Adhyaya 49

Verse 1

श्रीसूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि रामनाथस्य शूलिनः । स्तोत्राध्यायं महापुण्यं शृणुत श्रद्धया द्विजाः

Śrī Sūta berkata: “Kini akan aku huraikan bab stotra yang maha-berpahala bagi Rāmanātha, Sang Pemegang Triśūla. Dengarlah dengan śraddhā, wahai kaum dvija.”

Verse 2

रामः प्रतिष्ठिते लिंगे तुष्टाव परमेश्वरम् । लक्ष्मणो जानकी सीता सुग्रीवाद्याः कपीश्वराः

Setelah liṅga ditegakkan, Rāma memuji Parameśvara. Lakṣmaṇa, Jānakī Sītā, serta Sugrīva dan para raja kera yang lain juga hadir.

Verse 3

ब्रह्मप्रभृतयो देवाः कुम्भजाद्या महर्षयः । अस्तुवन्भक्तिसंयुक्ताः प्रत्येकं राघवेश्वरम्

Brahmā dan para dewa yang lain, bersama para maharṣi bermula dengan Kumbhaja (Agastya), dengan bhakti yang menyatu, masing-masing secara bergilir memuji Rāghaveśvara.

Verse 4

तद्वक्ष्याम्यानुपूर्व्येण शृणुतादरपूर्वकम् । एतच्छ्रवणमात्रेण मुक्तः स्या न्मानवो द्विजाः

Aku akan menghuraikannya menurut tertib—dengarlah dengan penuh hormat. Wahai kaum dvija, dengan sekadar mendengarnya sahaja, manusia boleh mencapai mokṣa.

Verse 5

श्रीराम उवाच । नमो महात्मने तुभ्यं महामायाय शूलिने । स्वपदांबुजभक्तार्तिहारिणे सर्प हारिणे

Śrī Rāma bersabda: Sembah sujud kepada-Mu, wahai Mahātmā; kepada Penguasa Mahāmāyā, yang memegang triśūla. Sembah sujud kepada-Nya yang menghapus derita para bhakta di padma-kaki-Nya, dan yang mengenakan ular sebagai perhiasan.

Verse 6

नमो देवाधिदेवाय रामनाथाय साक्षिणे । नमो वेदांतवेद्याय योगिनां तत्त्वदायिने

Sembah sujud kepada Devādhideva, Rāmanātha, Sang Saksi batin. Sembah sujud kepada-Nya yang dikenali melalui Vedānta, yang mengurniakan tattva kepada para yogin.

Verse 7

सर्वदानंदपूर्णाय विश्वनाथाय शंभवे । नमो भक्तभयच्छेदहेतुपादाब्जरेणवे

Sembah sujud kepada Śambhu, Viśvanātha, yang sentiasa penuh ānanda. Sembah sujud kepada debu padma-kaki-Nya, yang menjadi sebab terputusnya rasa takut para bhakta.

Verse 8

नमस्तेऽखिलनाथाय नमः साक्षात्परात्मने । नमस्तेऽद्भुतवीर्याय महापातकनाशिने

Sembah sujud kepada-Mu, Tuhan sekalian; sembah sujud kepada-Mu, Ātman Tertinggi yang nyata. Sembah sujud kepada-Mu yang berdaya ajaib, pemusnah dosa-dosa besar.

Verse 9

कालकालाय कालाय कालातीताय ते नमः । नमोऽविद्यानिहंत्रे ते नमः पापहराय च

Sembah sujud kepada-Mu, Maut bagi maut, Kāla itu sendiri, dan Yang melampaui waktu. Sembah sujud kepada-Mu, pemusnah avidyā; sembah sujud juga kepada-Mu, penghapus dosa.

Verse 10

नमः संसारतप्तानां तापनाशैकहेतवे । नमो मद्ब्रह्महत्याविनाशिने च विषाशिने

Sembah sujud kepada-Mu, satu-satunya sebab yang memadamkan kepanasan mereka yang terbakar oleh saṃsāra. Sembah sujud kepada-Mu yang memusnahkan bahkan dosaku berupa brahmahatyā, dan yang meneguk racun.

Verse 11

नमस्ते पार्वतीनाथ कैलासनिलयाव्यय । गंगाधर विरूपाक्ष मां रक्ष सकलापदः

Sembah sujud kepada-Mu, Nātha Pārvatī, penghuni Kailāsa yang tidak binasa. Wahai Gaṅgādhara, wahai Virūpākṣa—peliharalah aku daripada segala bencana.

Verse 12

तुभ्यं पिनाकहस्ताय नमो मदनहारिणे । भूयोभूयो नमस्तुभ्यं सर्वावस्थासु सर्वदा

Sembah sujud kepada-Mu yang memegang busur Pināka di tangan; sembah sujud kepada-Mu, pemusnah Madana (Kāma). Berkali-kali aku menunduk kepada-Mu—sentiasa, dalam setiap keadaan.

Verse 13

लक्ष्मण उवाच । नमस्ते रामनाथाय त्रिपुरघ्नाय शंभवे । पार्वतीजीवितेशाय गणेशस्कन्दसूनवे

Lakṣmaṇa berkata: Sembah sujud kepada Rāmanātha, kepada Śaṃbhu pemusnah Tripura. Sembah sujud kepada Tuhan yang menjadi hayat Pārvatī, bapa Gaṇeśa dan Skanda.

