Adhyaya 2

Verse 1

व्यास उवाच । सूर्य आत्मास्य जगतस्तस्थुषस्तमसोरिपुः । उदियायोदयगिरौ शुचिप्रसृमरैः करैः

Vyāsa bersabda: Matahari—nyawa dunia ini, ātman bagi yang bergerak dan yang tidak bergerak, serta musuh kegelapan—terbit di gunung timur, menyebarkan sinar-sinar sucinya.

Verse 2

संवर्धयन्सतां धर्मान्त्यक्कुर्वंस्तामसीं स्थितिम् । पद्मिनीं बोधयंस्त्विष्टां रात्रौ मुकुलिताननाम्

Dia menguatkan dharma orang-orang saleh dan menghalau keadaan tamas; dia membangunkan telaga teratai yang bercahaya, yang semalaman kuncup wajahnya.

Verse 3

हव्यं कव्यं भूतबलिं देवादीनां प्रवर्तयन् । प्राह्णापराह्णमध्याह्न क्रियाकालं विजृंभयन्

Dia menggerakkan persembahan: havya bagi para dewa, kavya bagi para leluhur, dan bali bagi sekalian makhluk; serta menyingkap waktu-waktu pelaksanaan upacara—prahn, tengah hari, dan waktu petang.

Verse 4

असतां हृदि वक्त्रेषु निर्दिशंस्तमसः स्थितिम् । यामिनीकालकलितं जगदुज्जीवयन्पुनः

Dengan menyingkap tempat bersemayamnya kegelapan di hati dan wajah orang durjana, serta menghalau kelam yang terkumpul sepanjang malam, baginda terbit semula lalu menghidupkan dunia.

Verse 5

यस्मिन्नभ्युदिते जातः सम्यक्पुण्यजनोदयः । अहो परोपकरणं सद्यः फलति नेति चेत्

Apabila baginda terbit, kebangkitan yang benar pada insan beramal kebajikan pun terjadi. Wahai! Jika ada yang ragu bahawa menolong orang lain tidak berbuah serta-merta—lihatlah ini sebagai buktinya.

Verse 6

सायमस्तमितः प्रातः कथं जीवेद्रविः पुनः । सानुरागकरस्पर्शैः प्राचीमाश्वास्य खंडिताम्

Setelah terbenam pada senja, bagaimana Surya hidup kembali pada pagi? Dengan sentuhan sinar yang penuh kasih, baginda menenangkan timur yang terluka lalu memulihkannya.

Verse 7

यामं भुक्त्वा तथाग्नेयीं ज्वलंतीं विरहादिव । लवंगैलामृगमदचंद्रचंदनचर्चिताम

Sesudah menempuh satu jaga, penjuru tenggara menyala bagaikan api perpisahan; kemudian disapukan cengkih, buah pelaga, kasturi, kapur barus dan cendana—seakan disejukkan serta dihias.

Verse 8

तांबूलीरागरक्तौष्ठीं द्राक्षास्तबकसुस्तनीम् । लवलीवल्लिदोर्वल्ली कंको ली पल्लवांगुलिम्

Dengan bibir merah oleh warna sirih, dengan dada indah laksana gugus anggur; dengan lengan seperti sulur lavalī, dan jari-jari bak pucuk lembut kaṅkolī—demikian penjuru itu dibayangkan dalam perhiasan yang halus.

Verse 9

मलयानिल निःश्वासां क्षीरोदकवरांबराम् । त्रिकूटस्वर्णरत्नांगीं सुवेलाद्रि नितंबिनीम

Ia seolah-olah menghela nafas angin harum Malaya, berselubung busana mulia seputih air susu; anggota tubuhnya dihiasi emas dan permata Trikūṭa, pinggulnya laksana gunung Suvela—demikianlah ia digambarkan secara puitis.

Verse 10

कावेरीगौतमीजंघां चोलचोलां शुकावृताम् । सह्यदर्दुरवक्षोजां कांतीकांचीविभूषणाम

Betisnya ialah Kāverī dan Gautamī; ia berselubung kain dari negeri Cola, seakan-akan dilitupi burung nuri; dadanya ialah banjaran Sahya dan Dardura; perhiasannya ialah tali pinggang yang bercahaya—demikianlah wilayah/penjuru itu dipuji.

Verse 11

सुकोमलमहाराष्ट्रीवाग्विलासमनोहराम् । अद्यापि न महालक्ष्मीर्या विमुंचति सद्गुणाम्

Ia memikat dengan tutur Mahārāṣṭrī yang lembut dan indah, menawan dalam kelincahan bicaranya; hingga kini Mahālakṣmī tidak meninggalkannya, kerana ia kaya dengan sifat-sifat mulia.

Verse 12

सुदक्षदक्षिणामाशामाशानाथः प्रतस्थिवान् । क्रमतः सर्वमर्वन्तो हेलया हेलिकस्य खम्

Kemudian Tuhan segala penjuru berangkat menuju arah selatan yang tertata indah; menurut tertib semuanya maju—dengan ringan, seolah-olah langit sendiri milik seorang pengembara yang bermain-main.

