The Description of the Skanda Purāṇa’s Anukramaṇī (Index/Summary)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं स्कन्दसंज्ञकम् । यस्मिन्प्रतिपदं साक्षान्महादेवो व्यवस्थितः ॥ १ ॥

Brahmā bersabda: “Dengarlah, wahai anak yang dikasihi; aku akan menuturkan Purāṇa yang dikenali sebagai Skanda Purāṇa—di dalamnya, pada setiap langkah, Mahādeva (Śiva) sendiri ditegakkan secara langsung sebagai hadirat yang memerintah.”

Verse 2

पुराणे शतकोटो तु यच्छैवं वर्णितं मया । लक्षं तस्यार्थं जातस्य सारो व्यासेन कीर्तितः ॥ २ ॥

Apa yang telah aku huraikan sebagai sebuah Purāṇa berjumlah seratus koṭi (rangkap)—maknanya yang disaring menjadi seratus ribu (rangkap) telah diumumkan oleh Vyāsa sebagai intipati.

Verse 3

स्कन्दाह्वयस्तत्र खण्डाः सप्तैव परिकल्पिताः । एकाशीतिसहस्रं तु स्कान्दं सर्वोघकृतंनम् ॥ ३ ॥

Di sana, Purāṇa yang dikenali sebagai Skanda telah disusun menjadi tujuh khaṇḍa (bahagian). Skānda, yang mengandungi lapan puluh satu ribu rangkap, dihormati sebagai karya yang melenyapkan segala himpunan rintangan (dosa dan penderitaan).

Verse 4

यः श्रृणोति पठेद्वापि स तु साक्षाच्छिवः स्थितः । यत्र माहेश्वरा धर्माः षण्मुखेन प्रकाशिताः ॥ ४ ॥

Sesiapa yang mendengarnya, atau bahkan membacanya, sesungguhnya bersemayam laksana Śiva sendiri—kerana di sini Maheśvara-dharma (ajaran suci Tuhan) telah dinyatakan oleh Ṣaṇmukha, Yang Bermuka Enam.

Verse 5

कल्पे तत्पुरुषे वृत्ताः सर्वसिद्धिविधायकाः । तस्य माहेश्वरश्चाथ खंडः पापप्रणाशनः ॥ ५ ॥

Dalam Kalpa yang bernama Tatpuruṣa, diceritakan kisah-kisah yang menganugerahkan segala pencapaian; dan di dalamnya juga ada bahagian Māheśvara (khaṇḍa) yang memusnahkan dosa.

Verse 6

किंचिन्न्यूनार्कसाहस्रो बहुपुण्यो बृहत्कथः । सुचरित्रशतैर्युक्तः स्कन्दमाहात्म्यसूचकः ॥ ६ ॥

Kisah agung Bṛhatkathā panjangnya sedikit kurang daripada seribu śloka, sangat besar pahalanya, dihiasi ratusan episod mulia, serta menunjukkan kemuliaan Skanda.

Verse 7

यत्र केदारमाहात्म्ये पुराणोपक्रमः पुरा । दक्षयज्ञकथा पश्चाच्छिवलिंगार्चने फलम् ॥ ७ ॥

Di sana, dalam Kedāra-māhātmya, Purāṇa bermula seperti pada zaman dahulu; kemudian datang kisah korban suci (yajña) Dakṣa; lalu pahala daripada pemujaan Śiva-liṅga.

Verse 8

समुद्रमथनाख्यानं देवेंद्रचरितं ततः । पार्वत्याः समुपाख्यानं विवाहस्तदनंतरम् ॥ ८ ॥

Kemudian datang kisah Pengadukan Samudra dan keperwiraan Indra; sesudah itu menyusul kisah sampingan tentang Pārvatī, dan seterusnya perkahwinannya.

Verse 9

कुमारोत्पत्तिकथनं ततस्तारकसंगरः । ततः पाशुपताख्यानं चंडाख्यानसमन्वितम् ॥ ९ ॥

Ia menceritakan kelahiran Kumāra (Skanda); kemudian peperangan dengan Tāraka; seterusnya kisah aliran Pāśupata (Śaiva), beserta episod Caṇḍa.

Verse 10

द्यूतप्रवर्तनाख्यानं नारदेन समागमः । ततः कुमारमाहात्म्ये पंचतीर्थकथानकम् ॥ १० ॥

Terdapat kisah tentang asal-usul serta penyebaran perjudian; kemudian pertemuan dengan Ṛṣi Nārada; dan sesudah itu, dalam pemuliaan Sanatkumāra, tersurat naratif tentang lima tīrtha yang suci.

Verse 11

धर्मवर्मनृपाख्यानं नदीसागरकीर्तनम् । इंद्रद्युम्नकथा पस्चान्नाडीजंघकथान्वितम् ॥ ११ ॥

Terkandung kisah Raja Dharmavarman, serta pujian yang menyebut sungai-sungai dan lautan; kemudian kisah Indradyumna—berserta episod Nāḍījaṅgha.

Verse 12

प्रादुर्भावस्ततो मह्याः कथा दमनकस्य च । महीसागरसंयोगः कुमारेशकथा ततः ॥ १२ ॥

Kemudian datang kisah penzahiran Bumi, serta cerita Damanaka; sesudah itu, peristiwa penyatuan Bumi dan Lautan; dan seterusnya naratif tentang Kumāreśa.

Verse 13

ततस्तारकयुद्धं च नानाख्यानसमन्वितम् । वधश्च तारकस्याथ पंचलिंगनिवेशनम् ॥ १३ ॥

Kemudian menyusul peperangan melawan Tāraka, disertai pelbagai kisah sampingan; lalu pembunuhan Tāraka dan penegakan (pemasangan) lima liṅga.

Verse 14

द्वीपाख्यानं ततः पुण्यमूर्द्धलोकव्यवस्थितिः । ब्रह्मांडस्थितिमानं च वर्करेशकथानकम् ॥ १४ ॥

Kemudian hadir kisah suci tentang benua-benua (dvīpa), susunan teratur alam-alam tinggi, ukuran serta struktur Brahmāṇḍa (alam semesta), dan naratif mengenai Varkareśa.

Verse 15

महाकालसमुद्भूतिः कथा चास्य महाद्भुता । वासुदेवस्य माहात्म्यं कोटितीर्थं ततः परम् ॥ १५ ॥

Kemudian dikisahkan asal-usul Mahākāla, serta riwayatnya yang amat menakjubkan; sesudah itu disebut kemuliaan Vāsudeva, dan seterusnya tirtha yang tertinggi, iaitu tempat suci bernama Koṭitīrtha.

Verse 16

नानातीर्थसमाख्यानं गुप्तक्षेत्रे प्रकीर्तितम् । पांडवानां कथा पुण्या महाविद्याप्रसाधनम् ॥ १६ ॥

Kisah tentang pelbagai tirtha (tempat ziarah suci) telah diumumkan dengan merujuk kepada wilayah keramat bernama Guptakṣetra. Riwayat suci para Pāṇḍava itu penuh pahala dan menjadi sarana untuk mencapai (serta mengamalkan dengan berjaya) mahāvidyā, ilmu suci yang agung.

