Adhyaya 63

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे भुवनकोशे ध्रुवसंस्थानवर्णनं नाम द्विषष्टितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् उत्पत्तिं ब्रूहि सूताद्य यथाक्रममनुत्तमम्

ఇట్లు శ్రీలింగమహాపురాణం పూర్వభాగంలోని భువనకోశంలో ‘ధ్రువసంస్థానవర్ణనం’ అనే అరవైమూడవ అధ్యాయం ప్రారంభమగుచున్నది. ఋషులు పలికిరి—హే సూతా! దేవులు, దానవులు, గంధర్వులు, నాగులు, రాక్షసుల ఉత్పత్తిని మాకు ఉత్తమంగా, యథాక్రమంగా చెప్పుము.

Verse 2

सूत उवाच संकल्पाद्दर्शनात्स्पर्शात् पूर्वेषां सृष्टिरुच्यते दक्षात्प्राचेतसादूर्ध्वं सृष्टिर्मैथुनसंभवा

సూతుడు పలికెను—ఆదికాల జీవుల సృష్టి సంకల్పం, దర్శనం, స్పర్శం వలననే కలిగిందని చెప్పబడుతుంది. కాని ప్రాచేతసపుత్రుడైన దక్షుని నుండి పైగా సృష్టి మైథునసంభవమై, స్త్రీ-పురుష సంయోగం ద్వారా సాగింది.

Verse 3

यदा तु सृजतस्तस्य देवर्षिगणपन्नगान् न वृद्धिमगमल्लोकस् तदा मैथुनयोगतः

అతడు దేవులు, దేవర్షులు, గణములు, పన్నగములను సృష్టించుచుండగా కూడా లోకములు వృద్ధి పొందలేదు; అప్పుడు సంతానవృద్ధి కొరకు అతడు మైథునయోగాన్ని ఆశ్రయించెను.

Verse 4

दक्षः पुत्रसहस्राणि पञ्च सूत्यामजीजनत् तांस्तु दृष्ट्वा महाभागान् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः

దక్షుడు సూతి ద్వారా ఐదువేల మంది కుమారులను జన్మింపజేసెను. ఆ మహాభాగ్య కుమారులను చూచి, అతడు నానావిధమైన ప్రజలను సృష్టించుటకు ఉత్సుకుడయ్యెను.

Verse 5

नारदः प्राह हर्यश्वान् दक्षपुत्रान् समागतान् भुवः प्रमाणं सर्वं तु ज्ञात्वोर्ध्वमध एव च

సమాగతమైన దక్షపుత్రులైన హర్యశ్వులకు నారదుడు ఇలా పలికెను—“సర్వ లోకాల పరిమాణాన్ని సంపూర్ణంగా తెలుసుకోండి; పైలోకములు, క్రిందలోకములు ఏమి ఉన్నదో కూడా గ్రహించండి।”

Verse 6

ततः सृष्टिं विशेषेण कुरुध्वं मुनिसत्तमाः ते तु तद्वचनं श्रुत्वा प्रयाताः सर्वतोदिशम्

అప్పుడు (ప్రభువు) ఇలా ఆజ్ఞాపించెను—“ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా, సృష్టిని విశేష విశేష రూపాలలో ప్రదర్శించండి।” ఆ వాక్యాన్ని విని వారు సర్గకార్యసిద్ధికి అన్ని దిశలకూ బయలుదేరిరి।

Verse 7

अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रादिव सिन्धवः हर्यश्वेषु च नष्टेषु पुनर्दक्षः प्रजापतिः

ఇప్పటికీ వారు తిరిగి రారు—సముద్రంలో కలిసిపోయే నదులవలె. హర్యశ్వులు అంతర్ధానమైన తరువాత ప్రజాపతి దక్షుడు మళ్లీ ప్రజాసృష్టి కార్యంలో నిమగ్నుడయ్యెను।

Verse 8

सूत्यामेव च पुत्राणां सहस्रमसृजत्प्रभुः शबला नाम ते विप्राः समेताः सृष्टिहेतवः

అదే సూత్యక్రియలో ప్రభువు వెయ్యి మంది కుమారులను సృష్టించెను. ‘శబల’ అనే పేరుగల ఆ విప్రఋషులు సమేతులై సృష్టి వికాసానికి కారణములయ్యిరి।

Verse 9

नारदो ऽनुगतान्प्राह पुनस्तान्सूर्यवर्चसः भुवः प्रमाणं सर्वं तु ज्ञात्वा भ्रातॄन् पुनः पुनः

నారదుడు తనను అనుసరించిన సూర్యవర్చసులైన వారితో మళ్లీ పలికెను—“సర్వ లోకాల పరిమాణాన్ని సంపూర్ణంగా గ్రహించి, మీ సోదరుల వద్దకు పదేపదే వెళ్లి ఈ జ్ఞానాన్ని వారికి తెలియజేయండి।”

Verse 10

आगत्य वाथ सृष्टिं वै करिष्यथ विशेषतः ते ऽपि तेनैव मार्गेण जग्मुर्भ्रातृगतिं तथा

“తిరిగి రండి; ఆపై సృష్టికార్యాన్ని విశేషంగా క్రమబద్ధంగా నిర్వహించండి.” అని ఉపదేశింపబడిన వారు కూడా అదే మార్గమున వెళ్లి, తమ భ్రాతృగతినే సమానంగా పొందిరి.

Verse 11

ततस्तेष्वपि नष्टेषु षष्टिकन्याः प्रजापतिः वैरिण्यां जनयामास दक्षः प्राचेतसस्तदा

ఆ తరువాత వారు (కన్యలు) నశించినప్పటికీ, ప్రాచేతసపుత్రుడైన ప్రజాపతి దక్షుడు వైరిణీ గర్భమున పునః అరవై కన్యలను జనింపజేసెను, సృష్టి ప్రవాహము కొనసాగుటకై.