Verse 13

न शेकुरग्रतो गंतुं ततोऽनूरुर्व्यजिज्ञपत्

Mereka tidak mampu pergi ke hadapan; maka Anūru pun bertanya (mengajukan pertanyaan).

Verse 14

अनूरुरुवाच । भानो मानोन्नतो विन्ध्यो निद्ध्यय गगनं स्थितः । स्पर्धते मेरुणाप्रेप्सु स्त्वद्दत्तां तु प्रदक्षिणाम्

Anūru berkata: “Wahai Dewa Surya! Vindhya yang membesar kerana kesombongan kini berdiri di angkasa, menghalang laluan. Hendak menyaingi Gunung Meru, ia bahkan menyekat jalan pradakṣiṇā yang telah dianugerahkan kepadamu.”

Verse 15

अन्रूरुवाक्यमाकर्ण्य सविता हृद्यचिन्तयत् । अहो गगनमार्गोपि रुध्यते चातिविस्मयः

Mendengar kata-kata Anūru, Savitṛ merenung dalam hati: “Aduhai! Bahkan laluan di angkasa pun boleh disekat—alangkah menghairankan!”

Verse 16

व्यास उवाच । सूरः शूरोपि किं कुर्यात्प्रांतरे वर्त्मनिस्थितः । त्वरावानपि को रुद्धं मागर्मेको विलंघयेत्

Vyāsa berkata: “Walaupun Surya itu gagah, apakah yang dapat dilakukannya apabila ditahan di hujung laluannya? Walau sepantas mana pun, siapakah seorang diri mampu melangkaui jalan yang telah disekat?”

Verse 17

गृह्यत्राप्रत्यूष्टेः क्षणं नावतिष्ठति । शून्यमार्गे निरुद्धः स किंकरोतु विधिर्बली

Di sini, pada saat fajar, ia tidak berhenti walau sesaat. Namun apabila terhalang di laluan yang kosong, apakah yang mampu dilakukan oleh Penentu yang perkasa—pengatur waktu itu?

Verse 18

योजनानां सहस्रे द्वे द्वे शते द्वे च योजने । योजनस्य निमेषार्धाद्याति सोपि चिरं स्थितः

Walaupun ia mampu menempuh dua ribu dua ratus dua yojana dalam setengah kelipan mata, namun ia tetap terhenti di situ untuk waktu yang lama.

Verse 19

गते बहुतिथेकाले प्राच्यौदीच्यां भृशार्दिताः । चण्डरश्मेः करव्रातपातसन्तापतापिताः

Setelah banyak hari berlalu, manusia di timur dan utara ditimpa kesengsaraan yang amat; mereka hangus oleh bahang membakar daripada curahan gugusan sinar Surya yang berjejari garang.

Verse 20

पाश्चात्या दक्षिणात्याश्च निद्रामुद्रितलोचनाः । शयिता एव वीक्षन्ते सतारग्रहमंबरम्

Namun manusia di barat dan selatan, kelopak mata termeterai oleh lena, terus berbaring; sambil berbaring mereka memandang angkasa yang sarat bintang dan planet.

Verse 21

अहोनाहस्कराभावान्निशानैवाऽनिशाकरात् । अस्तंगतर्क्षान्नभसः कः कालस्त्वेप नेक्ष्यते

“Aduhai! Tanpa Surya, siang pun tiada; tanpa Candra, malam pun bukan malam. Apabila gugusan bintang telah terbenam dari langit, tanda waktu apakah lagi yang dapat dilihat?”

Verse 22

ब्रह्मांडं किमकांडे वै लयमेष्यति तत्कथम् । परापतंति नाद्यापि पारावारा इतस्ततः

“Adakah telur kosmos, Brahmāṇḍa ini, akan tiba-tiba meluru menuju pralaya—bagaimana mungkin? Bahkan kini lautan masih menghempas dan menggelora dari segenap penjuru.”

Verse 23

स्वाहास्वधावषट्कारवर्जिते जगतीतले । पंचयज्ञक्रियालोपाच्चकंपे भुवनत्रयम्

Di hamparan bumi, seruan “svāhā”, “svadhā” dan “vaṣaṭ” pun terdiam; akibat terhentinya amalan pañca-yajña, tiga alam mulai bergetar.

Verse 24

सूर्योदयात्प्रवर्तंते यज्ञाद्याः सकलाः क्रियाः । ताभिर्यज्ञभुजांतृप्तिः सविता तत्र कारणम्

Sejak terbitnya Surya, segala perbuatan—bermula dengan yajña—mulai berjalan. Dengan upacara itu para dewa yang menikmati bahagian yajña menjadi puas; dalam hal ini Savitṛ (Matahari) ialah sebab yang menentukan.

Verse 25

चित्रगुप्तादयः सर्वे कालं जानंति सूर्यतः । स्थितिसर्गविसर्गाणां कारणं केवलं रविः

Citragupta dan semuanya mengetahui kala melalui Matahari. Bagi pemeliharaan, penciptaan dan peleburan, hanya Ravi (Matahari) menjadi asas sebabnya.

