన్ని హరించువాడు, మరియు అశుభం-బంధనాన్ని నివారించువాడు।

Verse 84

नित्यो नियतकल्याणः पुण्यश्रवणकीर्तनः दूरश्रवा विश्वसहो ध्येयो दुःस्वप्ननाशनः

ఆయనే నిత్యుడు; ఆయన కల్యాణం నియతంగా అచ్యుతంగా నిలిచినది. ఆయన నామ శ్రవణం, కీర్తనం స్వయంగా పుణ్యం. ఆయన కీర్తి దూరదూరాలకు వ్యాపిస్తుంది; ఆయన విశ్వభారాన్ని సహిస్తాడు. ఆయన ధ్యేయుడు; దుఃస్వప్ననాశకుడు—అశుభ సూచనల్ని, వాటి వల్ల కలిగే భయాన్ని తొలగించువాడు।

Verse 85

उत्तारको दुष्कृतिहा दुर्धर्षो दुःसहो ऽभयः अनादिर्भूर्भुवोलक्ष्मीः किरीटी त्रिदशाधिपः

ఆయన ఉత్తారకుడు, పాపనాశకుడు, అజేయుడు, అజ్ఞానబలాలకు అసహ్యుడు, నిర్భయ శరణ్యుడు. ఆయన అనాది; భూ-భువఃలోకాల లక్ష్మీస్వరూప సమృద్ధి; కిరీటధారి, దేవాధిపతి.

Verse 86

विश्वगोप्ता विश्वभर्ता सुधीरो रुचिराङ्गदः जननो जनजन्मादिः प्रीतिमान्नीतिमान्नयः

ఆయన విశ్వరక్షకుడు, విశ్వపోషకుడు; గంభీర జ్ఞానవంతుడు, రుచిరమైన అంగదాలతో అలంకృతుడు. ఆయన జనకుడు—జీవజన్మాలకు ఆదిస్వరూపుడు; ప్రీతిమంతుడు, నీతి-ధర్మనిష్ఠుడు, సన్మార్గనాయకుడు.

Verse 87

विशिष्टः काश्यपो भानुर् भीमो भीमपराक्रमः प्रणवः सप्तधाचारो महाकायो महाधनुः

ఆయన విశిష్టుడు; కాశ్యపుడు; ప్రకాశమయ భానువు; భీముడు, భీమపరాక్రముడు. ఆయన ప్రణవం (ఓం); సప్తధా ఆచారాధిపతి; మహాకాయుడు, మహాధనుస్సుధారి—పశుపాశఛేదకుడు మహాదేవుడు.

Verse 88

जन्माधिपो महादेवः सकलागमपारगः तत्त्वातत्त्वविवेकात्मा विभूष्णुर् भूतिभूषणः

మహాదేవుడు జన్మ-ఉద్భవాలకు అధిపతి, సమస్త ఆగమాల పారం చేరినవాడు. ఆయన స్వభావమే తత్త్వ-అతత్త్వ వివేకం. ఆయన విభూతులతో విభూషితుడు; సమస్త ఐశ్వర్య, పవిత్ర తేజస్సుకు భూషణం.

Verse 89

ऋषिर्ब्राह्मणविज्जिष्णुर् जन्ममृत्युजरातिगः यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञान्तो ऽमोघविक्रमः

ఆయన ఋషి, బ్రహ్మవేత్త, సదా విజేత, జన్మ-మరణ-జరలను అతిక్రమించినవాడు. ఆయనే యజ్ఞం, యజ్ఞపతి, యజమాని; సమస్త కర్మకాండల పరమావధి—అమోఘ విక్రముడు.

Verse 90

महेन्द्रो दुर्भरः सेनी यज्ञाङ्गो यज्ञवाहनः पञ्चब्रह्मसमुत्पत्तिर् विश्वेशो विमलोदयः

ఆయనే మహేంద్రుడు—అజేయుడు, దుర్ధర్షుడు, సేనాధిపతి; యజ్ఞాంగమూ యజ్ఞవాహనమూ. ఆయన నుండే పంచబ్రహ్మ ప్రాదుర్భవిస్తుంది; ఆయనే విశ్వేశ్వరుడు, నిర్మలమైన ఉదయప్రభతో ప్రకాశించువాడు.

Verse 91

आत्मयोनिर् अनाद्यन्तः षड्विंशत्सप्तलोकधृक् गायत्रीवल्लभः प्रांशुर् विश्वावासः प्रभाकरः

ఆయనే ఆత్మయోని, ఆది-అంతములేని వాడు; సప్తలోకములకూ షడ్వింశతి తత్త్వములకూ ఆధారభూతుడు. గాయత్రీప్రియుడు, ఉన్నతుడు, తేజోవంతుడు; విశ్వావాసుడు, ప్రభాకరుడు.

Verse 92

शिशुर्गिरिरतः सम्राट् सुषेणः सुरशत्रुहा अमोघो ऽरिष्टमथनो मुकुन्दो विगतज्वरः

ఆయనే నిత్యనవీన శిశురూపుడు, గిరిపై రమించువాడు; సమ్రాట్, సుషేణుడు—శ్రేష్ఠసేనతో కూడినవాడు; సురశత్రుహా—దేవశత్రువులను సంహరించువాడు. అమోఘుడు, అరిష్టమథనుడు; ముకుందుడు—మోక్షదాత; విగతజ్వరుడు—పశువును బంధించే దాహతాపాలను తొలగించువాడు.

Verse 93

स्वयंज्योतिर् अनुज्योतिर् आत्मज्योतिर् अचञ्चलः पिङ्गलः कपिलश्मश्रुः शास्त्रनेत्रस् त्रयीतनुः

ఆయనే స్వయంజ్యోతి, ఇతర జ్యోతులను ప్రకాశింపజేయు జ్యోతి; ఆత్మలోని అంతర్జ్యోతి. అచంచలుడు, పింగళవర్ణుడు, కపిలశ్మశ్రువంతుడు; శాస్త్రములే నేత్రములుగా, వేదత్రయమే తనువుగా ఉన్నవాడు—పాశాతీత పతి పశువుకు శుద్ధచైతన్యంగా ప్రకాశించును.

Verse 94

ज्ञानस्कन्धो महाज्ञानी निरुत्पत्तिर् उपप्लवः भगो विवस्वानादित्यो योगाचार्यो बृहस्पतिः

ఆయనే జ్ఞానస్కంధుడు—జ్ఞానసమూహం, మహాజ్ఞాని; అజన్ముడు, ఉపప్లవములకు అస్పృశ్యుడు. ఆయనే భగుడు—దైవసౌభాగ్యవితరణకర్త; వివస్వాన్ ఆదిత్యుడు—దీప్త సూర్యుడు; యోగాచార్యుడు, బృహస్పతి—మార్గదర్శక పవిత్ర జ్ఞానం.