Verse 12

प्रादात्स दशकं धर्मे कश्यपाय त्रयोदश विंशत्सप्त च सोमाय चतस्रो ऽरिष्टनेमये

అతడు ధర్మార్థముగా పది, కశ్యపునకు పదమూడు, సోమునకు ఇరవైఏడు, అరిష్టనేమికి నాలుగు దత్తముచేసెను—భక్తితో చేసిన ఈ దానవిభాగము పశుపాశమును శిథిలపరచి మనస్సును పతి శివుని వైపు నడిపించును.

Verse 13

द्वे चैव भृगुपुत्राय द्वे कृशाश्वाय धीमते द्वे चैवाङ्गिरसे तद्वत् तासां नामानि विस्तरात्

భృగుపుత్రునకు రెండు, ధీమంతుడైన కృశాశ్వునకు రెండు, అలాగే అంగిరసునకు కూడా రెండు (కన్యలు) దత్తమయ్యెను. ఇక వారి నామములు విస్తారముగా చెప్పబడును.

Verse 14

शृणुध्वं देवमातॄणां प्रजाविस्तारमादितः मरुत्वती वसूर् यामिर् लम्बा भानुररुन्धती

“ఆదినుండి దేవమాతృల సంతానవిస్తారమును వినుడి—మరుత్వతీ, వసూ, యామీ, లంబా, భానూ, అరుంధతీ.”

Verse 15

संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भामिनी धर्मपत्न्यः समाख्यातास् तासां पुत्रान्वदामि वः

సంకల్పా, ముహూర్తా, సాధ్యా, విశ్వా, భామినీ—ఇవన్నీ ధర్ముని ధర్మపత్నులుగా ప్రసిద్ధులు. ఇప్పుడు నేను మీకు వారి పుత్రులను వివరిస్తాను.

Verse 16

विश्वेदेवास्तु विश्वायाः साध्या साध्यानजीजनत् मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो वसोस्तु वसवस् तथा

విశ్వా నుండి విశ్వదేవులు, సాధ్యా నుండి సాధ్యగణం జన్మించారు. మరుత్వతీ నుండి మరుతులు, వసు నుండి వసువులు కూడా ఉద్భవించారు—ఈ విధంగా సృష్టిక్రమంలో దేవసమూహాలు ప్రదర్శితమై, ప్రభువు (పతి) నియమించిన ఋతధర్మాన్ని నిర్వహిస్తారు.

Verse 17

भानोस्तु भानवः प्रोक्ता मुहूर्ताया मुहूर्तकाः लम्बाया घोषनामानो नागवीथिस्तु यामिजः

భానునికి అనుచరులు ‘భానవులు’ అని చెప్పబడారు; ముహూర్తాకు ‘ముహూర్తకులు’. లంబాకు ‘ఘోష’ అనే వారు, నాగవీథికి ‘యామిజులు’—ఇవి కాలవిభాగాల నుండి జన్మించి వాటిని అధిష్ఠించే దేవతలు.

Verse 18

संकल्पायास्तु संकल्पो वसुसर्गं वदामि वः ज्योतिष्मन्तस्तु ये देवा व्यापकाः सर्वतोदिशम्

సంకల్పా నుండి ‘సంకల్ప’ జన్మించాడు. ఇప్పుడు నేను వసువుల సృష్టిని వివరిస్తాను—వారు తేజోమయ దేవతలు, అన్ని దిశలలో వ్యాపించి, శివాజ్ఞకు లోబడి కార్యం నిర్వహిస్తారు.

Verse 19

वसवस्ते समाख्याताः सर्वभूतहितैषिणः आपो ध्रुवश् च सोमश् च धरश्चैवानिलो ऽनलः

ఇవే వసువులు అని ప్రకటించబడారు—సర్వభూత హితైషులు: ఆపః (జలము), ధ్రువుడు, సోముడు, ధరుడు, అనిలుడు (వాయువు), అనలుడు (అగ్ని).

Verse 20

प्रत्यूषश् च प्रभासश् च वसवो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः अजैकपाद् अहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षः सभैरवः

ప్రత్యూషుడు, ప్రభాసుడు—అష్ట వసువులలో ప్రసిద్ధులు. అలాగే అజైకపాద్, అహిర్బుధ్న్యుడు, విరూపాక్షుడు, భైరవుడు—రుద్రగణములో లెక్కింపబడిన దివ్యశక్తులు; ఇవి పతి శివుని నియమంలో జగత్తును నడుపుతాయి.

Verse 21

हरश् च बहुरूपश् च त्र्यंबकश् च सुरेश्वरः सावित्रश् च जयन्तश् च पिनाकी चापराजितः

ఆయనే హరుడు—బంధనహరుడు; బహురూపుడు—అనేక రూపములు ధరించినవాడు; త్ర్యంబకుడు—త్రినేత్ర ప్రభువు; సురేశ్వరుడు—దేవాధిపతి. ఆయనే సావిత్రుడు—గాయత్రీ తత్త్వంలోని అంతర్యామి శక్తి; జయంతుడు—నిత్య విజేత; పినాకీ—పినాక ధనుస్సు ధరించినవాడు; అపరాజితుడు—ఏ పాశమూ జయించలేని అజేయ పతి శివుడు.

Verse 22

एते रुद्राः समाख्याता एकादश गणेश्वराः कश्यपस्य प्रवक्ष्यामि पत्नीभ्यः पुत्रपौत्रकम्

ఇలా రుద్రులు—గణములకు ఏకాదశ గణేశ్వరులు—అని ప్రకటించబడినారు. ఇక కశ్యపుని వంశాన్ని, అతని భార్యల ద్వారా పుట్టిన కుమారులు మరియు మనవల వివరాన్ని నేను చెప్పుదును.