Verse 26

तत्सूर्यस्य गतिस्तंभात्स्तंभितं भुवनत्रयम् । यद्यत्रतत्स्थितं तत्र चित्रन्यस्तमिवा खिलम्

Apabila gerak Matahari terhenti, tiga alam menjadi kaku. Apa pun yang berada di mana-mana tampak seluruhnya seolah-olah terpaku seperti susunan pada lukisan.

Verse 27

एकतस्तिमिरान्नैशादेकतस्तु दिवातपात् । बहूनां प्रलयो जातः कांदिशीकमभूज्जगत्

Di satu sisi kerana gelap malam, di sisi lain kerana bahang siang—ramai yang binasa; dunia menjadi keliru dan hilang arah.

Verse 28

इति व्याकुलिते लोके सुरासुरनरोरगे । आःकिमेतदकांडेभूद्रुरुदुर्दुद्रुवुः प्रजाः

Demikian ketika dunia menjadi kacau—di kalangan dewa, asura, manusia dan naga—makhluk-makhluk berseru, “Ah! Bencana mendadak apakah ini?”; sambil meratap mereka berlari-lari dalam panik.

Verse 29

ततः सर्वे समालोक्य ब्रह्माणं शरणं ययुः । स्तुवंतो विविधैः स्तोत्रै रक्षरक्षेति चाब्रुवन्

Kemudian semuanya memandang kepada Brahmā lalu pergi berlindung kepada-Nya; sambil memuji dengan pelbagai stotra mereka berseru, “Lindungilah kami, lindungilah kami!”

Verse 30

देवा ऊचुः । नमो हिरण्यरूपाय ब्रह्मणे ब्रह्मरूपिणे । अविज्ञातस्वरूपाय कैवल्यायामृताय च

Para dewa berkata: Sembah sujud kepada Brahmā yang berwujud keemasan, yang hakikat-Nya sendiri adalah Brahman. Sembah sujud kepada-Nya yang rupa sejatinya tidak terjangkau—kepada Kaivalya (Pembebasan) itu sendiri, kepada Amṛta, Yang Tidak Mati.

Verse 31

यन्न देवा विजानंति मनो यत्रापि कुंठितम् । न यत्र वाक्प्रसरति नमस्तस्मै चिदात्मने

Kepada-Nya yang bahkan para dewa pun tidak mengetahui sepenuhnya—di mana minda terhenti dan kata-kata tidak mampu mencapai—kepada Ātman Kesedaran itu, sembah sujud.

Verse 32

योगिनो यं हृदाकाशे प्रणिधानेन निश्चलाः । ज्योतीरूपं प्रपश्यंति तस्मै श्रीब्रह्मणे नमः

Sembah sujud kepada Brahmā yang mulia itu, yang disaksikan para yogin—teguh dalam samādhi melalui pemusatan batin—di ruang langit hati sebagai rupa cahaya.

Verse 33

कालात्पराय कालाय स्वेच्छयापुरुषाय च । गुणत्रय स्वरूपाय नमः प्रकृतिरूपिणे

Sembah sujud kepada Waktu yang melampaui waktu, dan kepada Waktu itu sendiri; sembah sujud kepada Puruṣa yang bertindak menurut kehendak-Nya yang berdaulat; sembah sujud kepada-Nya yang hakikat-Nya tiga guṇa, yang menzahirkan diri sebagai Prakṛti.

Verse 34

विष्णवे सत्त्वरूपाय रजोरूपाय वेधसे । तमसे रुद्ररूपाय स्थितिसर्गांतकारिणे

Sembah sujud kepada Viṣṇu yang berwujud Sattva; sembah sujud kepada Brahmā, Sang Pencipta yang berwujud Rajas; dan sembah sujud kepada Rudra yang berwujud Tamas—Dia yang mengadakan pemeliharaan, penciptaan, dan peleburan.

Verse 35

नमो बुद्धिस्वरूपाय त्रिधाहंकृतये नमः । पंचतन्मात्र रूपाय पंचकर्मेद्रियात्मने

Sembah sujud kepada-Nya yang hakikat-Nya ialah Buddhi (kecerdasan rohani); sembah sujud kepada-Nya yang menjelma sebagai Ahaṅkāra tiga jenis. Sembah sujud kepada-Nya yang berwujud lima tanmātra, dan yang menjadi Ātman bagi lima indera perbuatan.

Verse 36

अनित्यनित्यरूपाय सदसत्पतये नमः । समस्तभक्तकृपया स्वेच्छाविष्कृतविग्रह

Sembah sujud kepada-Nya yang menampakkan diri sebagai yang tidak kekal dan yang kekal; sembah sujud kepada Tuhan bagi ada dan tiada. Dengan belas kasih kepada semua bhakta, Dia menzahirkan wujud suci-Nya menurut kehendak-Nya sendiri.

Verse 37

नमो ब्रह्मांडरूपाय तदंतर्वर्तिने नमः । अर्वाचीनपराची न विश्वरूपाय ते नमः

Sembah sujud kepada-Mu yang berwujud Brahmāṇḍa (telur kosmik), dan sembah sujud kepada-Mu yang bersemayam di dalamnya. Sembah sujud kepada-Mu yang dekat dan juga jauh, wahai Yang Berwujud Alam Semesta.

