Adhyaya 92

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे अरिष्टकथनं नाम एकनवतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः एवं वाराणसी पुण्या यदि सूत महामते वक्तुमर्हसि चास्माकं तत्प्रभावं हि सांप्रतम्

ఇట్లు శ్రీలింగమహాపురాణ పూర్వభాగంలో ‘అరిష్టకథనం’ అనే తొంభై ఒకటవ అధ్యాయం. ఋషులు పలికిరి—ఓ మహామతి సూతా, వారాణసి ఇంత పుణ్యక్షేత్రమైతే, దాని ప్రభావాన్ని ఇప్పుడే మాకు వివరించుము।

Verse 2

क्षेत्रस्यास्य च माहात्म्यम् अविमुक्तस्य शोभनम् विस्तरेण यथान्यायं श्रोतुं कौतूहलं हि नः

ఈ అవిముక్త క్షేత్ర మహిమను యథాక్రమంగా, విస్తారంగా వినాలని మాకు గొప్ప కౌతూహలం ఉంది।

Verse 3

सूत उवाच देस्च्रिप्तिओन् ओफ़् अविमुक्त वक्ष्ये संक्षेपतः सम्यक् वाराणस्याः सुशोभनम् अविमुक्तस्य माहात्म्यं यथाह भगवान् भवः

సూతుడు పలికెను—ఇప్పుడు నేను సంక్షేపంగా, సమ్యకంగా, వారాణసీ యొక్క శోభన వృత్తాంతమైన అవిముక్త మహిమను భగవాన్ భవుడు (శివుడు) చెప్పినట్లే వివరిస్తాను।

Verse 4

विस्तरेण मया वक्तुं ब्रह्मणा च महात्मना शक्यते नैव विप्रेन्द्रा वर्षकोटिशतैरपि

ఓ విప్రేంద్రులారా! నేను గానీ మహాత్ముడు బ్రహ్మ గానీ, కోట్ల కోట్ల సంవత్సరాలైనా, దీనిని పూర్తిగా విస్తారంగా చెప్పలేము।

Verse 5

देवः पुरा कृतोद्वाहः शङ्करो नीललोहितः हिमवच्छिखराद्देव्या हैमवत्या गणेश्वरैः

పూర్వకాలంలో దేవుడు శంకరుడు—నీలలోహితుడు—దేవి హైమవతితో విధివిధానంగా వివాహం చేసుకున్నాడు; హిమవంత శిఖరంనుండి గణేశ్వరులతో కూడి బయలుదేరాడు।

Verse 6

वाराणसीमनुप्राप्य दर्शयामास शङ्करः अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं वासं तत्र चकार सः

వారాణసీకి చేరిన శంకరుడు అవిముక్తేశ్వర లింగాన్ని దర్శింపజేసి, తానే అక్కడ నివాసం చేసెను।

Verse 7

वाराणसीकुरुक्षेत्रश्रीपर्वतमहालये तुङ्गेश्वरे च केदारे तत्स्थाने यो यतिर्भवेत्

వారణాసి, కురుక్షేత్ర, శ్రీపర్వత, మహాలయ, తుంగేశ్వర, కేదార—ఈ పుణ్యస్థానాలలో యతిగా నివసించువాడు, ఆ ఆ శివపీఠఫలాన్ని పొందును.

Verse 8

योगे पाशुपते सम्यक् दिनमेकं यतिर्भवेत् तस्मात्सर्वं परित्यज्य चरेत् पाशुपतं व्रतम्

పాశుపతయోగంలో సమ్యక్ స్థితుడైతే ఒక్క రోజులోనే యతి అవుతాడు; కాబట్టి సమస్త ఆసక్తులను విడిచి, పశుపతికి అంకితమైన పాశుపత వ్రతాన్ని ఆచరించాలి.

Verse 9

देवोद्याने वसेत्तत्र शर्वोद्यानमनुत्तमम् मनसा निर्ममे रुद्रो विमानं च सुशोभनम्

అక్కడ దేవోద్యానంలో, శర్వుని అనుత్తమ ఉద్యానంలో అతడు నివసించాడు; రుద్రుడు మనస్సు సంకల్పమాత్రంతోనే అతి శోభనమైన విమానాన్ని నిర్మించాడు.

Verse 10

दर्शयामास च तदा देवोद्यानमनुत्तमम् हैमवत्याः स्वयं देवः सनन्दी परमेश्वरः

అప్పుడు స్వయంగా పరమేశ్వరుడు—సనందీతో కూడి—హైమవతికి ఆ అనుత్తమ దేవోద్యానాన్ని దర్శింపజేశాడు.

Verse 11

क्षेत्रस्यास्य च माहात्म्यम् अविमुक्तस्य शङ्करः उक्तवान्परमेशानः पार्वत्याः प्रीतये भवः

పార్వతీ ప్రీతికోసం భవస్వరూప శంకరుడు, పరమేశానుడు, అవిముక్త క్షేత్ర మహాత్మ్యాన్ని వివరించాడు—ఇది శివుడు ఎప్పుడూ విడువని పవిత్ర క్షేత్రం.

Verse 12

प्रफुल्लनानाविधगुल्मशोभितं लताप्रतानादिमनोहरं बहिः विरूढपुष्पैः परितः प्रियङ्गुभिः सुपुष्पितैः कण्टकितैश् च केतकैः

బయట నుండి ఆ ఉపవనం అత్యంత మనోహరంగా ఉండెను—వివిధ రకాల పుష్పిత గుల్మాలతో శోభించి, విస్తరించిన లతా-ప్రతానాలతో హృదయహారిగా. చుట్టూ పుష్పభారిత ప్రియంగు మొక్కలు, అలాగే సుపుష్పితమై ముల్లులతో నిండిన కేతకీ (స్క్రూ-పైన్) దట్టాలతో అది వలయించబడింది।

Verse 13

तमालगुल्मैर्निचितं सुगन्धिभिर् निकामपुष्पैर्वकुलैश् च सर्वतः अशोकपुन्नागशतैः सुपुष्पितैर् द्विरेफमालाकुलपुष्पसंचयैः

సుగంధభరిత తమాల గుల్మాలతో అది దట్టంగా నిండిపోయి, అన్ని వైపులా విరివిగా పుష్పించే వకుల వృక్షాలతో అలంకృతమైంది. వందలాది అశోక, పున్నాగ వృక్షాలు సుపుష్పితమై, పుష్పసంచయాలపై తేనెటీగల మాలలు గుంజరించుచూ కిటకిటలాడినవి।

Verse 14

क्वचित् प्रफुल्लाम्बुजरेणुभूषितैर् विहङ्गमैश् चानुकलप्रणादिभिः विनादितं सारसचक्रवाकैः प्रमत्तदात्यूहवरैश् च सर्वतः

కొన్ని చోట్ల ఆ ప్రాంతం వికసించిన కమలాల పరాగరేణువులతో అలంకృతమై, పక్షుల మధుర లయబద్ధ కూయింపులతో నినదించెను. సర్వత్రా సారస, చక్రవాక పక్షుల కేకలు, అలాగే ఆనందిత శ్రేష్ఠ దాత్యూహ పక్షుల ధ్వనులు ప్రతిధ్వనించెను—అటువంటి పవిత్ర నాదం పశువైన జీవాత్మను స్థిరపరచి మనసును పతి శ్రీశివుని వైపు అంతర్ముఖం చేస్తుంది।

Verse 15

क्वचिच्च केकारुतनादितं शुभं क्वचिच्च कारण्डवनादनादितम् क्वचिच्च मत्तालिकुलाकुलीकृतं मदाकुलाभिर् भ्रमराङ्गनादिभिः

కొన్ని చోట్ల శుభమైన నెమలి కేకలతో నినదించెను; మరికొన్ని చోట్ల కారణ్డవ పక్షుల ధ్వనులతో గుంజరించెను. ఇంకొన్ని చోట్ల మత్తెక్కిన తేనెటీగల గుంపులతో అది కిటకిటలాడెను, మకరందమత్తులైన భ్రమరాంగనలే దానిని కదిలిస్తున్నట్లు—ఇలా ఆ వనం పాశబద్ధ పశువుల బంధాలను సడలించే పతి ప్రభు శివునికి తగిన పవిత్రానందంతో ప్రకాశించింది।

Verse 16

निषेवितं चारुसुगन्धिपुष्पकैः क्वचित् सुपुष्पैः सहकारवृक्षैः लतोपगूढैस्तिलकैश् च गूढं प्रगीतविद्याधरसिद्धचारणम्

కొన్ని చోట్ల అది అందమైన సుగంధ పుష్పాలతో సేవింపబడెను; మరికొన్ని చోట్ల సుపుష్పిత సహకార (మామిడి) వృక్షాలతో అలంకృతమైంది. లతలతో కప్పబడి, తిలక (నువ్వు) మొక్కలతో దాగిన ఆ పుణ్యస్థలం విద్యాధరులు, సిద్ధులు, చారణుల గానాలతో నినదించెను—పతి శ్రీశివుని సన్నిధికి తగిన వాతావరణం।

Verse 17

प्रवृत्तनृत्तानुगताप्सरोगणं प्रहृष्टनानाविधपक्षिसेवितम् प्रनृत्तहारीतकुलोपनादितं मृगेन्द्रनादाकुलमत्तमानसैः

అక్కడ ముందుకు సాగుతున్న నృత్యానికి అనుసరించి అప్సరాగణాలు ఉల్లాసంగా నర్తించాయి; అనేక విధాల పక్షులు ఆనందంతో ఆ స్థలాన్ని సేవించాయి. నర్తించే హరిత చిలుకల కిలకిలతో అది మార్మోగి, సింహనాదాల కలకలంతో అందరి మనస్సులు మత్తిల్లాయి—అటువంటి ఆశ్చర్యానంద క్షేత్రంలో పాశు జీవుని పాశాలు సడలిపోతూ, అతడు పతి అయిన పరమేశ్వరుడు శివుని వైపు అంతర్ముఖుడవుతాడు।

Verse 18

क्वचित् क्वचिद् गन्धकदम्बकैर् मृगैर् विलूनदर्भाङ्कुरपुष्पसंचयम् प्रफुल्लनानाविधचारुपङ्कजैः सरस्तडागैरुपशोभितं क्वचित्

ఎక్కడెక్కడో కస్తూరి జింకల గుంపులు సంచరిస్తున్నాయి; మరెక్కడో తాజాగా పీకిన దర్భ అంకురాలు, సేకరించిన పుష్పాల కుప్పలు ఉన్నాయి. ఇంకెక్కడో అనేక రకాల మనోహరంగా పూర్తిగా వికసించిన పద్మాలతో నిండిన సరస్సులు, చెరువులు ఆ ప్రాంతాన్ని అలంకరించాయి—ఇలా వివిధ విధాలుగా ఆ పవిత్ర క్షేత్రం శోభించింది।

Verse 19

विटपनिचयलीनं नीलकण्ठाभिरामं मदमुदितविहङ्गं प्राप्तनादाभिरामम् कुसुमिततरुशाखालीनमत्तद्विरेफं नवकिसलयशोभाशोभितं प्रांशुशाखम्

అది వృక్షసమూహాల్లో లీనమై, నీలకంఠ ప్రభువు సాన్నిధ్యంతో రమణీయంగా ఉంది; మత్తుగా ఉల్లాసించే పక్షులు మధుర నాదాలతో దానిని మరింత మనోహరంగా చేశాయి. పుష్పిత శాఖలపై మత్తు తేనెటీగలు గుంపులుగా అంటుకుని గుంజరించగా, ఎత్తైన కొమ్మలు నూతన కిసలయాల శోభతో మెరిశాయి—పాశవిమోచకుడు పతి అయిన శివుని ఆరాధనకు తగిన మంగళ వనం।

Verse 20

क्वचिच्च दन्तक्षतचारुवीरुधं क्वचिल्लतालिङ्गितचारुवृक्षकम् /* क्वचिद्विलासालसगामिनीभिर् निषेवितं किंपुरुषाङ्गनाभिः

కొన్ని చోట్ల అందమైన వృక్షలతలపై దంతక్షతాల ముద్రలు కనిపించాయి; మరికొన్ని చోట్ల వల్లి ఆలింగనం చేసిన మనోహర వృక్షాలు నిలిచాయి. ఇంకొన్ని చోట్ల విలాసభరితంగా, అలసిన నడకతో కింపురుష స్త్రీలు ఆ ప్రాంతాన్ని ఆస్వాదించాయి—ఇది లోక మోహం; పాశు జీవుడు పతి శివుని వైపు తిరిగే వరకు అది బంధనమే.