Verse 23

अदितिश् च दितिश्चैव अरिष्टा सुरसा मुनिः सुरभिर् विनता ताम्रा तद्वत् क्रोधवशा इला

అదితి, దితి; అలాగే అరిష్టా, సురసా, ముని, సురభి, వినతా, తామ్రా; అదే విధంగా క్రోధవశా, ఇలా—ఇవన్నీ సృష్టి విస్తరణలో ప్రజామాతృకలుగా ప్రకటించబడినవి.

Verse 24

कद्रूस्त्विषा दनुस्तद्वत् तासां पुत्रान्वदामि वः तुषिता नाम ये देवाश् चाक्षुषस्यान्तरे मनोः

కద్రూ, త్విషా, అలాగే దను—ఇప్పుడు వారి సంతానాన్ని మీకు వివరిస్తాను. ‘తుషిత’ అనే దేవతలు చాక్షుష మనువు యొక్క మన్వంతరంలో ప్రదర్శితులయ్యారు.

Verse 25

वैवस्वतान्तरे ते वै आदित्या द्वादश स्मृताः इन्द्रो धाता भगस्त्वष्ट मित्रो ऽथ वरुणो ऽर्यमा

వైవస్వత మన్వంతరంలో వీరే ద్వాదశ ఆదిత్యులుగా స్మరింపబడుతారు—ఇంద్రుడు, ధాత, భగ, త్వష్ట, మిత్ర, వరుణుడు, అర్యమా।

Verse 26

विवस्वान्सविता पूषा अंशुमान् विष्णुरेव च एते सहस्रकिरणा आदित्या द्वादश स्मृताः

వివస్వాన్, సవిత, పూష, అంశుమాన్, విష్ణువు కూడా—వీరు సహస్రకిరణులైన ద్వాదశ ఆదిత్యులుగా స్మరింపబడుతారు. శైవ దర్శనంలో వారి తేజస్సు ప్రభు శివుడు (పతి) యొక్క జగన్నియమంలో పనిచేస్తుంది; బద్ధ జీవులు (పశు) పాశబంధ పరిమితుల్లో ఆ వెలుగును అనుభవిస్తారు।

Verse 27

दितिः पुत्रद्वयं लेभे कश्यपादिति नः श्रुतम् हिरण्यकशिपुं चैव हिरण्याक्षं तथैव च

మేము వినినదేమనగా, దితి కశ్యపుని ద్వారా ఇద్దరు కుమారులను పొందింది—హిరణ్యకశిపుడు మరియు అలాగే హిరణ్యాక్షుడు।

Verse 28

दनुः पुत्रशतं लेभे कश्यपाद् बलदर्पितम् विप्रचित्तिः प्रधानो ऽभूत् तेषां मध्ये द्विजोत्तमाः

ఓ ద్విజోత్తమా, దను కశ్యపుని ద్వారా బలగర్వంతో మదించిన వందమంది కుమారులను పొందింది; వారిలో విప్రచిత్తి ప్రధానుడయ్యాడు।

Verse 29

ताम्रा च जनयामास षट् कन्या द्विजपुङ्गवाः शुकीं श्येनीं च भासीं च सुग्रीवीं गृध्रिकां शुचिम्

ఓ ద్విజపుంగవా, తామ్రా ఆరు కుమార్తెలను కనింది—శుకీ, శ్యేనీ, భాసీ, సుగ్రీవీ, గృధ్రికా మరియు శుచి।

Verse 30

शुकी शुकानुलूकांश् च जनयामास धर्मतः श्येनी श्येनांस् तथा भासी कुरङ्गांश् च व्यजीजनत्

ధర్మానుసారంగా శుకీ చిలుకలు, గుడ్లగూబలను జన్మింపజేసింది; అలాగే శ్యేనీ గద్దలను, భాసీ కురంగ మృగాలను ప్రసవించింది।

Verse 31

गृध्री गृध्रान् कपोतांश् च पारावती विहंगमान् हंससारसकारण्डप्लवाञ्छुचिरजीजनत्

పవిత్రమైన గృధ్రీ గద్దలను జన్మింపజేసింది; పారావతీ పావురాలు మరియు ఇతర పక్షులు—హంసలు, సారసాలు, కారండవాలు, ప్లవాలు—ఉత్పత్తి చేసింది।

Verse 32

अजाश्वमेषोष्ट्रखरान् सुग्रीवी चाप्यजीजनत् विनता जनयामास गरुडं चारुणं शुभा

సుగ్రీవీ మేకలు, గుర్రాలు, గొర్రెలు, ఒంటెలు, గాడిదలను జన్మింపజేసింది; శుభమైన వినతా గరుడుడు మరియు అరుణుడిని ప్రసవించింది।

Verse 33

सौदामिनीं तथा कन्यां सर्वलोकभयङ्करीम् सुरसायाः सहस्रं तु सर्पाणामभवत्पुरा

మరియు (ఆమె) సర్వలోకాలకు భయంకరమైన సౌదామినీ అనే కన్యను జన్మింపజేసింది; సురసా నుండి పూర్వకాలంలో వెయ్యి సర్పాలు పుట్టాయి।

Verse 34

कद्रूः सहस्रशिरसां सहस्रं प्राप सुव्रता प्रधानास्तेषु विख्याताः षड्विंशतिरनुत्तमाः

సువ్రత కద్రూ సహస్ర ఫణాలుగల వెయ్యి సర్పాలను జన్మింపజేసింది; వారిలో ఇరవై ఆరు మంది ప్రధానులు, ప్రసిద్ధులు, అనుత్తములు అయ్యారు।

Verse 35

शेषवासुकिकर्कोटशङ्खैरावतकम्बलाः धनञ्जयमहानीलपद्माश्वतरतक्षकाः

ఇవే నాగాధిపతులు—శేషుడు, వాసుకి, కర్కోటకుడు, శంఖుడు, ఐరావతుడు, కంబలుడు; అలాగే ధనంజయుడు, మహానీలుడు, పద్ముడు, అశ్వతరుడు, తక్షకుడు।