Verse 39

तव निःश्वसितं वेदास्तव स्वे दोखिलं जगत् । विश्वा भूतानि ते पादः शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत

Veda-veda ialah hembusan nafas-Mu; seluruh jagat bersandar pada-Mu. Segala makhluk adalah kaki-Mu, dan langit tegak sebagai kepala-Mu.

Verse 40

नाभ्या आसीदंतरिक्षं लोमानि च वनस्पतिः । चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यस्तव प्रभो

Daripada pusat-Mu lahirlah angkasa; daripada bulu-bulu tubuh-Mu tumbuh segala tumbuh-tumbuhan. Daripada minda-Mu lahir bulan, dan daripada mata-Mu lahir matahari, wahai Tuhan.

Verse 41

त्वमेव सर्वं त्वयि देव सर्वं स्तोता स्तुतिः स्तव्य इह त्वमेव । ईश त्वयाऽवास्यमिदं हि सर्वं नमोस्तु भूयोपि नमो नमस्ते

Engkau sahaja segala-galanya; wahai Dewa, segala sesuatu bernaung dalam-Mu. Di sini Engkaulah pemuji, pujian, dan Yang layak dipuji. Wahai Īśa, seluruh alam ini Kau resapi dan Kau selubungi. Sembah sujud—berulang-ulang sembah sujud, namo namaste.

Verse 42

इति स्तुत्वा विधिं देवा निपेतुर्दंडवत्क्षितौ । परितुष्टस्तदा ब्रह्मा प्रत्युवाच दिवौकसः

Setelah demikian memuji Vidhī (Brahmā), para dewa pun tersungkur ke bumi dalam sujud dāṇḍavat. Lalu Brahmā yang berkenan hati menjawab para penghuni kayangan.

Verse 43

ब्रह्मोवाच । यथार्थयाऽनया स्तुत्या तुष्टोस्मि प्रणताः सुराः । उत्तिष्ठत प्रसन्नोस्मि वृणुध्वं वरमुत्तमम्

Brahmā bersabda: Wahai para sura yang tunduk, dengan pujian yang benar dan tepat ini Aku berkenan. Bangkitlah; Aku telah bermurah—pilihlah anugerah yang paling utama.

Verse 44

यः स्तोष्यत्यनया स्तुत्या श्रद्धावान्प्रत्यहं शुचिः । मां वा हरं वा विष्णुं वा तस्य तुष्टाः सदा वयम्

Sesiapa yang suci dan penuh śraddhā, memuji setiap hari dengan kidung ini—sama ada kepada-Ku, kepada Hara (Śiva), atau kepada Viṣṇu—maka Kami sentiasa berkenan kepadanya.

Verse 45

दास्यामः सकलान्कामान्पुत्रान्पौत्रान्पशून्वसु । सौभाग्यमायुरारोग्यं निर्भयत्वं रणे जयम्

Kami akan mengurniakan segala hajat—anak dan cucu, ternakan dan harta; tuah, umur panjang dan kesihatan; keberanian tanpa gentar serta kemenangan di medan perang.

Verse 46

ऐहिकामुष्मिकान्भोगानपवर्गं तथाऽक्षयम् । यद्यदिष्टतमं तस्य तत्तत्सर्वं भविष्यति

Dia akan memperoleh kenikmatan di dunia ini dan di alam sana, serta moksha yang kekal; apa jua yang paling diingininya, semuanya pasti menjadi kenyataan.

Verse 47

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पठितव्यः स्तवोत्तमः । अभीष्टद इति ख्यातः स्तवोयं सर्वसिद्धिदः

Oleh itu, dengan segala usaha hendaklah dibaca himpunan pujian yang utama ini. Ia masyhur sebagai ‘Abhiṣṭada’, Pemberi kurnia yang dihajati; himne ini mengurniakan segala siddhi.

Verse 48

पुनः प्रोवाच तान्वेधाः प्रणिपत्योत्थितान्सुरान् । स्वस्थास्तिष्ठत भो यूयं किमत्रापि समाकुलाः

Kemudian Vedhā (Brahmā) bersabda lagi kepada para dewa yang telah bangkit selepas bersujud: “Berdirilah dengan tenang, wahai para dewa—mengapa kamu masih gelisah bahkan di sini?”

Verse 49

एते वेदा मूर्तिधरा इमा विद्यास्तथाखिलाः । सदक्षिणा अमी यज्ञाः सत्यं धर्मस्तपो दमः

Inilah Weda yang menjelma; inilah juga segala vidyā (ilmu). Inilah yajña yang sempurna beserta dakṣiṇā; inilah satya, dharma, tapa dan dama (pengendalian diri).

Verse 50

ब्रह्मचर्यमिदं चैषा करुणा भारतीत्वियम् । श्रुतिस्मृतीतिहासार्थ चरितार्था अमीजनाः

Inilah brahmacarya dan inilah belas kasihan; inilah sesungguhnya wacana suci Bhāratī. Merekalah yang menyempurnakan makna Śruti, Smṛti dan Itihāsa.

Verse 51

नेह क्रोधो न मात्सर्यं लोभः कामोऽधृतिर्भयम् । हिंसा कुटिलता गर्वो निंदासूयाऽशुचिः क्वचित्

Di sini tiada kemarahan dan tiada iri; tiada tamak dan nafsu, tiada lemah semangat dan tiada takut. Tiada kekerasan, tipu daya, kesombongan, fitnah, dengki, atau kenajisan pada bila-bila masa.