Verse 17

तीर्थयात्रासमाप्तिश्च कौमारमिदमद्भुतम् । अरुणाचलमाहात्म्यं सनकब्रह्मसंकथा ॥ १७ ॥

Dan terdapat penutup kisah ziarah tirtha; ajaran Kumāra yang menakjubkan ini; kemuliaan Arunācala; serta dialog suci antara Sanaka dan Brahmā.

Verse 18

गौरीतपः समाख्यानं तत्तत्तीर्थनिरूपणम् । माहिषासुरमाख्यानं वधश्चास्य महाद्भुतः ॥ १८ ॥

Ia mengandungi kisah tapa (austeriti) Gaurī, huraian tentang tirtha-tirtha yang berkenaan, riwayat asura Mahiṣāsura, serta pembunuhannya yang sungguh menakjubkan.

Verse 19

द्रोणाचले शिवास्थानं नित्यदापरिकीर्तितम् । इत्येष कथितः स्कांदे खंडो माहेश्वरोऽद्भुतः ॥ १९ ॥

Di Droṇācala, tempat kediaman Śiva diumumkan sebagai termasyhur untuk selama-lamanya. Demikianlah, dalam Skanda Purāṇa, bahagian yang menakjubkan bernama Māheśvara-khaṇḍa telah dihuraikan.

Verse 20

द्वितीयो वैष्णवः खंडस्तस्याख्यानानि मे शुणु । प्रथमं भूमिवाराहसमाख्यानं प्रकीर्तितम् ॥ २० ॥

Bahagian kedua ialah Vaiṣṇava-khaṇḍa; dengarlah daripadaku kisah-kisahnya. Pertama sekali, dikisahkan dengan masyhur riwayat jelmaan Varāha, Sang Babi Hutan Ilahi, yang mengangkat Bumi.

Verse 21

यत्र वेंकटकुध्रस्य माहात्म्यं पापनाशनम् । कमलायाः कथा पुण्या श्रीनिवासस्थितिस्ततः ॥ २१ ॥

Di dalamnya terdapat kemuliaan Gunung Veṅkaṭa yang memusnahkan dosa; kisah suci Kamalā (Lakṣmī); dan sesudah itu, huraian tentang kediaman Śrīnivāsa.

Verse 22

कुला लाख्यानकं चात्र सुवर्णमुखरी कथा । नानाख्यानसमायुक्ता भारद्वाजकथाद्भुता ॥ २२ ॥

Di sini juga terdapat kisah yang disebut “Kula-lākhyānaka”, cerita “Suvarṇamukharī”, serta riwayat menakjubkan Bhāradvāja—diperkaya dengan pelbagai naratif.

Verse 23

मतंगांजनसंवादः कीर्तितः पापनाशनः । पुरुषोत्तममाहात्म्यं कीर्तितं चोत्कले ततः ॥ २३ ॥

Dialog antara Mataṅga dan Aṃjana telah diceritakan sebagai pemusnah dosa. Sesudah itu, kemuliaan Puruṣottama turut dihuraikan di Otkala (Odisha).

Verse 24

मार्कंडेयसमाख्यानमंबरीषस्य भूपतेः । इंद्रद्युम्नस्य चाख्यानं विद्यापतिकथा शुभा ॥ २४ ॥

(Di sini dihuraikan) naratif suci Mārkaṇḍeya; kisah Raja Ambarīṣa; riwayat Indradyumna; serta cerita yang membawa berkat tentang Vidyāpati.

Verse 25

जैमिनेः समुपाख्यानं नारदस्यापि वाडव । नीलकंठसमाख्यानं नरसिंहोपवर्णनम् ॥ २५ ॥

Wahai Vāḍava, bahagian ini memuat kisah sampingan Jaimini, juga riwayat Nārada; kisah Nīlakaṇṭha; serta huraian tentang Narasiṃha.

Verse 26

अश्वमेधकथा राज्ञो ब्रह्मलोकगतिस्तथा । रथयाव्राविधिः पश्चाज्जन्मस्थानविधिस्तथा ॥ २६ ॥

Turut dihuraikan kisah korban Aśvamedha sang raja dan pencapaiannya ke alam Brahma; kemudian tatacara upacara Rathayāvrā; serta peraturan mengenai tempat kelahiran suci (janma-sthāna).

Verse 27

दक्षिणामूर्त्युपाख्यानं गुंडिवाख्यानकं ततः । रथरक्षाविधानं च शयनोत्सवकीर्तनम् ॥ २७ ॥

Kemudian diceritakan kisah suci Dakṣiṇāmūrti, episod yang dikenali sebagai Guṇḍivā, tatacara perlindungan kereta suci, serta huraian tentang perayaan Śayana.

Verse 28

श्वेतोपाख्यानमत्रोक्तं पृथुत्सवनिरूपणम् । दोलोत्सवो भगवतो व्रतं सांवत्सराभिधम् ॥ २८ ॥

Di sini juga diceritakan kisah Śveta dan dihuraikan perayaan Pṛthu; demikian pula diajarkan Dolotsava (perayaan buaian/ayunan) bagi Tuhan, beserta vrata yang dikenali sebagai sāṃvatsara, iaitu amalan tahunan.

Verse 29

पूजा चाकामिका विष्णोरुद्दालकनियोगतः । योगसाधनमत्रोक्तं नानायोगनिरूपणम् ॥ २९ ॥

Di sini juga diajarkan pemujaan Viṣṇu tanpa keinginan, menurut ketetapan Uddālaka; dan dihuraikan sarana-sarana Yoga, beserta penjelasan tentang pelbagai jenis Yoga.

Verse 30

दशावतारकथनं स्रानादिपरिकीर्तनम् । ततो बदरिकायाश्च माहात्म्यं पापनाशनम् ॥ ३० ॥

Kemudian dihikayatkan kisah Daśāvatāra, sepuluh penjelmaan Śrī Viṣṇu, serta diumumkan pahala mandi suci dan upacara yang berkaitan; sesudah itu dihuraikan pula kemuliaan (māhātmya) Badarikā (Badrinātha) yang memusnahkan dosa.

Verse 31

अग्न्यादितीर्थमाहात्म्यं वैनतेयशिलाभवम् । कारणं भगवद्वासे तीर्थं कापालमोचनम् ॥ ३१ ॥

Ia menyebut kemuliaan tīrtha yang bermula dengan Agnyādi—terbit daripada batu yang terkait dengan Vainateya (Garuḍa); itulah sebab kehadiran Bhagavān bersemayam di sana, dan ia ialah tīrtha bernama “Kāpāla-mocana”, tempat yang melepaskan ikatan dosa ‘tengkorak’.