Verse 14

नमस्ते सूर्यचद्राग्निलोचनाय कपर्दिने । नमः शिवाय सोमाय मार्कंडेय भयच्छिदे

Sembah sujud kepada-Mu yang bermata Surya, Candra dan Agni; kepada Tuhan yang berjata. Sembah sujud kepada Śiva, kepada Soma, pemutus ketakutan Mārkaṇḍeya.

Verse 15

नमः सर्वप्रपंचस्य सृष्टिस्थित्यंतहेतवे । नम उग्राय भीमाय महादेवाय साक्षिणे

Sembah sujud kepada sebab seluruh alam nyata—penciptaan, pemeliharaan dan peleburan. Sembah sujud kepada Mahādeva yang garang dan menggetarkan, Sang Saksi Kesedaran.

Verse 16

सर्वज्ञाय वरेण्याय वरदाय वराय ते । श्रीकण्ठाय नमस्तुभ्यं पंचपातकभेदिने

Sembah sujud kepada-Mu Yang Maha Mengetahui, paling layak dipuja, Pemberi kurnia, dan tempat berlindung tertinggi. Wahai Śrīkaṇṭha, pemusnah lima dosa besar, sembah sujud kepada-Mu.

Verse 17

नमस्तेऽस्तु परानंदसत्यविज्ञानरूपिणे । नमस्ते भवरोगघ्न स्नायूनां पतये नमः

Sembah sujud kepada-Mu yang hakikat-Nya ialah kebahagiaan tertinggi, kebenaran dan pengetahuan yang tersedar. Sembah sujud kepada-Mu, pemusnah penyakit kelahiran-berulang; sembah sujud kepada Tuhan, penguasa snāyu—ikatan-ikatan hayat.

Verse 18

पतये तस्कराणां ते वनानां पतये नमः । गणानां पतये तुभ्यं विश्वरूपायसाक्षिणे

Sembah sujud kepada-Mu sebagai Tuhan bahkan bagi para pencuri; sembah sujud kepada-Mu sebagai Tuhan rimba. Sembah sujud kepada-Mu, Penguasa para Gaṇa—wahai Saksi yang berwujud alam semesta.

Verse 19

कर्मणा प्रेरितः शम्भो जनिष्ये यत्रयत्र तु । तत्रतत्र पदद्वंद्वे भवतो भक्तिरस्तु मे

Wahai Śambhu, didorong oleh karmaku, di mana pun aku dilahirkan, di setiap tempat itu semoga bhakti diriku tetap pada sepasang kaki-Mu.

Verse 20

असन्मार्गे रतिर्मा भूद्भवतः कृपया मम । वैदिकाचारमार्गे च रतिः स्याद्भवते नमः

Dengan rahmat-Mu, jangan biarkan aku cenderung pada jalan yang salah. Semoga aku mencintai jalan tatacara Veda—sembah sujud kepada-Mu.

Verse 21

सीतोवाच । परमकारण शंकर धूर्जटे गिरिसुतास्तनकुंकुमशोभित । मम पतौ परिदेहि मतिं सदा न विषमां परपूरुषगोचराम्

Sītā berkata: Wahai Śaṅkara, sebab tertinggi; wahai Dhūrjaṭi, yang berseri dengan kumkuma dari dada puteri gunung—kurniakanlah agar fikiranku sentiasa tertambat pada suamiku; jangan biarkan ia menyimpang kepada lelaki lain.

Verse 22

गंगाधर विरूपाक्ष नीललोहित शंकर । रामनाथ नमस्तुभ्यं रक्ष मा करुणाकर

Wahai Gaṅgādhara, wahai Virūpākṣa, wahai Nīlalohita, wahai Śaṅkara—wahai Rāmanātha, sembah sujud kepada-Mu. Peliharalah aku, wahai lautan belas kasih.

Verse 23

नमस्ते देवदेवेश नमस्ते करुणालय । नमस्ते भवभीतानां भवभीतिविमर्दन

Sembah sujud kepada-Mu, wahai Tuhan segala dewa; sembah sujud kepada-Mu, wahai tempat bersemayamnya rahmat. Sembah sujud kepada-Mu, penghancur ketakutan akan saṃsāra bagi mereka yang gentar terhadap putaran kelahiran dan kematian.

Verse 24

नाथ त्वदीयचरणांबुजचिंतनेन निर्द्धूय भास्करसुताद्भयमाशु शम्भो । नित्यत्वमाशु गतवान्स मृकंडुपुत्रः किं वा न सिध्यति तवाश्रयणात्परेश

Wahai Nātha, dengan merenung teratai kaki-Mu, wahai Śambhu, ketakutan terhadap putera Surya—Yama—segera tersingkir. Putera Mṛkaṇḍu, Mārkaṇḍeya, cepat mencapai keabadian; wahai Parameśa, apakah yang tidak dapat dicapai dengan berlindung pada-Mu?

Verse 25

परेशपरमानंद शरणागतपालक । पातिव्रत्यं मम सदा देहि तुभ्यं नमोनमः

Wahai Pareśa, kebahagiaan tertinggi, pelindung para śaraṇāgata; kurniakanlah kepadaku pātivratya—kesetiaan suci yang teguh—untuk selama-lamanya. Berkali-kali aku menunduk sembah kepada-Mu.

Verse 26

हनूमानुवाच । देवदेव जगन्नाथ रामनाथ कृपानिधे । त्वत्पादांभोरुहगता निश्चला भक्तिरस्तु मे

Hanūmān berkata: Wahai Tuhan segala dewa, Jagannātha, Rāmanātha, khazanah belas ihsan—semoga bhakti-ku teguh tidak bergoyang, sentiasa bernaung pada teratai kaki-Mu.