Verse 52

ये ब्राह्मणा ब्रह्मरतास्तपोनिष्ठास्तपोधनाः । मासोपवासषण्मासचातुर्मास्यादि सद्व्रताः

Para brāhmaṇa yang bersuka dalam Brahman, teguh dalam tapa dan kaya dengan tapas—menunaikan vrata mulia seperti puasa sebulan, disiplin enam bulan, Cāturmāsya dan seumpamanya—

Verse 53

पातिव्रत्यरता नार्यो ये चान्ये ब्रह्मचारिणः । ते चामीपश्यत सुरा ये षंढाः परयोषिति

Wanita yang tekun dalam pativratā (setia kepada suami), dan yang lain yang hidup sebagai brahmacārin—lihatlah mereka juga, wahai para dewa. Dan lihat pula mereka yang impoten, serta mereka yang terpaut pada isteri orang lain.

Verse 54

मातापित्रोरमी भक्ता अमी गोग्रहणे हताः । व्रते दाने जपे यज्ञे स्वाध्याये द्विजतर्पणे

Mereka ini berbakti kepada ibu dan bapa; mereka ini gugur ketika melindungi lembu. Dalam vrata, dana (sedekah), japa, yajña, svādhyāya, dan persembahan tarpaṇa yang memuaskan para dvija—

Verse 55

तीर्थे तपस्युपकृतौ सदाचारादिकर्मणि । फलाभिलाषिणीबुद्धिर्न येषां ते जना अमी

Mereka yang dalam amalan di tīrtha, dalam tapa dan disiplin, serta dalam kewajipan seperti sadācāra, tidak menaruh hasrat pada buah ganjaran—merekalah insan teladan yang sejati.

Verse 56

गायत्री जाप्यनिरता अग्निहोत्र परायणाः । द्विमुखी गो प्रदातारः कपिलादान तत्पराः

Mereka tekun dalam japa Gāyatrī, teguh dalam Agnihotra; mereka pemberi go-dāna, dan bersungguh-sungguh menghadiahkan lembu Kapilā yang berwarna keperangan-emas.

Verse 57

निस्पृहाः सोमपा ये वै द्विजपादोदपाश्च ये । मृताः सारस्वते तीर्थे द्विजशुश्रूषकाश्च ये

Mereka yang tidak bernafsu; yang telah meminum Soma dalam yajña; yang meminum air basuhan kaki brāhmana; yang wafat di tīrtha Sarasvatī; dan yang berkhidmat kepada para dvija—mereka itulah yang dimuliakan secara khusus.

Verse 58

प्रतिग्रहे समर्था हि ये प्रतिग्रहवर्जिताः । त एते मत्प्रिया विप्रास्त्यक्ततीर्थ प्रतिग्रहाः

Walaupun mampu menerima pemberian, para brāhmana yang menahan diri daripada menerima dāna—terutama meninggalkan penerimaan hadiah sebagai mata pencarian di tīrtha—merekalah yang dikasihi olehku.

Verse 59

प्रयागे माघ मासो यैरुषः स्नातोऽमलात्मभिः । मकरस्थे रवौ शुद्धास्त इमे सूर्यवर्चसः

Mereka yang berjiwa suci mandi pada waktu fajar di Prayāga pada bulan Māgha—ketika Surya berada di Makara—menjadi tersucikan dan bersinar dengan keagungan cahaya Surya.

Verse 60

वाराणस्यां पांचनदे त्र्यहं स्नातास्तु कार्तिके । अमी ते शुद्धवपुषः पुण्यभाजोतिनिर्मलाः

Di Vārāṇasī, di tīrtha Pañcanada, sesiapa yang mandi suci selama tiga hari pada bulan Kārtika—mereka menjadi bertubuh bersih, pewaris pahala besar, dan amat tidak bernoda.

Verse 61

स्नात्वा तु मणिकर्णिक्यां प्रीणिता ब्राह्मणा धनैः । त एते सर्वभोगाढ्याः कल्पं स्थास्यंति मत्पुरे

Setelah mandi suci di Maṇikarṇikā dan menggembirakan para brāhmaṇa dengan sedekah harta, mereka menjadi kaya dengan segala kenikmatan dan menetap di kotaku selama satu kalpa penuh.

Verse 62

ततः काशीं समासाद्य तेन पुण्येन नोदिताः । विश्वेश्वरप्रसादेन मोक्षमेष्यंत्यसंशयम्

Kemudian, setelah sampai ke Kāśī—didorong oleh kebajikan itu sendiri—dengan rahmat Viśveśvara mereka pasti mencapai mokṣa, tanpa keraguan.

Verse 63

अविमुक्ते कृतं कर्म यदल्पमपि मानवैः । श्रेयोरूपं तद्विपाको मोक्षो जन्मांतरेष्वपि

Perbuatan manusia di Avimukta, walau sedikit sekalipun, berbuah sebagai kebaikan tertinggi—iaitu mokṣa—bahkan merentas kelahiran-kelahiran yang akan datang.