Verse 95

उदारकीर्तिर् उद्योगी सद्योगी सदसन्मयः नक्षत्रमाली राकेशः साधिष्ठानः षडाश्रयः

ఆయన ఉదారకీర్తిగలవాడు, నిత్యకర్మనిరతుడు, సిద్ధయోగి, సత్‌-అసత్‌ రెండింటిలోనూ వ్యాపించినవాడు. నక్షత్రమాలాధారి, రాత్రినాథుడు చంద్రస్వరూపుడు, అంతఃస్థ ఆధారంగా స్థిరంగా నిలిచినవాడు, షడాశ్రయాలకు పరమాశ్రయుడు।

Verse 96

पवित्रपाणिः पापारिर् मणिपूरो मनोगतिः हृत्पुण्डरीकमासीनः शुक्लः शान्तो वृषाकपिः

ఆయన పవిత్రమైన చేతులు గలవాడు, పాపానికి శత్రువు, మణిపూరచక్రాధిష్ఠితుడు, మనసుకన్నా వేగంగా గమించే వాడు. హృదయపద్మంలో ఆసీనుడు, శుద్ధశ్వేత తేజస్సుతో ప్రకాశించే వాడు, పరమశాంతుడు—వృషాకపి, ధర్మాన్ని నిలుపు ప్రభువు; పశువును పాశబంధాల నుండి మోక్షదిశగా మేల్కొలిపేవాడు।

Verse 97

विष्णुर्ग्रहपतिः कृष्णः समर्थो ऽनर्थनाशनः अधर्मशत्रुरक्षय्यः पुरुहूतः पुरुष्टुतः

ఆయన విష్ణుస్వరూపుడు, గ్రహపతి, కృష్ణవర్ణుడు, సర్వసమర్థుడు, అనర్థనాశకుడు. అధర్మశత్రువు, అక్షయుడు, అనేకులచే ఆహ్వానింపబడినవాడు, సర్వులచే స్తుతింపబడినవాడు—అటువంటి పరమపతి; పశువుని పాశబంధాలను సడలించేవాడు।

Verse 98

ब्रह्मगर्भो बृहद्गर्भो धर्मधेनुर्धनागमः जगद्धितैषी सुगतः कुमारः कुशलागमः

ఆయన బ్రహ్మగర్భుడు, విస్తార జగద్గర్భుడు; ధర్మధేనువు, ధనమూ సదుపాయాలూ ఉద్భవించే మూలం. జగద్ధితైషి, సుగతిదాత; నిత్యకుమారస్వరూపుడు, క్షేమప్రదుడు, సత్యాత్మక ఆధ్యాత్మిక మంగళమార్గాలను ప్రకటించేవాడు।

Verse 99

हिरण्यवर्णो ज्योतिष्मान् नानाभूतधरो ध्वनिः अरोगो नियमाध्यक्षो विश्वामित्रो द्विजोत्तमः

ఆయన హిరణ్యవర్ణుడు, జ్యోతిష్మంతుడు, నానావిధ భూతజాతులను ధరించి పోషించేవాడు, ఆద్య ధ్వనిస్వరూపుడు. అరోగుడు, నియమాధ్యక్షుడు; విశ్వామిత్రాది ఋషులకు అంతర్యామిగా మార్గదర్శి, ద్విజోత్తముడు।

Verse 100

बृहज्ज्योतिः सुधामा च महाज्योतिरनुत्तमः मातामहो मातरिश्वा नभस्वान् नागहारधृक्

ఆయనే బృహజ్జ్యోతి, సుధామయ తేజస్సు యొక్క ధామము; అనుత్తమ మహాజ్యోతి. ఆయనే ఆద్య మాతామహుడు, మాతరిశ్వా (అంతఃప్రాణము), నభస్వాన్ (మహావాయువు) మరియు నాగహారధారి—శివుడు, పశుపతి, పశువుల పాశబంధాలను విడిపించువాడు।

Verse 101

पुलस्त्यः पुलहो ऽगस्त्यो जातूकर्ण्यः पराशरः निरावरणधर्मज्ञो विरिञ्चो विष्टरश्रवाः

పులస్త్య, పులహ, అగస్త్య, జాతూకర్ణ్య, పరాశర; అలాగే నిరావరణ ధర్మజ్ఞుడు, విరిఞ్చ (బ్రహ్మ) మరియు విష్టరశ్రవా—ఇవన్నీ ధర్మాన్ని నిర్బాధంగా గ్రహించిన, పరమ తత్త్వానికి లింగచిహ్నమైన ప్రభు (పతి)కి అనుగాములైన పూజ్య ఋషులు।

Verse 102

आत्मभूर् अनिरुद्धो ऽत्रिज्ञानमूर्तिर् महायशाः लोकचूडामणिर्वीरः चण्डसत्यपराक्रमः

ఆయనే ఆత్మభూ, అనిరుద్ధుడు; ఆయన స్వరూపం త్రివిధ పరిమితిని దాటి ఉన్న జ్ఞానమూర్తి. మహాయశస్సుతో, లోకాల కిరీటమణి—వీరుడు, చండుడు, సత్యనిష్ఠ పరాక్రమసంపన్నుడు।

Verse 103

व्यालकल्पो महाकल्पो महावृक्षः कलाधरः अलंकरिष्णुस् त्वचलो रोचिष्णुर्विक्रमोत्तमः

ఆయనే వ్యాలకల్పం, మహాకల్పం—కాలానికి మహాప్రమాణం. ఆయనే మహావృక్షం, కలాధరుడు—సర్వ కళలు, శక్తుల ధారకుడు. సమస్తాన్ని అలంకరించి పవిత్రం చేయువాడు, అచల పరమతత్త్వం; నిత్య ప్రకాశమానుడు, విక్రమోత్తముడు—పశు పాశాలను అతిక్రమించిన ప్రభు (పతి)।

Verse 104

आशुशब्दपतिर्वेगी प्लवनः शिखिसारथिः असंसृष्टो ऽतिथिः शक्रः प्रमाथी पापनाशनः

ఆయనే ఆశు-శబ్దపతి (మంత్రనాదాధిపతి), వేగి, శీఘ్రగామి; సంసారసాగరాన్ని దాటించువాడు, శిఖిసారథి (స్కందుని సారథి). అసంసృష్టుడు, హృదయాలలో నిత్య అతిథి; శక్రసమ శక్తిమంతుడు, ప్రమాథి, పాపనాశనుడు—శివుడు, పశుపతి, పాశాలను సడలించువాడు।

Verse 105

वसुश्रवाः कव्यवाहः प्रतप्तो विश्वभोजनः जर्यो जराधिशमनो लोहितश् च तनूनपात्

ఆయనే వసుశ్రవాః, కవ్యవాహః, దహించే ప్రతప్తుడు, సమస్త జగత్తును పోషించే విశ్వభోజనుడు. ఆయనే జర్యుడు, జరా-క్షయాన్ని శమింపజేసే జరాధిశమనుడు, అగ్నితేజసుతో అరుణవర్ణుడైన లోహితుడు, తన స్వరూపం నుంచే ఉద్భవించే అగ్నిరూప తనూనపాత్।

Verse 106

पृषदश्वो नभोयोनिः सुप्रतीकस् तमिस्रहा निदाघस्तपनो मेघः पक्षः परपुरंजयः

ఆయనే పృషదశ్వుడు—చిత్తరపు అశ్వంలా వేగవంతుడు; నభోయోనిః—ఆకాశగర్భం, విశాలత్వానికి మూలం; సుప్రతీకుడు—శుభచిహ్నసంపన్నుడు. ఆయనే తమిస్రహా—అంధకారనాశకుడు; నిదాఘః—గ్రీష్మదాహం; తపనః—ప్రఖర సూర్యుడు; మేఘః—వర్షధారక మేఘం; పక్షః—జీవులను దాటించు రెక్క; పరపురంజయః—శత్రుదుర్గవిజేత, పాశాలను జయించే పశుపతి శివుడు।

Verse 107

मुखानिलः सुनिष्पन्नः सुरभिः शिशिरात्मकः वसंतो माधवो ग्रीष्मो नभस्यो बीजवाहनः

ఆయనే ముఖానిలుడు—ముఖం నుండి ప్రవహించే ప్రాణవాయువు; సునిష్పన్నుడు—సంపూర్ణంగా వ్యక్తమైనవాడు; సురభి—సుగంధమయుడు; శిశిరాత్మకుడు—శీతల స్వభావుడు. ఆయనే వసంతుడు, మాధవుడు, గ్రీష్ముడు, నభస్యుడు (వర్షాకాలము) మరియు బీజవాహనుడు—సర్వజీవులలో సృష్టిశక్తి బీజాన్ని మోసేవాడు।