Verse 36

एलापत्रमहापद्मधृतराष्ट्रबलाहकाः शङ्खपालमहाशङ्खपुष्पदंष्ट्रशुभाननाः

ఏలాపత్రుడు, మహాపద్ముడు, ధృతరాష్ట్రుడు, బలాహకుడు; శంఖపాలుడు, మహాశంఖుడు, పుష్పదంష్ట్రుడు, శుభాననుడు—ఇవే ప్రసిద్ధ నాగులు; ప్రభువు నియమంలో నిలిచి, పతి (శివుడు) అధీనమైన సక్రమ సృష్టికి సేవచేస్తారు।

Verse 37

शङ्खलोमा च नहुषो वामनः फणितस् तथा कपिलो दुर्मुखश्चापि पतञ्जलिरिति स्मृतः

అతడు శంఖలోమా, నహుషుడు, వామనుడు, ఫణితుడు, కపిలుడు, దుర్ముఖుడు మరియు పతంజలి—ఈ పేర్లతో కూడ స్మరించబడతాడు।

Verse 38

रक्षोगणं क्रोधवशा महामायं व्यजीजनत् रुद्राणां च गणं तद्वद् गोमहिष्यौ वराङ्गना

క్రోధవశమై వరాంగనా మహామాయ రాక్షసగణాలను సృష్టించింది; అలాగే రుద్రగణాలను కూడా జన్మింపజేసింది—ఆ దేవి గోవు, మహిషి రూపాలలో ప్రత్యక్షమైంది।

Verse 39

सुरभिर् जनयामास कश्यपादिति नः श्रुतम् मुनिर्मुनीनां च गणं गणमप्सरसां तथा

మేము విన్నాము—సురభి కశ్యపుని నుండి ఒక మునిని, మునుల గణాన్ని, అలాగే అప్సరసల గణాన్ని కూడా జన్మింపజేసింది।

Verse 40

तथा किंनरगन्धर्वान् अरिष्टाजनयद्बहून् तृणवृक्षलतागुल्मम् इला सर्वमजीजनत्

అదేవిధంగా అరిష్టా అనేక కిన్నరులు, గంధర్వులను జన్మింపజేసింది; ఇళా తృణాలు, వృక్షాలు, లతలు, గుల్మాలు సహా సమస్త వనస్పతిని సృష్టించింది।

Verse 41

त्विषा तु यक्षरक्षांसि जनयामास कोटिशः एते तु काश्यपेयाश् च संक्षेपात्परिकीर्तिताः

త్విషా నుండి కోటానుకోట్లు యక్షులు, రాక్షసులు జన్మించారు. వీరు సంక్షేపంగా కశ్యపుని సంతానమని ప్రకటించబడినారు।

Verse 42

एतेषां पुत्रपौत्रादिवंशाश् च बहवः स्मृताः एवं प्रजासु सृष्टासु कश्यपेन महात्मना

వీరి పుత్ర, పౌత్రాది అనేక వంశాలు స్మృతుల్లో చెప్పబడినవి. ఈ విధంగా మహాత్ముడు కశ్యపుడు ప్రజలను సృష్టించిన తరువాత సృష్టి ప్రవాహం క్రమంగా కొనసాగింది।

Verse 43

प्रतिष्ठितासु सर्वासु चरासु स्थावरासु च अभिषिच्याधिपत्येषु तेषां मुख्यान्प्रजापतिः

చరాచర సమస్త జీవులు తమ తమ స్థానాలలో స్థిరపడిన తరువాత, ప్రజాపతి వారిలో ప్రధానులను అభిషేకించి అధిపత్య స్థానాలలో నియమించాడు।

Verse 44

ततो मनुष्याधिपतिं चक्रे वैवस्वतं मनुम् स्वायंभुवे ऽन्तरे पूर्वं ब्रह्मणा ये ऽभिषेचिताः

అనంతరం బ్రహ్మ వైవస్వత మనువును మనుష్యుల అధిపతిగా నియమించాడు; పూర్వ స్వాయంభువ మన్వంతరంలో బ్రహ్మ అభిషేకించినట్లే ఈ క్రమం కొనసాగుతుంది।

Verse 45

तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपर्वता यथोपदेशमद्यापि धर्मेण प्रतिपाल्यते

వారివలన ఈ సమస్త భూమి—సప్తద్వీపాలు, పర్వతాలతో కూడి—ఇప్పటికీ ఉపదేశానుసారంగా ధర్మమార్గంలో రక్షింపబడి పాలింపబడుతోంది; ఈ విధంగా పతి-పరమేశ్వరునికి సమ్మతమైన శాస్త్రానుసారం లోకవ్యవస్థ నిలుస్తుంది।

Verse 46

स्वायंभुवे ऽन्तरे पूर्वे ब्रह्मणा ये ऽभिषेचिताः ते ह्येते चाभिषिच्यन्ते मनवश् च भवन्ति ते

పూర్వ స్వాయంభువ మన్వంతరంలో బ్రహ్మదేవుడు ఎవరికైతే అభిషేకం చేశాడో, వారే ఇక్కడ మళ్లీ అభిషిక్తులవుతారు; ఆ అభిషేకబలంతోనే వారు మనువులుగా (మన్వంతరాధిపతులుగా) అవుతారు।

Verse 47

मन्वन्तरेष्वतीतेषु गता ह्येतेषु पार्थिवाः एवमन्ये ऽभिषिच्यन्ते प्राप्ते मन्वन्तरे ततः

మన్వంతరాలు గడిచినప్పుడు ఈ భూపతులూ నిష్క్రమిస్తారు; అలాగే కొత్త మన్వంతరం వచ్చినపుడు వారి స్థానంలో ఇతర రాజులు అభిషిక్తులవుతారు।