Verse 64

अहो वैश्वेश्वरे क्षेत्रे मरणादपिनोभयम् । यत्र सर्वे प्रतीक्षंते मृत्युं प्रियमिवाति थिम्

Ah! Di kṣetra suci Viśveśvara, bahkan kematian pun tiada ditakuti; di sana semua menanti maut seolah-olah ia tetamu yang dikasihi.

Verse 65

ब्राह्मणेभ्यः कुरुक्षेत्रे यैर्दत्तं वसु निर्मलम् । निर्मलांगास्त एते वै तिष्ठंति मम संनिधा

Mereka yang di Kurukṣetra menginfakkan harta yang suci kepada para Brāhmaṇa—para bhakta yang anggota tubuhnya disucikan itu benar-benar tinggal dalam hadirat-Ku sendiri.

Verse 66

पितामहं समासाद्य गयायां यैः पितामहाः । तर्पिता ब्राह्मणमुखे तेषामेते पितामहाः

Mereka yang sampai ke Gayā lalu menunaikan tarpaṇa melalui mulut para Brāhmaṇa hingga para leluhur menjadi puas—para leluhur itulah yang terangkat martabatnya bagi mereka.

Verse 67

न स्नानेन न दानेन न जपेन न पूजया । मल्लोकः प्राप्यते देवाः प्राप्यते द्विज तर्पणात्

Bukan dengan mandi suci, bukan dengan sedekah, bukan dengan japa, dan bukan juga dengan pemujaan dunia-Ku dicapai; wahai dwija, para dewa dicapai melalui tarpaṇa.

Verse 68

सोपस्कराणिवेश्मानिमु सलोलूखलादिभिः । यैर्दत्तानि सशय्यानि तेषां हर्म्याण्यमूनि वै

Mereka yang mendermakan rumah yang lengkap dengan perkakas rumah tangga seperti tempayan air dan lesung, serta bersama tempat tidur—mereka benar-benar memperoleh mahligai yang indah itu.

Verse 69

ब्रह्मशालां कारयंति वेदमध्यापयंति च । विद्यादानं च ये कुर्युः पुराणं श्रावयंति च

Mereka yang mendirikan Brahmaśālā, mengusahakan pengajaran Veda, mengurniakan vidyā-dāna (sedekah ilmu), dan mengatur pembacaan Purāṇa—

Verse 70

पुराणानि च ये दद्युः पुस्तकानि ददत्यपि । धर्मशास्त्राणि ये दद्युस्तेषां वासोत्र मे पुरे

Mereka yang mendermakan Purāṇa, yang turut menghadiahkan kitab-kitab, dan yang mengurniakan Dharmaśāstra—bagi mereka ada tempat tinggal di kota suci-Ku ini.

Verse 71

यज्ञार्थं च विवाहार्थं व्रतार्थं ब्राह्मणाय वै । अखंडं वसु ये दद्युस्तेत्र स्युर्वसुवर्चसः

Mereka yang memberikan harta yang tidak berkurang kepada seorang Brāhmaṇa demi yajña, demi upacara perkahwinan, atau demi pelaksanaan vrata—di sana mereka bersinar dengan kemakmuran.

Verse 72

आरोग्यशालां यः कुर्याद्वैद्यपोषणतत्परः । आकल्पमत्र वसति सर्वभोग समन्वितः

Sesiapa yang mendirikan ārogyaśālā (rumah penyembuhan) dan tekun menyokong para vaidya—dia tinggal di sini selama satu kalpa, dikurniai segala kenikmatan.

Verse 73

मुक्ती कुर्वंति तीर्थानि ये च दुष्टावरोधतः । ममावरोधे ते मान्या औरसास्तनया इव

Mereka yang mengekang orang jahat sehingga tīrtha dapat menganugerahkan mokṣa—mereka, sebagai para pengiring-Ku, dimuliakan oleh-Ku laksana anak kandung-Ku sendiri.

Verse 74

विष्णोर्वाममवाशंभोर्ब्राह्मणा एव सुप्रियाः । तेषां मूर्त्या वयं साक्षाद्विचरामो महीतले

Bagi Viṣṇu dan juga Śambhu, para Brāhmaṇa adalah yang paling dikasihi; dengan mengambil rupa mereka, Kami sendiri berkelana secara nyata di atas bumi.

Verse 75

ब्राह्मणाश्चैव गावश्च कुलमेकं द्विधाकृतम् । एकत्र मंत्रास्तिष्ठंति हविरेकत्र तिष्ठति

Para Brahmana dan lembu ialah satu keluarga suci yang sama, tampak dalam dua rupa: pada yang satu bersemayam mantra-mantra, pada yang lain berdiam havis, persembahan korban yajña.

Verse 76

ब्राह्मणा जंगमं तीर्थं निर्मितं सार्वभौमिकम् । येषां वाक्योदकेनैव शुद्ध्यंति मलिना जनाः

Para Brahmana ialah tīrtha yang bergerak, ditegakkan untuk seluruh alam; dengan air daripada kata-kata mereka sahaja, insan yang tercemar menjadi suci.