Verse 108

अङ्गिरा मुनिरात्रेयो विमलो विश्ववाहनः पावनः पुरुजिच्छक्रस् त्रिविद्यो नरवाहनः

ఆయనే అంగిరా, ముని, ఆత్రేయుడు, విమలుడు—నిర్మలుడు; విశ్వవాహనుడు—సమస్త విశ్వాన్ని ధారించే వాడు. ఆయనే పావనుడు—పవిత్రీకర్త; పురుజిత్—అనేకులను జయించినవాడు; శక్రుడు—ఇంద్రసమ శక్తిమంతుడు; త్రివిద్యుడు—త్రివేదజ్ఞుడు; నరవాహనుడు—మానవులను ధారించే పతి శివుడు, పాశబంధం నుండి పశుజీవులను ఉద్ధరించేవాడు।

Verse 109

मनो बुद्धिरहङ्कारः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रपालकः तेजोनिधिर् ज्ञाननिधिर् विपाको विघ्नकारकः

ఆయనే మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం. ఆయనే క్షేత్రజ్ఞుడు—దేహక్షేత్రాన్ని తెలిసినవాడు, క్షేత్రపాలకుడు—దేహధర్మాన్ని పాలించే రక్షకాధిపతి. ఆయనే తేజోనిధి—దివ్యతేజస్సు నిధి, జ్ఞాననిధి—మోక్షదాయక జ్ఞానభాండారం. ఆయనే కర్మఫల విపాకం, అలాగే విఘ్నకారకుడు—విఘ్నాలు కలిగించి పాశబద్ధ పశుజీవాన్ని నియమించి పతివైపు నడిపించేవాడు।

Verse 110

अधरो ऽनुत्तरो ज्ञेयो ज्येष्ठो निःश्रेयसालयः शैलो नगस्तनुर्देहो दानवारिररिन्दमः

ఆయన అధరుడైయుండి కూడా అనుత్తరుడు, పరమంగా జ్ఞేయుడు; జ్యేష్ఠుడు, నిశ్రేయసుకు ఆలయం. ఆయనే శైలం, పర్వతాధిపతి; దేహమూ దేహధారియూ; దానవవైరి, శత్రుదమకుడు।

Verse 111

चारुधीर् जनकश्चारुविशल्यो लोकशल्यकृत् चतुर्वेदश्चतुर्भावश् चतुरश्चतुरप्रियः

ఆయన శుభ్రదీప్త బుద్ధిగలవాడు, జగత్కు జనకుడు; సుందర వైద్యుడు, వేదనను హరించువాడు; లోకాల దుఃఖకంటకాన్ని తీసివేయువాడు. ఆయనే చతుర్వేదస్వరూపుడు, చతుర్భావస్వరూపుడు; పరమ చతురుడు, పవిత్ర చతుష్టయప్రియుడు।

Verse 112

आम्नायो ऽथ समाम्नायस् तीर्थदेवशिवालयः बहुरूपो महारूपः सर्वरूपश् चराचरः

ఆయన ఆమ్నాయము—ప్రకట శ్రుతి పరంపర—మరియు సమ్యక్ సమామ్నాయము; తీర్థదేవుడు, శివాలయమే. బహురూపుడు, మహారూపుడు; సమస్తరూపములుగా—చరాచర జగత్తుగా—విరాజిల్లును।

Verse 113

न्यायनिर्वाहको न्यायो न्यायगम्यो निरञ्जनः सहस्रमूर्धा देवेन्द्रः सर्वशस्त्रप्रभञ्जनः

ఆయన న్యాయాన్ని నిర్వహించువాడు, న్యాయతత్త్వమే; ధర్మమార్గమున పొందదగినవాడు, నిరంజనుడు. సహస్రమూర్ధుడు, దేవేంద్రుడు; సమస్త శస్త్రబలాన్ని ఛేదించువాడు।

Verse 114

मुण्डो विरूपो विकृतो दण्डी दान्तो गुणोत्तमः पिङ्गलाक्षो ऽथ हर्यक्षो नीलग्रीवो निरामयः

ఆయన ముండధారి, విరూపుడు, వికృతుడు—లోకరూపాలకు అతీతుడు; దండధారి, దాంతుడు, గుణోత్తముడు. ఆయన నేత్రాలు పింగళం, మరల హర్యక్షం; కంఠం నీలం, మరియు ఆయన నిరామయుడు—రోగహరుడు, నిర్మల ప్రభువు।

Verse 115

सहस्रबाहुः सर्वेशः शरण्यः सर्वलोकभृत् पद्मासनः परं ज्योतिः परावरं परं फलम्

ఆయనే సహస్రబాహువు, సర్వేశ్వరుడు, శరణ్యుడు, సమస్త లోకాలను ధారించే వాడు. పద్మాసనంపై ఆసీనుడై ఆయన పరమ జ్యోతి—పరమూ అపరమూ రెండింటికీ అతీతుడు—బద్ధ జీవునకు పరమ ఫలం, మోక్షమే।

Verse 116

पद्मगर्भो महागर्भो विश्वगर्भो विचक्षणः परावरज्ञो बीजेशः सुमुखः सुमहास्वनः

ఆయనే పద్మగర్భుడు, మహాగర్భుడు, విశ్వగర్భుడు, సర్వవిచక్షణుడు. పరాపర తత్త్వాలను తెలిసినవాడు, బీజేశ్వరుడు, శుభముఖుడు, అత్యంత మహత్తరమైన పవిత్ర నాదంతో నినదించేవాడు।

Verse 117

देवासुरगुरुर्देवो देवासुरनमस्कृतः देवासुरमहामात्रो देवासुरमहाश्रयः

ఆయనే దేవుడు—దేవాసురులిద్దరికీ గురువు; దేవాసురులచే నమస్కరింపబడినవాడు. దేవాసురులకు మహామాత్రస్వరూపమైన మహాశక్తి, అలాగే వారి పరమాశ్రయము ఆయనే।

Verse 118

देवादिदेवो देवर्षिदेवासुरवरप्रदः देवासुरेश्वरो दिव्यो देवासुरमहेश्वरः

ఆయనే దేవాదిదేవుడు, దేవర్షి, దేవాసురులకు వరప్రదాత. దేవాసురేశ్వరుడు—దివ్యుడు, తేజోమయుడు—మరియు దేవాసుర మహేశ్వరుడు; పతిస్వరూపుడై ధర్మానుసారం పశువులను బంధించి, అనుగ్రహంతో విముక్తి ప్రసాదించేవాడు ఆయనే।

Verse 119

सर्वदेवमयो ऽचिन्त्यो देवतात्मात्मसंभवः ईड्यो ऽनीशः सुरव्याघ्रो देवसिंहो दिवाकरः

ఆయనే సమస్త దేవతామయుడు, మనస్సుకు అచింత్యుడు. దేవతల ఆత్మగా, అంతరాత్మగా స్వయంభువుగా ప్రకాశించేవాడు. ఆయన స్తుత్యుడు—ఎవరికీ లోబడని వాడు—దేవసింహుడు, సురవ్యాఘ్రుడు, సూర్యునివలె ప్రకాశించే దివాకరుడు।

Verse 120

विबुधाग्रवरश्रेष्ठः सर्वदेवोत्तमोत्तमः शिवज्ञानरतः श्रीमान् शिखिश्रीपर्वतप्रियः

ఆయన దేవశ్రేష్ఠులలో అగ్రశ్రేష్ఠుడు, సమస్త దేవతలలో పరమోత్తముడు. శివతత్త్వజ్ఞానంలో నిత్యనిమగ్నుడై, శ్రీమంతుడూ తేజోమయుడూ అయిన ప్రభువు శిఖీ-శ్రీపర్వతానికి ప్రియుడు.