Verse 21

पारावतध्वनिविकूजितचारुशृङ्गैर् अभ्रङ्कषैः सितमनोहरचारुरूपैः आकीर्णपुष्पनिकरप्रविभक्तहंसैर् विभ्राजितं त्रिदशदिव्यकुलैरनेकैः

అది ప్రకాశించింది—పావురాల కూకలతో మార్మోగే అందమైన శిఖరాలు, మేఘాలను ముద్దాడేలా ఎత్తుగా, తెల్లని మనోహర రూపంతో దీప్తిమంతంగా ఉన్నాయి. పుష్పరాశులతో నిండిన ప్రదేశాల్లో హంసలు వేర్వేరు గుంపులుగా సంచరించాయి; అనేక త్రిదశ దేవకులాల దివ్యతతో అది మరింత అలంకృతమైంది. ఇలాంటి పవిత్ర ధామంలో పతి శివుడు సర్వవ్యాపి ప్రభువుగా అనుభూతి చెందుతాడు; తన నివాసంలోని శుద్ధి-క్రమం ద్వారానే పాశు జీవులను ముక్తి వైపు ఆకర్షిస్తాడు।

Verse 22

फुल्लोत्पलांबुजवितानसहस्रयुक्तं तोयाशयैः समनुशोभितदेवमार्गम् मार्गान्तराकलितपुष्पविचित्रपङ्क्तिसम्बद्धगुल्मविटपैर् विविधैरुपेतम्

ఆ దివ్య మార్గం వేలాది వికసించిన ఉత్పల–కమల విస్తార ఛత్రాలతో అలంకృతమై ఉండెను. చుట్టూ ప్రకాశించే సరస్సులు, జలాశయాలు దానిని మరింత శోభింపజేశాయి. శాఖామార్గాలలో వివిధ రూపాల పుష్పపంక్తులు అమర్చబడి, నానావిధ గుల్మాలు, వల్లి–విటపాలతో సమృద్ధిగా ఉండి—పతి పరమేశ్వరుని పూజకు తగిన శుభమార్గమై నిలిచెను।

Verse 23

तुङ्गाग्रैर् नीलपुष्पस्तबकभरनतप्रांशुशाखैर् अशोकैर् दोलाप्रान्तान्तनीलश्रुतिसुखजनकैर् भासितान्तं मनोज्ञैः रात्रौ चन्द्रस्य भासा कुसुमिततिलकैरेकतां सम्प्रयातं छायासुप्तप्रबुद्धस्थितहरिणकुलालुप्तदूर्वाङ्कुराग्रम्

ఎత్తైన అశోక వృక్షాలతో ఆ మనోహర విస్తారం ప్రకాశించెను—గాఢ నీల పుష్పస్తబకాల భారంతో వారి పొడవైన కొమ్మలు వంగి, ఊయలల చివరల వద్ద వినిపించే నీలవర్ణ గుంజనం చెవులకు సుఖమిచ్చెను. రాత్రివేళ అది చంద్రప్రభతో ఏకమై, వికసించిన తిలకచిహ్నాలతో ముద్రితమైనట్లు కనిపించెను. నీడల్లో జింకల గుంపులు నిద్రించి, మళ్లీ మేల్కొని నిలిచెను; దూర్వా గడ్డి మొగ్గల అగ్రభాగమూ త్రొక్కబడలేదు. ఇలాంటి పవిత్ర నిశ్శబ్దంలో పశువుని పాశాలను శాంత సాత్త్విక ధ్యానంతో సడలించే పతి పరమేశ్వరుని భక్తి సహజంగా ఉద్భవిస్తుంది।

Verse 24

हंसानां पक्षवातप्रचलितकमलस्वच्छविस्तीर्णतोयं तोयानां तीरजातप्रचकितकदलीचाटुनृत्यन्मयूरम् मायूरैः पक्षचन्द्रैः क्वचिदवनिगतै रञ्जितक्ष्माप्रदेशं देशे देशे विलीनप्रमुदितविलसन्मत्तहारीतवृन्दम्

అక్కడి జలాలు విస్తారంగా, స్ఫటికస్వచ్ఛంగా ఉండెను; హంసల రెక్కల గాలికి కమలాలు కంపించెను. తీరం వెంట అరటి తోటల్లో నెమళ్లు చలించిపోతూ ఆనందంతో నర్తించెను. ఎక్కడెక్కడో నేలపై పడిన నెమలి ఈకలు చంద్రకళలవలె కనిపించి భూమిని రంజింపజేశాయి. ప్రతి దిశలో మత్తుగా ఉన్న పచ్చని చిలుకల గుంపులు వనాల్లో కలిసిపోయి మళ్లీ వెలుగుతూ హర్షించెను—ఆ ప్రాంతాన్ని శివసాన్నిధ్యానికి, లింగారాధనకు తగిన ప్రత్యక్ష మంగళక్షేత్రంగా చేసెను।

Verse 25

सारङ्गैः क्वचिदुपशोभितप्रदेशं प्रच्छन्नं कुसुमचयैः क्वचिद्विचित्रैः हृष्टाभिः क्वचिदपि किन्नराङ्गनाभिर् वीणाभिः सुमधुरगीतनृत्तकण्ठम्

ఎక్కడో ఆ ప్రాంతం సారంగ మృగాలతో శోభించెను, ఎక్కడో విచిత్ర పుష్పరాశులతో కప్పబడెను. మరెక్కడో హర్షిత కిన్నరాంగనల కంఠధ్వనులతో అది మార్మోగెను—వీణలతో అత్యంత మధుర గీతాలు పాడుతూ నర్తించెను. ఇంద్రియానందాన్ని కలిగించినా, ఆ లోకం పతి పరమేశ్వరుని సాన్నిధ్యానికే భక్తిరసంతో ఉన్ముఖమై ఉండెను।

Verse 26

संसृष्टैः क्वचिदुपलिप्तकीर्णपुष्पैर् आवासैः परिवृतपादपं मुनीनाम् आ मूलात् फलनिचितैः क्वचिद्विशालैर् उत्तुङ्गैः पनसमहीरुहैरुपेतम्

ఎక్కడో మునుల నివాసాలు దగ్గరదగ్గరగా నిర్మించబడి, పుష్పలేపనంతో అలంకరింపబడి, పూలతో చల్లబడినవి; ఆశ్రమం చెట్లతో చుట్టుముట్టబడి ఉండెను. మరెక్కడో అది ఎత్తైన, విశాలమైన పనస వృక్షాలతో సమృద్ధిగా ఉండెను—మూలం నుంచే పైవరకు ఫలరాశులతో నిండినవి. ఇలాంటి పవిత్ర వనం పాశుపత యోగంలోని నిశ్శబ్ద సాధనకూ, శివలింగారాధనకూ పరమ మంగళకరం।

Verse 27

फुल्लातिमुक्तकलतागृहनीतसिद्धसिद्धाङ्गनाकनकनूपुररावरम्यम् /* रम्यं प्रियङ्गुतरुमञ्जरिसक्तभृङ्गं भृङ्गावलीकवलिताम्रकदम्बपुष्पम्

పుష్పించిన అతిముక్త లతలతో అల్లుకున్న కుంజాలలో సంచరించే సిద్ధాంగనల స్వర్ణ నూపురాల మ్రోగుడుతో ఆ ఉపవనం మధురంగా వెలిగింది. ప్రియంగు మంజరీలపై అంటుకున్న భ్రమరాలు, మామిడి–కదంబ పుష్పాలపై గుంపులుగా చేరిన భృంగావళి గుంజనతో అది మరింత శోభించింది—పశువు ఉద్ధరణార్థం పతి శివారాధనకు యోగ్యమైన పుణ్యవనం।

Verse 28

पुष्पोत्करानिलविघूर्णितवारिरम्यं रम्यद्विरेफविनिपातितमञ्जुगुल्मम् गुल्मान्तरप्रसभभीतमृगीसमूहं वातेरितं तनुभृतामपवर्गदातृ

హే దేహధారులకు అపవర్గం ప్రసాదించే ప్రభూ! పుష్పరాశులు మోసుకొచ్చే గాలివీచికలతో అలలాడే జలంతో ఆ వనం రమ్యమైంది; భ్రమరాలు దిగివచ్చి కోమల గుల్మాలను మరింత అందంగా చేశాయి. పొదల మధ్య అకస్మాత్తుగా భయపడిన జింకల గుంపు చెదిరిపోతుంది; అన్నీ వాయువుతో కదులుతుంటే—పాశబద్ధ పశువుకు విముక్తి ఇచ్చే పతి శివుడు మీరు।

Verse 29

चन्द्रांशुजालशबलैस् तिलकैर् मनोज्ञैः सिन्दूरकुङ्कुमकुसुम्भनिभैर् अशोकैः चामीकरद्युतिसमैरथ कर्णिकारैः पुष्पोत्करैरुपचितं सुविशालशाखैः

చంద్రకిరణజాలంలా చిత్తరువైన, మనోహర తిలకచిహ్నాలతో అది అలంకృతమైంది. సిందూరం, కుంకుమం, కుసుంబ వర్ణంలా మెరుస్తున్న అశోక పుష్పాలు, బంగారు కాంతితో సమానమైన కర్ణికార పుష్పరాశులు—విశాలంగా విస్తరించిన కొమ్మలపై గుమికూడి ఉన్నాయి. ఇలాంటి పవిత్ర సౌందర్యంలో పశువు మనస్సు సహజంగా పతి శివారాధన వైపు వాలుతుంది।

Verse 30

क्वचिदञ्जनचूर्णाभैः क्वचिद् विद्रुमसन्निभैः क्वचित्काञ्चनसंकाशैः पुष्पैर् आचितभूतलम्

ఎక్కడో అంజనచూర్ణంలా, ఎక్కడో విద్రుమం (పగడము) వలె, మరెక్కడో బంగారు కాంతిలా మెరుస్తున్న పుష్పాలతో భూతలం నిండిపోయింది।

Verse 31

पुन्नागेषु द्विजशतविरुतं रक्ताशोकस्तबकभरनतम् रम्योपान्तक्लमहारभवनं फुल्लाब्जेषु भ्रमरविलसितम्

పున్నాగ వనాల్లో వందల పక్షుల కిలకిలారవం మార్మోగింది; ఎర్ర అశోకాలు పుష్పగుచ్ఛాల భారంతో వంగిపోయాయి. సమీపంలో అలసటను తొలగించే మధుర ఆశ్రయం ఉంది; వికసించిన కమలాల్లో భ్రమరాలు విహరించాయి—పశువు పాశాన్ని సడలించే పతి శివ ధ్యానానికి యోగ్యమైన పుణ్యస్థలం।

Verse 32

सकलभुवनभर्ता लोकनाथस्तदानीं तुहिनशिखरपुत्र्या सार्धमिष्टैर्गणेशैः विविधतरुविशालं मत्तहृष्टान्नपुष्टैर् उपवनम् अतिरम्यं दर्शयामास देव्याः

అప్పుడు సమస్త భువనాలను ధరించే లోకనాథుడు శంభువు, హిమవంతుని కుమార్తెతో పాటు తన ప్రియ గణములతో కలిసి, నానావిధ వృక్షాలతో విస్తారమైన, సమృద్ధి అన్నంతో పుష్టులై ఉల్లాసించిన జీవులతో నిండిన, అత్యంత రమ్యమైన ఉపవనాన్ని దేవికి చూపించాడు।

Verse 33

पुष्पैर्वन्यैः शुभशुभतमैः कल्पितैर्दिव्यभूषैर् देवीं दिव्यामुपवनगतां भूषयामास शर्वः सा चाप्येनं तुहिनगिरिसुता शङ्करं देवदेवं पुष्पैर्दिव्यैः शुभतरतमैर् भूषयामास भक्त्या

అత్యంత శుభమైన అడవి పుష్పాలతో, వాటితోనే రూపొందించిన దివ్య ఆభరణాలతో, ఉపవనంలోకి వచ్చిన దివ్య దేవిని శర్వుడు అలంకరించాడు। అలాగే హిమగిరి సుత కూడా భక్తితో దేవదేవుడైన శంకరుని మరింత శుభమైన దివ్య పుష్పాలతో అలంకరించింది।

Verse 34

सम्पूज्य पूज्यं त्रिदशेश्वराणां सम्प्रेक्ष्य चोद्यानम् अतीव रम्यम् गणेश्वरैर् नन्दिमुखैश् च सार्धम् उवाच देवं प्रणिपत्य देवी

ముప్పైమూడు దేవతల అధిపతులకూ పూజ్యుడైన ఆ దేవుని సమ్యక్‌గా పూజించి, అత్యంత రమ్యమైన ఆ ఉద్యానాన్ని దర్శించి, దేవి గణేశ్వరులు మరియు నందిముఖుడితో కలిసి నమస్కరించి తరువాత దేవునితో పలికింది।

Verse 35

श्रीदेव्युवाच उद्यानं दर्शितं देव प्रभया परया युतम् क्षेत्रस्य च गुणान्सर्वान् पुनर्मे वक्तुमर्हसि

శ్రీదేవి పలికింది— ఓ దేవా! పరమ ప్రభతో యుక్తమైన ఈ ఉద్యానాన్ని మీరు నాకు చూపించారు. ఇప్పుడు ఈ క్షేత్రంలోని సమస్త గుణాలను మళ్లీ నాకు విస్తారంగా చెప్పవలసినది.