Verse 48

अतीतानागताः सर्वे नृपा मन्वन्तरे स्मृताः एतानुत्पाद्य पुत्रांस्तु प्रजासंतानकारणात्

గతమూ రాబోయే కాలమూ ఉన్న సమస్త రాజులు మన్వంతరంలో స్మరించబడతారు; వారు కుమారులను కనడం ద్వారా ప్రజాసంతతి నిరంతరతకు కారణమవుతారు।

Verse 49

कश्यपो गोत्रकामस्तु चचार स पुनस्तपः पुत्रो गोत्रकरो मह्यं भवताद् इति चिन्तयन्

గోత్ర స్థాపన కోరికతో కశ్యపుడు మళ్లీ తపస్సు చేశాడు; “నా గోత్రాన్ని స్థాపించి నిలుపగల కుమారుడు నాకు కలగాలి” అని మనసులో ధ్యానించాడు।

Verse 50

तस्यैवं ध्यायमानस्य कश्यपस्य महात्मनः ब्रह्मयोगात्सुतौ पश्चात् प्रादुर्भूतौ महौजसौ

ఇలా ధ్యాననిష్ఠుడైన మహాత్మ కశ్యపునకు బ్రహ్మయోగబలమువలన తరువాత రెండు కుమారులు ప్రాదుర్భవించారు; వారు మహాతేజస్సుతో, మహౌజస్సుతో ప్రకాశించారు।

Verse 51

वत्सरश्चासितश्चैव तावुभौ ब्रह्मवादिनौ वत्सरान्नैध्रुवो जज्ञे रैभ्यश् च सुमहायशाः

వత్సరుడు మరియు అసితుడు—ఇద్దరూ బ్రహ్మవాదులు. వత్సరుని నుండి నైధ్రువుడు జన్మించాడు; అలాగే మహాయశస్సుగల రైభ్యుడును జన్మించాడు।

Verse 52

रैभ्यस्य रैभ्या विज्ञेया नैध्रुवस्य वदामि वः च्यवनस्य तु कन्यायां सुमेधाः समपद्यत

రైభ్యుని కుమార్తె రైభ్యా అని తెలుసుకోండి. నైధ్రువుని విషయమూ చెబుతున్నాను—చ్యవనుని కుమార్తె ద్వారా సుమేధా ఋషి జన్మించాడు।

Verse 53

नैध्रुवस्य तु सा पत्नी माता वै कुण्डपायिनाम् असितस्यैकपर्णायां ब्रह्मिष्ठः समपद्यत

ఆమె నైధ్రువుని భార్య; కుండపాయినుల తల్లి అయ్యింది. అసితుని (భార్య) ఏకపర్ణా ద్వారా బ్రహ్మిష్ఠుడు జన్మించాడు—బ్రహ్మనిష్ఠుడైనవాడు।

Verse 54

शाण्डिल्यानां वरः श्रीमान् देवलः सुमहातपाः शाण्डिल्या नैध्रुवा रैभ्यास् त्रयः पक्षास्तु काश्यपाः

శాండిల్యులలో శ్రిమానుడూ మహాతపస్వియైన దేవలుడు శ్రేష్ఠుడు. శాండిల్య, నైధ్రువ, రైభ్య—ఇవి కాశ్యప వంశానికి చెందిన మూడు శాఖలు (పక్షాలు) అని చెప్పబడుతుంది।

Verse 55

नव प्रकृतयो देवाः पुलस्त्यस्य वदामि वः चतुर्युगे ह्यतिक्रान्ते मनोरेकादशे प्रभोः

పులస్త్యుని ప్రకారం దేవతల తొమ్మిది ఆద్య వర్గాలను మీకు వివరిస్తాను. నాలుగు యుగాలు గడిచిన తరువాత, ప్రభు మనువు యొక్క పదకొండవ మన్వంతరంలో ఈ కథ గ్రహించవలెను।

Verse 56

अर्धावशिष्टे तस्मिंस्तु द्वापरे सम्प्रवर्तिते मानवस्य नरिष्यन्तः पुत्र आसीद् दमः किल

ద్వాపరయుగం ప్రారంభమై ఇంకా అర్ధం మాత్రమే గడిచినప్పుడు, మనువు కుమారుడు నరిష్యంతునికి ‘దమ’ అనే కుమారుడు జన్మించాడు—ఇలా ధర్మానుసారంగా రాజవంశం కొనసాగింది; కాలచక్రాన్ని నియమించే పతి (శివుడు) అదృశ్యంగా దీనిని నడిపెను।

Verse 57

दमस्य तस्य दायादस् तृणबिन्दुरिति स्मृतः त्रेतायुगमुखे राजा तृतीये संबभूव ह

దముని వారసుడు ‘తృణబిందు’ అని ప్రసిద్ధి. త్రేతాయుగ ఆరంభంలో అతడు రాజయ్యాడు—ఆ రాజపరంపరలో అతడే మూడవడు।

Verse 58

तस्य कन्या त्विलविला रूपेणाप्रतिमाभवत् पुलस्त्याय स राजर्षिस् तां कन्यां प्रत्यपादयत्

అతని కుమార్తె ‘ఇలవిలా’ రూపంలో అపూర్వమైనది. ఆ రాజర్షి విధివిధానాలతో ఆ కన్యను పులస్త్యునికి సమర్పించాడు।

Verse 59

ऋषिर् ऐरविलो यस्यां विश्रवाः समपद्यत तस्य पत्न्यश्चतस्रस्तु पौलस्त्यकुलवर्धनाः

ఐరవిలా (ఇలవిలా) నుండి ఋషి ‘విశ్రవా’ జన్మించాడు. అతనికి నాలుగు భార్యలు ఉండెను—వారు పులస్త్య వంశాన్ని వృద్ధి చేసినవారు.