Verse 27

यं विना न जगत्सत्ता तद्भानमपि नो भवेत् । नमः सद्भानरूपाय रामनाथाय शंभवे

Tanpa-Nya, kewujudan alam tidak akan ada, bahkan sinarnya pun tidak akan terbit. Sembah sujud kepada Śambhu, Rāmanātha, yang berwujud Satya—wujud sejati dan cahaya sejati.

Verse 28

अंगद उवाच । यस्य भासा जगद्भानं यत्प्रकाशं विना जगत् । न भासते नमस्तस्मै रामनाथाय शंभवे

Aṅgada berkata: Dengan sinar-Nya alam semesta berseri, dan tanpa cahaya-Nya dunia tidak bersinar; sembah sujud kepada Śambhu, Rāmanātha.

Verse 29

जांबुवानुवाच । सर्वानंदो यदानंदो भासते परमार्थतः । नमो रामेश्वरायास्मै परमानंदरूपिणे

Jāmbavān berkata: Kebahagiaan yang menjadi kebahagiaan semua, yang bersinar sebagai kebenaran tertinggi; sembah sujud kepada Rāmeśvara, yang hakikat-Nya ialah kebahagiaan tertinggi.

Verse 30

नील उवाच । यद्देशकालदिग्भेदैरभिन्नं सर्वदा द्वयम् । तस्मै रामेश्वरायास्मै नमोऽभिन्नस्व रूपिणे

Nīla berkata: Dia yang sentiasa tidak berbeza, tidak terpisah oleh perbezaan tempat, masa atau arah; sembah sujud kepada Rāmeśvara, yang hakikat-Nya ialah kesatuan yang tidak terbagi.

Verse 31

नल उवाच । ब्रह्मविष्णुमहेशाना यदविद्याविजृंभिताः । नमोऽविद्याविहीनाय तस्मै रामेश्वराय ते

Nala berkata: Daripada-Nya, kerana pengembangan avidyā, bahkan Brahmā, Viṣṇu dan Maheśa pun tampak; sembah sujud kepada Rāmeśvara, kepada-Mu yang bebas daripada avidyā.

Verse 32

कुमुद उवाच । यस्त्वरूपापरिज्ञानात्प्रधानं कारणत्वतः । कल्पितं कारणायास्मै रामनाथाय शंभवे

Kumuda berkata: Apabila hakikat-Mu yang tanpa rupa tidak difahami, maka ‘Pradhāna’ dibayangkan sebagai punca. Sembah sujud kepada Punca yang sebenar—Śambhu, Rāmanātha.

Verse 33

पनस उवाच । जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यादियदविद्याविजृंभितम् । जाग्रदादिविहीनाय नमोऽस्मै ज्ञानरूपिणे

Panasa berkata: Keadaan jaga, mimpi dan tidur lena hanyalah pengembangan avidyā (kejahilan). Sembah sujudku kepada Dia yang bebas daripada segala keadaan itu—yang hakikat-Nya ialah Jñāna yang suci, Kesedaran murni.

Verse 34

गज उवाच । यत्स्वरूपापरिज्ञानात्कार्याणां परमा णवः । कल्पिताः कारणत्वेन तार्किकापसदैर्वृथा

Gaja berkata: Kerana hakikat diri-Mu tidak difahami, ‘atom-atom’ bagi segala akibat dibayangkan secara sia-sia—oleh para pendebat yang hina—seolah-olah itulah sebab yang tertinggi.

Verse 35

तमहं परमानंदं रामनाथं महेश्वरम् । आत्मरूपतया नित्यमुपासे सर्वसाक्षिणम्

Aku sentiasa beribadah kepada Mahādeva—Rāmanātha—yang merupakan Paramānanda itu sendiri, Saksi segala-galanya, yang kekal bersemayam sebagai Ātman.

Verse 36

गवाक्ष उवाच । अज्ञानपाशबद्धानां पशूनां पाशमोचकम् । रामेश्वरं शिवं शांतमुपैमि शरणं सदा

Gavākṣa berkata: Bagi makhluk yang terikat oleh jerat kejahilan, Dialah pembebas ikatan. Aku sentiasa berlindung pada Rāmeśvara—Śiva, Yang Maha Damai.

Verse 37

गवय उवाच । साध्वस्तजगदाधारं चंद्रचूडमुमापतिम् । रामनाथं शिवं वन्दे संसारामयभेषजम्

Gavaya berkata: Aku menunduk memuji Śiva, Rāmanātha—penyokong alam semesta, Tuhan bermahkota bulan, suami Umā—ubat bagi penyakit saṁsāra (kewujudan duniawi).

Verse 38

शरभ उवाच । अंतःकरणमात्मेति यदज्ञानाद्विमोहितैः । भण्यते रमनाथं तमात्मानं प्रणमाम्यहम्

Śarabha berkata: Oleh kejahilan yang memperdaya, ada yang menyangka alat batin (manas) itulah Ātman. Aku bersujud kepada Ātman yang sejati itu—Rāmanātha.

Verse 39

गन्धमादन उवाच । रामनाथमुमानाथं गणनाथं च त्र्यंबकम् । सर्वपातकशुद्ध्यर्थमुपासे जगदीश्वरम्

Gandhamādana berkata: Demi penyucian daripada segala dosa, aku bersembah bhakti kepada Jagadīśvara—Rāmanātha, Tuhan Umā, Tuhan para Gaṇa, Triyambaka yang bermata tiga.