Verse 36

अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यम् अविमुक्तस्य सर्वथा वक्तुमर्हसि देवेश देवदेव वृषध्वज

ఓ దేవేశా, ఓ దేవదేవా, ఓ వృషధ్వజా! ఈ అవిముక్త క్షేత్ర మహాత్మ్యాన్ని సమస్త విధాలుగా వివరించవలసినది.

Verse 37

सूत उवाच देव्यास्तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो वरप्रभुः आघ्राय वदनाम्भोजं तदाह गिरिजां हसन्

సూతుడు పలికెను—దేవి వాక్యములు విని దేవదేవుడు, వరప్రద ప్రభువు ఆమె ముఖకమల సువాసనను ఆస్వాదించి, నవ్వుతూ గిరిజతో పలికెను।

Verse 38

होलिनेस्स् ओफ़् अविमुक्त श्रीभगवानुवाच इदं गुह्यतमं क्षेत्रं सदा वाराणसी मम सर्वेषामेव जन्तूनां हेतुर्मोक्षस्य सर्वदा

శ్రీభగవానుడు పలికెను—ఇది నా పరమగుహ్య క్షేత్రము, నా నిత్య వారాణసీ. సమస్త జీవులకు ఇది ఎల్లప్పుడూ మోక్షహేతువు.

Verse 39

अस्मिन्सिद्धाः सदा देवि मदीयं व्रतमास्थिताः नानालिङ्गधरा नित्यं मम लोकाभिकाङ्क्षिणः

హే దేవి, ఇందులో సిద్ధులు సదా నా వ్రతంలో స్థిరంగా ఉంటారు. వారు నిత్యం నానా లింగరూపాలు ధరించి నా లోకాన్ని పొందాలని ఆకాంక్షిస్తారు।

Verse 40

अभ्यस्यन्ति परं योगं युक्तात्मानो जितेन्द्रियाः नानावृक्षसमाकीर्णे नानाविहगशोभिते

అక్కడ యుక్తాత్ములు, జితేంద్రియులు పరమయోగాన్ని అభ్యసిస్తారు—నానావృక్షాలతో నిండిన, నానావిహగాలతో శోభించిన వనంలో।

Verse 41

कमलोत्पलपुष्पाढ्यैः सरोभिः समलंकृते अप्सरोगणगन्धर्वैः सदा संसेविते शुभे

కమల, ఉత్పల పుష్పాలతో సమృద్ధమైన సరస్సులతో అలంకరించబడిన ఆ శుభస్థలం ఎల్లప్పుడూ అప్సరాగణ, గంధర్వగణులచే సేవింపబడుతుంది।

Verse 42

रोचते मे सदा वासो येन कार्येण तच्छृणु मन्मना मम भक्तश् च मयि नित्यार्पितक्रियः

నా నివాసము సదా ఆనందించునట్లు చేయు నియమమును వినుము. అతడు మనసును నాయందే నిలిపి, నా భక్తుడై, తన క్రియలన్నిటిని నిత్యము నాకే అర్పించుగాక.

Verse 43

यथा मोक्षमवाप्नोति अन्यत्र न तथा क्वचित् कामं ह्यत्र मृतो देवि जन्तुर्मोक्षाय कल्पते

ఇక్కడ పొందినట్లు మోక్షము మరెక్కడా పొందబడదు. దేవీ, ఇక్కడ మరణించిన జీవుడు ఆ కారణముచేతనే మోక్షయోగ్యుడగును.

Verse 44

एतन्मम पुरं दिव्यं गुह्याद्गुह्यतमं महत् ब्रह्मादयो विजानन्ति ये च सिद्धा मुमुक्षवः

ఇది నా దివ్యపురము—మహత్తరము, గుహ్యములలోనూ పరమగుహ్యము. బ్రహ్మాది దేవతలు మరియు మోక్షాకాంక్ష గల సిద్ధులు దీనిని తెలుసుకొందురు.

Verse 45

अतः परमिदं क्षेत्रं परा चेयं गतिर्मम विमुक्तं न मया यस्मान् मोक्ष्यते वा कदाचन

అందుచేత ఈ క్షేత్రమే పరమము; ఇదే నా పరాగతి. ఇక్కడ విముక్తుడైనవానిని నేను ఎప్పుడూ విడువను; అతడు మరల బంధనమునకు పడడు.

Verse 46

मम क्षेत्रमिदं तस्माद् अविमुक्तमिति स्मृतम् नैमिषे च कुरुक्षेत्रे गङ्गाद्वारे च पुष्करे

ఇది నా క్షేత్రము; అందువల్ల దీనిని ‘అవిముక్త’—నేను ఎప్పుడూ విడువని స్థలం—అని స్మరిస్తారు. నైమిషం, కురుక్షేత్రం, గంగాద్వారం, పుష్కరములోనూ నా పవిత్ర సన్నిధి తెలిసికొనవలెను.

Verse 47

स्नानात्संसेवनाद्वापि न मोक्षः प्राप्यते यतः इह सम्प्राप्यते येन तत एतद्विशिष्यते

కేవలం స్నానం చేయడం లేదా బాహ్య సేవాచరణతో మాత్రమే మోక్షం లభించదు. ఇక్కడే పరతత్త్వ సాక్షాత్కారం కలిగించే మార్గం—కృప ప్రసాదించే పతి, పరమేశ్వరుడైన శివుని ద్వారా—అదే శ్రేష్ఠమని ప్రకటించబడింది।

Verse 48

प्रयागे वा भवेन्मोक्ष इह वा मत्परिग्रहात् प्रयागादपि तीर्थाग्र्याद् अविमुक्तमिदं शुभम्

ప్రయాగంలోనూ మోక్షం కలగవచ్చు, లేదా ఇక్కడే నా అనుగ్రహ స్వీకారంతో. ఈ శుభ అవిముక్తం, తీర్థశ్రేష్ఠమైన ప్రయాగానికన్నా కూడా అధికమైనది।

Verse 49

धर्मस्योपनिषत् सत्यं मोक्षस्योपनिषच् छमः क्षेत्रतीर्थोपनिषदं न विदुर्बुधसत्तमाः

ధర్మానికి ఉపనిషత్—అంతఃసారం—సత్యం; మోక్షానికి ఉపనిషత్ శమం, అంటే శాంతి-సంయమం. కానీ క్షేత్ర-తీర్థాల ఉపనిషత్తును ఉత్తమ పండితులూ నిజంగా గ్రహించరు।

Verse 50

कामं भुञ्जन् स्वपन् क्रीडन् कुर्वन् हि विविधाः क्रियाः अविमुक्ते त्यजेत्प्राणान् जन्तुर्मोक्षाय कल्पते

భోగాలు అనుభవిస్తూ, తింటూ, నిద్రపోతూ, ఆడుతూ, వివిధ క్రియలు చేస్తూనే—జీవుడు అవిముక్తంలో ప్రాణత్యాగం చేస్తే, అతడు మోక్షానికి యోగ్యుడవుతాడు।

Verse 51

कृत्वा पापसहस्राणि पिशाचत्वं वरं नृणाम् न तु शक्रसहस्रत्वं स्वर्गे काशीपुरीं विना

వేల పాపాలు చేసినా మనుష్యునికి పిశాచత్వమే మేలైనది; కానీ కాశీపురి లేకుండా స్వర్గంలో వేల ఇంద్రత్వాలు కూడా శ్రేష్ఠం కాదు।

Verse 52

तस्मात्संसेवनीयं हि अविमुक्तं हि मुक्तये जैगीषव्यः परां सिद्धिं गतो यत्र महातपाः

కాబట్టి ముక్తికై అవిముక్త (కాశీ) క్షేత్రాన్ని నిత్యం ఆశ్రయించాలి; అక్కడే మహాతపస్వి జైగీషవ్యుడు పాశఛేదక పతి-శివుని అనుగ్రహంతో పరమసిద్ధి—ముక్తి—సాధించాడు।

Verse 53

अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्याद् भक्त्या च मम भावितः जैगीषव्यगुहा श्रेष्ठा योगिनां स्थानमिष्यते

ఈ క్షేత్ర మహాత్మ్యంతోను, నాలో భావితమైన భక్తితోను, జైగీషవ్యుని శ్రేష్ఠ గుహ యోగులకై పరమ స్థానమని అంగీకరించబడుతుంది।

Verse 54

ध्यायन्तस्तत्र मां नित्यं योगाग्निर्दीप्यते भृशम् कैवल्यं परमं याति देवानामपि दुर्लभम्

అక్కడ నిత్యం నన్ను ధ్యానించువారిలో యోగాగ్ని అత్యంతంగా ప్రజ్వలిస్తుంది; వారు దేవులకైనా దుర్లభమైన పరమ కైవల్యాన్ని పొందుతారు।

Verse 55

अव्यक्तलिङ्गैर्मुनिभिः सर्वसिद्धान्तवेदिभिः इह सम्प्राप्यते मोक्षो दुर्लभो ऽन्यत्र कर्हिचित्

అవ్యక్త లింగంలో నిష్ఠగల, సమస్త సిద్ధాంతాలను తెలిసిన మునులచే ఇక్కడే మోక్షం లభిస్తుంది; ఇతరత్ర ఎప్పుడైనా అది దుర్లభమే।

Verse 56

तेभ्यश्चाहं प्रवक्ष्यामि योगैश्वर्यमनुत्तमम् आत्मनश्चैव सायुज्यम् ईप्सितं स्थानमेव च

మరియు వారికి నేను యోగజన్యమైన అనుత్తమ ఐశ్వర్యాన్ని వివరించెదను; అలాగే ఆత్మకు పతి-శివ పరమాత్మతో సాయుజ్యం, మరియు అదే ఇష్టమైన పరమ స్థానమును కూడా।

Verse 57

कुबेरो ऽत्र मम क्षेत्रे मयि सर्वार्पितक्रियः क्षेत्रसंसेवनादेव गणेशत्वमवाप ह

ఇక్కడ నా ఈ పుణ్యక్షేత్రంలో కుబేరుడు తన సమస్త క్రియలను నాకే సమర్పించి, ఈ క్షేత్రసేవ మాత్రముచేతనే గణేశత్వాన్ని పొందెను।

Verse 58

संवर्तो भविता यश् च सो ऽपि भक्तो ममैव तु इहैवाराध्य मां देवि सिद्धिं यास्यत्यनुत्तमाम्

‘సంవర్త’ అనే నామంతో భవిష్యత్తులో ప్రసిద్ధుడగువాడూ నాకే భక్తుడు. ఓ దేవీ, ఇక్కడే నన్ను ఆరాధించి అతడు అనుత్తమ సిద్ధిని పొందును।

Verse 59

पराशरसुतौ योगी ऋषिर्व्यासो महातपाः मम भक्तो भविष्यश् च वेदसंस्थाप्रवर्तकः

పరాశరుని కుమారుడైన యోగి ఋషి వ్యాసుడు, మహాతపస్వి, నా భక్తుడగును; వేదసంస్థను స్థాపించి ప్రవర్తింపజేయును।

Verse 60

रंस्यते सो ऽपि पद्माक्षि क्षेत्रे ऽस्मिन्मुनिपुङ्गवः ब्रह्मा देवर्षिभिः सार्द्धं विष्णुर्वापि दिवाकरः

ఓ పద్మాక్షీ, ఈ పుణ్యక్షేత్రంలో ఆ మునిపుంగవుడూ ఆనందించును. బ్రహ్మ దేవర్షులతో కలిసి, విష్ణువూ, దివాకరుడైన సూర్యుడూ ఇక్కడ క్రీడించుచున్నారు।

Verse 61

देवराजस्तथा शक्रो ये ऽपि चान्ये दिवौकसः उपासते महात्मानः सर्वे मामिह सुव्रते

ఓ సువ్రతే, దేవరాజుడైన ఇంద్రుడు (శక్రుడు) మరియు ఇతర దివౌకసులైన దేవతలందరూ—ఆ మహాత్ములంతా—ఇక్కడ నన్ను ఉపాసించుచున్నారు।