Verse 60

बृहस्पतेः शुभा कन्या नाम्ना वै देववर्णिनी पुष्पोत्कटा बलाका च सुते माल्यवतः स्मृतेः

బృహస్పతికి దేవవర్ణినీ అనే పేరుగల శుభకన్య ఉండెను. అలాగే మాల్యవత్ మరియు స్మృతి నుండి పుష్పోత్కటా, బలాకా అనే ఇద్దరు కుమార్తెలు జన్మించిరి.

Verse 61

कैकसी मालिनः कन्या तासां वै शृणुत प्रजाः ज्येष्ठं वैश्रवणं तस्मात् सुषुवे देववर्णिनी

కైకసీ మాలినుని కుమార్తె; ఓ ప్రజలారా, ఆమె విషయము వినుడి. ఆ దేవవర్ణినీ అతనివలన మొదట జ్యేష్ఠుడైన వైశ్రవణుడు (కుబేరుడు)ను ప్రసవించెను.

Verse 62

कैकसी चाप्यजनयद् रावणं राक्षसाधिपम् कुम्भकर्णं शूर्पणखां धीमन्तं च विभीषणम्

కైకసీ రాక్షసాధిపతి రావణుని, కుంభకర్ణుని, శూర్పణఖను మరియు ధీమంతుడైన విభీషణుని కూడా జన్మింపజేసెను.

Verse 63

पुष्पोत्कटा ह्यजनयत् पुत्रांस्तस्माद्द्विजोत्तमाः महोदरं प्रहस्तं च महापार्श्वं खरं तथा

ఓ ద్విజోత్తమా, పుష్పోత్కటా అతనివలన కుమారులను కనెను—మహోదరుడు, ప్రహస్తుడు, మహాపార్శ్వుడు మరియు ఖరుడు.

Verse 64

कुम्भीनसीं तथा कन्यां बलायाः शृणुत प्रजाः त्रिशिरा दूषणश्चैव विद्युज्जिह्वश् च राक्षसः

ఓ ప్రజలారా, బలాయా కుమార్తె కుంభీనసీ గురించి వినుడి; అలాగే త్రిశిరుడు, దూషణుడు, విద్యుజ్జిహ్వుడు అనే రాక్షసుల గురించీ వినుడి.

Verse 65

कन्या वै मालिका चापि बलायाः प्रसवः स्मृतः इत्येते क्रूरकर्माणः पौलस्त्या राक्षसा नव

కన్యా మరియు మాలికా కూడా బలా యొక్క సంతానమని స్మరించబడుతారు. ఈ విధంగా క్రూరకర్ములు అయిన ఈ తొమ్మిది పౌలస్త్య రాక్షసులు ప్రకటించబడ్డారు.

Verse 66

विभीषणो ऽतिशुद्धात्मा धर्मज्ञः परिकीर्तितः पुलस्त्यस्य मृगाः पुत्राः सर्वे व्याघ्राश् च दंष्ट्रिणः

విభీషణుడు అత్యంత శుద్ధాత్ముడు, ధర్మజ్ఞుడని కీర్తించబడెను. పులస్త్యుని కుమారులు వన్యమృగాలవలె ఉగ్రులు—అందరూ వ్యాఘ్రసములు, దంష్ట్రధారులు అని చెప్పబడెను.

Verse 67

भूताः पिशाचाः सर्पाश् च सूकरा हस्तिनस् तथा वानराः किंनराश्चैव ये च किंपुरुषास् तथा

భూతాలు, పిశాచాలు, సర్పాలు, శూకరాలు, హస్తులు; వానరులు, కిన్నరులు మరియు కింపురుషులు కూడా—ఇలా నానావిధ సత్త్వాలు అక్కడ ఉన్నవి.

Verse 68

अनपत्यः क्रतुस्तस्मिन् स्मृतो वैवस्वते ऽन्तरे अत्रेः पत्न्यो दशैवासन् सुंदर्यश् च पतिव्रताः

ఆ వైవస్వత మన్వంతరంలో క్రతువు సంతానరహితుడని స్మరించబడెను. అత్రి మహర్షికి పది భార్యలు ఉండిరి; వారు అందరూ సుందరీమణులు, పతివ్రతాధర్మంలో స్థిరులు.

Verse 69

भद्राश्वस्य घृताच्यां वै दशाप्सरसि सूनवः भद्राभद्रा च जलदा मन्दा नन्दा तथैव च

భద్రాశ్వుని నుండి మరియు అప్సరసి ఘృతాచీ నుండి పది సంతానము జన్మించెను—భద్రాభద్రా, జలదా, మందా, నందా మొదలైనవారు.

Verse 70

बलाबला च विप्रेन्द्रा या च गोपाबला स्मृता तथा तामरसा चैव वरक्रीडा च वै दश

(ఇవి) బలాబలా, విప్రేంద్రా, మరియు గోపాబలా అని స్మరించబడేది; అలాగే తామరసా, వరక్రీడా—ఇలా నిజంగా (ఈ సమూహంలో) పది నామాలు.

Verse 71

आत्रेयवंशप्रभवास् तासां भर्ता प्रभाकरः स्वर्भानुपिहिते सूर्ये पतिते ऽस्मिन्दिवो महीम्

ఆత్రేయ వంశంలో జన్మించిన ఆ (స్త్రీల) భర్త ప్రభాకరుడు. స్వర్భాను సూర్యుణ్ని కప్పినప్పుడు, ఈ లోకంలోని భూమి ఆకాశం నుండి పడినట్లైంది—పతి (శివ) అధీన సృష్టిక్రమంలో అది అపశకున సూచన.

Verse 72

तमो ऽभिभूते लोके ऽस्मिन् प्रभा येन प्रवर्तिता स्वस्त्यस्तु हि तवेत्युक्ते पतन्निह दिवाकरः

ఈ లోకం తమస్సుతో కమ్ముకున్నప్పుడు, ఆయన చేతనే ప్రకాశం ప్రవహింపబడింది. “నీకు మంగళం కలుగుగాక” అని పలికిన వెంటనే, దివాకరుడు ఇక్కడికి దిగివచ్చాడు—ఆ పరమ తమోనాశకునికి నమస్కరిస్తున్నట్లుగా.