Verse 121

जयस्तंभो विशिष्टम्भो नरसिंहनिपातनः ब्रह्मचारी लोकचारी धर्मचारी धनाधिपः

ఆయన విజయస్తంభుడు, విశిష్టమైన ఆధారం, అపూర్వమైన ఆశ్రయం. నరసింహుని నిపాతం చేసినవాడు, బ్రహ్మచారి తపస్వి, లోకాలలో సంచరించేవాడు, ధర్మమార్గచారి, ధనాధిపతి.

Verse 122

नन्दी नन्दीश्वरो नग्नो नग्नव्रतधरः शुचिः लिङ्गाध्यक्षः सुराध्यक्षो युगाध्यक्षो युगावहः

ఆయన నంది, నందీశ్వరుడు; నగ్న తపస్వి, నగ్నవ్రతధారి, పరమ శుచి. ఆయన లింగాధ్యక్షుడు, దేవాధ్యక్షుడు, యుగాధ్యక్షుడు, యుగప్రవాహాన్ని అవతరింపజేసేవాడు.

Verse 123

स्ववशः सवशः स्वर्गः स्वरः स्वरमयस्वनः बीजाध्यक्षो बीजकर्ता धनकृद् धर्मवर्धनः

ఆయన స్వవశుడు, సమస్తాన్ని వశపరచేవాడు. ఆయనే స్వర్గం, ఆయనే ఆద్య స్వరం, సమస్త స్వరములతో నిండిన నాదం. ఆయన బీజాధ్యక్షుడు, బీజకర్త; ధనప్రదాత, ధర్మవర్ధకుడు.

Verse 124

दंभो ऽदम्भो महादंभः सर्वभूतमहेश्वरः श्मशाननिलयस्तिष्यः सेतुरप्रतिमाकृतिः

ఆయన దంభమూ, అదంభమూ; ఆయనే మహాదంభుడు. ఆయన సమస్త భూతముల మహేశ్వరుడు. ఆయన శ్మశాననివాసి, తిష్యస్వరూపుడు, మరియు సేతువు—అపరిమిత ఉపమలేని రూపధారి.

Verse 125

लोकोत्तरस्फुटालोकस् त्र्यंबको नागभूषणः अन्धकारिर्मखद्वेषी विष्णुकन्धरपातनः

ఆయన లోకోత్తరుడు, స్ఫుటమైన పరమప్రకాశస్వరూపుడు; త్ర్యంబకుడు, నాగభూషణుడు. అంధకసంహారకుడు, దంభయజ్ఞాభిమానద్వేషి, విష్ణుకంధరపాతనకర్త.

Verse 126

वीतदोषो ऽक्षयगुणो दक्षारिः पूषदन्तहृत् धूर्जटिः खण्डपरशुः सकलो निष्कलो ऽनघः

ఆయన దోషరహితుడు, అక్షయగుణసంపన్నుడు; దక్షవైరి, పూషదంతహర్త. ధూర్జటి, ఖండపరశుధారి; సకలుడూ నిష్కలుడూ అయిన అనఘపతి—పశువును పాశబంధం నుండి విమోచించేవాడు.

Verse 127

आधारः सकलाधारः पाण्डुराभो मृडो नटः पूर्णः पूरयिता पुण्यः सुकुमारः सुलोचनः

ఆయన ఆధారం, సమస్తానికి ఆధారభూతుడు. పాండురప్రభతో ప్రకాశించే మృడుడు—కరుణామయుడు, నటుడు—జగన్నర్తకుడు. ఆయన పూర్ణుడు, పూర్ణతనిచ్చేవాడు; పుణ్యస్వరూపుడు, సుకుమారుడు, సులోచనుడు.

Verse 128

सामगेयः प्रियकरः पुण्यकीर्तिरनामयः मनोजवस्तीर्थकरो जटिलो जीवितेश्वरः

ఆయన సామగానాలతో స్తుతింపబడేవాడు, ప్రియమంగళదాయకుడు; పుణ్యకీర్తి, అనామయుడు. మనోజవుడు, తీర్థప్రవర్తకుడు; జటిలుడు, జీవితేశ్వరుడు—శివపతి, పశుపాశాలను సడలించేవాడు.

Verse 129

जीवितान्तकरो नित्यो वसुरेता वसुप्रियः सद्गतिः सत्कृतिः सक्तः कालकण्ठः कलाधरः

ఆయన జీవితాంతకుడు, నిత్యుడు; వసురేతా—సంపదతత్త్వమయ బీజధారి, వసువులకు ప్రియుడు. సద్గతి, సత్కృతిదాత, సదా సక్తుడు; కాలకంఠుడు, కలాధరుడు.

Verse 130

मानी मान्यो महाकालः सद्भूतिः सत्परायणः चन्द्रसंजीवनः शास्ता लोकगूढो ऽमराधिपः

ఆయన స్వయంనియమితుడు, సర్వసమ్మానార్హుడు; మహాకాలుడు—కాలస్వరూపుడే. ఆయన సద్భూతి, సజ్జనులకు పరమాశ్రయం. చంద్రుని పునర్జీవింపజేసేవాడు, శాస్తా-నియంత, లోకాలలో గూఢంగా నివసించేవాడు, అమరదేవాధిపతి.

Verse 131

लोकबन्धुर्लोकनाथः कृतज्ञः कृतिभूषणः अनपाय्यक्षरः कान्तः सर्वशास्त्रभृतां वरः

ఆయన లోకాల బంధువు, లోకనాథుడు; కృతజ్ఞుడు, కృతులకే అలంకారం. ఆయన ఎప్పటికీ అపాయములేని అక్షరస్వరూపుడు; ప్రియుడు, సమస్త శాస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడు.

Verse 132

तेजोमयो द्युतिधरो लोकमायो ऽग्रणीर् अणुः शुचिस्मितः प्रसन्नात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः

ఆయన తేజోమయుడు, ద్యుతిని ధరించినవాడు; లోకమాయ ద్వారా అగ్రణిగా నిలిచి సమస్తాన్ని నడిపించేవాడు. ఆయన అణువుకన్నా సూక్ష్ముడు; ఆయన చిరునవ్వు పవిత్రం, మంగళకరం; ఆయన అంతఃస్వరూపం ప్రసన్నం. ఆయన అజేయుడు, దాటలేనివాడు—పాశాతీత పతి.

Verse 133

ज्योतिर्मयो निराकारो जगन्नाथो जलेश्वरः तुम्बवीणी महाकायो विशोकः शोकनाशनः

ఆయన జ్యోతిర్మయుడు, నిరాకారుడు, నిరుపాధికుడు; జగన్నాథుడు, జలేశ్వరుడు. తుంబా-వీణను ధరించినవాడు, మహాకాయ విశ్వరూపుడు; ఆయన విషోకుడు, బద్ధజీవుల శోకాన్ని నశింపజేసేవాడు.

Verse 134

त्रिलोकात्मा त्रिलोकेशः शुद्धः शुद्धी रथाक्षजः अव्यक्तलक्षणो व्यक्तो व्यक्ताव्यक्तो विशांपतिः

ఆయన త్రిలోకాల ఆత్మ, త్రిలోకేశుడు; శుద్ధుడు, శుద్ధికర్త. ఆయన రథాక్షజుడు—రథ అక్షంలా అచలుడు. అవ్యక్త లక్షణములు కలిగినవాడైనా వ్యక్తుడు; వ్యక్త-అవ్యక్త రెండూ ఆయనే, సమస్త ప్రజల అధిపతి.

Verse 135

वरशीलो वरतुलो मानो मानधनो मयः ब्रह्मा विष्णुः प्रजापालो हंसो हंसगतिर्यमः

ఆయన శ్రేష్ఠాచారుడు, సమ్యక్‌ సమతుల్యుడు; ఆయనే గౌరవం, గౌరవుల నిజ ధనం. సమస్తాన్ని కొలిచి వ్యక్తం చేసే ఆశ్చర్య మాయాశక్తి ఆయనే. ఆయనే బ్రహ్మా, విష్ణువు, ప్రజాపాలకుడు; ఆయనే హంస (పరమ శుద్ధాత్మ), హంసగతి, యముడు—ధర్మనియంత.