Verse 77

गावः पवित्रमतुलं गावो मंगलमुत्तमम् । यासां खुरोत्थितो रेणुर्गंगावारिसमो भवेत्

Lembu ialah penyuci yang tiada bandingan; lembu ialah keberkatan tertinggi. Debu yang terangkat dari kukunya menjadi setara dengan air suci Gaṅgā.

Verse 78

शृंगाग्रे सर्वतीर्थानि खुराग्रे सर्व पर्वताः । शृंगयोरंतरे यस्याः साक्षाद्गौरीमहेश्वरी

Pada hujung tanduk lembu ada semua tīrtha; pada hujung kukunya ada semua gunung. Di antara kedua tanduknya bersemayam Gaurī Maheśvarī sendiri, nyata.

Verse 79

दीयमानां च गां दृष्ट्वा नृत्यंति प्रपितामहाः । प्रीयंते ऋषयः सर्वे तुष्यामो दैवतैः सह

Melihat lembu sedang dihadiahkan sebagai dāna, para leluhur menari kegembiraan; semua ṛṣi berkenan, dan para dewa juga turut puas bersama mereka.

Verse 80

रोरूयंते च पापानि दारिद्र्यं व्याधिभिः सह । धात्र्यः सर्वस्य लोकस्य गावो मातेव सर्वथा

Dosa-dosa merintih lalu lari, dan kemiskinan bersama penyakit pun beredar pergi. Kerana lembu ialah penyangga seluruh dunia—seperti ibu dalam segala hal.

Verse 81

गवां स्तुत्वा नमस्कृत्य कृत्वा चैव प्र दक्षिणाम् । प्रदक्षिणीकृतातेन सप्तद्वीपा वसुंधरा

Dengan memuji lembu, menunduk memberi sembah, dan melakukan pradakṣiṇā (mengelilingi dengan hormat), maka dengan itu seolah-olah telah mengelilingi seluruh bumi yang memiliki tujuh benua.

Verse 82

या लक्ष्मीः सवर्भूतानां या देवेषु व्यवस्थिता । धेनुरूपेण सा देवी मम पापं व्यपोहतु

Semoga Dewi Lakṣmī—yang bersemayam dalam semua makhluk dan ditegakkan di kalangan para dewa—dalam rupa dhenu (lembu), menghapuskan dosaku.

Verse 83

विष्णोर्वक्षसि या लक्ष्मीः स्वाहा चैव विभावसोः । स्वधा या पितृमुख्यानां सा धेनुर्वरदा सदा

Dia yang menjadi Lakṣmī di dada Viṣṇu, yang menjadi Svāhā bagi Dewa Api, dan yang menjadi Svadhā bagi para leluhur utama—Dialah Dhenu (lembu suci), sentiasa penganugeraha kurnia.

Verse 84

गोमयं यमुना साक्षाद्गोमूत्रं नर्मदा शुभा । गंगा क्षीरं तु यासां वै किं पवित्रमतः परम्

Tahi lembu sesungguhnya Yamunā; air kencing lembu ialah Narmadā yang suci; dan susu lembu-lembu itu ialah Gaṅgā sendiri—penyuci apakah yang lebih tinggi daripada ini?

Verse 85

गवामंगेषु तिष्ठंति भुवनानि चतुर्दश । यस्मात्तस्माच्छिवं मे स्यादिहलोके परत्र च

Pada anggota-anggota lembu bersemayam empat belas loka. Maka, demi kebenaran itu, semoga kemuliaan Śiva menjadi milikku—di dunia ini dan juga di alam kemudian.

Verse 86

इति मंत्रं समुच्चार्य धेनूर्वाधेनु मेव वा । यो दद्याद्द्विजवर्याय स सर्वेभ्यो विशिष्यते

Dengan melafazkan mantra ini, sesiapa yang mendermakan lembu perah—atau bahkan lembu yang tidak mengeluarkan susu—kepada brāhmaṇa yang utama, dia menjadi paling mulia mengatasi yang lain.

Verse 87

मया च विष्णुना सार्धं शिवेन च महर्षिभिः । विचार्य गोगुणान्नित्यं प्रार्थनेति विधीयते

Aku bersama Viṣṇu, bersama Śiva dan para mahārṣi, sentiasa menimbang kebajikan lembu; maka inilah yang ditetapkan sebagai suatu doa.

Verse 88

गावो मे पुरतः संतु गावो मे संतु पृष्ठतः । गावो मे हृदये संतु गवां मध्ये वसाम्यहम्

Semoga lembu-lembu berada di hadapanku; semoga lembu-lembu berada di belakangku. Semoga lembu-lembu bersemayam di hatiku; semoga aku tinggal di tengah-tengah lembu.

Verse 89

नीराजयति योंगानि गवां पुच्छेन भाग्यवान् । अलक्ष्मीः कलहो रोगास्तस्यांगाद्यांति दूरतः

Orang yang beruntung, yang melakukan nīrājana pelindung pada anggota tubuh dengan ekor lembu—kemalangan, pertengkaran dan penyakit akan menjauh dari tubuhnya.