Verse 73

ब्रह्मर्षेर्वचनात्तस्य पपात न विभुर्दिवः ततः प्रभाकरेत्युक्तः प्रभुरत्रिर्महर्षिभिः

ఆ బ్రహ్మర్షి వచనంతో ఆ విభువు స్వర్గం నుండి పడలేదు. అందుకే మహర్షులు తరువాత ప్రభు అత్రిని “ప్రభాకర” అని పిలిచారు—పతి (శివ) ధారిత జగత్‌క్రమాన్ని ఆయన తపస్సు కాపాడుతుంది.

Verse 74

भद्रायां जनयामास सोमं पुत्रं यशस्विनम् स तासु जनयामास पुनः पुत्रांस्तपोधनः

భద్రాలో ఆయన యశస్వి కుమారుడు సోముని జన్మింపజేశాడు. తరువాత ఆ తపోధనుడు ఆ (భార్యల) ద్వారా మళ్లీ కుమారులను కనిపించాడు, సృష్టి వంశాన్ని విస్తరింపజేస్తూ.

Verse 75

स्वस्त्यात्रेया इति ख्याता ऋषयो वेदपारगाः तेषां द्वौ ख्यातयशसौ ब्रह्मिष्ठौ च महौजसौ

వారు ‘స్వస్త్యాత్రేయ’ అని ప్రసిద్ధులైన ఋషులు, వేదపారంగతులు. వారిలో ఇద్దరు విశేషంగా ఖ్యాతిగాంచినవారు—యశస్సుతో, బ్రహ్మనిష్ఠతో, మహాతేజస్సుతో యుక్తులు.

Verse 76

दत्तो ह्यत्रिवरो ज्येष्ठो दुर्वासास्तस्य चानुजः यवीयसी स्वसा तेषाम् अमला ब्रह्मवादिनी

అత్రి యొక్క ఉత్తమ సంతానంలో దత్తాత్రేయుడు జ్యేష్ఠుడు; దుర్వాసుడు అతని అనుజుడు. వారి కనిష్ఠ సోదరి అమలా—నిర్మలురాలు, బ్రహ్మవిద్యలో నిమగ్నురాలు, బ్రహ్మతత్త్వ సత్యాన్ని పలికే బ్రహ్మవాదిని.

Verse 77

तस्य गोत्रद्वये जाताश् चत्वारः प्रथिता भुवि श्यावश् च प्रत्वसश्चैव ववल्गुश्चाथ गह्वरः

అతని రెండు గోత్రాల నుండి నాలుగు కుమారులు జన్మించారు; వారు భూమిపై ప్రసిద్ధులు—శ్యావ, ప్రత్వస, వవల్గు మరియు గహ్వర.

Verse 78

आत्रेयाणां च चत्वारः स्मृताः पक्षा महात्मनाम् काश्यपो नारदश्चैव पर्वतानुद्धतस् तथा

ఆత్రేయ వంశంలోని మహాత్ముల నాలుగు శాఖలు స్మరించబడుతాయి—కాశ్యప, నారద, పర్వత మరియు అనుద్ధత.

Verse 79

जज्ञिरे मानसा ह्येते अरुन्धत्या निबोधत नारदस्तु वसिष्ठाया-रुन्धतीं प्रत्यपादयत्

అరుంధతీ ద్వారా ఇది గ్రహించండి—ఇవన్నీ మానససంతానంగా జన్మించాయి. నారదుడు వశిష్ఠునికి అరుంధతీని సమర్పించి, సృష్టిలో ధర్మాధారిత పవిత్ర దాంపత్యాన్ని స్థాపించాడు.

Verse 80

ऊर्ध्वरेता महातेजा दक्षशापात्तु नारदः पुरा देवासुरे युद्धे घोरे वै तारकामये

ఊర్ధ్వరేతస్సు, మహాతేజస్సు గల నారదుడు పూర్వం దక్షశాప ప్రభావంతో అట్లా అయ్యెను; ఘోరమైన తారకామయ దేవాసుర యుద్ధ సమయంలో అతడు అట్లే ప్రకాశించెను।

Verse 81

अनावृष्ट्या हते लोके ह्य् उग्रे लोकेश्वरैः सह वसिष्ठस्तपसा धीमान् धारयामास वै प्रजाः

భయంకరమైన అనావృష్టితో లోకం బాధపడినప్పుడు, లోకపాలకులతో కలిసి ధీమంతుడైన వసిష్ఠుడు తన తపోబలంతో ప్రజలను నిలిపి పోషించాడు; పతిస్వరూప ప్రభువులో నిలిచిన ధర్మాన్ని కాపాడెను।

Verse 82

अन्नोदकं मूलफलम् ओषधीश् च प्रवर्तयन् तानेताञ्जीवयामास कारुण्यादौषधेन च

అన్నం-నీరు, మూల-ఫలాలు, ఔషధి మొక్కల సరఫరాను ప్రవేశపెట్టి, కరుణతో ఔషధ చికిత్స ద్వారా వారందరినీ మళ్లీ జీవింపజేశాడు।

Verse 83

अरुन्धत्यां वसिष्ठस्तु सुतान् उत्पादयच्छतम् ज्यायसो ऽजनयच्छक्तेर् अदृश्यन्ती पराशरम्

అరుంధతిలో వసిష్ఠుడు నూరుమంది కుమారులను కనెను. జ్యేష్ఠుని నుండి శక్తి జన్మించాడు; శక్తి నుండి అదృశ్యంతీ పరాశరుని ప్రసవించింది—పతిస్వరూప ప్రభువు అనుగ్రహంతో ఈ ఋషివంశం ధర్మం, సమ్యగ్జ్ఞానం ద్వారా బద్ధజీవుల (పశు) హితార్థం కొనసాగుతుంది।