Verse 62

अन्ये ऽपि योगिनो दिव्याश् छन्नरूपा महात्मनः अनन्यमनसो भूत्वा मामिहोपासते सदा

ఇతర దివ్య యోగులూ—గుప్తరూపాలతో సంచరించే మహాత్ములూ—మనస్సును ఏకాగ్రం చేసి ఈ లోకంలో నిత్యం నన్ను ఉపాసిస్తారు।

Verse 63

विषयासक्तचित्तो ऽपि त्यक्तधर्मरतिर्नरः इह क्षेत्रे मृतः सो ऽपि संसारे न पुनर्भवेत्

విషయాసక్త మనస్సు కలవాడైనా, ధర్మరతిని విడిచిన మనిషైనా—ఈ పుణ్యక్షేత్రంలో మరణిస్తే—అతడూ సంసారంలో మళ్లీ జన్మించడు।

Verse 64

ये पुनर्निर्ममा धीराः सत्त्वस्था विजितेन्द्रियाः व्रतिनश् च निरारम्भाः सर्वे ते मयि भाविताः

కానీ నిర్మములు, ధీరులు, సత్త్వస్థులు, ఇంద్రియజయులు, వ్రతధారులు, కొత్త ఆరంభాల పట్టు లేనివారు—వారందరూ నాలో భావితులై అంతర్ముఖంగా లీనమై ఉంటారు।

Verse 65

देवदेवं समासाद्य धीमन्तः संगवर्जिताः गता इह परं मोक्षं प्रसादान्मम सुव्रते

దేవదేవుడైన శివుని సమీపించి, సంగరహిత ధీమంతులు—ఓ సువ్రతా—నా ప్రసాదంతో ఇక్కడే పరమ మోక్షాన్ని పొందారు।

Verse 66

जन्मान्तरसहस्रेषु यं न योगी समाप्नुयात् तमिहैव परं मोक्षं प्रसादान्मम सुव्रते

వేల జన్మలలో కూడా యోగి పొందలేనిదైనదాన్ని—ఓ సువ్రతా—అదే పరమ మోక్షం నా ప్రసాదంతో ఇక్కడే లభిస్తుంది।

Verse 67

गोप्रेक्षकम् इदं क्षेत्रं ब्रह्मणा स्थापितं पुरा कैलासभवनं चात्र पश्य दिव्यं वरानने

గోప్రేక్షకమనే ఈ పుణ్యక్షేత్రాన్ని పూర్వం బ్రహ్మ స్థాపించాడు. ఓ సుందరముఖీ, ఇక్కడ కైలాసపు దివ్యమైన, తేజోమయమైన ధామాన్ని చూడు.

Verse 68

गोप्रेक्षकम् अथागम्य दृष्ट्वा मामत्र मानवः न दुर्गतिमवाप्नोति कल्मषैश् च विमुच्यते

గోప్రేక్షకానికి వచ్చి ఇక్కడ నన్ను దర్శించిన మనిషి దుర్గతిని పొందడు; కల్మషాల నుండీ విముక్తుడవుతాడు.

Verse 69

कपिलाह्रदम् इत्येवं तथा वै ब्रह्मणा कृतम् गवां स्तन्यजतोयेन तीर्थं पुण्यतमं महत्

ఇలా ఇది ‘కపిలాహ్రద’మని ప్రసిద్ధి చెందింది; నిజంగా బ్రహ్మనే దీనిని నిర్మించాడు. గోవుల పాలు నుండి ఉద్భవించిన జలంతో ఇది మహత్తరమైన, అత్యంత పావనమైన తీర్థమైంది.

Verse 70

अत्रापि स्वयमेवाहं वृषध्वज इति स्मृतः सान्निध्यं कृतवान् देवि सदाहं दृश्यते त्वया

ఓ దేవీ, ఇక్కడ కూడా నేను స్వయంగా ‘వృషధ్వజ’ అని స్మరించబడుతాను. ఇక్కడ నా సాన్నిధ్యాన్ని స్థాపించాను; అందువల్ల నేను నిత్యం నీకు దర్శనమిస్తాను.

Verse 71

भद्रतोयं च पश्येह ब्रह्मणा च कृतं ह्रदम् सर्वैर्देवैरहं देवि अस्मिन्देशे प्रसादितः

ఓ దేవీ, ఇక్కడ ఈ మంగళకరమైన జలాలను, బ్రహ్మ నిర్మించిన ఈ హ్రదాన్ని చూడు. ఓ దేవతా, ఈ దేశంలో సమస్త దేవతలు నన్ను ప్రసన్నం చేశారు.

Verse 72

गच्छोपशमम् ईशेति उपशान्तः शिवस् तथा अत्राहं ब्रह्मणानीय स्थापितः परमेष्ठिना

“హే ఈశా, ఉపశమానికి పో—శాంతించు” అని చెప్పగా శివుడు శాంతుడయ్యాడు. ఆపై బ్రహ్మ నన్ను ఇక్కడికి తీసుకొని వచ్చి పరమేష్ఠి నన్ను స్థాపించాడు; పూజార్థం ప్రభువు సన్నిధి నిలిచేలా।

Verse 73

ब्रह्मणा चापि संगृह्य विष्णुना स्थापितः पुनः ब्रह्मणापि ततो विष्णुः प्रोक्तः संविग्नचेतसा

అప్పుడు బ్రహ్మ సమస్తాన్ని సమీకరించి విష్ణువిచే మళ్లీ స్థాపింపజేశాడు. తరువాత కలతచెందిన మనస్సుతో బ్రహ్మ విష్ణువుతో పలికాడు—లోకాలు పతి అయిన ప్రభువుని ఆధీనంలో మళ్లీ స్థిరపడే మార్గం ఏదో అడుగుతూ।

Verse 74

मयानीतमिदं लिङ्गं कस्मात् स्थापितवान् असि तमुवाच पुनर् विष्णुर् ब्रह्माणं कुपिताननम्

“ఈ లింగాన్ని నేను తీసుకొచ్చాను—నీవెందుకు స్థాపించావు?” అని విష్ణువు మళ్లీ కోపంతో మండుతున్న ముఖమున్న బ్రహ్మను ఉద్దేశించి పలికాడు।

Verse 75

रुद्रे देवे ममात्यन्तं परा भक्तिर्महत्तरा मयैव स्थापितं लिङ्गं तव नाम्ना भविष्यति

రుద్రదేవునిపై నా భక్తి అత్యంత పరమమైనది, మహత్తరమైనది. అందుచేత నేను స్థాపించిన ఈ లింగం నీ నామంతోనే ప్రసిద్ధి చెందుతుంది।

Verse 76

हिरण्यगर्भ इत्येवं ततो ऽत्राहं समास्थितः दृष्ट्वैनमपि देवेशं मम लोकं व्रजेन्नरः

ఇలా “హిరణ్యగర్భ” అనే నామంతో నేను ఇక్కడ స్థిరంగా ఉన్నాను. ఈ దేవేశుడైన ప్రభువును దర్శించిన మనిషి నా లోకాన్ని చేరుతాడు।

Verse 77

ततः पुनरपि ब्रह्मा मम लिङ्गमिदं शुभम् स्थापयामास विधिवद् भक्त्या परमया युतः

అనంతరం బ్రహ్ముడు పరమభక్తితో యుక్తుడై విధివిధానంగా నా ఈ శుభ లింగాన్ని మరల ప్రతిష్ఠించాడు।

Verse 78

स्वर्लीनेश्वर इत्येवम् अत्राहं स्वयमागतः प्राणान् इह नरस्त्यक्त्वा न पुनर्जायते क्वचित्

“ఇలా ఈ స్థలం ‘స్వర్లీనేశ్వర’మని ప్రసిద్ధి. ఇక్కడ నేను స్వయంగా వచ్చాను. ఇక్కడ ప్రాణాలను విడిచిన వాడు ఎక్కడా మళ్లీ జన్మించడు.”

Verse 79

अनन्या सा गतिस्तस्य योगिनां चैव या स्मृता व्याघ्रेश्वर अस्मिन्नपि मया देशे दैत्यो दैवतकण्टकः

అదే అతనికి అనన్యమైన ఏకైక శరణం అని స్మరించబడింది; అదే యోగుల పరమ గతి. ఓ వ్యాఘ్రేశ్వరా, నా ఈ దేశంలో కూడా దేవతలకు కంటకమైన, విఘ్నకరుడైన ఒక దైత్యుడు ఉన్నాడు।

Verse 80

व्याघ्ररूपं समास्थाय निहतो दर्पितो बली व्याघ्रेश्वर इति ख्यातो नित्यमत्राहमास्थितः

నేను పులి రూపాన్ని ధరించి ఆ గర్విష్ఠ బలవంతుణ్ని సంహరించాను. అందువల్ల నేను ‘వ్యాఘ్రేశ్వర’గా ప్రసిద్ధుడను; ఇక్కడ నిత్యంగా నివసిస్తున్నాను।

Verse 81

न पुनर्दुर्गतिं याति दृष्ट्वैनं व्याघ्रमीश्वरम् उत्पलो विदलश्चैव यौ दैत्यौ ब्रह्मणा पुरा

ఈ వ్యాఘ్ర-ఈశ్వరుని (పులి రూప శివుని) దర్శించినవాడు మళ్లీ దుర్గతికి పోడు. పూర్వం బ్రహ్ముడు చెప్పినట్లు, ఉత్పలుడు మరియు విదలుడు అనే ఇద్దరు దైత్యులు కూడా ఈ దర్శనంతో పతనంనుండి విముక్తులయ్యారు।

Verse 82

स्त्रीवध्यौ दर्पितौ दृष्ट्वा त्वयैव निहतौ रणे सावज्ञं कन्दुकेनात्र तस्येदं देहमास्थितम्

స్త్రీపై అపరాధం చేసినందున వధయోగ్యులైన ఆ దర్పితులను చూచి నీవే యుద్ధంలో వారిని సంహరించావు; అయినా ఇక్కడ అవమానభావంతో కేవలం ఒక బంతితో అతడిని ఈ దేహానికే ప్రవేశింపజేశావు।

Verse 83

आदावत्राहमागम्य प्रस्थितो गणपैः सह ज्येष्ठस्थानमिदं तस्माद् एतन्मे पुण्यदर्शनम्

ఆదిలో నేను ఇక్కడికి వచ్చి గణులతో కలిసి ప్రయాణమయ్యాను; అందువల్ల ఇది జ్యేష్ఠస్థానం—అగ్ర పవిత్ర పీఠం—మరియు దీని దర్శనం నాకు పుణ్యప్రదం.

Verse 84

देवैः समन्ताद् एतानि लिङ्गानि स्थापितान्यतः दृष्ट्वापि नियतो मर्त्यो देहभेदे गणो भवेत्

అందువల్ల దేవతలు అన్ని దిక్కులా ఈ లింగాలను ప్రతిష్ఠించారు. నియమబద్ధ భక్తితో వీటిని కేవలం దర్శించిన మానవుడు కూడా దేహభేదం (మరణం) సమయంలో గణుడై—శివపరివార సేవకుడై—మారుతాడు।

Verse 85

पित्रा ते शैलराजेन पुरा हिमवता स्वयम् मम प्रियहितं स्थानं ज्ञात्वा लिङ्गं प्रतिष्ठितम्

పూర్వం నీ తండ్రి—శైలరాజు హిమవంతుడు—స్వయంగా ఈ స్థలాన్ని నాకు (శివునికి) ప్రియమూ హితకరమూ అని తెలుసుకొని ఇక్కడ లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు।

Verse 86

शैलेश्वरमिति ख्यातं दृश्यतामिह चादरात् दृष्ट्वैतन्मनुजो देवि न दुर्गतिमतो व्रजेत्

ఇది ‘శైలేశ్వర’మని ప్రసిద్ధి; కాబట్టి ఇక్కడ భక్తి-ఆదరాలతో దర్శించు. ఓ దేవి, దీనిని దర్శించిన మనిషి దుర్గతికి పడడు—అపశకునం, పతనం వైపు వెళ్లడు।

Verse 87

नद्येषा वरुणा देवि पुण्या पापप्रमोचनी क्षेत्रमेतद् अलंकृत्य जाह्नव्या सह संगता

హే దేవీ, ఈ వరుణా నది పుణ్యదాయిని, పాపవిమోచిని. ఈ పుణ్యక్షేత్రాన్ని అలంకరించి, జాహ్నవీ (గంగా)తో సంగమంలో కలుస్తుంది.

Verse 88

स्थापितं ब्रह्मणा चापि संगमे लिङ्गमुत्तमम् संगमेश्वरम् इत्येवं ख्यातं जगति दृश्यताम्

సంగమస్థలంలో బ్రహ్మ కూడా ఆ పరమోత్తమ లింగాన్ని స్థాపించాడు. అందువల్ల అది లోకంలో ‘సంగమేశ్వర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి—అందరూ దర్శించుగాక.