Verse 32

पंचधाराभिधं तीर्थं मेरुसंस्थापनं तथा । ततः कार्तिकमाहात्म्ये माहात्म्यं मदनालसम् ॥ ३२ ॥

Seterusnya dihuraikan tīrtha bernama Pañcadhārā, serta penegakan Gunung Meru. Kemudian, dalam Kārtika-māhātmya, kemuliaan yang disebut Madanālasa dinyatakan.

Verse 33

धूम्रकेशसमाख्यानं दिनकृत्यानि कार्तिके । पंचभीष्मव्रताख्यानं कीर्तितं भुक्तिमुक्तिदम् ॥ ३३ ॥

Kisah Dhūmrakeśa, amalan harian yang harus dilakukan pada bulan Kārtika, serta riwayat nazar Pañca-Bhīṣma telah diproklamasikan—memberi kedua-duanya, kenikmatan duniawi dan pembebasan (mukti).

Verse 34

ततो मार्गस्य माहात्म्ये विधानं स्नानजं तथा । पुंड्रादिकीर्तनं चात्र मालाधारणपुण्यकम् ॥ ३४ ॥

Kemudian, dalam menghuraikan kemuliaan jalan suci ini, dinyatakan peraturan-peraturan yang ditetapkan, serta pahala yang lahir daripada mandi menurut tatacara; dan di sini juga diterangkan tanda-tanda seperti puṇḍra (tilaka Vaiṣṇava), beserta kebajikan memakai mālā (tasbih/kalung bhakti).

Verse 35

पंचामृतस्नानपुण्यं घंटानादादिजं फलम् । नानापुष्पार्चनफलं तुलसीदलजं फलम् ॥ ३५ ॥

Pahala yang diperoleh daripada memandikan (arca Dewa) dengan pañcāmṛta, ganjaran yang lahir daripada bunyi loceng dan seumpamanya, buah pemujaan dengan pelbagai jenis bunga, serta buah yang terbit daripada persembahan daun tulasī—semuanya itu turut diperoleh.

Verse 36

नैवेद्यस्य च माहात्म्यं हरिवासरकीर्तनम् । अखंडैकादशीपुण्यं तथा जागरणस्य च ॥ ३६ ॥

Dan (juga dihuraikan) keagungan persembahan makanan suci (naivedya), pemuliaan hari suci Hari, pahala menunaikan nazar Ekādaśī tanpa terputus, serta pahala berjaga malam (jāgaraṇa).

Verse 37

यस्योत्सवविधानं च नाममाहात्म्यकीर्तनम् । ध्यानादिपुण्यकथनं माहात्म्यं मथुराभवम् ॥ ३७ ॥

Di dalamnya terkandung tatacara perayaan (utsava) yang ditetapkan, pengisytiharan keagungan Nama Suci, serta kisah-kisah tentang pahala meditasi dan amalan-amalan yang berkaitan—itulah Māhātmya yang lahir di Mathurā.

Verse 38

मथुरातीर्थमाहात्म्यं पृथगुक्तं ततः परम् । वनानां द्वादशानां च माहात्म्यं कीर्तितं ततः ॥ ३८ ॥

Sesudah itu, keagungan tīrtha suci Mathurā dihuraikan secara berasingan; dan selepasnya, keagungan dua belas hutan turut diproklamasikan.

Verse 39

श्रीमद्भागवतस्यात्र माहात्म्यं कीर्तितं परम् । वज्रशांडिल्यसंवाद अंतर्लीलाप्रकाशकम् ॥ ३९ ॥

Di sini, keagungan tertinggi Śrīmad Bhāgavata telah diproklamasikan—melalui dialog Vajra dan Śāṇḍilya yang menerangi līlā batin (rahsia) Sang Tuhan.

Verse 40

ततो माघस्य माहात्म्यं स्नानदानजपोद्भवम् । नानाख्यानसमायुक्तं दशाध्यायैर्निरूपितम् ॥ ४० ॥

Sesudah itu, keagungan bulan Māgha—yang lahir daripada pahala mandi suci, sedekah (dāna) dan japa—berserta pelbagai kisah teladan, dihuraikan dalam sepuluh bab.

Verse 41

ततो वैष्णवमाहात्म्ये शय्यादानादिजं फलम् । जलदा नादिविधयः कामाख्यानमतः परम् ॥ ४१ ॥

Kemudian, dalam Vaiṣṇava Māhātmya dihuraikan buah pahala yang lahir daripada sedekah seperti menghadiahkan katil; seterusnya datang upacara pemberian air dan tata cara yang berkaitan, lalu sesudah itu kisah yang dikenali sebagai Kāma-ākhyāna.

Verse 42

श्रुतदेवस्य चरितं व्याधोपाख्यानमद्भुतम् । तथाक्षयतृतीयादेर्विशेषात्पुण्यकीर्तनम् ॥ ४२ ॥

Kisah hidup Śrutadeva dan cerita menakjubkan tentang si pemburu turut diceritakan sebagai naratif suci yang memuji kebajikan—terutama mengenai pahala istimewa yang terkait dengan Akṣaya-tṛtīyā dan amalan-amalan seumpamanya.

Verse 43

ततस्त्वयोध्यामाहात्म्ये चक्रब्रह्माह्वतीर्थके । सुरापापविमोक्षाख्ये तथाधारसहस्रकम् ॥ ४३ ॥

Kemudian, dalam Ayodhyā-māhātmya disebutkan tīrtha suci bernama Cakra-brahmāhvā, yang lain dikenali sebagai “Pembebasan daripada dosa arak”, dan juga bahagian/tīrtha Ādhāra-sahasraka, yakni “seribu asas”.

Verse 44

स्वर्गद्वारं चंद्रहरिधर्महर्युपवर्णनम् । स्वर्णवृष्टेरुपाख्यानं तिलोदासरयूयुतिः ॥ ४४ ॥

Di dalamnya terdapat kisah “Svargadvāra”, huraian tentang Candrahari dan Dharmahari, naratif tentang hujan emas, serta episod yang berkaitan dengan Tilodā bersama sungai Sarayū.

Verse 45

सीताकुंडं गुप्तहरिसरंयुघर्घरान्वयः । गोप्रतारं च दुग्धोदं गुरुकुंडादिपञ्चकम् ॥ ४५ ॥

Sītā-kuṇḍa, tasik suci bernama Gupta-Hari-saras, aliran/keturunan suci yang dikenali sebagai Yugharghara, Gopratāra dan Dugdoda—berserta lima tīrtha yang bermula dengan Guru-kuṇḍa—itulah tempat suci yang patut diingati.

Verse 46

सोमार्का दीनि तीर्थानि त्रयोदश ततः परम् । गयाकूपस्य माहात्म्यं सर्वाघविनिवर्तकम् ॥ ४६ ॥

Seterusnya datang tiga belas tīrtha suci yang bermula dengan Somārka; selepas itu dihuraikan kemuliaan telaga Gayā (Gayākūpa), yang menghapuskan segala dosa.