Verse 136

वेधा धाता विधाता च अत्ता हर्ता चतुर्मुखः कैलासशिखरावासी सर्वावासी सतां गतिः

ఆయనే వేదా, ధాత, విధాత; ఆయనే అత్తా (భోక్త) మరియు హర్తా (సంహర్త); చతుర్ముఖుడూ ఆయనే. ఆయన కైలాసశిఖరంలో నివసిస్తాడు, అయినా సమస్త జీవుల్లో నివసిస్తాడు; సజ్జనులకు శరణం, పరమగతి ఆయనే.

Verse 137

हिरण्यगर्भो हरिणः पुरुषः पूर्वजः पिता भूतालयो भूतपतिर् भूतिदो भुवनेश्वरः

ఆయనే హిరణ్యగర్భుడు—సృష్టికి స్వర్ణగర్భ మూలం; హరిణుడు—దీప్తిమంత గమనశీలుడు; పరమపురుషుడు. ఆయనే ఆదిజుడు, తండ్రి. సమస్త భూతాలకు ఆలయం, భూతపతి, భూతిదాత, భువనేశ్వరుడు ఆయనే.

Verse 138

संयोगी योगविद्ब्रह्म ब्रह्मण्यो ब्राह्मणप्रियः देवप्रियो देवनाथो देवज्ञो देवचिन्तकः

ఆయనే సంయోగి—యోగాధిపతి, యోగవిదుడు, స్వయంగా బ్రహ్మం. ఆయన బ్రహ్మణ్యుడు—ధర్మవేదరక్షకుడు, బ్రాహ్మణప్రియుడు. దేవప్రియుడు, దేవనాథుడు, దేవజ్ఞుడు, దేవులు నిత్యం ధ్యానించే వాడు ఆయనే.

Verse 139

विषमाक्षः कलाध्यक्षो वृषाङ्को वृषवर्धनः निर्मदो निरहङ्कारो निर्मोहो निरुपद्रवः

ఆయనే విషమాక్షుడు—అసమ నేత్రాల ప్రభువు, సమస్త కళలకు అధిపతి. వృషాంకుడై ధర్మాన్ని (వృషాన్ని) వృద్ధి చేస్తాడు. ఆయన గర్వరహితుడు, అహంకారరహితుడు, మోహరహితుడు, సంపూర్ణ నిరుపద్రవుడు.

Verse 140

दर्पहा दर्पितो दृप्तः सर्वर्तुपरिवर्तकः सप्तजिह्वः सहस्रार्चिः स्निग्धः प्रकृतिदक्षिणः

ఆయన గర్వాన్ని నశింపజేసేవాడు; అయితే భక్తులకు గౌరవ‑మహిమలను ప్రసాదించేవాడిగా ప్రకాశిస్తాడు. సమస్త ఋతుచక్రాన్ని తిప్పే కాంతిమయ ప్రభువు. ఆయన సప్తజిహ్వ అగ్ని, సహస్రార్చి జ్యోతి; కృపలో స్నిగ్ధుడు, శాంతదాయకుడు, ప్రకృతిలో దక్షుడు—పశు (బద్ధ జీవి) విముక్తి కోసం ప్రకృతిని నైపుణ్యంగా నడిపించేవాడు।

Verse 141

भूतभव्यभवन्नाथः प्रभवो भ्रान्तिनाशनः अर्थो ऽनर्थो महाकोशः परकार्यैकपण्डितः

ఆయన భూత‑భవిష్యత్‑వర్తమానాల నాథుడు; ఆదిస్రోతసైన ప్రభవుడు, భ్రాంతిని నశింపజేసేవాడు. ఆయన అర్థమూ, అనర్థంగా కనిపించేదీ ఆయనే; మహాకోశం—సర్వ శక్తి‑జ్ఞానాల మహానిధి; పరహిత కార్యసాధనలో పరమ పండితుడు।

Verse 142

निष्कण्टकः कृतानन्दो निर्व्याजो व्याजमर्दनः सत्त्ववान् सात्त्विकः सत्यकीर्तिस्तम्भकृतागमः

ఆయన నిష్కణ్టకుడు—అడ్డంకులను తొలగించేవాడు; సిద్ధానందాన్ని ప్రసాదించేవాడు. ఆయన నిర్వ్యాజుడు, మాయలేని వాడు, కపటాన్ని మర్దించేవాడు. ఆయన సత్త్వసంపన్నుడు, సాత్త్విక స్వరూపుడు, సత్యకీర్తి గలవాడు; మరియు స్థంభరూప లింగం ద్వారా ఆగమాలను ప్రకాశింపజేసేవాడు—ద్వారా శైవ సిద్ధాంత మార్గం స్థాపితమవుతుంది।

Verse 143

अकंपितो गुणग्राही नैकात्मा नैककर्मकृत् सुप्रीतः सुमुखः सूक्ष्मः सुकरो दक्षिणो ऽनलः

ఆయన అకంపితుడు, అచలుడు; గుణగ్రాహి—సద్గుణాలను వివేకంతో స్వీకరించేవాడు. ఆయన ఒక్క రూపానికే పరిమితం కాదు, ఒక్క కార్యానికే బద్ధుడు కాదు. ఆయన ఎల్లప్పుడూ సుప్రీతుడు, సుముఖుడు, కరుణామయుడు. ఆయన అతి సూక్ష్ముడు, కానీ భక్తులకు సుకరుడు—సులభప్రాప్యుడు; ఆయన దక్షిణుడు, మంగళకరుడు, అంతరాగ్ని‑రూప అనలుడు—మలము, పాశబంధాన్ని దహించేవాడు।

Verse 144

स्कन्धः स्कन्धधरो धुर्यः प्रकटः प्रीतिवर्धनः अपराजितः सर्वसहो विदग्धः सर्ववाहनः

ఆయన స్కంధుడు—ఆధారస్తంభం; స్కంధధరుడు, ధుర్యుడు—జగత్తు భారాన్ని మోయు అగ్రగణ్యుడు. ఆయన ప్రकटుడు, స్వయంప్రకాశుడు, భక్తి ఆనందాన్ని వృద్ధి చేసేవాడు. ఆయన అపరాజితుడు, సర్వసహుడు—అన్నిటిని సహించేవాడు; విదగ్ధుడు—పరమ వివేకి, మరియు సర్వవాహనుడు—సర్వ వాహనాలు/ఉపాయాల నియంత, జీవులను బంధనంనుండి మోక్షమార్గానికి నడిపించేవాడు।

Verse 145

अधृतः स्वधृतः साध्यः पूर्वमूर्तिर्यशोधरः वराहशृङ्गधृग् वायुर् बलवान् एकनायकः

ఆయన ఆధారంలేనివాడైయున్నా స్వయంధృతుడు; సాధ్యలక్ష్యం, ఆదిమూర్తి. యశోధరుడు, వరాహశృంగధారి, ప్రాణవాయుస్వరూపుడు, బలవంతుడు, ఏకనాయకేశ్వరుడు।

Verse 146

श्रुतिप्रकाशः श्रुतिमान् एकबन्धुर् अनेकधृक् श्रीवल्लभशिवारम्भः शान्तभद्रः समञ्जसः

ఆయన శ్రుతిప్రకాశుడు, శ్రుతిజ్ఞుడు; అందరికీ ఏకబంధువు, అనేకరూపధారి. శ్రీప్రియుడు, శివమంగళారంభకుడు; శాంతభద్రుడు, సమంజసుడు।