Verse 40

सुग्रीव उवाच । संसारांभोधि मध्ये मां जन्ममृत्युजले भये । पुत्रदारधनक्षेत्रवीचिमालासमाकुले

Sugrīva berkata: Di tengah samudera saṁsāra, aku takut dalam air kelahiran dan kematian, diombang-ambingkan oleh gelora anak, isteri, harta dan tanah ladang.

Verse 41

मज्जद्ब्रह्मांडखंडे च पतितं नाप्तपारकम् । क्रोशंतमवशं दीनं विषयव्या लकातरम्

Tenggelam dalam serpihan alam semesta yang luas ini, aku terjatuh tanpa menemukan jalan menyeberang. Tidak berdaya dan hina, aku merintih, digentarkan oleh ular-ular objek indera.

Verse 42

व्याधिनक्रसमुद्विग्नं तापत्रयझषार्तिदम् । मां रक्ष गिरिजानाथ रामनाथ नमोऽस्तु ते

Gelisah oleh buaya-buaya penyakit dan disakiti oleh ikan-ikan tiga penderitaan, lindungilah aku, wahai Girijānātha, wahai Rāmanātha. Sembah sujud kepada-Mu.

Verse 43

विभीषण उवाच । संसारवनमध्ये मां विनष्टनिजमार्गके । व्याधिचौरे क्रोधसिंहे जन्मव्याघ्रे लयोरगे

Vibhīṣaṇa berkata: Dalam rimba saṃsāra aku telah kehilangan jalan diriku. Di sana penyakit laksana pencuri merompakku, amarah berdiri seperti singa, kelahiran seperti harimau, dan peleburan (laya) melilit seperti ular.

Verse 44

बाल्ययौवनवार्धक्यमहाभीमांधकूपके । क्रोधेर्ष्या लोभवह्नौ च विषयक्रूरपर्वते

Dalam perigi buta yang amat menggerunkan bernama kanak-kanak, muda dan tua; dalam api amarah, iri hati dan tamak; serta di gunung kejam berupa objek-objek indera—(aku terperangkap).

Verse 45

त्रासभूकंटकाढ्ये च सीदंतमधुनांधकम् । शोभनां पदवीं शंभो नय रामेश्वराधुना

Di bumi yang dipenuhi duri ketakutan ini, kini aku tenggelam dalam kegelapan. Wahai Śambhu, pimpinlah aku segera ke jalan yang mulia lagi berkat—bawalah aku sekarang ke Rāmeśvara.

Verse 46

सर्वे वानरा ऊचुः । निंद्यानिंद्येषु सर्वत्र जनित्वा योनिषु प्रभो । कुंभीपाकादिनरके पतित्वा च पुनस्तथा

Semua Vānara berkata: Wahai Tuhan, setelah lahir di mana-mana dalam rahim yang tidak terbilang—sama ada tercela atau tidak—dan setelah jatuh ke neraka seperti Kumbhīpāka, kami tetap mengembara demikian, berulang-ulang.

Verse 47

जनित्वा च पुनर्योनौ कर्मशेषेण कुत्सिते । संसारे पतितानस्मान्रामनाथ दयानिधे

Dan kerana sisa karma, kami lahir semula dalam rahim yang hina, lalu jatuh ke dalam saṃsāra. Wahai Rāma-nātha, lautan belas kasih—pandanglah kami dengan rahmat.

Verse 48

अनाथान्विवशान्दीनान्क्रोशतः पाहि शंकर । नमस्तेस्तु दयासिंधो रामनाथ महेश्वर

Wahai Śaṅkara, lindungilah kami yang tiada tempat bergantung, lemah dan papa, yang merintih memanggil. Sembah sujud kepada-Mu, wahai lautan belas kasihan, wahai Rāma-nātha, wahai Maheśvara.

Verse 49

ब्रह्मोवाच । नमस्ते लोकनाथाय रामनाथाय शंभवे । प्रसीद मम सर्वेश मदविद्यां विनाशय

Brahmā bersabda: Sembah sujud kepada-Mu, Tuhan sekalian alam—Rāma-nātha, Śambhu. Berkenanlah, wahai Penguasa segala-galanya, dan hapuskan avidyā (kejahilan) dalam diriku.

Verse 50

इंद्र उवाच । यस्य शक्तिरुमा देवी जगन्माता त्रयीमयी । तमहं शंकरं वंदे रामनाथमुमापतिम्

Indra bersabda: Dia yang śakti-Nya ialah Dewi Umā—Ibu alam semesta, jelmaan Tri-Veda—aku memuja Śaṅkara itu: Rāma-nātha, Umā-pati.

Verse 51

यम उवाच । पुत्रौ गणेश्वरस्कंदौ वृषो यस्य च वाहनम् । तं वै रामेश्वरं सेवे सर्वाज्ञाननिवृत्तये

Yama bersabda: Dia yang putera-putera-Nya ialah Gaṇeśvara dan Skanda, dan tunggangan-Nya ialah lembu jantan—aku berkhidmat kepada Rāmeśvara itu demi lenyapnya segala kejahilan.

Verse 52

वरुण उवाच । यस्य पूजाप्रभावेन जित मृत्युर्मृकंडुजः । मृत्युंजयमुपासेऽहं रामनाथं हृदा तु तम्

Varuṇa bersabda: Dengan kuasa pemujaan kepada-Nya, putera Mṛkaṇḍu menewaskan maut—aku memuja Sang Mṛtyuñjaya, Rāma-nātha itu dengan segenap hati.