Verse 47

मांडव्याश्रमपूर्वाणि तीर्थानि तदनन्तरम् । अजितादि मानसादितीर्थानि गदितानि च ॥ ४७ ॥

Sesudah itu, tīrtha yang bermula dengan Māṇḍavya-āśrama telah dihuraikan; kemudian tīrtha seperti Ajita dan yang bermula dengan Mānasa turut disebutkan.

Verse 48

इत्येष वैष्णवः खंडो द्वितीयः परिकीर्तितः । अतः परं ब्रह्मखंडं मरीचे श्रृणु पुण्यदम् ॥ ४८ ॥

Demikianlah bahagian kedua, Vaiṣṇava-khaṇḍa, telah dihuraikan dengan sempurna. Kini, wahai Marīci, dengarkanlah Brahma-khaṇḍa yang menyusul, yang menganugerahkan pahala kebajikan.

Verse 49

यत्र वै सेतुमाहात्म्ये फलं स्नाने क्षणोद्भवम् । गालवस्य तपश्चर्या राक्षसाख्यानकं ततः ॥ ४९ ॥

Di dalam bahagian itu disebut kemuliaan Setu, tempat ganjaran daripada mandi suci terbit seketika; kemudian menyusul tapa Gālava, dan selepas itu sebuah kisah mengenai rākṣasa (makhluk iblis).

Verse 50

चक्रतीर्थादिमाहात्म्यं देवीपत्तनसंयुते । वेतालतीर्थमहिमा पापनाशादिकीर्तनम् ॥ ५० ॥

Bahagian ini mengisytiharkan kemuliaan Chakra-tīrtha dan tempat-tempat suci lain yang terkait dengan Devīpattana, serta mengisahkan keagungan Vetāla-tīrtha—yang memusnahkan dosa dan menganugerahkan manfaat rohani yang sepadan.

Verse 51

मंगलादिकमाहात्म्यं ब्रह्मकुंडादिवर्णनम् । हनुमत्कुंडमहिमागस्त्यतीर्थभवं फलम् ॥ ५१ ॥

Bahagian ini menghuraikan kemuliaan suci bermula dengan Maṅgalā dan yang lain, menerangkan Brahma-kuṇḍa serta kolam-kolam suci, mengisytiharkan keagungan Hanumat-kuṇḍa, dan menyatakan buah rohani yang lahir daripada Agastya-tīrtha.

Verse 52

रामतीर्थादिकथनं लक्ष्मीतीर्थनिरूपणम् । शंखादितीर्थमहिमा तथा साध्यामृतादिजः ॥ ५२ ॥

Dinyatakan kisah tentang Rāma-tīrtha dan tempat-tempat suci lain; dihuraikan Lakṣmī-tīrtha; disebut kemuliaan Śaṅkha dan tīrtha yang lain; dan demikian juga, riwayat yang bermula dengan Sādhya-amṛta dan seterusnya.

Verse 53

धनुष्कोट्यादिमाहात्म्यं क्षीरकुंडादिजं तथा । गायत्र्यादिकतीर्थानां माहात्म्यं चात्र कीर्तितम् ॥ ५३ ॥

Di sini telah dihuraikan kemuliaan suci tempat-tempat bermula dengan Dhanuṣkoṭi, demikian juga tempat-tempat bermula dengan Kṣīrakuṇḍa, dan turut disebut keagungan tīrtha-tīrtha yang bermula dengan (tīrtha) Gāyatrī dan seterusnya.

Verse 54

रामनाथस्य महिमा तत्त्वज्ञानोपदेशनम् । यात्राविधानकथनं सेतै मुक्तिप्रदं नृणाम् ॥ ५४ ॥

Ia menghuraikan kemuliaan Rāmanātha, pengajaran pengetahuan sejati (tattva-jñāna), serta peraturan ziarah—bahawa Setu yang suci menganugerahkan mokṣa kepada manusia.

Verse 55

धर्मारण्यस्य माहात्म्यं ततः परमुदीरितम् । स्थाणुः स्कन्दाय भगवान्यत्र तत्त्वमुपादिशत् ॥ ५५ ॥

Sesudah itu, kemuliaan tertinggi Dharmāraṇya dipermasyhurkan—tempat suci di mana Bhagavān Sthāṇu (Śiva) mengajarkan hakikat tertinggi kepada Skanda.

Verse 56

धर्मारण्यसुसंभूतिस्तत्पुण्यपरिकीर्त्तनम् । कर्म्मसिद्धेः समाख्यानं ऋषिवंशनिरूपणम् ॥ ५६ ॥

Ia juga menghuraikan asal-usul yang bertuah berkaitan Dharmāraṇya, pemasyhuran pahala tempat suci itu, kisah pencapaian kejayaan dalam upacara (karma-siddhi), serta perincian salasilah para ṛṣi.

Verse 57

अप्सरस्तीर्थमुख्यानां माहात्म्यं यत्र कीर्तितम् । वर्णानामाश्रमाणां च धर्मतत्त्वनिरूपणम् ॥ ५७ ॥

Di situ dipuji kebesaran tīrtha-tīrtha utama, bermula dengan Apsarastīrtha; dan turut dihuraikan hakikat Dharma sebagaimana berkaitan dengan varṇa dan āśrama.

Verse 58

दिवः स्थानविभागश्च बकुलार्ककथा शुभा । छत्रानन्दा तथा शांता श्रीमाता च मतंगिनी ॥ ५८ ॥

Turut dihuraikan pembahagian alam-alam syurga; kisah bertuah tentang Bakula dan Arka; serta riwayat Chatrānandā, Śāntā, Śrīmātā dan Mataṅginī.

Verse 59

पुण्यदा च समाख्याता यत्र देव्यः समास्थिताः । इन्द्रेश्वरादिमाहात्म्यं द्वारकादिनिरूपणम् ॥ ५९ ॥

Ia juga disebut Puṇyadā, tempat para Devī bersemayam. Di situ dihuraikan kemuliaan suci Indreśvara dan tempat-tempat keramat yang lain, beserta keterangan tentang Dvārakā dan tīrtha yang berkaitan.

Verse 60

लोहासुरसमाख्यानं गंगाकूपनिरूपणम् । श्रीरामचरितं चैव सत्यमंदिरवर्णनम् ॥ ६० ॥

Di dalamnya termuat kisah asura Loha, huraian tentang telaga Gangga, riwayat suci Śrī Rāma, serta perihal Kuil Kebenaran (Satya-mandira).

Verse 61

जीर्णोद्धा रस्य कथनमासनप्रतिपादनम् । जातिभेदप्रकथनं स्मृतिधर्मनिरूपणम् ॥ ६१ ॥

Ia menghuraikan pemulihan perkara yang telah rosak, menetapkan peraturan tentang tempat duduk dan āsana, menerangkan perbezaan golongan, serta menghuraikan dharma menurut ajaran Smṛti.