Verse 89

संगमे देवनद्या हि यः स्नात्वा मनुजः शुचिः अर्चयेत् संगमेश्वरं तस्य जन्मभयं कुतः

దేవనదీ సంగమంలో స్నానం చేసి శుద్ధుడై, సంగమేశ్వరుని అర్చించిన మనుష్యునికి జన్మభయం ఎక్కడ ఉంటుంది?

Verse 90

इदं मन्ये महाक्षेत्रं निवासो योगिनां परम् क्षेत्रमध्ये च यत्राहं स्वयं भूत्वाग्रमास्थितः

నేను దీనిని మహాక్షేత్రంగా భావిస్తున్నాను—యోగుల పరమ నివాసం. ఎందుకంటే ఈ క్షేత్ర మధ్యలోనే నేను స్వయంగా అవతరించి అగ్రభాగంలో స్థితుడనై ఉన్నాను.

Verse 91

मध्यमेश्वरमित्येवं ख्यातः सर्वसुरासुरैः सिद्धानां स्थानमेतद्धि मदीयव्रतधारिणाम्

అతడు సమస్త దేవాసురులలో ‘మధ్యమేశ్వర’ అనే నామంతో ఖ్యాతి పొందాడు. ఇది నా వ్రతాలను ధరించిన సిద్ధుల పవిత్ర స్థానం.

Verse 92

योगिनां मोक्षलिप्सूनां ज्ञानयोगरतात्मनाम् दृष्ट्वैनं मध्यमेशानं जन्म प्रति न शोचति

మోక్షాన్ని కోరే యోగులు, జ్ఞానయోగంలో అంతఃకరణం లీనమైనవారు, ఈ మధ్యమేశానుడు—అంతర్యామి ఈశాన శివుని—దర్శించి మళ్లీ జన్మ విషయమై శోకించరు.

Verse 93

स्थापितं लिङ्गमेतत्तु शुक्रेण भृगुसूनुना नाम्ना शुक्रेश्वरं नाम सर्वसिद्धामरार्चितम्

ఈ లింగాన్ని భృగునందనుడు శుక్రాచార్యుడు స్థాపించాడు; ఇది ‘శుక్రేశ్వర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెందింది, సమస్త సిద్ధులు మరియు అమరులు (దేవతలు) ఆరాధించేది.

Verse 94

दृष्ट्वैनं नियतः सद्यो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः मृतश् च न पुनर्जन्तुः संसारी तु भवेन्नरः

నియమబద్ధమైన మనస్సుతో దీని (శివలింగం) దర్శనం చేసిన వెంటనే మనిషి సమస్త పాపాల నుండి తక్షణమే విముక్తుడవుతాడు; మరణానంతరం ఆ జీవుడు మళ్లీ జన్మించడు, సంసారభ్రమణానికి తిరిగి రాడు.

Verse 95

पुरा जम्बूकरूपेण असुरो देवकण्टकः ब्रह्मणो हि वरं लब्ध्वा गोमायुर्बन्धशङ्कितः

పూర్వం దేవులకు కంటకమైన ఒక అసురుడు జంబూకం (నక్క) రూపం ధరించాడు. బ్రహ్మ నుండి వరం పొందినప్పటికీ, బంధన భయంతో ఉచ్చును అనుమానించే నక్కలా ఎల్లప్పుడూ శంకతో ఉండేవాడు.

Verse 96

निहतो हिमवत्पुत्रि जम्बूकेशस्ततो ह्यहम् अद्यापि जगति ख्यातं सुरासुरनमस्कृतम्

హే హిమవంతుని కుమార్తె! జంబూకేశుని సంహరించి నేను అప్పుడు ‘జంబూకేశ్వర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడనయ్యాను. నేటికీ లోకంలో నేను ఖ్యాతుడను; దేవులు మరియు అసురులు—ఇద్దరూ నాకు నమస్కరిస్తారు.

Verse 97

दृष्ट्वैनमपि देवेशं सर्वान्कामानवाप्नुयात् ग्रहैः शुक्रपुरोगैश् च एतानि स्थापितानि ह

ఈ దేవేశ్వరుని కేవలం దర్శించిన మాత్రాననే సమస్త అభీష్టకామ్యాలు సిద్ధిస్తాయి. శుక్రుడు ముందుండగా గ్రహశక్తులచే ఇవి (పవిత్ర లింగాలు) ఇక్కడ స్థాపించబడ్డాయి.

Verse 98

पश्य पुण्यानि लिङ्गानि सर्वकामप्रदानि तु एवमेतानि पुण्यानि मन्निवासानि पार्वति

హే పార్వతీ, ఈ పుణ్య లింగాలను దర్శించు—ఇవి నిజంగా సమస్త ధర్మసమ్మత కోరికలను ప్రసాదిస్తాయి. ఈ విధంగా, హే పార్వతీ, ఇవి నా స్వయంనివాసస్థానాలే.

Verse 99

कथितानि मम क्षेत्रे गुह्यं चान्यदिदं शृणु चतुःक्रोशं चतुर्दिक्षु क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम्

నా ఈ క్షేత్రం గురించి చెప్పబడింది; ఇప్పుడు దీనికి సంబంధించిన మరో గూఢమైన విషయాన్ని విను. ఈ పుణ్యక్షేత్రం నాలుగు దిశలలో నాలుగు క్రోశాల వరకు విస్తరించిందని ప్రసిద్ధి.

Verse 100

योजनं विद्धि चार्वङ्गि मृत्युकाले ऽमृतप्रदम् महालयगिरिस्थं मां केदारे च व्यवस्थितम्

హే సుందరాంగీ, తెలుసుకో—ఒక యోజన పరిమితిలో, మరణకాలంలో నేను అమృతత్వాన్ని ప్రసాదిస్తాను. నేను మహాలయ పర్వతంపై నివసిస్తున్నాను; కేదారంలో కూడా స్థాపితుడనై ఉన్నాను.

Verse 101

गणत्वं लभते दृष्ट्वा ह्य् अस्मिन्मोक्षो ह्यवाप्यते गाणपत्यं लभेद्यस्माद् यतः सा मुक्तिरुत्तमा

ఇదిని దర్శించిన భక్తుడు గణత్వాన్ని పొందుతాడు; నిజంగా ఇక్కడ మోక్షం లభిస్తుంది. దీనివల్ల గణపతి-స్వరూప ప్రభువైన గణాధిపతి యొక్క గణానుచరత్వం సిద్ధిస్తుంది, ఎందుకంటే ఆ ముక్తియే ఉత్తమం.

Verse 102

ततो महालयात् तस्मात् केदारान्मध्यमादपि स्मृतं पुण्यतमं क्षेत्रम् अविमुक्तं वरानने

అనంతరం ఆ మహాలయాన్ని మించి, కేదారము మరియు మధ్యమ క్షేత్రములను మించినదిగా, ఓ సుందరీ, అత్యంత పుణ్యకరమైన క్షేత్రమైన ‘అవిముక్త’ (కాశీ) స్మరించబడుతుంది. అక్కడ పతి పరమేశ్వరుడు పశు-జీవులను ఎప్పుడూ విడువడు; పాశబంధాన్ని ఛేదించి మోక్షం ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 103

केदारं मध्यमं क्षेत्रं स्थानं चैव महालयम् मम पुण्यानि भूर्लोके तेभ्यः श्रेष्ठतमं त्विदम्

కేదారం మధ్యమ క్షేత్రము; ఈ స్థలమే మహాలయము. భూలోకంలో నా పుణ్యస్థానములన్నిటిలో ఇది అత్యుత్తమమైనది.

Verse 104

यतः सृष्टास्त्विमे लोकास् ततः क्षेत्रमिदं शुभम् कदाचिन्न मया मुक्तम् अविमुक्तं ततो ऽभवत्

యేనివలన ఈ లోకములు సృష్టింపబడినవో, అందువలన ఈ క్షేత్రము శుభమైనది. నేను దీనిని ఎప్పుడూ విడువనందున ఇది ‘అవిముక్త’—అంటే ‘ఎప్పుడూ విడువబడనిది’—అని ప్రసిద్ధి పొందింది.

Verse 105

अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं मम दृष्ट्वेह मानवः सद्यः पापविनिर्मुक्तः पशुपाशैर्विमुच्यते

ఇక్కడ నా ‘అవిముక్తేశ్వర’ లింగాన్ని దర్శించిన మనిషి తక్షణమే పాపముల నుండి విముక్తుడై, పశు-జీవుని పాశబంధముల నుండి కూడా విడిపోతాడు.

Verse 106

शैलेशं संगमेशं च स्वर्लीनं मध्यमेश्वरम् हिरण्यगर्भम् ईशानं गोप्रेक्षं वृषभध्वजम्

నేను శివునికి శైలేశుడు—పర్వతాధిపతి; సంగమేశుడు—పవిత్ర సంగమాధిపతి; స్వర్లీనుడు—స్వర్గధామంలో నివసించువాడు; మధ్యమేశ్వరుడు—అంతర్యామిగా మధ్యలో నిలిచే ప్రభువు; హిరణ్యగర్భుడు—సువర్ణ సృష్టిబీజము; ఈశానుడు—సర్వాధిపతి; గోప్రేక్షుడు—గోరక్షకుడు, ధర్మపాలకుడు; వృషభధ్వజుడు—వృషభధ్వజధారి—అని నమస్కరిస్తాను.

Verse 107

उपशान्तं शिवं चैव ज्येष्ठस्थाननिवासिनम् शुक्रेश्वरं च विख्यातं व्याघ्रेशं जम्बुकेश्वरम्

పూర్తిగా శాంతమైన, శుభప్రదమైన శివునికి నమస్కరిస్తున్నాను—ఆయన జ్యేష్ఠస్థానమనే ఆద్య పుణ్యపీఠంలో నివసించువాడు; ప్రసిద్ధ శుక్రేశ్వరునికి, వ్యాఘ్రదేశంలో ఆరాధింపబడే వ్యాఘ్రేశునికి, జంబువనాధిపతి జంబుకేశ్వరునికి—ఇవన్నీ పశువును బంధించే పాశాలను సడలించే పతియైన శివుని ప్రత్యక్ష లింగసాన్నిధ్యాలు.

Verse 108

दृष्ट्वा न जायते मर्त्यः संसारे दुःखसागरे सूत उवाच एवम् उक्त्वा महादेवो दिशः सर्वा व्यलोकयत्

ఆ (తత్త్వాన్ని) దర్శించిన మానవుడు దుఃఖసాగరమైన సంసారంలో మళ్లీ జన్మించడు. సూతుడు అన్నాడు—ఇలా చెప్పి మహాదేవుడు అన్ని దిక్కులనూ పరిశీలించాడు.

Verse 109

विलोक्य संस्थिते पश्चाद् देवदेवे महेश्वरे अकस्मादभवत्सर्वः स देशोज्ज्वलितो यथा

దేవదేవుడైన మహేశ్వరుడు అక్కడ నిలిచి ఉన్నాడని చూసిన వెంటనే, అకస్మాత్తుగా ఆ సమస్త ప్రాంతం అన్ని వైపులా వెలుగుతో ప్రకాశించినట్లుగా ఉజ్జ్వలమైంది.

Verse 110

ततः पाशुपताः सिद्धा भस्माभ्यङ्गसितप्रभाः माहेश्वरा महात्मानस् तथा वै नियतव्रताः

అప్పుడు సిద్ధులైన పాశుపతులు ప్రత్యక్షమయ్యారు—శరీరమంతా భస్మలేపనంతో తెల్లని కాంతితో ప్రకాశించువారు; వారు మహేశ్వరభక్తులు, మహాత్ములు, నియతవ్రతాలలో స్థిరులు.

Verse 111

बहवः शतशो ऽभ्येत्य नमश्चक्रुर्महेश्वरम् पुनर्निरीक्ष्य योगेशं ध्यानयोगं च कृत्स्नशः

అనేకులు—వందల సంఖ్యలో—వచ్చి మహేశ్వరునికి నమస్కరించారు. తరువాత యోగేశ్వరుని మళ్లీ దర్శించి, ధ్యానయోగమనే సంపూర్ణ సాధనను చూశారు—పతియైన శివుడే సమాధికి రూపమూ మూలమూ అని ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

Verse 112

तस्थुरात्मानमास्थाय लीयमाना इवेश्वरे स्थितानां स तदा तेषां देवदेव उमापतिः

వారు తమ అంతరాత్మలో స్థిరపడి, ఈశ్వరునిలో లీనమవుతున్నట్లుగా నిలిచారు. అలా ఆయనలోనే నిలిచిన వారికి దేవదేవుడు ఉమాపతి—పరమ పతి—ఆ సమాధి స్థితిలోనే ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

Verse 113

स बिभ्रत्परमां मूर्तिं बभूव पुरुषः प्रभुः कृत्स्नं जगदिहैकस्थं कर्तुम् अन्त इव स्थितः

ఆ ప్రభువు పురుషుడు పరమ మూర్తిని ధరించి, ప్రళయ అంచున నిలిచినట్లుగా—ఈ సమస్త జగత్తును ఇక్కడ ఒకే స్థితిగా ఏకీకరించుటకు సిద్ధమయ్యాడు.