Verse 53

कुबेर उवाच । ईश्वराय लसत्कर्णकुंडलाभरणाय ते । लाक्षारुणशरीराय नमो रामेश्वराय वै

Kubera berkata: Sembah sujud kepada Tuhan yang subang telinga-Nya berkilau gemilang; kepada-Nya yang tubuh-Nya bersinar merah laksana lak—kepada Rāmeśvara, aku menunduk menyembah.

Verse 54

आदित्य उवाच । नमस्तेऽस्तु महादेव रामनाथ त्रियंबक । दक्षाध्वरविनाशाय नमस्ते पाहि मां शिव

Āditya berkata: Salam hormat kepada-Mu, wahai Mahādeva, wahai Rāmanātha, wahai Triyambaka bermata tiga. Wahai pemusnah yajña Dakṣa, sembahku; lindungilah aku, wahai Śiva.

Verse 55

सोम उवाच । नमस्ते भस्मदिग्धाय शूलिने सर्पमालिने । रामनाथ दयांभोधे स्मशाननिलयाय ते

Soma berkata: Sembah kepada-Mu yang disapukan abu suci, pemegang triśūla, yang berkalungkan ular. Wahai Rāmanātha, lautan belas kasih—sembahku kepada-Mu yang bersemayam di tanah pembakaran mayat.

Verse 56

अग्निरुवाच । इन्द्राद्यखिलदिक्पालसंसेवितपदांबुज । रामनाथाय शुद्धाय नमो दिग्वाससे सदा

Agni berkata: Sembah kepada Dia yang teratai kaki-Nya dilayani Indra dan semua penjaga arah. Kepada Rāmanātha yang suci—sembah sentiasa kepada Tuhan Digvāsa, yang berselimut langit.

Verse 57

वायुरुवाच । हराय हरिरूपाय व्याघ्रचर्मांबराय च । रामनाथ नमस्तुभ्यं ममाभीष्टप्रदो भव

Vāyu berkata: Sembah kepada Hara, yang juga berwujud Hari, dan yang mengenakan pakaian kulit harimau. Wahai Rāmanātha, aku bersujud kepada-Mu—jadilah pemberi segala hajat yang kuidamkan.

Verse 58

बृहस्पतिरुवाच । अहंतासाक्षिणे नित्यं प्रत्यगद्वयवस्तुने । रामनाथ ममाज्ञानमाशु नाशय ते नमः

Bṛhaspati berkata: Sembah sujud kepada-Mu, Saksi abadi bagi ke-aku-an, Hakikat batin yang tidak berdua. Wahai Rāmanātha, segeralah hapuskan kejahilanku—hamba bersujud kepada-Mu.

Verse 59

शुक्र उवाच । वंचकानामलभ्याय महामंत्रार्थरूपिणे । नमो द्वैतविहीनाय रामनाथाय शंभवे

Śukra berkata: Hamba bersujud kepada-Mu yang tidak dapat dicapai oleh para penipu, yang menjadi jelmaan makna Mahāmantra. Sembah sujud kepada-Mu yang bebas daripada dualitas—Rāmanātha, Śambhu.

Verse 60

अश्विनावूचतुः । आत्मरूपतया नित्यं योगिनां भासते हृदि । अनन्य भानवेद्याय नमस्ते राघवेश्वर

Dua Aśvin berkata: Senantiasa sebagai Hakikat Diri, Engkau bersinar dalam hati para yogin. Wahai Tuhan yang hanya dikenali oleh cahaya batin yang teguh, O Rāghaveśvara—hamba bersujud kepada-Mu.

Verse 61

अगस्त्य उवाच । आदिदेव महादेव विश्वेश्वर शिवाव्यय । रामनाथांबिकानाथ प्रसीद वृष भध्वज

Agastya berkata: Wahai Ādideva, Mahādeva, Viśveśvara, Śiva yang tidak binasa. Wahai Rāmanātha, Tuan bagi Ambikā, berkenanlah—wahai Dia yang berpanji lembu jantan.

Verse 62

अपराधसहस्रं मे क्षमस्व विधुशेखर । ममाहमिति पुत्रादावहंतां मम मोचय

Wahai Vidhusekhara, yang bermahkota bulan, ampunilah ribuan kesalahanku. Daripada rasa “milikku” dan “aku”—bermula dengan keterikatan pada anak dan selainnya—bebaskanlah aku daripada keakuan.

Verse 63

सुतीक्ष्ण उवाच । क्षेत्राणि रत्नानि धनानि दारा मित्राणि वस्त्राणि गवाश्वपुत्राः । नैवोपकाराय हि रामनाथ मह्यं प्रयच्छ त्वमतो विरक्तिम्

Sutīkṣṇa berkata: tanah ladang, permata, harta, isteri, sahabat, pakaian, lembu, kuda dan anak lelaki—wahai Rāmanātha, tiada satu pun benar-benar menolongku. Maka kurniakanlah kepadaku vairāgya, yakni ketidaklekatan terhadap semuanya itu.

Verse 64

विश्वामित्र उवाच । श्रुतानि शास्त्राण्यपि निष्फलानि त्रय्यप्यधीता विफलैव नूनम् । त्वयीश्वरे चेन्न भवेद्धि भक्तिः श्रीरामनाथे शिव मानुषस्य

Viśvāmitra berkata: bahkan śāstra yang telah didengar menjadi tidak berbuah; bahkan mempelajari Tiga Veda pun pasti sia-sia, wahai Śiva, jika dalam diri manusia tidak lahir bhakti kepada-Mu, Śrī Rāmanātha.