Verse 62

ततस्तु वैष्णवा धर्मा नानाख्यानैरुदीरिताः । चातुर्मास्ये ततः पुण्ये सर्वधर्मनिरूपणम् ॥ ६२ ॥

Sesudah itu, dharma Vaiṣṇava dihuraikan melalui pelbagai kisah; kemudian dalam amalan Cāturmāsya yang penuh pahala, semua dharma diterangkan secara tersusun.

Verse 63

दानप्रशंसा तत्पश्चाद्व्रतस्य महिमा ततः । तपश्चैव पूजायाः सच्छिद्रकथनं ततः ॥ ६३ ॥

Selepas itu datang pujian terhadap sedekah (dāna); kemudian keagungan nazar/puasa (vrata); kemudian tapa; dan seterusnya perihal pemujaan (pūjā), beserta penjelasan tentang kecacatan dan kelalaian yang boleh berlaku di dalamnya.

Verse 64

तद्वृत्तीनां भिदाख्यानं शालग्रामनिरूपणम् । भारकस्य वधोपायो वृक्षाचामहिमा तथा ॥ ६४ ॥

Ia juga memuat penjelasan tentang perbezaan antara kisah-kisah itu, huraian tentang Śālagrāma—batu suci Viṣṇu, cara membunuh Bhāraka, serta keagungan amalan ācamana, iaitu menyisip air suci.

Verse 65

विष्णोः शापश्च वृक्षत्वं पार्वत्यनुतपस्ततः । हरस्य तांडवं नृत्यं रामनामनिरूपणम् ॥ ६५ ॥

Turut dihuraikan: sumpah Viṣṇu dan akibatnya menjadi sebatang pokok; kemudian tapa Pārvatī; tarian Tāṇḍava Hara; serta huraian tentang Nama suci Rāma.

Verse 66

हरस्य लिंगपतनं कथा बैजवनस्य च । पार्वतीजन्मचरितं तारकस्य वधोऽद्भुतः ॥ ६६ ॥

Ia menuturkan kisah liṅga Hara yang jatuh, cerita Baijavana, riwayat kelahiran Pārvatī, serta pembunuhan Tāraka yang menakjubkan.

Verse 67

प्रणवैश्वर्यकथनं तारकाचरितं पुनः । दक्षयज्ञसमाप्तिश्च द्वादशाक्षरभूषणम् ॥ ६७ ॥

Ia juga menceritakan kemuliaan dan keagungan Praṇava (Oṁ), mengulang kisah Tāraka, menghuraikan penyempurnaan yajña Dakṣa, serta memuji Mantra Dua Belas Suku Kata sebagai perhiasan bhakti.

Verse 68

ज्ञानयोगसमाख्यानं महिमा द्वादशाक्षरेः । श्रवणादिकपुण्यं च कीर्तितं शर्मदं नृणाम् ॥ ६८ ॥

Dihuraikan ajaran Yoga Pengetahuan, kebesaran mantra dua belas suku kata, serta pahala daripada amalan yang bermula dengan mendengar—yang menganugerahkan ketenteraman dan kesejahteraan kepada manusia.

Verse 69

ततो ब्राह्मोत्तरे भागे शिवस्य महिमाद्भुतः । पंचाक्षरस्य महिमा गोकर्णमहिमा ततः ॥ ६९ ॥

Kemudian, pada bahagian akhir seksyen Brāhma, dihuraikan kemuliaan Śiva yang menakjubkan—berserta kebesaran mantra lima suku kata; dan sesudah itu, keagungan suci Gokarṇa.

Verse 70

शिवरात्रैश्च महिमा प्रदोषव्रतकीर्तनम् । सोमवारव्रतं चापि सीमंतिन्याः कथानकम् ॥ ७० ॥

Juga dihuraikan kemuliaan amalan Śivarātri, kisah pujian tentang nazar Pradoṣa, nazar hari Isnin, serta cerita wanita bernama Sīmaṃtinī.

Verse 71

भद्रायुत्पत्तिकथनं सदाचारनिरूपणम् । शिववर्मसमुद्देशो भद्रायूद्वाहवर्णनम् ॥ ७१ ॥

Ia menceritakan asal-usul Bhadrāyu; menghuraikan pedoman sadācāra (tata susila); menyebut Śivavarman; serta menggambarkan perkahwinan Bhadrāyu.

Verse 72

भद्रायुमहिमा चापि भस्ममाहात्म्यकीर्तनम् । शबराख्यानकं चैव उमामाहेश्वरं व्रतम् ॥ ७२ ॥

Juga dihuraikan kemuliaan Bhadrāyu, pujian tentang keagungan bhasma (abu suci), kisah episod Śabara, serta nazar yang dinamakan Umā–Māheśvara Vrata.

Verse 73

रुद्राक्षस्य च माहात्म्यं रुद्राध्यायस्य पुण्यकम् । श्रवणादिकपुण्यं च ब्रह्मखंडोऽयमीरितः ॥ ७३ ॥

Di sini telah dinyatakan Brahma-khaṇḍa ini: keagungan Rudrākṣa, kebajikan Rudrādhyāya, serta pahala rohani yang diperoleh melalui mendengar dan amalan-amalan yang berkaitan.

Verse 74

अतः परं चतुर्थँ तु काशीखंडमनुत्तमम् । विंध्यनारदयोर्यत्र संवादः परिकीर्तितः ॥ ७४ ॥

Seterusnya datang bahagian keempat, Kāśī-khaṇḍa yang tiada bandingan, di mana dialog antara Vindhya dan Nārada diceritakan.

Verse 75

सत्यलोकप्रभावश्चागस्त्यावासे सुरागमः । पतिव्रताचरित्रं च तीर्थयात्रा प्रशंसनम् ॥ ७५ ॥

Juga dihuraikan kemuliaan Satyaloka, kedatangan para dewa ke pertapaan Agastya, teladan laku seorang isteri setia (pativratā), serta pujian terhadap ziarah suci ke tīrtha—tempat mandi penyucian (tīrthayātrā).

Verse 76

ततश्च सप्तपुर्याख्या संयमिन्या निरूपणम् । बुधस्य च तथेंद्राग्न्योर्लोकाप्तिः शिवशर्मणः ॥ ७६ ॥

Kemudian dikisahkan tentang ‘tujuh kota suci’ (saptapurī) yang masyhur, beserta huraian mengenai Saṃyaminī; juga riwayat Budha, dan bagaimana Śivaśarman mencapai alam Indra dan Agni.

Verse 77

अग्नेः समुद्भवश्चैव क्रव्याद्वरुणसंभवः । गंधवत्यलकापुर्योरीश्वर्याश्च समुद्भवः ॥ ७७ ॥

Satu bentuk lahir daripada Agni (api) semata-mata; manakala api pemakan daging (kravyāda) lahir daripada Varuṇa. Dari Gandhavatī dan dari kota Alakā pula timbul aiśvarya—kedaulatan dan kemuliaan.