Verse 114

तस्य तां परमां मूर्तिम् आस्थितस्य जगत्प्रभोः न शशाक पुनर्द्रष्टुं हृष्टरोमा गिरीन्द्रजा

జగత్ప్రభువు ఆ పరమ రూపాన్ని ధరించినప్పుడు, రోమాంచితమైన గిరీంద్రజా గిరిజా దానిని మళ్లీ చూడలేకపోయింది.

Verse 115

ततस्त्वदृष्टमाकारं बुद्ध्वा सा प्रकृतिस्थितम् प्रकृतेर्मूर्तिमास्थाय योगेन परमेश्वरी

అప్పుడు ప్రకృతిలో స్థితమైన ఆ అదృశ్య ఆకారాన్ని గ్రహించి, పరమేశ్వరి యోగబలంతో ప్రకృతియే మూర్తిగా ధరించింది.

Verse 116

तं शशाक पुनर्द्रष्टुं हरस्य च महात्मनः ततस्ते लयमाधाय योगिनः पुरुषस्य तु

అప్పుడు ఆమె మహాత్ముడైన హరుని మళ్లీ దర్శించగలిగింది. అనంతరం ఆ యోగులు లయాన్ని ఆశ్రయించి, ఆ యోగినైన పరమ పురుషునిలో లీనమయ్యారు.

Verse 117

विविशुर्हृदयं सर्वे दग्धसंसारबीजिनः पञ्चाक्षरस्य वै बीजं संस्मरन्तः सुशोभनम्

వారందరూ హృదయ-గుహలో ప్రవేశించారు; వారి సంసారబీజాలు దగ్ధమైపోయాయి. వారు శివుని పంచాక్షర మంత్రంలోని ప్రకాశమయ బీజాన్ని నిరంతరం స్మరించారు.

Verse 118

सर्वपापहरं दिव्यं पुरा चैव प्रकाशितम् नीललोहितमूर्तिस्थं पुनश्चक्रे वपुः शुभम्

ప్రాచీనకాలంలో ప్రకటితమై సర్వపాపహరమని ప్రసిద్ధమైన ఆ దివ్య ప్రకటన, నీలలోహిత రూపంలో నిలిచి, మళ్లీ శుభమైన దేహాన్ని ధరించింది.

Verse 119

तं दृष्ट्वा शैलजा प्राह हृष्टसर्वतनूरुहा स्तुवती चरणौ नत्वा क इमे भगवन्निति

ఆయనను చూసి శైలజకు సర్వాంగమూ రోమాంచితమైంది. ప్రభువును స్తుతిస్తూ పాదాలకు నమస్కరించి ఆమె పలికింది—“ఓ భగవాన్, వీరెవరు?”

Verse 120

तामुवाच सुरश्रेष्ठस् तदा देवीं गिरीन्द्रजाम् श्रीभगवानुवाच मदीयं व्रतमाश्रित्य भक्तिमद्भिर् द्विजोत्तमैः

అప్పుడు దేవశ్రేష్ఠుడు గిరీంద్రకుమార్తె దేవిని ఉద్దేశించి పలికాడు. శ్రీభగవాన్ అన్నాడు—“నా వ్రతాన్ని ఆశ్రయించి భక్తియుక్తులైన శ్రేష్ఠ ద్విజులు దాని ఫలాన్ని పొందుతారు.”

Verse 121

यैर्यैर्योगा इहाभ्यस्तास् तेषाम् एकेन जन्मना क्षेत्रस्यास्य प्रभावेन भक्त्या च मम भामिनि

ఓ భామిని, ఇక్కడ ఏ ఏ యోగాలు అభ్యసించబడినవో, ఈ క్షేత్ర ప్రభావంతో మరియు నాపై భక్తితో, అవి ఒక్క జన్మలోనే ఫలసిద్ధిని పొందుతాయి.

Verse 122

अनुग्रहो मया ह्येवं क्रियते मूर्तितः स्वयम् तस्माद् एतन् महत् क्षेत्रं ब्रह्माद्यैः सेवितं तथा

నేనే మూర్తిరూపంగా ప్రత్యక్షమై ఈ విధంగా అనుగ్రహం ప్రసాదిస్తాను. అందువల్ల ఈ మహాక్షేత్రం బ్రహ్మాది దేవతలచేత కూడా సేవింపబడి పూజింపబడుతుంది.

Verse 123

श्रुतिमद्भिश् च विप्रेन्द्रैः संसिद्धैश् च तपस्विभिः प्रतिमासं तथाष्टम्यां प्रतिमासं चतुर्दशीम्

వేదజ్ఞులైన ద్విజశ్రేష్ఠులు, సిద్ధ తపస్వులు ప్రతి నెల అష్టమి తిథినీ, అలాగే ప్రతి నెల చతుర్దశి తిథినీ భక్తితో ఆచరిస్తారు.

Verse 124

उभयोः पक्षयोर्देवि वाराणस्यामुपास्यते शशिभानूपरागे च कार्तिक्यां च विशेषतः

హే దేవీ, వారాణసీలో శుక్లపక్షం, కృష్ణపక్షం—రెండు పక్షాలలోనూ ఉపాసన చేయాలి; చంద్రగ్రహణం, సూర్యగ్రహణ సమయాలలోను, ముఖ్యంగా కార్తీక మాసంలోను.

Verse 125

सर्वपर्वसु पुण्येषु विषुवेष्वयनेषु च पृथिव्यां सर्वतीर्थानि वाराणस्यां तु जाह्नवीम्

సర్వ పుణ్య పర్వసంధుల్లో, విషువకాలాల్లో, అయనకాలాల్లో భూమిపైని సమస్త తీర్థాలు సముపస్థితమవుతాయి; కాని వారాణసీలో జాహ్నవీ (గంగా) విశేషంగా ప్రత్యక్షమై ఉంటుంది.

Verse 126

उत्तरप्रवहां पुण्यां मम मौलिविनिःसृताम् पितुस्ते गिरिराजस्य शुभां हिमवतः सुताम्

ఆమె పుణ్యనది ఉత్తరవాహినిగా ప్రవహిస్తుంది; నా జటామౌలిలోనుండి ఉద్భవించింది; ఆమె శుభమయి, నీ తండ్రి గిరిరాజ హిమవంతుని కుమార్తె.

Verse 127

पुण्यस्थानस्थितां पुण्यां पुण्यदिक्प्रवहां सदा भजन्ते सर्वतो ऽभ्येत्य ये ताञ्छृणु वरानने

హే వరాననే! ఆ వరాలను వినుము—సర్వదిక్కుల నుండి వచ్చి పుణ్యస్థానాలలో స్థితమైన ఆ పవిత్ర పుణ్యప్రవాహాన్ని నిత్యం భక్తితో భజించువారు; అది అన్ని దిశలలో శుభాన్ని ప్రవహింపజేస్తుంది.

Verse 128

संनिहत्य कुरुक्षेत्रं सार्धं तीर्थशतैस् तथा पुष्करं निमिषं चैव प्रयागं च पृथूदकम्

అతడు కురుక్షేత్రాన్ని వందల తీర్థాలతో కూడి సమగ్రంగా సమాహరించును; అలాగే పుష్కరం, నైమిషం, ప్రయాగం, పృథూదకం—ఈ ప్రసిద్ధ తీర్థాల పుణ్యశుద్ధి-శక్తి ఇక్కడ సమవేతమగును, ఇక్కడ పతి శివుడు పశువును పవిత్రం చేయును.

Verse 129

द्रुमक्षेत्रं कुरुक्षेत्रं नैमिषं तीर्थसंयुतम् क्षेत्राणि सर्वतो देवि देवता ऋषयस् तथा

హే దేవీ! ద్రుమక్షేత్రం, కురుక్షేత్రం, తీర్థసంయుతమైన నైమిషం—ఇవి అన్ని దిశలలో పవిత్ర క్షేత్రాలు; అక్కడ దేవతలూ ఋషులూ సదా నివసించుచున్నారు.

Verse 130

संध्या च ऋतवश्चैव सर्वा नद्यः सरांसि च समुद्राः सप्त चैवात्र देवतीर्थानि कृत्स्नशः

ఇక్కడ సంధ్యలు, ఋతువులు, సమస్త నదులు సరస్సులు, మరియు ఏడు సముద్రాలు—ఇవన్నీ సంపూర్ణంగా దేవతీర్థాలుగా సన్నిహితమై ఉన్నాయి.

Verse 131

भागीरथीं समेष्यन्ति सर्वपर्वसु सुव्रते अविमुक्तेश्वरं दृष्ट्वा दृष्ट्वा चैव त्रिविष्टपम्

హే సువ్రతే! వారు ప్రతి పర్వదినమున భాగీరథీ తీరమునకు చేరుదురు; అవిముక్తేశ్వరుని దర్శించి దర్శించి, త్రివిష్టపం (స్వర్గం)నూ దర్శించుదురు.

Verse 132

कालभैरवमासाद्य धूतपापानि सर्वशः भवन्ति हि सुरेशानि सर्वपर्वसु पर्वसु

కాలభైరవుని శరణు పొందినచో సమస్త పాపములు సర్వథా తొలగిపోవును; ఓ దేవేశులారా, ప్రతి పర్వకాలమున, ప్రతి పుణ్యసంధిక్షణమున ఈ ఫలము నిశ్చయముగా సిద్ధించును।

Verse 133

पृथिव्यां यानि पुण्यानि महान्त्यायतनानि च प्रविशन्ति सदाभ्येत्य पुण्यं पर्वसु पर्वसु अविमुक्तं क्षेत्रवरं महापापनिबर्हणम्

భూమిపై ఉన్న మహా పుణ్యతీర్థములు, మహా పుణ్యాయతనములు అన్నీ అక్కడికి పదేపదే ప్రవేశించి ప్రతి పర్వకాలమున తమ పుణ్యఫలమును అందిస్తాయి। ఆ శ్రేష్ఠ క్షేత్రమే ‘అవిముక్తం’—క్షేత్రాలలో పరమం—మహాపాపనాశకము।

Verse 134

केदारे चैव यल्लिङ्गं यच्च लिङ्गं महालये

కేదారములో ఉన్న లింగమూ, మహాలయములో ఉన్న లింగమూ—ఇవి రెండూ ఒకే పరమేశ్వరుని ప్రకటనలు; ఆ పరమ పతి తన లింగ-చిహ్నముచే బంధిత పశు-జీవులకు మోక్షమును ప్రసాదించును।

Verse 135

मध्यमेश्वरसंज्ञं च तथा पाशुपतेश्वरम् शङ्कुकर्णेश्वरं चैव गोकर्णौ च तथा ह्युभौ

ఆయన ‘మధ్యమేశ్వర’ అనే నామముతోను, అలాగే ‘పాశుపతేశ్వర’—బంధిత జీవుల అధిపతి—రూపముతోను ప్రసిద్ధుడు. ఆయన ‘శఙ్కుకర్ణేశ్వర’గా, అలాగే రెండు ‘గోకర్ణ’ రూపములలోనూ భక్తుల మోక్షార్థం పూజింపబడును।

Verse 136

द्रुमचण्डेश्वरं नाम भद्रेश्वरम् अनुत्तमम् स्थानेश्वरं तथैकाग्रं कालेश्वरम् अजेश्वरम्

‘ద్రుమచండేశ్వర’ అనే నామముతో, అనుత్తమ ‘భద్రేశ్వర’, ‘స్థానేశ్వర’, అలాగే ‘ఏకాగ్ర’, ‘కాలేశ్వర’, ‘అజేశ్వర’—ఇవన్నీ ఒకే పతి శివుని లింగ-స్వరూపములు; ఇవి మంగళమును ప్రసాదించి పాశమునుండి పశు-ఆత్మను విముక్తి చేస్తాయి।

Verse 137

भैरवेश्वरम् ईशानं तथौंकारकसंज्ञितम् अमरेशं महाकालं ज्योतिषं भस्मगात्रकम्

నేను భైరవేశ్వరునికి, ఈశానునికి, అలాగే ‘ఓంకార’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడైన ప్రభువుకు; అమరేశునికి, మహాకాలునికి, జ్యోతిర్మయుడికి, భస్మగాత్రుడైన శివునికి నమస్కరిస్తాను.