Verse 147

भूशयो भूतिकृद्भूतिर् भूषणो भूतवाहनः अकायो भक्तकायस्थः कालज्ञानी कलावपुः

ఆయన భూమికి ఆధారమై శయనించువాడు; మంగళైశ్వర్యదాత, స్వయంగా భూతి. లోకాల భూషణుడు, సమస్త భూతాల వాహక-నాయకుడు. పరమంలో అకాయుడు, అయినా భక్తకాయంలో నివసించువాడు; కాలజ్ఞుడు, కలావపుః।

Verse 148

सत्यव्रतमहात्यागी निष्ठाशान्तिपरायणः परार्थवृत्तिर् वरदो विविक्तः श्रुतिसागरः

ఆయన సత్యవ్రత మహాత్యాగి; నిష్ఠావంతుడు, శాంతిపరాయణుడు. పరహితవృత్తి, వరదుడు, నిత్య వివిక్తుడు; శ్రుతిసాగరుడు।

Verse 149

अनिर्विण्णो गुणग्राही कलङ्काङ्कः कलङ्कहा स्वभावरुद्रो मध्यस्थः शत्रुघ्नो मध्यनाशकः

ఆయన ఎప్పుడూ నిర్విణ్ణుడు కాడు; గుణసత్యాన్ని గ్రహించువాడు. పవిత్రచిహ్నధారి అయినా కలంకహరుడు. స్వభావరుద్రుడు; మధ్యస్థ సాక్షిగా శత్రుఘ్నుడు, బంధనరూప ‘మధ్య’నాశకుడు।

Verse 150

शिखण्डी कवची शूली चण्डी मुण्डी च कुण्डली मेखली कवची खड्गी मायी संसारसारथिः

ఆమె శిఖండితో అలంకృతురాలు, కవచధారిణి, శూలధారిణి; చండీ, ముండమాలాధారిణి, కుండలిని. మేఖలాబద్ధ, కవచరక్షిత, ఖడ్గధారిణి, మాయాశక్తిస్వరూపిణి—సంసారగమనానికి సారథి ఆమెనే।

Verse 151

अमृत्युः सर्वदृक् सिंहस् तेजोराशिर् महामणिः असंख्येयो ऽप्रमेयात्मा वीर्यवान् कार्यकोविदः

ఆయన అమృత్యువు, సర్వదర్శి, భూతములలో సింహసముడు; దివ్య తేజోరాశి, మహామణి. ఆయన అసంఖ్యేయుడు, అప్రమేయాత్మస్వరూపుడు; వీర్యవంతుడు, కార్యసాధనలో నిపుణుడు।

Verse 152

वेद्यो वेदार्थविद्गोप्ता सर्वाचारो मुनीश्वरः अनुत्तमो दुराधर्षो मधुरः प्रियदर्शनः

ఆయన వేదములచే జ్ఞేయుడు, వేదార్థవేత్త మరియు రక్షకుడు. ఆయన సర్వసదాచారస్వరూపుడు, మునీశ్వరుడు—అనుత్తముడు, దురాధర్షుడు, స్వభావమధురుడు, ప్రియదర్శనుడు।

Verse 153

सुरेशः शरणं सर्वः शब्दब्रह्म सतां गतिः कालभक्षः कलङ्कारिः कङ्कणीकृतवासुकिः

ఆయన సురేశుడు, అందరికీ శరణు, సర్వవ్యాపి; శబ్దబ్రహ్మము, సత్పురుషుల పరమగతి. ఆయన కాలభక్షుడు, కలంకధారి (పవిత్రచిహ్నధారి), వాసుకిని కంకణంగా ధరించినవాడు।

Verse 154

महेष्वासो महीभर्ता निष्कलङ्को विशृङ्खलः द्युमणिस् तरणिर् धन्यः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः

ఆయన మహేష్వాసుడు, భూమిని ధరించే స్వామి. ఆయన నిష్కలంకుడు, విశృంఖలుడు (బంధనరహితుడు); ద్యుమణి, తరణి (సూర్యుడు) వలె ప్రకాశించువాడు. ఆయన ధన్యుడు, సిద్ధిదాత, సిద్ధిసాధనస్వరూపుడు।

Verse 155

निवृत्तः संवृतः शिल्पो व्यूढोरस्को महाभुजः एकज्योतिर् निरातङ्को नरो नारायणप्रियः

ఆయన నివృత్తుడు, స్వయంసంవృతుడూ ఆవృతుడైన ప్రభువు; పవిత్ర శిల్పవిద్యల అధిపతి, విశాల వక్షస్థలుడు, మహాబాహువు. ఆయన ఏకమాత్ర అఖండ జ్యోతి, నిరాతంకుడు; నారాయణునకు ప్రియమైన దివ్య పురుషుడు.

Verse 156

निर्लेपो निष्प्रपञ्चात्मा निर्व्यग्रो व्यग्रनाशनः स्तव्यस्तवप्रियः स्तोता व्यासमूर्तिरनाकुलः

ఆయన నిర్లేపుడు, నిష్ప్రపంచాత్ముడు; తానే నిర్వ్యగ్రుడు, వ్యగ్రతను నశింపజేసేవాడు. ఆయన స్తుత్యుడు, స్తోత్రప్రియుడు; తానే స్తోత; వ్యాసమూర్తిగా అవతరించేవాడు, అనాకులుడూ శాంతుడూ అయిన ప్రభువు.

Verse 157

निरवद्यपदोपायो विद्याराशिरविक्रमः प्रशान्तबुद्धिरक्षुद्रः क्षुद्रहा नित्यसुन्दरः

ఆయన పరమపదానికి చేర్చే నిరవద్య ఉపాయం; విద్యారాశి, అవికంప విక్రముడు. ఆయన బుద్ధి పరిపూర్ణంగా ప్రశాంతం; ఆయన క్షుద్రుడు కాదు, క్షుద్రతను నశింపజేస్తాడు. ఆయన నిత్యసుందరుడు.

Verse 158

धैर्याग्र्यधुर्यो धात्रीशः शाकल्यः शर्वरीपतिः परमार्थगुरुर् दृष्टिर् गुरुर् आश्रितवत्सलः

ఆయన ధైర్యంలో అగ్రగణ్యుడు, భారధారణలో శ్రేష్ఠుడు; ధాత్రీశుడు (ధారణశక్తి యొక్క ప్రభువు). ఆయన సంపూర్ణుడు, రాత్రిపతి; పరమార్థగురు, తానే దృష్టి (సమ్యగ్జ్ఞానం). ఆయన గురువు, శరణాగతులపై వాత్సల్యముగల రక్షకుడు.

Verse 159

रसो रसज्ञः सर्वज्ञः सर्वसत्त्वावलंबनः सूत उवाच एवं नाम्नां सहस्रेण तुष्टाव वृषभध्वजम्

ఆయన రసం, రసజ్ఞుడు; సర్వజ్ఞుడు, సమస్త సత్త్వాలకు ఆధారం. సూతుడు పలికెను—ఇలా సహస్ర నామాలతో వృషభధ్వజుడు (శివుడు)ను స్తుతించాడు.

Verse 160

स्नापयामास च विभुः पूजयामास पङ्कजैः परीक्षार्थं हरेः पूजाकमलेषु महेश्वरः

పరీక్షార్థంగా సర్వవ్యాపి ప్రభువు మహేశ్వరుడు (పవిత్ర లింగ/వస్తువును) స్నాపనం చేయించి, కమలాలతో పూజించాడు—హరి పూజకు కేటాయించిన ఆ కమలాలనే పూజాకమలాలుగా చేసుకొని।

Verse 161

गोपयामास कमलं तदैकं भुवनेश्वरः हृतपुष्पो हरिस्तत्र किमिदं त्वभ्यचिन्तयत्

అప్పుడు భువనేశ్వరుడు ఆ ఒక్క కమలాన్ని దాచాడు. అక్కడ పుష్పార్పణం పోయిన హరి మనసులో—“ఇది ఏమిటి?” అని ఆలోచించాడు.