Verse 78

चंद्रार्कबुधलोकानां कुजेज्यार्कभुवां क्रमात् । मम विष्णोर्ध्रुवस्यापि तपोलोकस्य वर्णनम् ॥ ७८ ॥

Menurut tertibnya, aku telah menghuraikan alam Bulan, Matahari dan Budha (Utarid), serta alam Kuja (Marikh), Bṛhaspati (Musytari) dan Śukra (Zuhrah); dan aku juga telah menyebut alamku sendiri, alam Viṣṇu, alam Dhruva, serta Tapoloka.

Verse 79

ध्रुवलोककथा पुण्या सत्यलोकनिरीक्षणम् । स्कंदागस्त्यसमालापो मणिकर्णीसमुद्भवः ॥ ७९ ॥

Kisah suci tentang alam Dhruva; penglihatan Satyaloka; dialog antara Skanda dan Agastya; serta asal-usul (penzahiran) Maṇikarṇī—itulah perkara-perkara yang dihuraikan.

Verse 80

प्रभावश्चापि गंगाया गंगानामसहस्रकम् । वाराणसीप्रशंसा च भैरवाविर्भवस्ततः ॥ ८० ॥

Kemudian dihuraikan kemuliaan Sungai Gaṅgā, “Seribu Nama Gaṅgā”, pujian bagi Vārāṇasī, dan sesudah itu penzahiran (kemunculan) Bhairava.

Verse 81

दंडपाणिज्ञानवाप्योरुद्भवः समनंतरम् । ततः कलावत्याख्यानं सदाचारनिरूपणम् ॥ ८१ ॥

Sejurus selepas itu dikisahkan asal-usul Daṇḍapāṇi dan Jñāna-vāpī (telaga pengetahuan). Kemudian menyusul riwayat Kalāvatī beserta huraian tentang sadācāra, yakni tata laku yang benar.

Verse 82

ब्रह्मचारिसमाख्यानं ततः स्त्रीलक्षणानि च । कृत्याकृत्यविनिर्देशो ह्यविमुक्तेशवर्णनम् ॥ ८२ ॥

Kemudian dikemukakan kisah brahmacārin (pelajar selibat), ciri-ciri wanita, penegasan jelas tentang apa yang patut dan tidak patut dilakukan, serta huraian tentang Avimukteśa, Tuhan Avimukta.

Verse 83

गृहस्थयोगिनो धर्माः कालज्ञानं ततः परम् । दिवोदासकथा पुण्या काशिकावर्णनं ततः ॥ ८३ ॥

Seterusnya dihuraikan dharma bagi yogin berumah tangga; kemudian ajaran yang lebih tinggi tentang pengetahuan waktu (kāla-jñāna). Sesudah itu datang kisah suci Divodāsa yang penuh pahala, dan seterusnya perihal Kāśikā (Vārāṇasī).

Verse 84

मायागणपतेश्चाथ भुवि प्रादुर्भवस्ततः । विष्णुमायाप्रपंचोऽथ दिवोदासविमोक्षणम् ॥ ८४ ॥

Kemudian disebut penzahiran Māyā-Gaṇapati di bumi; sesudah itu terbentang luas permainan māyā milik Viṣṇu; dan seterusnya kisah pembebasan (pelepasan) Divodāsa.

Verse 85

ततः पंचनदोत्पर्त्तिर्बिंदुमाधवसंभवः । ततो वैष्णवतीर्थाख्या शूलिनः काशिकागमः ॥ ८५ ॥

Kemudian diceritakan asal-usul Pañcanada dan penzahiran Bindumādhava; sesudah itu hadir bahagian yang dinamai “Tīrtha Vaiṣṇava”, serta kedatangan Śūlin (Śiva) ke Kāśī.

Verse 86

जैगीषव्येन संवादो ज्येष्ठेशाख्या महेशितुः । क्षेत्राख्यानं कंदुकेशः व्याघ्रेश्वरसमुद्भवः ॥ ८६ ॥

Terdapat kisah dialog dengan Jaigīṣavya; kisah Tuhan Maheśa yang dikenali sebagai Jyeṣṭheśa; serta riwayat tempat suci tentang Kaṃḍukeśa—yang timbul berhubung dengan Vyāghreśvara.

Verse 87

शैलेशरत्नेश्वरयोः कृत्तिवासस्य चोद्भवः । देवतानामधिष्टानं दुर्गासुरपराक्रमः ॥ ८७ ॥

Diceritakan asal-usul Śaileśa dan Ratneśvara, serta kemunculan Kṛttivāsa; singgasana suci (adhiṣṭhāna) para dewa; dan keberanian gagah dalam pertempuran antara Durgā dan para Asura.

Verse 88

दुर्गाया विजयश्चाथ ॐकारेशस्य वर्णनम् । पुनरोंकार माहात्म्य त्रिलोचोनसमुद्भवः ॥ ८८ ॥

Kemudian diceritakan kemenangan Durgā dan huraian tentang Oṁkāreśa; sekali lagi dipuji keagungan suku kata suci “Oṁ”, serta penzahiran Tuhan Bermata Tiga (Trilocana, Śiva).

Verse 89

केदाराख्या च धर्मेश कथा विष्णुभुजोद्भवा । वीरेश्वरसमाख्यानं गंगामाहात्म्यकीर्तनम् ॥ ८९ ॥

Juga ada bahagian tentang Kedāra; kisah Dharmeśa yang lahir dari lengan Viṣṇu; riwayat Vīreśvara; serta pengisytiharan kemuliaan (māhātmya) Sungai Gaṅgā.

Verse 90

विश्वकर्मेशमहिमा दक्षयज्ञोद्भवस्तथा । सतीशस्यामृतेशादेर्भुजस्तंभः पराशरे ॥ ९० ॥

Wahai Parāśara, teks ini juga mengisahkan keagungan Tuhan bagi Viśvakarmā, peristiwa yang timbul daripada korban suci Dakṣa, serta perihal lengan Tuhan kepada Satī—juga Amṛteśa dan yang lain—menjadi kaku dan tidak dapat digerakkan.

Verse 91

क्षेत्रतीर्थकदंबश्च मुक्तिमडपसंकथा । विश्वेशविभवश्चाथ ततो यात्रापरिक्रमः ॥ ९१ ॥

Kemudian hadir: gugusan kṣetra dan tīrtha, tempat suci ziarah; kisah tentang Mandapa Pembebasan; kemuliaan Viśveśa, Tuhan Alam Semesta; dan sesudah itu, peredaran ziarah yang ditetapkan (yātrā-parikrama).

Verse 92

अतः परं त्ववंत्याख्यं श्रृणु खंड च पंचमम् । महाकालवनाख्यानं ब्रह्मशीर्षच्छिदा ततः ॥ ९२ ॥

Sekarang, dengarlah bahagian kelima yang bernama “Avanti”. Sesudah itu datang kisah tentang rimba Mahākāla, dan kemudian naratif pemenggalan kepala Brahmā.