Verse 65

गालव उवाच । दानानि यज्ञा नियमास्तपांसि गंगादितीर्थेषु निमज्जनानि । रामेश्वरं त्वां न नमंति ये तु व्यर्थानि तेषामिति निश्चयोऽत्र

Gālava berkata: sedekah, yajña, niyama, tapa, dan juga berendam di Gaṅgā serta tīrtha yang lain—jika orang tidak tunduk menyembah-Mu, wahai Rāmeśvara, maka semuanya itu sia-sia; inilah keputusan di sini.

Verse 66

वसिष्ठ उवाच । कृत्वापि पापान्यखिलानि लोकस्त्वामेत्य रामेश्वर भक्तियुक्तः । नमेत चेत्तानि लयं व्रजेयुर्यथांधकारो रवितेजसाऽद्धा

Vasiṣṭha berkata: sekalipun seseorang telah melakukan segala dosa, jika dia datang kepada-Mu, wahai Rāmeśvara, dengan bhakti dan bersujud, maka dosa-dosa itu lenyap—seperti gelap pasti musnah oleh sinar matahari.

Verse 67

अत्रिरुवाच । दृष्ट्वा तु रामेश्वरमेकदापि स्पृष्ट्वा नमस्कृत्य भवंतमीशम् । पुनर्न गर्भं स नरः प्रयायात्किं त्वद्वयं ते लभतं स्वरूपम्

Atri berkata: sesiapa yang walau sekali melihat Rāmeśvara, menyentuh kehadiran suci itu, dan bersujud kepada-Mu, wahai Īśa—dia tidak akan masuk ke rahim lagi. Apa yang menghairankan? Dia memperoleh hakikat-Mu yang advaita, tidak-dual.

Verse 68

अंगिरा उवाच । यो रामनाथं मनुजो भवंतमुपेत्य बंधून्प्रणमन्स्मरेत । संतारयेत्तानपि सर्वपापात्किम द्भुतं तस्य कृतार्थतायाम्

Aṅgiras bersabda: “Wahai Rāmanātha, sesiapa yang datang mendekat kepada-Mu dan ketika bersujud mengingati kaum kerabatnya, dia mampu menyeberangkan mereka juga daripada segala dosa. Apa yang menghairankan pada kejayaan yang sempurna itu?”

Verse 69

गौतम उवाच । श्रीरामनाथेश्वर गूढमेत्तद्रहस्यभूतं परमं विशोकम् । त्वत्पादमूलं भजतां नृणां ये सेवां प्रकुर्वंति हि तेऽपि धन्याः

Gautama bersabda: “Wahai Śrī Rāmanātheśvara, ini ajaran yang tersembunyi, rahsia—paling utama dan bebas dukacita. Mereka yang berbhakti di pangkal kaki-Mu, dan mereka yang berkhidmat kepada para pemuja itu, mereka juga diberkati.”

Verse 70

शतानंद उवाच । वेदांतविज्ञानरहस्यविद्भिर्विज्ञेयमेतद्धि मुमुक्षुभिस्तु । शास्त्राणि सर्वाणि विहाय देव त्वत्सेवनं यद्रघुवीरनाथ

Śatānanda bersabda: “Hal ini difahami oleh mereka yang mengetahui rahsia kebijaksanaan Vedānta—terutama para pencari mokṣa. Wahai Deva, tinggalkan segala perdebatan kitab semata-mata; wahai Nātha bagi wira Raghu (Rāma), berteguhlah dalam khidmat kepada-Mu.”

Verse 71

भृगुरुवाच । रामनाथ तव पादपंकजं द्वंद्वचिंतनविधूतकल्मषः । निर्भयं व्रजति सत्सुखा द्वयं सुप्रभं त्वथ अमोघचिद्धनम्

Bhṛgu bersabda: “Wahai Rāmanātha, sesiapa yang kekotorannya tersingkir oleh renungan atas pasangan pertentangan, lalu berlindung pada padma-kaki-Mu, dia melangkah tanpa gentar menuju kekayaan kesedaran-Mu yang gemilang dan tidak pernah gagal—kebahagiaan suci sejati melampaui dualitas.”

Verse 72

कुत्स उवाच । रामनाथ तव पादसेवनं भोगमोक्षवरदं नृणां सदा । रौरवादिनरकप्रणाशनं कः पुमान्न भजते रसग्रहः

Kutsa bersabda: “Wahai Rāmanātha, khidmat pada kaki-Mu sentiasa mengurniakan kepada manusia bhoga dan mokṣa, serta memusnahkan neraka seperti Raurava. Siapakah yang telah mengecap manisnya, namun tidak berbhakti?”

Verse 73

काश्यप उवाच । रामनाथ तव पादसेविनां किं व्रतैरुत तपोभिरध्वरैः । वेदशास्त्र जपचिन्तया च किं स्वर्गसिन्धुपयसापि किं फलम्

Kāśyapa berkata: “Wahai Rāmanātha, bagi mereka yang berkhidmat di kaki-Mu, apakah perlunya vrata, tapa atau upacara yajña? Apakah perlunya menelaah Veda dan śāstra, melakukan japa serta meditasi? Bahkan air sungai di alam syurga pun, apakah lagi ‘buah’ yang dapat dikurniakannya?”