Verse 84

रक्षसा भक्षिते शक्तौ रुधिरेण तु वै तदा काली पराशराज्जज्ञे कृष्णद्वैपायनं प्रभुम्

శక్తిని రాక్షసుడు భక్షించినప్పుడు, ఆమె రక్తం నుండి కాళీ జన్మించింది; ఆ కాళీ పరాశరుని ద్వారా ప్రభువైన కృష్ణద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు)ను ప్రసవించింది।

Verse 85

द्वैपायनो ह्यरण्यां वै शुकम् उत्पादयत्सुतम् उपमन्युं च पीवर्यां विद्धीमे शुकसूनवः

ద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు) అరణ్యంలో శుకుడనే కుమారుని కనెను; పీవరీలో ఉపమన్యువును జన్మింపజేశాడు. వీరిని శుక-పరంపరలో జనించినవారిగా తెలుసుకోండి—శైవజ్ఞానం పవిత్రంగా ప్రవహించే వంశధార ఇది।

Verse 86

भूरिश्रवाः प्रभुः शंभुः कृष्णो गौरस्तु पञ्चमः कन्या कीर्तिमती चैव योगमाता धृतव्रता

ఆయన భూరిశ్రవా, ప్రభువు, శంభువు అని ప్రసిద్ధుడు; ఆయన కృష్ణుడని కూడా, ఐదవ నామంగా గౌరుడని కూడా చెప్పబడతాడు. కన్యా, కీర్తిమతి, యోగమాత, ధృతవ్రత—వ్రతాలలో స్థిరుడు—అని స్తుతింపబడతాడు।

Verse 87

जननी ब्रह्मदत्तस्य पत्नी सा त्वनुहस्य च श्वेतः कृष्णश् च गौरश् च श्यामो धूम्रस्तथारुणः

ఆమె బ్రహ్మదత్తుని జనని అయింది; అనుహుని భార్య కూడా అయింది. ఆ వంశంలో వర్ణభేదంతో సంతానం చెప్పబడింది—శ్వేత, కృష్ణ, గౌర, శ్యామ, ధూమ్ర మరియు అరుణ।

Verse 88

नीलो बादरिकश्चैव सर्वे चैते पराशराः पराशराणामष्टौ ते पक्षाः प्रोक्ता महात्मनाम्

నీలుడు, బాదరికుడు—ఇవన్నీ ‘పరాశరులు’ అని పిలువబడతారు. ఈ విధంగా మహాత్మ పరాశరుల ఎనిమిది శాఖలు (పక్షాలు) ప్రకటించబడ్డాయి।

Verse 89

अत ऊर्ध्वं निबोधध्वम् इन्द्रप्रमितिसंभवम् वसिष्ठस्य कपिञ्जल्यो घृताच्यामुदपद्यत

ఇప్పుడు మరింత వినండి: ఇంద్రప్రమితి వంశంలో, వసిష్ఠుని పవిత్ర పరంపరలో, కపిఞ్జలీ ద్వారా ఘృతాచీ నుండి ఆ జననం ప్రదర్శితమైంది।

Verse 90

त्रिमूर्तिर्यः समाख्यात इन्द्रप्रमितिरुच्यते पृथोः सुतायां सम्भूतो भद्रस्तस्या भवद्वसुः

‘త్రిమూర్తి’గా ప్రసిద్ధుడైనవాడే ‘ఇంద్రప్రమితి’ అని కూడా చెప్పబడతాడు. పృథువు కుమార్తె నుండి భద్రుడు జన్మించాడు; ఆమె నుండి భవద్వసువు పుట్టాడు।

Verse 91

उपमन्युः सुतस्तस्य बहवो ह्यौपमन्यवः मित्रावरुणयोश्चैव कौण्डिन्या ये परिश्रुताः

అతనికి ఉపమన్యు అనే కుమారుడు జన్మించాడు; ఉపమన్యు నుండి ‘ఔపమన్యవులు’ అనే అనేక వంశజులు విస్తరించారు. అలాగే మిత్ర-వరుణ వంశానికి చెందినవారని ప్రసిద్ధి పొందిన కౌండిన్యులు కూడా ఇక్కడ స్మరించబడుతున్నారు।

Verse 92

एकार्षेयास् तथा चान्ये वासिष्ठा नाम विश्रुताः एते पक्षा वसिष्ठानां स्मृता दश महात्मनाम्

అలాగే మరికొందరు ‘ఏకార్షేయులు’ కూడా ఉన్నారు; వారు ‘వాసిష్ఠులు’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధులు. వీరే మహాత్ములైన వసిష్ఠుల పది శాఖలుగా స్మరించబడుతున్నారు।

Verse 93

इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा मानसा विश्रुता भुवि भर्तारश् च महाभागा एषां वंशाः प्रकीर्तिताः

ఇలా వీరు బ్రహ్మదేవుని మానసపుత్రులు, భూమిపై ప్రసిద్ధులు—మహాభాగులు, లోకధారకులు; వారి వంశాలు ఇక్కడ ప్రకటించబడ్డాయి।

Verse 94

त्रिलोकधारणे शक्ता देवर्षिकुलसंभवाः तेषां पुत्राश् च पौत्राश् च शतशो ऽथ सहस्रशः

దేవర్షుల కులాలలో జన్మించిన వారు త్రిలోకాలను ధారించగల శక్తి కలవారు. వారి కుమారులు, మనవళ్లు వందలుగా, ఆపై వేలుగా విస్తరించారు।

Verse 95

यैस्तु व्याप्तास्त्रयो लोकाः सूर्यस्येव गभस्तिभिः

యెవరివలన త్రిలోకములు సూర్యుని కిరణములవలె సర్వత్ర వ్యాపించెను।