Verse 93

प्रायश्चित्तविधिश्चाग्नेरुत्पत्तिश्च सुरागमः । देवदीक्षा शिवस्तोत्रं नानापातकनाशनम् ॥ ९३ ॥

Ia juga mengajarkan tata cara prāyaścitta (penebusan), asal-usul api suci, dan tradisi ilahi (Āgama); upacara dīkṣā untuk pemujaan dewa, himne kepada Śiva, serta kaedah yang memusnahkan pelbagai dosa.

Verse 94

कपोलमोचनाख्यानं महाकालवनस्थितिः । तीर्थं कनखलेशस्य सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ९४ ॥

Kisah Kapolamocana, yang terletak di rimba Mahākāla—tīrtha suci Kanakhaleśa ini memusnahkan segala dosa.

Verse 95

कुंडमप्सरसंज्ञं च सरो रुद्रस्य पुण्यदम् । कुडवेशं च विद्याध्रं मर्कटेश्वरतीर्थकम् ॥ ९५ ॥

Juga terdapat sebuah kolam bernama “Apsaras”, serta tasik suci Rudra yang menganugerahkan pahala kebajikan; demikian pula tirtha Kuḍaveśa dan Vidyādhra, serta tempat ziarah Markaṭeśvara.

Verse 96

स्वर्गद्वारचतुःसिंधुतीर्थं शंकरवापिका । शंकराक गन्धवतीतीर्थं पापप्रणाशनम् ॥ ९६ ॥

Ada tirtha bernama Svargadvāra, tempat suci bernama Catuḥsiṃdhu, kolam suci Śaṅkaravāpikā, dan tirtha yang dikenali sebagai Śaṅkarāka-Gandhavatī—semuanya pemusnah dosa.

Verse 97

दशाश्वमेधिकानंशतीर्थे च हरिसिद्धिदम् । पिशाचकादियात्रा च हनुमत्कवचेश्वरौ ॥ ९७ ॥

Ia juga menyebut tirtha Daśāśvamedhikā, Śatīrtha, serta tempat yang menganugerahkan siddhi kejayaan dalam bhakti kepada Hari; juga ziarah yang berkaitan dengan Piśāca dan seumpamanya, serta kisah tentang Hanumat, Kavaca (mantra pelindung), dan Īśvara.

Verse 98

महाकालेशयात्रा च वल्मीकेश्वरतीर्थकम् । शुक्रे च पञ्चमे चाख्ये कुशस्थल्याः प्रदक्षिणाः ॥ ९८ ॥

Juga ada ziarah ke Mahākāleśa, tirtha Valmīkeśvara, serta pradakṣiṇā (mengelilingi dengan hormat) Kuśasthalī—dilakukan pada hari Jumaat dan sekali lagi pada tithi kelima yang demikian dinamai.

Verse 99

अक्रूरसंज्ञकन्त्वेकपादं चंद्रार्कवैभवम् । करभेशाख्यतीर्थं च लटुकेशादितीर्थकम् ॥ ९९ ॥

Juga disebut tempat suci bernama Akrūra; tapak suci Ekapāda; kuil yang masyhur dengan kemegahan Bulan dan Matahari; tirtha Karabheśa; serta tirtha-tirtha yang bermula dengan Laṭukeśa dan seterusnya.

Verse 100

मार्कंडेशं यज्ञवापी सोमेशं नरकांतकम् । केदारेश्वररामेशसौभाग्येशनरार्ककम् ॥ १०० ॥

Mārkaṇḍeśa; Yajñavāpī; Someśa; Narakāntaka; Kedāreśvara; Rāmeśa; Saubhāgyeśa; dan Narārkaka—itulah nama-nama suci yang patut diingati dalam bhakti.

Verse 101

केशवार्कं शक्तिभेदं स्वर्णसारमुखानि च । ॐकारेशादितीर्थानि अंधकश्रुतिकीर्तनम् ॥ १०१ ॥

Selanjutnya dihuraikan: kisah suci Keśavārka; penjelasan tentang perbezaan kuasa ilahi (śakti-bheda); bahagian yang bermula dengan “Svarṇasāra”; tempat-tempat ziarah suci bermula dari Oṁkāreśa; serta penceritaan tradisi yang dikenali sebagai Andhaka-śruti.

Verse 102

कालारण्ये लिंगसंख्या स्वर्णश्रृंगाभिधानकम् । कुशस्थल्या अवंत्याश्चोज्जयिन्या अभिधानकम् ॥ १०२ ॥

Di Kālāraṇya, tīrtha bernama Liṅgasaṃkhyā juga dikenali sebagai Svarṇaśṛṅga. Dan Kuśasthalī ialah nama masyhur bagi Avantī—yang juga disebut Ujjayinī.

Verse 103

पद्मावतीवै कुमुद्वत्यमरावतिनामकम् । विशालाप्रतिकल्पाभिधानं च ज्वरशांतिकम् ॥ १०३ ॥

Padmāvatī, Kumudvatī, dan yang bernama Amarāvatī; demikian juga Viśālā dan Pratikalpa—nama-nama (tempat/penampakan) ini dihuraikan sebagai penenang demam.

Verse 104

शिवानामादिकफलं नागोद्गीता शिवस्तुतिः । हिरण्याक्षवधाख्यानं तीर्थं सुंदरकुंडकम् ॥ १०४ ॥

Buah awal daripada melafazkan nama-nama Śiva, nyanyian pujian Nāga, stuti (pujian) kepada Śiva, kisah pembunuhan Hiraṇyākṣa, serta tīrtha yang indah bernama Sundara-kuṇḍa—itulah topik-topik di sini.

Verse 105

नीलगंगापुष्कराख्यं विंध्यवासनतीर्थकम् । पुरुषोत्तमाभिधानं तु तत्तीर्थं चाघनाशनम् ॥ १०५ ॥

Ada sebuah tīrtha suci bernama Nīlagangā–Puṣkara, serta tempat suci yang disebut Vindhyavāsana; dan tīrtha itu juga termasyhur sebagai “Puruṣottama”, pemusnah dosa.

Verse 106

गोमती वामनं कुंडो विष्णोर्नामसहस्रकम् । वीरेश्वरसरः कालभैरवस्य च तीर्थकम् ॥ १०६ ॥

Juga disebut: sungai Gomati, tempat suci Vāmana, kuṇḍa (kolam suci), Viṣṇu-nāma-sahasra (Seribu Nama Viṣṇu), tasik Vīreśvara, serta tīrtha Kālabhairava.

Verse 107

महिमा नागपंचम्या नृसिंहस्य जयंतिका । कुटुम्बेश्वरयात्रा च देवसाधककीर्तनम् ॥ १०७ ॥

Turut dihuraikan: kemuliaan Nāga-pañcamī; perayaan Jayantī bagi Nṛsiṃha; ziarah ke Kuṭumbeśvara; serta kīrtana, iaitu puji-pujian bagi para Deva-sādhaka.