Verse 74

श्रीरामनाथ त्वमागत्य शीघ्रं ममोत्क्रांतिकाले भवान्या च साकम् । मां प्रापय स्वात्मपादारविन्दं विशोकं विमोहं सुखं चित्स्वरूपम्

“Wahai Śrī Rāmanātha, datanglah segera pada saat aku berpisah dari jasad; datanglah bersama Bhavānī. Bawalah aku ke teratai kaki-Mu sendiri—ke keadaan tanpa duka dan tanpa keliru, ke kebahagiaan, hakikat kesedaran murni.”

Verse 75

गन्धर्वा ऊचुः । रामनाथ त्वमस्माकं भजतां भवसागरे । अपारे दुःखकल्लोले न त्वत्तोन्या गतिर्हि नः

Para Gandharva berkata: “Wahai Rāmanātha, bagi kami yang berbhakti kepada-Mu di tengah samudera saṁsāra—tanpa tepi dan bergelora dengan ombak dukacita—tiada tempat berlindung selain Engkau.”

Verse 76

किन्नरा ऊचुः । रामनाथ भवारण्ये व्याधिव्याघ्रभयानके । त्वामंतरेण नास्माकं पदवीदर्शको भवेत्

Para Kinnara berkata: “Wahai Rāmanātha, dalam rimba bhava ini—mengerikan dengan harimau penyakit—tanpa Engkau, tiadalah sesiapa yang dapat menunjukkan jalan bagi kami.”

Verse 77

यक्षा ऊचुः । रामनाथेंद्रियारातिबाधा नो दुःसहा सदा । तान्विजेतुं सहायस्त्वमस्माकं भव धूर्जटे

Para Yakṣa berkata: “Wahai Rāmanātha, seksaan daripada musuh-musuh indera sentiasa tidak tertanggung bagi kami. Untuk menewaskan mereka, jadilah penolong kami, wahai Dhūrjaṭi.”

Verse 78

नागा ऊचुः । अचिन्त्यमहिमानं त्वा रामनाथ वयं कथम् । स्तोतुमल्पधियः शक्ता भविष्यामोंऽबिकापते

Para Nāga berkata: “Wahai Rāmanātha, kebesaran-Mu tidak terjangkau fikiran. Bagaimanakah kami yang berakal kecil mampu memuji-Mu, wahai Suami Ambikā?”

Verse 79

किंपुरुषा ऊचुः । नानायोनौ च जननं मरणं चाप्यनेकशः । विनाशय तथाऽज्ञानं रामनाथ नमोऽस्तु ते

Para Kiṃpuruṣa berkata: “Dalam pelbagai rahim ada kelahiran, dan berulang kali ada kematian. Hancurkanlah kejahilan itu, wahai Rāmanātha—sembah sujud kepada-Mu.”

Verse 80

विद्याधरा ऊचुः । अंबिकापतये तुभ्यमसंगाय महात्मने । नमस्ते रामनाथाय प्रसीद वृषभध्वज

Para Vidyādhara berkata: “Salam suci bagi-Mu, wahai Suami Ambikā, Mahātman yang tidak melekat. Wahai Rāmanātha, berkenanlah; wahai yang berpanji lembu!”

Verse 81

वसव ऊचुः । रामनाथगणेशाय गणवृंदार्चितांघ्रये । गंगाधराय गुह्याय नमस्ते पाहि नः सदा

Para Vasu berkata: “Salam bagi-Mu—Rāmanātha, Penguasa para Gaṇa, yang kaki-Nya dipuja oleh rombongan Gaṇa; pemangku Gaṅgā, Yang rahsia. Lindungilah kami sentiasa.”

Verse 82

विश्वेदेवा ऊचुः । ज्ञप्तिमात्रैकनिष्ठानां मुक्तिदाय सुयोगिनाम् । रामनाथाय सांबाय नमोऽस्मान्रक्ष शंकर

Para Viśvedeva berkata: “Salam suci kepada Rāmanātha, kepada Sāṃba—pemberi mokṣa bagi para yogin sejati yang teguh satu-titik dalam kesedaran murni semata-mata. Wahai Śaṅkara, lindungilah kami.”

Verse 83

मरुत ऊचुः । परतत्त्वाय तत्त्वानां तत्त्वभूताय वस्तुतः । नमस्ते रामनाथाय स्वयंभानाय शंभवे

Para Marut berkata: Sembah sujud kepada-Mu, wahai Rāmanātha—Śambhu yang terserlah dengan diri-Nya sendiri; Engkaulah Hakikat Tertinggi melampaui segala tattva, dan sesungguhnya inti segala tattva.

Verse 84

साध्या ऊचुः । स्वातिरिक्तविहीनाय जगत्सत्ताप्रदायिने । रामेश्वराय देवाय नमोऽविद्या विभेदिने

Para Sādhya berkata: Sembah sujud kepada Dewa Rāmeśvara; tiada apa pun selain Diri-Nya sendiri. Dialah yang mengurniakan kewujudan kepada jagat dan memutuskan avidyā (kejahilan).

Verse 85

सर्वे देवा ऊचुः । सच्चिदानंदसंपूर्णं द्वैतवस्तुविवर्जितम् । ब्रह्मात्मानं स्वयंभानमादिमध्यांतवर्जितम्

Segala dewa berkata: Engkau sempurna sebagai Sat-Cit-Ānanda, bebas daripada ‘kebendaan’ dualitas; Engkaulah Ātman bagi Brahman, terserlah dengan diri-Mu sendiri, tanpa awal, pertengahan dan akhir.