Verse 90

गोभिर्विप्रश्च वेदैश्च सतीभिः सत्यवादिभिः । अलुब्धैर्दा नशीलैश्च सप्तभिर्धार्यते मही

Bumi ini ditegakkan oleh tujuh: lembu-lembu suci, para brāhmaṇa, Weda, wanita suci yang setia, para penutur kebenaran, yang tidak tamak, dan mereka yang tekun dalam dharma sedekah.

Verse 91

मम लोकात्परोलोको वैकुंठ इति गीयते । तस्योपरिष्टात्कौमार उमालोकस्ततः परम्

Di luar duniaku, dikatakan adanya Vaikuṇṭha. Di atasnya ialah alam Kaumāra; dan lebih tinggi lagi ialah dunia Umā.

Verse 92

शिवलोकस्तदुपरि गोलो कस्तत्समीपतः । गोमातरः सुशीलाद्यास्तत्र संति शिवप्रियाः

Di atasnya ialah alam Śiva, dan dekat dengannya ialah Goloka. Di sana tinggal para ibu-lembu—Suśīlā dan yang lain—yang sangat dikasihi oleh Śiva.

Verse 93

गवां शुश्रूरूषकाये च गोप्रदाये च मानवाः । एषामन्यतमे लोके ते स्युः सर्वसमृद्धयः

Manusia yang berkhidmat kepada lembu, dan yang menghadiahkan lembu sebagai dana—mereka akan tinggal di salah satu alam itu, dikurniai segala kemakmuran.

Verse 94

यत्र क्षीरवहा नद्यो यत्र पायस कर्दमाः । न जरा बाधते यत्र तत्र गच्छंति गोप्रदाः

Ke tempat sungai-sungai mengalirkan susu, tempat lumpurnya berupa pāyasa (bubur manis), dan tempat tua tidak menyakiti—ke sanalah para penderma lembu pergi.

Verse 95

श्रुतिस्मृतिपुराणज्ञा ब्राह्मणाः परिकीर्तिताः । तदुक्ताचारचरणा इतरे नामधारकाः

Mereka yang benar-benar mengetahui Śruti, Smṛti dan Purāṇa itulah yang dipuji sebagai Brāhmaṇa; dan yang menuruti ācāra yang diajarkan di dalamnya, merekalah Brāhmaṇa sejati—yang lain hanyalah Brāhmaṇa pada nama semata-mata.

Verse 97

श्रुतिस्मृती तु नेत्रे द्वे पुराणं हृदयं स्मृतम् । श्रुतिस्मृतिभ्यां हीनोंधः काणः स्यादेकया विना । पुराणहीनाद्धृच्छून्यात्काणांधावपि तौ वरौ । श्रुतिस्मृत्युदितोधर्मः पुराणे परिगीयते

Śruti dan Smṛti dikatakan sebagai dua mata, dan Purāṇa diingati sebagai hati. Tanpa kedua-dua Śruti dan Smṛti seseorang menjadi buta; tanpa salah satunya menjadi bermata satu. Namun tanpa Purāṇa hati menjadi kosong—bahkan yang bermata satu dan yang buta lebih baik daripada itu. Dharma yang diucapkan oleh Śruti dan Smṛti dinyanyikan serta diperjelas dalam Purāṇa.

Verse 98

तद्बाह्मणाय गोर्देया सर्वत्र सुखमिच्छता । न देया द्विजमात्राय दातारं सोप्यधो नयेत्

Oleh itu, sesiapa yang menginginkan kebahagiaan di mana-mana hendaklah melakukan go-dāna, iaitu sedekah lembu, kepada Brāhmaṇa yang sejati. Jangan diberikan hanya kepada orang yang sekadar bergelar ‘dvija’, kerana penerima demikian boleh menyeret si penderma ke arah kejatuhan.

Verse 99

यस्य धर्मेऽस्ति जिज्ञासा यस्य पापाद्भयं महत् । श्रोतव्यानि पुराणानि धमर्मूलानि तेन वै

Sesiapa yang ingin memahami Dharma, dan sesiapa yang sangat takut akan dosa—hendaklah dia pasti mendengar bacaan Purāṇa, kerana Purāṇa ialah akar-umbi Dharma.

Verse 100

चतुर्दशसु विद्यासु पुराणं दीप उत्तमः । अंधोपि न तदा लोकात्संसाराब्धौ क्वचित्पतेत्

Dalam empat belas cabang vidyā, Purāṇa ialah pelita yang paling utama. Dengan cahayanya, bahkan orang yang ‘buta’ di dunia ini tidak akan terjatuh ke mana-mana ke dalam lautan saṃsāra.

Verse 110

उत्फुल्लपद्मनयना निर्मिताः सुकृतार्थिनः । तावेव चरणौ धन्यौ काशीमभिप्रयायिनौ

Mereka yang bermata teratai dijadikan sebagai pencari pahala; sungguh berbahagialah kaki-kaki itu yang berangkat menuju Kāśī.

Verse 114

इह वंशं परिस्थाप्य भुक्त्वा सर्व सुखानि च । सत्यलोके चिरं स्थित्वा ततो यास्यंति शाश्वतम्

Di sini, setelah menegakkan keturunan dan menikmati segala kebahagiaan, mereka lama menetap di Satyaloka; kemudian mereka menuju keadaan yang kekal.