Verse 138

यानि चान्यानि पुण्यानि स्थानानि मम भूतले अष्टषष्टिसमाख्यानि रूढान्यन्यानि कृत्स्नशः

నా భూమిపై ఉన్న ఇతర పుణ్యక్షేత్రాలు అన్నీ కలిపి—సంపూర్ణంగా—అరవై ఎనిమిది ప్రసిద్ధ పవిత్ర స్థలాలు; అవి తమ తమ నామాలతో స్థిరంగా ప్రసిద్ధి పొందినవి.

Verse 139

तानि सर्वाण्यशेषाणि वाराणस्यां विशन्ति माम् सर्वपर्वसु पुण्येषु गुह्यं चैतदुदाहृतम्

ఆ సమస్త (తీర్థఫలాలు, పుణ్యాలు) ఏమీ మిగలకుండా వారాణసీలో నాలోనే లీనమవుతాయి. అన్ని పుణ్యపర్వాలు, శుభకాలాల విషయమై ఇది గూఢోపదేశంగా ప్రకటించబడింది.

Verse 140

तेनेह लभते जन्तुर् मृतो दिव्यामृतं पदम् स्नातस्य चैव गङ्गायां दृष्टेन च मया शुभे

దీనివల్ల జీవుడు—మరణానంతరమూ—దివ్య అమృతపదాన్ని పొందుతాడు. ఓ శుభే, గంగలో స్నానం చేసి, నన్ను (శివుని) దర్శించినవాడికి ఈ ఫలం లభిస్తుంది.

Verse 141

सर्वयज्ञफलैस्तुल्यम् इष्टैः शतसहस्रशः सद्य एव समाप्नोति किं ततः परमाद्भुतम्

అతడు వెంటనే సమస్త యజ్ఞఫలాలకు సమానమైన పుణ్యాన్ని పొందుతాడు—లక్షలసార్లు యజ్ఞాలు చేసినట్లే. దీనికంటే పరమ ఆశ్చర్యం ఇంకేముంటుంది?

Verse 142

सर्वायतनमुख्यानि दिवि भूमौ गिरिष्व् अपि परात्परतरं देवी बुध्यस्वेति मयोदितम्

దివిలో, భూమిలో, పర్వతాలలో ఉన్న సమస్త ప్రధాన పుణ్యధామాలకన్నా ‘పరాత్పరాతీత’ తత్త్వమే శ్రేష్ఠం. ఓ దేవీ, దీనిని బోధించుకో—ఇట్లు నేను ప్రకటించితిని.

Verse 143

अविशब्देन पापस्तु वेदोक्तः कथ्यते द्विजैः तेन मुक्तं मया जुष्टम् अविमुक्तम् अत उच्यते

వేదోక్తి ప్రకారం ద్విజులు ‘అవి’ అనే పదం పాపాన్ని సూచిస్తుందని చెబుతారు. అందుచేత నేను అనుగ్రహించి నివసించే ఈ స్థలం ‘అవి (పాపం) నుండి విముక్తం’; కాబట్టి ఇది ‘అవిముక్త’మని పిలువబడుతుంది.

Verse 144

इत्युक्त्वा भगवान् रुद्रः सर्वलोकमहेश्वरः सुदृष्टं कुरु देवेशि अविमुक्तं गृहं मम

ఇట్లు పలికి సమస్త లోకాల మహేశ్వరుడైన భగవాన్ రుద్రుడు అన్నాడు—ఓ దేవేశీ, నా ‘అవిముక్త’ గృహధామంపై శుభదృష్టి ప్రసరింపజేసి దానిని సురక్షితముగా, మంగళమయముగా చేయుము.

Verse 145

श्रीशैल इत्युक्त्वा भगवान् देवस् तया सार्धम् उमापतिः दर्शयामास भगवान् श्रीपर्वतमनुत्तमम्

‘శ్రీశైలం’ అని పలికి, ఉమాపతి భగవాన్ శివుడు ఆమెతో కలిసి అనుత్తమమైన పవిత్ర పర్వతమైన ‘శ్రీపర్వతం’ను దర్శింపజేసెను.

Verse 146

अविमुक्तेश्वरे नित्यम् अवसच्च सदा तया सर्वगत्वाच्च सर्वत्वात् सर्वात्मा सदसन्मयः

అవిముక్తేశ్వరంలో ఆయన నిత్యముగా నివసించుచున్నాడు—సదా వ్యక్తమూ అవ్యక్తమూ అయిన రూపములలో. సర్వగతత్వం, సర్వత్వం వలన ఆయన సమస్త జీవులలోని అంతరాత్మ; సత్-అసత్ ఉభయమయుడు.

Verse 147

श्रीपर्वतमनुप्राप्य देव्या देवेश्वरो हरः क्षेत्राणि दर्शयामास सर्वभूतपतिर्भवः

దేవితో కలిసి శ్రీపర్వతానికి చేరిన దేవేశ్వరుడు హరుడు, సర్వభూతపతి భవుడు ఆమెకు పవిత్ర క్షేత్రాలను దర్శింపజేశాడు।

Verse 148

कुण्डीप्रभं च परमं दिव्यं वैश्रवणेश्वरम् आशालिङ्गं च देवेशं दिव्यं यच्च बिलेश्वरम्

అతడు పరమ ప్రకాశమయమైన కుండీప్రభ, దివ్య వైశ్రవణేశ్వర, దేవేశ్వరుడైన ఆశాలింగం, అలాగే దివ్య బిలేశ్వరాన్ని కూడా వివరించి చూపించాడు।

Verse 149

रामेश्वरं च परमं विष्णुना यत्प्रतिष्ठितम् दक्षिणद्वारपार्श्वे तु कुण्डलेश्वरमीश्वरम्

ఇక్కడ విష్ణువు ప్రతిష్ఠించిన పరమ రామేశ్వరుడు ఉన్నాడు; అలాగే దక్షిణ ద్వారపు పక్కన ఈశ్వరుడైన కుండలేశ్వరుడు విరాజిల్లుతున్నాడు।

Verse 150

पूर्वद्वारसमीपस्थं त्रिपुरान्तकमुत्तमम् विवृद्धं गिरिणा सार्धं देवदेवनमस्कृतम्

తూర్పు ద్వారానికి సమీపంలో ఉత్తమ త్రిపురాంతకుడు విరాజిల్లెను—మహిమాన్వితుడై, గిరిరాజ హిమాలయంతో కలిసి, దేవదేవునికీ నమస్కృతుడై।

Verse 151

मध्यमेश्वरमित्युक्तं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् अमरेश्वरं च वरदं देवैः पूर्वं प्रतिष्ठितम्

ఇది ‘మధ్యమేశ్వర’మని పిలువబడుతుంది, మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి పొందింది; అలాగే వరదుడైన ‘అమరేశ్వర’ను దేవతలు పూర్వమే ప్రతిష్ఠించారు।

Verse 152

गोचर्मेश्वरम् ईशानं तथेन्द्रेश्वरम् अद्भुतम् कर्मेश्वरं च विपुलं कार्यार्थं ब्रह्मणा कृतम्

బ్రహ్ముడు తన కార్యసిద్ధి నిమిత్తం గోచర్మేశ్వరనామక అద్భుత ఈశానుని, అలాగే ఆశ్చర్యకర ఇంద్రేశ్వరుని, విస్తారమైన కర్మేశ్వరుని స్థాపించాడు—ఇవి పాశబద్ధ పశువుల పాశాలను ఛేదించే పతి-స్వరూప మహేశ్వరుని లింగమూర్తులు।

Verse 153

श्रीमत्सिद्धवटं चैव सदावासो ममाव्यये अजेन निर्मितं दिव्यं साक्षादजबिलं शुभम्

“ఈ శ్రీమత్ సిద్ధవటమే నా నిత్య నివాసం—అవ్యయం. అజుడు (బ్రహ్ముడు) నిర్మించిన ఇది దివ్యం; ఇది ప్రత్యక్షంగా దర్శనమిచ్చే శుభ అజబిలమే.”

Verse 154

तत्रैव पादुके दिव्ये मदीये च बिलेश्वरे तत्र शृङ्गाटकाकारं शृङ्गाटाचलमध्यमे

అక్కడే దివ్య పాదుకలు ఉన్నాయి, నా బిలేశ్వర క్షేత్రం కూడా ఉంది. శృంగాట పర్వత మధ్యలో శృంగాటకాకారమైన పవిత్ర స్థానం నిలిచిఉంది—అక్కడ భక్తితో పశు (జీవుడు) పతి వైపు మళ్లి మోక్షమార్గంలో ప్రవేశిస్తాడు।

Verse 155

शृङ्गाटकेश्वरं नाम श्रीदेव्या तु प्रतिष्ठितम् मल्लिकार्जुनकं चैव मम वासमिदं शुभम्

“ఇది శృంగాటకేశ్వరమని పిలువబడుతుంది; శ్రీదేవి దీనిని ప్రతిష్ఠించింది. ఇక్కడ మల్లికార్జునకమూ ఉంది—ఈ శుభస్థలం నా నివాసమే.”

Verse 156

रजेश्वरं च पर्याये रजसा सुप्रतिष्ठितम् गजेश्वरं च वैशाखं कपोतेश्वरमव्ययम्

మరియు క్రమంగా రజేశ్వరుడు—రజస్ శక్తిచే సుస్థిరంగా ప్రతిష్ఠితుడు; అలాగే గజేశ్వరుడు, వైశాఖుడు, అవ్యయ కపోతేశ్వరుడు—ఈ ప్రతిష్ఠిత లింగాలలో శివుడు సదా విరాజిల్లుతాడు।

Verse 157

कोटीश्वरं महातीर्थं रुद्रकोटिगणैः पुरा सेवितं देवि पश्याद्य सर्वस्मादधिकं शुभम्

హే దేవీ, నేడు కోటీశ్వర మహాతీర్థాన్ని దర్శించు; పూర్వకాలంలో రుద్రుల కోట్లు మరియు వారి గణాలు దీనిని సేవించారు. ఇది సమస్త తీర్థాలకన్నా అధికంగా పరమ శుభప్రదం.

Verse 158

द्विदेवकुलसंज्ञं च ब्रह्मणा दक्षिणे शुभम् उत्तरे स्थापितं चैव विष्णुना चैव शैलजम्

ఆ శుభస్థలం ‘ద్విదేవకుల’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమైంది. దక్షిణ దిశలో బ్రహ్మ దానిని స్థాపించాడు; ఉత్తర దిశలో విష్ణువు శైలజ (శివప్రకట రూపం)ను ప్రతిష్ఠించాడు.

Verse 159

महाप्रमाणलिङ्गं च मया पूर्वं प्रतिष्ठितम् पश्चिमे पर्वते पश्य ब्रह्मेश्वरमलेश्वरम्

మహాప్రమాణమైన లింగాన్ని నేను పూర్వమే ప్రతిష్ఠించాను. పశ్చిమ పర్వతంపై బ్రహ్మేశ్వరమును, అలేశ్వరమును దర్శించు.

Verse 160

अलंकृतं त्वया ब्रह्मन् पुरस्तान् मुनिभिः सह इत्युक्त्वा तद्गृहे तिष्ठद् अलंगृहमिति स्मृतम्

వారు బ్రహ్మను ఉద్దేశించి—“హే బ్రహ్మన్, మునులతో కలిసి నీవు పూర్వమే ఈ స్థలాన్ని అలంకరించావు” అని చెప్పి, ఆ గృహంలోనే నిలిచారు; అందువల్ల అది ‘అలంగృహం’గా ప్రసిద్ధమైంది.

Verse 161

तत्रापि तीर्थं तीर्थज्ञे व्योमलिङ्गं च पश्य मे कदम्बेश्वरम् एतद्धि स्कन्देनैव प्रतिष्ठितम्

హే తీర్థజ్ఞా, అక్కడ కూడా ఒక తీర్థం ఉంది; నా వ్యోమలింగాన్ని దర్శించు. ఇదే కదంబేశ్వరము, స్వయంగా స్కందుడు ప్రతిష్ఠించినది.

