
अस्य अनुवाकस्य मुख्यविषयः—वाक्/श्रुतिः (वेदमाता) जननीभूता वैदिकी शक्तिः, या अन्तःस्थित-शुद्धिकरी रक्षिका च भवति। उपविषयाः—(१) वेदमातुः (वाचः/श्रुतेः) स्तुतिः, यतः वैदिकस्य प्रभावस्य मूलम्। (२) पावमानी-प्रेरणा द्विजं पुष्ट्यै समृद्ध्यै च समर्थयति। (३) ‘कोशात् निष्कर्षणम्’—प्रकाशिता वाणी प्रत्यक्षा सती क्रियावती भवति। (४) वेदस्य अन्तःस्थापनं रक्षणीय-आवरणरूपेण (अन्तरावरणम्)। (५) जप-स्मरण-आन्तरस्थापनैः स्वसंस्कारः।
अयं एकमन्त्रः सूक्तः वेदमातरं—वाचं श्रुतिं च—वैदिकतेजसः जननीं स्तौति, तथा पावमानीं शुद्धिकरीं शक्तिं द्विजं समृद्ध्यै प्रेरयितुं आह्वयति। आयुः प्राणं च, प्रजां पशूंश्च, यशो धनं च इति समग्रं पौष्टिकफलसङ्ग्रहं याचते; अन्ते ब्रह्मवर्चसेन (पवित्रतेजसा) परिपूर्णं भवति। वरदानानन्तरं आहूताः शक्तयः ‘ब्रह्मलोकं गच्छन्तु’ इति निर्देशेन वरं मुद्रयति।
अयं उत्तरकालीनोऽथर्वणिकोऽेकऋचः सूक्तः वेदं रक्षात्मकशक्तिरूपेण अन्तर्मुखीकरोति—वेदः कोशात् निष्कृष्यते, ततः स्वान्तः स्थाप्यते; एवं प्रकाशिता वाक् अन्तर्निविष्टा रक्षिता भवति। ब्रह्मणः प्रभावेन कर्म च हविः च सम्यक् समापिते इति घोषयित्वा रक्षां मुद्रयति; अनन्तरं देवाः तपसा (यज्ञतपसा) इहैव इदानीं जपकं पातुं रक्षन्तु इति प्रार्थयते।