Verse 162

ज्ञात्वा स्वनेत्रमुद्धृत्य सर्वसत्त्वावलम्बनम् पूजयामास भावेन नाम्ना तेन जगद्गुरुम्

తత్త్వాన్ని గ్రహించి, తన కన్నును ఎత్తి అర్పణగా సమర్పించి, సమస్త జీవులకు ఆధారమైన జగద్గురు శివుణ్ణి ఆ నామంతోనే భక్తిభావంతో పూజించాడు.

Verse 163

ततस्तत्र विभुर्दृष्ट्वा तथाभूतं हरो हरिम् तस्मादवतताराशु मण्डलात्पावकस्य च

అప్పుడు సర్వవ్యాపి హరుడు, హరిని ఆ స్థితిలో చూసి, అగ్నిమండలంనుండి కూడా వేగంగా అవతరించాడు.

Verse 164

कोटिभास्करसंकाशं जटामुकुटमण्डितम् ज्वालामालावृतं दिव्यं तीक्ष्णदंष्ट्रं भयङ्करम्

ఆయన కోటి సూర్యుల వలె ప్రకాశించి, జటాముకుటంతో అలంకృతుడై; జ్వాలామాలచే ఆవరితుడైన దివ్యుడు—తీక్ష్ణ దంష్ట్రలతో భయంకరుడు.

Verse 165

शूलटङ्कगदाचक्रकुन्तपाशधरं हरम् वरादभयहस्तं च द्वीपिचर्मोत्तरीयकम्

త్రిశూలం, టంకం, గద, చక్రం, కుంతం, పాశం ధరించి, వరం మరియు అభయం ప్రసాదించే హస్తములు కలిగి, చిరుతచర్మ ఉత్తరీయం ధరించిన ప్రభు హరుడు (పతి)ని ధ్యానించుము।

Verse 166

इत्थंभूतं तदा दृष्ट्वा भवं भस्मविभूषितम् हृष्टो नमश्चकाराशु देवदेवं जनार्दनः

భస్మవిభూషితుడైన ఆ రూపంలో భవుడు (శివుడు)ను చూచి జనార్దనుడు (విష్ణువు) ఆనందంతో ఉల్లసించి వెంటనే దేవదేవునికి నమస్కరించాడు।

Verse 167

दुद्रुवुस्तं परिक्रम्य सेन्द्रा देवास्त्रिलोचनम् चचाल ब्रह्मभुवनं चकम्पे च वसुंधरा

త్రిలోచన ప్రభువును ప్రదక్షిణ చేసి ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు కలవరపడి పారిపోయారు; బ్రహ్మలోకం కదిలింది, భూమి కంపించింది।

Verse 168

ददाह तेजस्तच्छंभोः प्रान्तं वै शतयोजनम् अधस्ताच्चोर्ध्वतश्चैव हाहेत्यकृत भूतले

శంభువు యొక్క ఆ దహించే తేజస్సు వంద యోజనాల మేర ప్రాంతాన్ని కాల్చివేసింది; క్రిందనుండి పైవరకు భూతలంపై జీవులు ‘హాయ్! హాయ్!’ అని విలపించారు।

Verse 169

तदा प्राह महादेवः प्रहसन्निव शङ्करः सम्प्रेक्ष्य प्रणयाद्विष्णुं कृताञ्जलिपुटं स्थितम्

అప్పుడు మహాదేవుడు శంకరుడు, మృదువుగా చిరునవ్వు చిందించినట్లుగా, ప్రేమతో చేతులు జోడించి నిలిచిన విష్ణువును చూచి పలికాడు।

Verse 170

ज्ञातं मयेदमधुना देवकार्यं जनार्दन सुदर्शनाख्यं चक्रं च ददामि तव शोभनम्

హే జనార్దన, ఇప్పుడు దేవకార్యపు ఉద్దేశ్యాన్ని నేను గ్రహించాను. అందువల్ల దేవుల కార్యసిద్ధి కోసం ‘సుదర్శన’ అనే ఈ శోభన చక్రాన్ని నీకు ప్రసాదిస్తున్నాను।

Verse 171

यद्रूपं भवता दृष्टं सर्वलोकभयंकरम् हिताय तव यत्नेन तव भावाय सुव्रत

హే సువ్రత, నీవు చూచిన ఆ రూపం సమస్త లోకాలకు భయంకరమైనది. అది నీ హితార్థం, నీ అంతర్భావానికి అనుగుణంగా, ప్రత్యేక ప్రయత్నంతో ధరించబడింది।

Verse 172

शान्तं रणाजिरे विष्णो देवानां दुःखसाधनम् शान्तस्य चास्त्रं शान्तः स्याच् छान्तेनास्त्रेण किं फलम्

హే విష్ణో, యుద్ధభూమి శాంతించినప్పుడు దేవులకు దుఃఖకారణమైన ఆయుధం ఎందుకు? శాంతుడైనవాడు శాంతుడిగానే ఉండాలి; అటువంటి వేళ ‘శాంత’ ఆయుధంతో ఏమి ఫలం?

Verse 173

शान्तस्य समरे चास्त्रं शान्तिरेव तपस्विनाम् योद्धुः शान्त्या बलच्छेदः परस्य बलवृद्धिदः

శాంతిలో స్థితుడైనవానికి సమరంలోనూ నిజమైన ఆయుధం శాంతియే; తపస్వుల బలమూ శాంతియే. శాంతి ద్వారా యోధుడు తన దాడి-బలాన్ని కత్తిరించి, ప్రత్యర్థి బలాన్ని పెంపొందిస్తాడు—ఇదే శైవ మార్గంలోని అంతర్నిగ్రహ విజయం।

Verse 174

देवैरशान्तैर्यद्रूपं मदीयं भावयाव्ययम् किमायुधेन कार्यं वै योद्धुं देवारिसूदन

అశాంతులైన దేవులు నా అవ్యయ స్వరూపాన్ని ధ్యానించారు. మరి ఆయుధం ఎందుకు? హే దేవశత్రుసూదన, యుద్ధానికి ముందుకు సాగు।

Verse 175

क्षमा युधि न कार्यं वै योद्धुं देवारिसूदन अनागते व्यतीते च दौर्बल्ये स्वजनोत्करे

హే దేవశత్రుసూదనా! యుద్ధంలో క్షమను ఆచరించరాదు; తప్పక యుద్ధం చేయవలెను. రాబోయే గాని గడిచిన గాని అపాయంలో, ముఖ్యంగా బలహీనత కనిపించి స్వజనులు విపత్తు-వేదనలో లేచినప్పుడు।

Verse 176

अकालिके त्वधर्मे च अनर्थे वारिसूदन एवमुक्त्वा ददौ चक्रं सूर्यायुतसमप्रभम्

హే వారిసూదనా! అకాల విపత్తు, అధర్మం, అనర్థం విషయమై ఇలా పలికి, పదివేల సూర్యుల కాంతితో సమానమైన ప్రకాశమున్న చక్రాన్ని దానమిచ్చెను।

Verse 177

नेत्रं च नेता जगतां प्रभुर्वै पद्मसन्निभम् तदाप्रभृति तं प्राहुः पद्माक्षमिति सुव्रतम्

లోకాల ప్రభువు, నాయకుడు, మార్గదర్శకుడైన ఆయన నేత్రం కమలసదృశం. ఆ కాలం నుంచే సువ్రతులైన ఋషులు ఆయనను ‘పద్మాక్ష’—కమలనేత్రుడు—అని పిలిచిరి।

Verse 178

दत्त्वैनं नयनं चक्रं विष्णवे नीललोहितः पस्पर्श च कराभ्यां वै सुशुभाभ्यामुवाच ह

నీలలోహితుడు (శివుడు) విష్ణువుకు ఈ నేత్రం మరియు చక్రాన్ని ఇచ్చి, తన రెండు ప్రకాశవంతమైన చేతులతో ఆయనను స్పర్శించి పలికెను।