Verse 162

गोमण्डलेश्वरं चैव नन्दाद्यैः सुप्रतिष्ठितम् देवैः सर्वैस्तु शक्राद्यैः स्थापितानि वरानने

హే వరాననే! గోమండలేశ్వరుడు నంది మొదలైనవారిచే సుదృఢంగా ప్రతిష్ఠింపబడెను; శక్రుడు (ఇంద్రుడు) మొదలైన సమస్త దేవతలచేత కూడా స్థాపింపబడెను।

Verse 163

श्रीमद्देवह्रदप्रान्ते स्थानानीमानि पश्य मे तथा हारपुरे देवि तव हारे निपातिते

శ్రీమద్ది దేవహ్రద తీరప్రాంతంలో నా ఈ పవిత్ర స్థానాలను చూడు; అలాగే దేవీ, హారపురంలో—నీ హారం పడిపోయినప్పుడు—అక్కడ కూడా పుణ్యస్థలమైంది।

Verse 164

त्वया हिताय जगतां हारकुण्डमिदं कृतम् शिवरुद्रपुरे चैव तत्कायोपरि सुव्रते

సర్వ లోకాల హితార్థం నీవు ఈ హారకుండాన్ని నిర్మించితివి; హే సువ్రతే, శివ-రుద్రపురంలో కూడా—అతని దేహంపైనే—పుణ్యాన్ని స్థాపించితివి।

Verse 165

तत्र पित्रा सुशैलेन स्थापितं त्वचलेश्वरम् अलंकृतं मया ब्रह्म पुरस्तान् मुनिभिः सह

అక్కడ నా తండ్రి సుశైలుడు అచలేశ్వరుని స్థాపించెను; హే బ్రహ్మా, నీ సమక్షంలో నేను మునులతో కలిసి ఆ అచల శివుని అలంకరించితిని।

Verse 166

चण्डिकेश्वरकं देवि चण्डिकेशा तवात्मजा चण्डिकानिर्मितं स्थानम् अंबिकातीर्थम् उत्तमम्

హే దేవీ, ఇది చండికేశ్వరకం; చండికేశా నీ స్వంత కుమార్తె. చండికా నిర్మించిన ఈ స్థలమే ఉత్తమ అంబికా-తీర్థము।

Verse 167

रुचिकेश्वरकं चैव धारैषा कपिला शुभा एतेषु देवि स्थानेषु तीर्थेषु विविधेषु च

రుచికేశ్వరము, ధారా, శుభమైన కపిలా—ఇవీ ఉన్నాయి. ఓ దేవీ, ఈ విభిన్న పవిత్ర స్థానాలలోను నానా తీర్థాలలోను ప్రభువు పవిత్రత విశేషంగా ప్రకాశిస్తుంది.

Verse 168

पूजयेन्मां सदा भक्त्या मया सार्धं हि मोदते श्रीशैले संत्यजेद् देहं ब्राह्मणो दग्धकिल्बिषः

ఎవడు నన్ను ఎల్లప్పుడూ భక్తితో పూజిస్తాడో, వాడు నిశ్చయంగా నాతో కలిసి ఆనందిస్తాడు. శ్రీశైలంలో దేహాన్ని విడిచే బ్రాహ్మణుని పాపాలు దగ్ధమై, అతడు పరమపదాన్ని పొందుతాడు.

Verse 169

मुच्यते नात्र संदेहो ह्य् अविमुक्ते यथा शुभम् महास्नानं च यः कुर्याद् घृतेन विधिनैव तु

ఇందులో సందేహం లేదు—అవిముక్తంలో శుభ మోక్షం లభించినట్లే, ఎవడు విధిపూర్వకంగా నెయ్యితో మహాస్నానం చేస్తాడో, వాడూ విముక్తుడవుతాడు.

Verse 170

स याति मम सायुज्यं स्थानेष्वेतेषु सुव्रते स्नानं पलशतं ज्ञेयम् अभ्यङ्गं पञ्चविंशति

ఓ సువ్రతే, ఈ స్థానాలలో స్నానం చేసే వాడు నా సాయుజ్యాన్ని పొందుతాడు. స్నాన ఫలం వంద పలములు, అభ్యంగ స్నాన ఫలం ఇరవై ఐదు (పలములు) అని తెలుసుకో.

Verse 171

पलानां द्वे सहस्रे तु महास्नानं प्रकीर्तितम् स्नाप्य लिङ्गं मदीयं तु गव्येनैव घृतेन च

రెండు వేల పలముల ఫలమే ‘మహాస్నానం’ అని ప్రకటించబడింది. నా లింగాన్ని స్నాపించి, గో-ఉత్పత్తులతోను నెయ్యితోను అభిషేకం చేయాలి.

Verse 172

विशोध्य सर्वद्रव्यैस्तु वारिभिर् अभिषिञ्चति संमार्ज्य शतयज्ञानां स्नानेन प्रयुतं तथा

సర్వ శుద్ధికర ద్రవ్యాలతో ముందుగా లింగమును, పూజాస్థలమును విశోధించి, తరువాత జలములతో అభిషేకించాలి. సమ్యక్ సంమార్జనంతో చేసిన ఈ స్నానం శతయజ్ఞఫలసమం; స్నానక్రియచేత అది అయుతగుణముగా వృద్ధి చెందుతుంది—పాశబద్ధ పశువును విమోచించే పతి ప్రభువునకు భక్తితో చేసినప్పుడు।

Verse 173

पूजया शतसाहस्रम् अनन्तं गीतवादिनाम् महास्नाने प्रसक्तं तु स्नानमष्टगुणं स्मृतम्

పూజచేత పుణ్యం శతసాహస్రగుణమగును; గీత-వాద్య స్తుతిచేత అది అనంతమగును. మహాస్నానంలో నిమగ్నుడైనవాని స్నానం అష్టగుణ ఫలప్రదమని స్మృతి చెబుతుంది।

Verse 174

जलेन केवलेनैव गन्धतोयेन भक्तितः अनुलेपनं तु तत् सर्वं पञ्चविंशत्पलेन वै

కేవలం శుద్ధజలముతో గాని, సుగంధజలముతో గాని భక్తితో అర్పించినప్పుడు, ఆ సమస్త అనులేపనం (లింగలేపనం) ఇరవై ఐదు పలముల ప్రమాణముతో చేయవలెను।

Verse 175

शमीपुष्पं च विधिना बिल्वपत्रं च पङ्कजम् अन्यान्यपि च पुष्पाणि बिल्वपत्रं न संत्यजेत्

విధిపూర్వకంగా శమీ పుష్పమును, బిల్వపత్రమును, పద్మమును అర్పించాలి. ఇతర పుష్పములు అర్పించినా, లింగపూజలో బిల్వపత్రమును ఎప్పుడూ విడువకూడదు।

Verse 176

चतुर्द्रोणैर् महादेवम् अष्टद्रोणैरथापि वा दशद्रोणैस् तु नैवेद्यम् अष्टद्रोणैरथापि वा

నాలుగు ద్రోణముల ద్రవ్యములతో మహాదేవుని పూజించాలి—లేదా ఎనిమిది ద్రోణములతోనైనా. నైవేద్యానికి పది ద్రోణములు విధి—లేదా ఎనిమిది ద్రోణములైనా.

Verse 177

शतद्रोणसमं पुण्यम् आढके ऽपि विधीयते वित्तहीनस्य विप्रस्य नात्र कार्या विचारणा

ధనహీనుడైన బ్రాహ్మణుడు ఆఢకమాత్రం అర్పించినా అది శతద్రోణ సమాన పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది. ఇక్కడ భావమే ప్రధానము; కాబట్టి సందేహం గాని విచారణ గాని చేయరాదు।

Verse 178

भेरीमृदङ्गमुरजतिमिरापटहादिभिः वादित्रैर्विविधैश्चान्यैर् निनादैर्विविधैरपि

భేరి, మృదంగ, మురజ, తిమిరా-డోలు, పఠహ మొదలైన అనేక వాద్యాలతో, మరెన్నో రకాల నినాదాలతో వారు ఘనమైన మంగళధ్వని చేశారు—పతి పరమేశ్వర శివోత్సవార్థం।

Verse 179

जागरं कारयेद्यस्तु प्रार्थयेच्च यथाक्रमम् स भृत्यपुत्रदारैश् च तथा संबन्धिबान्धवैः

యెవడు పవిత్ర జాగరణం చేయించి, క్రమానుసారంగా ప్రార్థన చేస్తాడో, అతడు తన సేవకులు, కుమారులు, భార్య మరియు బంధువులతో కూడి శివానుగ్రహానికి పాత్రుడవుతాడు; ఆ కృపతో పాశాలు సడలిపోతాయి, పశువు పతియైన శివుని వైపు మళ్లుతుంది।

Verse 180

सार्धं प्रदक्षिणं कृत्वा प्रार्थयेल्लिङ्गम् उत्तमम् द्रव्यहीनं क्रियाहीनं श्रद्धाहीनं सुरेश्वर

విధిగా ప్రదక్షిణ చేసి ఉత్తమ లింగాన్ని ప్రార్థించాలి—“హే సురేశ్వరా! నేను ద్రవ్యహీనుడను, క్రియాహీనుడను, శ్రద్ధాహీనుడనూ; అయినా నా ఈ శరణాగతిని స్వీకరించుము।”

Verse 181

कृतं वा न कृतं वापि क्षन्तुमर्हसि शङ्कर इत्युक्त्वा वै जपेद्रुद्रं त्वरितं शान्तिमेव च

“చేసినదైనా చేయనిదైనా—హే శంకరా, నీవు క్షమించుటకు అర్హుడవు।” అని చెప్పి రుద్రజపం చేయాలి; దానివల్ల త్వరగా శాంతి లభిస్తుంది।

Verse 182

जपित्वैवं महाबीजं तथा पञ्चाक्षरस्य वै स एवं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु यत्फलम्

ఈ విధంగా మహాబీజమును మరియు పవిత్ర పంచాక్షరీ మంత్రాన్ని జపించినవాడు, సమస్త తీర్థయాత్రలు మరియు సమస్త యజ్ఞాల ఫలాన్ని అదే విధంగా పొందుతాడు।

Verse 183

तत्फलं समवाप्नोति वाराणस्यां यथा मृतः तथैव मम सायुज्यं लभते नात्र संशयः

అతడు అదే ఫలాన్ని పొందుతాడు—వారణాసిలో మరణించినవాడు పొందినట్లే. అలాగే నాతో సాయుజ్యాన్ని పొందుతాడు; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 184

मत्प्रियार्थमिदं कार्यं मद्भक्तैर्विधिपूर्वकम् ये न कुर्वन्ति ते भक्ता न भवन्ति न संशयः

ఇది నాకు ప్రియమైనదిగా, నా భక్తులు విధిపూర్వకంగా చేయవలసిన కార్యం. ఇది చేయని వారు నిజమైన భక్తులు కారు; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 185

सूत उवाच निशम्य वचनं देवी गत्वा वाराणसीं पुरीम् अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं पयसा च घृतेन च

సూతుడు అన్నాడు—ఆ మాటలు విని దేవి వారాణసీ నగరానికి వెళ్లి, అవిముక్తేశ్వర లింగాన్ని పాలతోను నెయ్యితోను పూజించింది।

Verse 186

अर्चयामास देवेशं रुद्रं भुवननायकम् अविमुक्ते च तपसा मन्दरस्य महात्मनः

అవిముక్త (కాశీ)లో మహాత్ముడు మందరుడు తపస్సు బలంతో దేవేశుడైన రుద్రుని—భువననాయకుని—ఆరాధించాడు।

Verse 187

कल्पयामास वै क्षेत्रं मन्दरे चारुकन्दरे तत्रान्धकं महादैत्यं हिरण्याक्षसुतं प्रभुः

ప్రభువు మందర పర్వతంలోని మనోహర గుహలో ఒక పవిత్ర క్షేత్రాన్ని స్థాపించాడు; అక్కడ హిరణ్యాక్షుని కుమారుడైన మహాదైత్యుడు అంధకుణ్ని నియమించాడు।

Verse 188

अनुगृह्य गणत्वं च प्रापयामास लीलया एतद्वः कथितं सर्वं कथासर्वस्वमादरात्

అనుగ్రహించి ప్రభువు లీలగా అతనికి గణత్వం—శివగణస్థానం—ప్రాప్తి కలిగించాడు. భక్తితో, ఆదరంతో ఈ కథాసారమంతా మీకు చెప్పాను।

Verse 189

यः पठेच्छृणुयाद्वापि क्षेत्रमाहात्म्यमुत्तमम् सर्वक्षेत्रेषु यत्पुण्यं तत्सर्वं सहसा लभेत्

ఈ ఉత్తమ క్షేత్రమాహాత్మ్యాన్ని ఎవడు చదువుతాడో లేదా వింటాడో, అతడు అన్ని క్షేత్రాలను దర్శించిన పుణ్యమంతటిని క్షణంలోనే పొందుతాడు।

Verse 190

श्रावयेद्वा द्विजान्सर्वान् कृतशौचान् जितेन्द्रियान् स एव सर्वयज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः

లేదా శుచిగా ఉండి ఇంద్రియనిగ్రహం కలిగిన సమస్త ద్విజులకు దీనిని శ్రవింపజేయు/పఠింపజేయు మనిషి, అతడే అన్ని యజ్ఞాల ఫలాన్ని పొందుతాడు।