Verse 86

अविक्रियमसंगं च परिशुद्धं सनातनम् । आकाशादिप्रपंचानां साक्षिभूतं परामृतम्

Engkau tidak berubah, tidak terikat, maha suci dan kekal; Engkaulah Saksi bagi hamparan manifestasi bermula dari ākāśa, dan Engkaulah amṛta tertinggi—nektar keabadian.

Verse 87

प्रमातीतं प्रमाणानामपि बोधप्रदायिनम् । आविर्भावतिरोभाव संकोचरहितं सदा

Engkau melampaui bahkan pramāṇa (alat pengetahuan), namun tetap mengurniakan kesedaran rohani; sentiasa tanpa penyempitan oleh muncul dan lenyapnya penampakan.

Verse 88

स्वस्मिन्नध्यस्तरूपस्य प्रपंचस्यास्य साक्षिणम् । निर्लेपं परमानंदं निरस्तसकलक्रियम्

Engkau ialah saksi bagi penampakan dunia yang ditumpangkan pada diri-Mu sendiri—tanpa noda, berbahagia tertinggi, dan segala dorongan perbuatan telah dipadamkan.

Verse 89

भूमानंदं महात्मानं चिद्रूपं भोगवर्जितम् । रामनाथं वयं सर्वे स्वपातकविशुद्धये

Kami semua memohon Rāmanātha demi penyucian dosa kami—kebahagiaan yang maha luas, Mahātman, berwujud kesedaran murni, melampaui segala kenikmatan indria.

Verse 91

रामनाथाय रुद्राय नमः संसारहारिणे । ब्रह्मविष्ण्वादिरूपेण विभिन्नाय स्वमायया

Salam sembah kepada Rāmanātha, kepada Rudra penghapus saṃsāra; yang dengan māyā-Nya sendiri tampak berbeza-beza sebagai Brahmā, Viṣṇu dan lain-lain.

Verse 92

विभीषणसचिवा ऊचुः । वरदाय वरेण्याय त्रिनेत्राय त्रिशूलिने । योगिध्येयाय नित्याय रामनाथाय ते नमः

Para menteri Vibhīṣaṇa berkata: Salam sembah kepada-Mu, wahai Rāmanātha—penganugeraha kurnia, paling layak disembah, bermata tiga, pemegang triśūla, kekal, dan sentiasa menjadi tumpuan meditasi para yogin.

Verse 93

सूत उवाच । इति रामादिभिः सर्वैः स्तुतो रामेश्वरः शिवः । प्राह सर्वान्समाहूय रामादीन्द्विजसत्तमाः

Sūta berkata: Demikianlah Śiva, Rāmeśvara, dipuji oleh semua, bermula dengan Rāma. Kemudian, setelah menghimpunkan semuanya, baginda bertitah kepada Rāma dan yang lain, wahai yang terbaik dalam kalangan dvija.

Verse 94

रामराम महाभाग जानकीरमण प्रभो । सौमित्रे जानकि शुभे हे सुग्रीव मुखास्तथा

Rāma, Rāma—wahai Tuhan yang amat mulia lagi berbahagia, kekasih Jānakī! Wahai Saumitrī (Lakṣmaṇa)! Wahai Jānakī yang membawa keberkatan! Dan engkau, Sugrīva, yang terunggul dalam bicara—dengarlah!

Verse 95

अन्ये ब्रह्ममुखा यूयं शृणुध्वं सुसमास्थिताः । स्तोत्राध्यायमिमं पुण्यं युष्माभिः कृतमादरात्

Dan kamu sekalian yang lain—para dewa yang utama, dipimpin oleh Brahmā—dengarlah dengan tumpuan hati yang teguh. Bab pujian yang suci lagi berpahala ini telah kamu susun dengan penuh bhakti dan hormat.

Verse 96

ये पठंति च शृण्वंति श्रावयंति च मानवाः । मदर्चनफलं तेषां भविष्यति न संशयः

Sesiapa yang membacanya, yang mendengarnya, dan yang membuat orang lain mendengarnya—tanpa syak mereka memperoleh buah pahala pemujaan (arcanā) kepada-Ku.

Verse 97

रामचंद्रधनुष्कोटिस्नानपुण्यं च वै भवेत् । वर्षमेकं रामसेतौ वासपुण्यं भविष्यति

Sesungguhnya diperoleh pahala seperti mandi suci di ‘hujung busur Rāmacandra’. Dan dengan menetap di Rāmasetu selama setahun pun, pahala kediaman itu pasti terhimpun.

Verse 98

गन्धमादनमध्यस्थसर्वर्तीर्थाभिमज्जनात् । यत्पुण्यं तद्भवेत्तेन नात्र संशयकारणम्

Apa jua pahala yang terhasil daripada berendam di semua tīrtha suci yang terletak di tengah Gandhamādana—pahala itu juga diperoleh di sini; tiada sebab untuk ragu.

Verse 99

उक्त्वैवं रामनाथोऽपि स्वात्मलिंगे तिरोदधे । स्तोत्राध्यायमिमं पुण्यं नित्यं संकीर्तयन्नरः

Setelah bersabda demikian, Rāmanātha pun lenyap ke dalam liṅga-Nya sendiri. Sesiapa yang setiap hari melagukan bab stotra yang suci lagi berpahala ini…

Verse 100

जरामरणनिर्मुक्तो जन्मदुःखविवर्जितः । रामनाथस्य सायुज्यमुक्तिं प्राप्नोत्यसंशयः

Dia terbebas daripada tua dan mati, terlepas daripada duka kelahiran berulang, dan tanpa syak lagi memperoleh mokṣa sāyujya—penyatuan dengan Rāmanātha.