Verse 179

वरदो ऽहं वरश्रेष्ठ वरान्वरय चेप्सितान् भक्त्या वशीकृतो नूनं त्वयाहं पुरुषोत्तम

నేను వరదాతను. హే వరార్థులలో శ్రేష్ఠుడా! కోరిన వరాలను ఎంచుకొనుము. హే పురుషోత్తమా! నీ భక్తిచేత నేను నిశ్చయంగా వశమయ్యాను।

Verse 180

इत्युक्तो देवदेवेन देवदेवं प्रणम्य तम् त्वयि भक्तिर्महादेव प्रसीद वरमुत्तमम्

దేవదేవుడు ఇలా పలికిన తరువాత అతడు దేవదేవునికి నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు— “మహాదేవా! నీలోనే నా భక్తి. ప్రసన్నుడవై పరమ వరం ప్రసాదించు।”

Verse 181

नान्यमिच्छामि भक्तानाम् आर्तयो नास्ति यत्प्रभो तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य दयावान् सुतरां भवः

“నేను మరేదీ కోరను—ప్రభూ, నీ భక్తుల బాధ మిగలకూడదు.” ఆ మాటలు విని భవుడు (శివుడు) మరింత కరుణామయుడయ్యాడు.

Verse 182

पस्पर्श च ददौ तस्मै श्रद्धां शीतांशुभूषणः प्राह चैवं महादेवः परमात्मानमच्युतम्

అప్పుడు శీతాంశుభూషణుడు (చంద్రశోభిత శివుడు) అతనిని స్పర్శించి దృఢమైన శ్రద్ధను ప్రసాదించాడు. అనంతరం మహాదేవుడు పరమాత్మ అచ్యుతుని ఉద్దేశించి ఇలా పలికాడు.

Verse 183

मयि भक्तश् च वन्द्यश् च पूज्यश्चैव सुरासुरैः भविष्यसि न संदेहो मत्प्रसादात्सुरोत्तम

నాపై భక్తితో నీవు దేవాసురులందరికీ వందనీయుడవు, పూజనీయుడవు అవుతావు—సందేహం లేదు—దేవోత్తమా, ఇది నా ప్రసాదం వల్లే.

Verse 184

यदा सती दक्षपुत्री विनिन्द्यैव सुलोचना मातरं पितरं दक्षं भविष्यति सुरेश्वरी

సతి—దక్షుని కుమార్తె, సులోచన, సురేశ్వరి—తన తల్లిని మరియు తండ్రి దక్షుని నిశ్చయంగా నిందించే వేళ,

Verse 185

दिव्या हैमवती विष्णो तदा त्वमपि सुव्रत भगिनीं तव कल्याणीं देवीं हैमवतीमुमाम्

హే విష్ణూ! హిమవంతుని కుమార్తె హైమవతీ దివ్యమైనది; ఓ సువ్రతా, నీవు కూడా నీ కల్యాణకరమైన సోదరి—దేవి హైమవతీ ఉమా—ను గుర్తించి భక్తితో గౌరవించుము।

Verse 186

नियोगाद् ब्रह्मणः साध्वीं प्रदास्यसि ममैव ताम् मत्संबन्धी च लोकानां मध्ये पूज्यो भविष्यसि

బ్రహ్ముని నియోగముచే నీవు ఆ సాధ్విని నాకే సమర్పించెదవు; మరియు నాతో సంబంధముగలవాడవై లోకమధ్య పూజ్యుడవు, గౌరవనీయుడవు అవుతావు।

Verse 187

मां दिव्येन च भावेन तदाप्रभृति शङ्करम् द्रक्ष्यसे च प्रसन्नेन मित्रभूतमिवात्मना

ఆ కాలమునుండి నీవు దివ్య భావముతో నన్ను శంకరునిగా దర్శించెదవు; ప్రసన్నమైన అంతఃకరణంతో నన్ను విశ్వసనీయ మిత్రునివలె ఆత్మీయంగా చూచెదవు।

Verse 188

इत्युक्त्वान्तर्दधे रुद्रो भगवान्नीललोहितः जनार्दनो ऽपि भगवान् देवानामपि संनिधौ

ఇట్లు పలికి భగవాన్ నీలలోహిత రుద్రుడు అంతర్ధానమయ్యెను; దేవతల సన్నిధిలోనే భగవాన్ జనార్దనుడును వారి దృష్టికి అగోచరుడయ్యెను।

Verse 189

अयाचत महादेवं ब्रह्माणं मुनिभिः समम् मया प्रोक्तं स्तवं दिव्यं पद्मयोने सुशोभनम्

మునులతో కూడ బ్రహ్ముడు మహాదేవుని ప్రార్థించెను; ఓ పద్మయోనీ, నేను నీకు ఈ దివ్య స్తవమును ఉపదేశించితిని, స్తుతిలో అతి శోభనమైనది।

Verse 190

यः पठेच्छृणुयाद्वापि श्रावयेद्वा द्विजोत्तमान् प्रतिनाम्नि हिरण्यस्य तत् तस्य फलम् आप्नुयात्

ఇదిని పఠించినవాడు, వినినవాడు, లేదా ఉత్తమ ద్విజులతో పఠింపజేసినవాడు—హిరణ్యుని ప్రతి నామానికి తగిన ఫలము (పుణ్యము) పొందును।

Verse 191

अश्वमेधसहस्रेण फलं भवति तस्य वै घृताद्यैः स्नापयेद्रुद्रं स्थाल्या वै कलशैः शुभैः

నిజముగా దీని ఫలము వెయ్యి అశ్వమేధ యజ్ఞాల ఫలంతో సమానం. ఘృతము మొదలైన పవిత్ర ద్రవ్యాలతో, శుభ స్థాళి మరియు కలశములతో, రుద్రునకు అభిషేకము చేయవలెను।

Verse 192

नाम्नां सहस्रेणानेन श्रद्धया शिवमीश्वरम् सो ऽपि यज्ञसहस्रस्य फलं लब्ध्वासुरेश्वरैः

ఈ సహస్ర నామములను శ్రద్ధతో జపించుటవలన పరమేశ్వరుడైన శివుని ఆరాధన జరుగును; మరియు అతడు వెయ్యి యజ్ఞాల ఫలమును పొందును—దానిని అసురాధిపతులుకూడా కోరుదురు।

Verse 193

पूज्यो भवति रुद्रस्य प्रीतिर्भवति तस्य वै तथास्त्विति तथा प्राह पद्मयोनेर्जनार्दनम्

అతడు రుద్రునకు పూజ్యుడగును; నిజముగా అతనిపై రుద్రుని ప్రీతి (అనుగ్రహము) కలుగును. ‘తథాస్తు’ అని పద్మయోని బ్రహ్మకు జనార్దనుడు ప్రత్యుత్తరమిచ్చెను।

Verse 194

जग्मतुः प्रणिपत्यैनं देवदेवं जगद्गुरुम् तस्मान्नाम्नां सहस्रेण पूजयेद् अनघो द्विजाः

వారు దేవదేవుడైన, జగద్గురువైన ఆయనను సమీపించి నమస్కరించి వెళ్లిరి. కావున, ఓ పాపరహిత ద్విజులారా, సహస్ర నామములతో (శివుని) పూజించవలెను।

Verse 195

जपेन्नाम्नां सहस्रं च स याति परमां गतिम्

శ్రీశివుని సహస్రనామ జపం చేయువాడు పాశబంధముల నుండి విముక్తుడై, పతిస్వరూప పరమేశ్వరునందు పరమగతి—సాయుజ్యాన్ని—ప్రాప్తి చేస్తాడు।