यह सोपान ‘त्याग-धर्म’ से ‘सेवा-धर्म’ की ओर ले जाता है। अयोध्या-काण्ड में राम का वनगमन केवल राजनीतिक घटना नहीं, बल्कि भक्त के भीतर ‘अहं-राज्य’ का विसर्जन है। भरत-चरित्र इस चरण का द्वार है: निष्काम कर्तव्य, भ्रातृ-प्रेम, और लोक-कल्याण के लिए स्व-सुख का त्याग। यहाँ ‘राजधर्म’ भी साधना बनता है—पादुका-शासन के माध्यम से ईश्वर-आज्ञा का सामाजिक रूपांतरण।
ଅଯୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ପ୍ରମୁଖ ରସ କରୁଣ, କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଶୋକର ବିସ୍ତାର ନୁହେଁ—ଶୋକର ଶୋଧନ। ରାମ-ବନଗମନ ପରେ ‘ଧର୍ମ’ର କେନ୍ଦ୍ର ରାଜସିଂହାସନରୁ ସରି ‘ଆଜ୍ଞା-ପାଳନ’ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଏହି ଖଣ୍ଡରେ ତୁଳସୀଦାସ ନୀତି, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ପ୍ରେମକୁ ଏକେ ଧୁରାରେ ରଖନ୍ତି: ରାମଙ୍କ ବିନୟଶୀଳତା, ଭରତଙ୍କ ନିଷ୍କାମତା, ଏବଂ ଗୁରୁ-ବଚନର ସର୍ବୋଚ୍ଚତା। ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଂଶରେ ଅତ୍ରି-ଆଶ୍ରମର ‘ପୁଣ୍ୟ-ଭୂଗୋଳ’ (ଭରତକୂପ) ଲୋକ-କଲ୍ୟାଣର ପ୍ରତୀକ—ଭକ୍ତିର ଜଳ ସାର୍ବଜନୀନ ହୋଇଯାଏ। ପରେ ଭରତଙ୍କ ବନ-ପରିକ୍ରମା, ତୀର୍ଥମାନେ ନିମଜ୍ଜନ-ପ୍ରଣାମ, ଏବଂ ଶେଷେ ରାମଙ୍କୁ ‘ରାଜାଜ୍ଞା’ ମାଗିବା—ଏସବୁ ସାଧକର ଅନ୍ତର୍ଯାତ୍ରା: ପ୍ରଥମେ ପବିତ୍ରତା (ଶୁଚିତା), ପରେ ଦୃଷ୍ଟି-ଶୋଧନ (ଦିବ୍ୟ-ଦର୍ଶନ), ଏବଂ ଶେଷେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ-ସ୍ଥାପନ (ଅବଧ-ପାଳନ)। ଏଭଳି ଅଯୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡ ସୋପାନରେ ‘ବିରହ-ଭକ୍ତି’କୁ ‘ସେବା-ଭକ୍ତି’ରେ ପରିଣତ କରେ।
Verse 633 (चौपाई)
देह दिनहुँ दिन दूबरि होई। घटइ तेजु बलु मुखछबि सोई।। नित नव राम प्रेम पनु पीना। बढ़त धरम दलु मनु न मलीना।। जिमि जलु निघटत सरद प्रकासे। बिलसत बेतस बनज बिकासे।। सम दम संजम नियम उपासा। नखत भरत हिय बिमल अकासा।। ध्रुव बिस्वास अवधि राका सी। स्वामि सुरति सुरबीथि बिकासी।। राम पेम बिधु अचल अदोषा। सहित समाज सोह नित चोखा।। भरत रहनि समुझनि करतूती। भगति बिरति गुन बिमल बिभूती।। बरनत सकल सुकचि सकुचाहीं। सेस गनेस गिरा गमु नाहीं।।
[ମୂଳ ପାଠ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ—“Content Filtered” ଥିବାରୁ ଅନୁବାଦ କରିହେବ ନାହିଁ। ଦୟାକରି ଚୌପାଇର ମୂଳ ପାଠ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ।]
Verse 634 (दोहा/सोरठा)
नित पूजत प्रभु पाँवरी प्रीति न हृदयँ समाति।। मागि मागि आयसु करत राज काज बहु भाँति।।325।।
[ମୂଳ ପାଠ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ—“Content Filtered” ଥିବାରୁ ଅନୁବାଦ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଦୟାକରି ଦୋହା/ସୋରଠାର ମୂଳ ପାଠ୍ୟ ପଠାନ୍ତୁ।]
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.