Verse 108

कर्कराजाख्यतीर्थं च विघ्नेशादिसुरोहनम् । रुंद्रकुंडप्रभृतिषु बहुतीर्थनिरूपणम् ॥ १०८ ॥

Ia menghuraikan tīrtha yang dikenali sebagai Karkarāja-tīrtha, serta pendakian suci yang dikaitkan dengan Vighneśa dan para dewa yang lain; dan ia mengemukakan keterangan tentang banyak tempat ziarah, bermula dengan Rudra-kuṇḍa dan seterusnya.

Verse 109

यात्राष्टतीर्थजा पुण्या रेवामाहात्म्यमुच्यते । धर्मपुत्रस्य वैराग्यो मार्कंडेयेन संगमः ॥ १०९ ॥

Pahala suci yang lahir daripada ziarah ke lapan tīrtha diisytiharkan sebagai kemuliaan Revā (Narmadā). Turut dihuraikan ketidaklekatan (vairāgya) Dharmaputra (Yudhiṣṭhira) dan pertemuannya dengan Mārkaṇḍeya.

Verse 110

प्राग्रीयानुभवाख्यानममृतापरिकीर्त्तनम् । कल्पे कल्पे पृथङ् नाम नर्मदायाः प्रकीर्तितम् ॥ ११० ॥

Inilah kisah purba daripada pengalaman yang dialami, suatu pewartaan laksana amerta. Pada setiap kalpa, Narmadā dipuji dengan nama-nama yang berlainan.

Verse 111

स्तवमार्षं नामेदं च कालरात्रिकथा ततः । महादेवस्तुतिः पश्चात्पृथक्कल्पकथाद्भुता ॥ १११ ॥

Di sini hadir pujian para resi yang disebut Ārṣa-stava; kemudian menyusul kisah Kālarātri. Sesudah itu datanglah stuti memuliakan Mahādeva, dan seterusnya suatu penceritaan menakjubkan tentang kalpa-kalpa, masing-masing dihuraikan berasingan.

Verse 112

विशल्याख्यानकं पश्चाज्जालेश्वरकथा तथा । गोरीव्रत समाख्यानं त्रिपुरज्वालनं ततः ॥ ११२ ॥

Selepas itu datang kisah Viśalyā, dan juga riwayat Jāleśvara; kemudian huraian tentang Gaurī-vrata; dan sesudahnya peristiwa pembakaran Tripura.

Verse 113

देहपातविधानं च कावेरीसंगमस्ततः । दारुतीर्थं ब्रह्मावर्तं यत्रेश्वरकथानकम् ॥ ११३ ॥

Dan (turut dihuraikan) tatacara yang benar untuk melepaskan jasad; kemudian pertemuan sungai Kāverī. Juga Dāru-tīrtha dan Brahmāvarta—di mana kisah suci tentang Īśvara diceritakan.

Verse 114

अग्नितीर्थं रवितीर्थं मेघनादादिदारुकम् । देवतीर्थं नर्मदेशं कपिलाख्यं करंजकम् ॥ ११४ ॥

“Inilah Agni-tīrtha, Ravi-tīrtha, tempat bernama Dāruka bermula dari penanda Meghanāda, Devatīrtha, wilayah Narmadā, tempat suci bernama Kapilā, dan Karañjaka.”

Verse 115

कुंडलेशं पिप्पलादं विमलेशं च शूलभित् । शचीहरणमाख्या नमभ्रकस्य वधस्ततः ॥ ११५ ॥

(Kemudian diceritakan) tentang Kuṇḍaleśa, Pippalāda dan Vimaleśa; juga Śūlabhit; kisah penculikan Śacī; dan sesudah itu pembunuhan Namabhraka.

Verse 116

शूलभेदोद्भवो यत्र दानधर्माः पृथग्विधाः । आख्यानं दीर्घतपस ऋष्यश्रृंगकथा ततः ॥ ११६ ॥

Di dalamnya dihuraikan asal-usul Śūlabheda serta pelbagai jenis dharma sedekah (dāna); kemudian menyusul kisah tapa yang panjang (Dīrgha-tapas), dan selepas itu cerita resi Ṛṣyaśṛṅga.

Verse 117

चित्रसेनकथापुण्या काशिराज्यस्य लक्षणम् । ततो देवशिलाख्यानं शबरीतीर्थकान्वितम् ॥ ११७ ॥

Kemudian datang kisah suci yang beroleh pahala tentang Citrasena serta huraian mengenai kerajaan Kāśī; selepas itu, riwayat yang dikenali sebagai Devaśilā, beserta tempat-tempat ziarah suci yang berkaitan dengan para Śabarī.

Verse 118

व्याधाख्यानं ततः पुण्यं पुष्करिण्यर्कतीर्थकम् । आप्रेत्येश्वरतीर्थं च शक्रतीर्थं करोटिकम् ॥ ११८ ॥

Kemudian (datang) kisah yang berpahala tentang si pemburu, kolam suci serta Arka-tīrtha; juga Āpretyeśvara-tīrtha, Śakra-tīrtha, dan tempat suci bernama Karoṭika.

Verse 119

कुमारेशमगस्त्येशमानंदेशं च मातृजम् । लोकेशं धनदेशं च मंगलेशं च कामजम् ॥ ११९ ॥

([Hendaklah diingati]) Kumāreśa, Agastyeśa, dan Ānandeśa—yang lahir daripada Sang Ibu—juga Lokeśa dan Dhanadeśa; demikian pula Maṅgaleśa, yang lahir daripada Kāma (keinginan).

Verse 120

नागेशं चापि गोपारं गौतमं शंखचूडकम् । नारदेशं नंदिकेशं वरुणेश्वरतीर्थकम् ॥ १२० ॥

Selain itu, baginda menyenaraikan Nāgeśa, Gopāra, Gautama dan Śaṅkhacūḍaka; demikian juga Nāradeśa, Nandikeśa dan Varuṇeśvara—beserta tīrtha (tempat suci penyeberangan) Varuṇeśvara.

Verse 121

दधिस्कंदादितीर्थानि हनूमतेश्वरं ततः । रामेश्वरादि तीर्थानि सोमेशं पिंगलेश्वरम् ॥ १२१ ॥

Kemudian baginda menghuraikan tīrtha-tīrtha suci bermula dengan Dadhiskaṃda, dan sesudah itu (kuil) Hanūmateśvara; serta tempat ziarah bermula dengan Rāmeśvara, juga (kuil) Someśa dan Piṅgaleśvara.

Verse 122

ऋणमोक्षं कपिलेशं पूतिकेशं जलेशयम् । चंडार्कं यमतीर्थं च काल्होडीशं वनादिके ॥ १२२ ॥

Di hutan dan kawasan seumpamanya terdapat tempat suci/dewa yang dikenali sebagai Ṛṇamokṣa, Kapileśa, Pūtakeśa, Jaleśaya, Caṇḍārka, Yama-tīrtha dan Kālhoḍīśa.

Verse 123

नारायणं च कोटीशं व्यासतीर्थं प्रभासकम् । नागेशसंकर्षणकं प्रश्रयेश्वरतीर्थकम् ॥ १२३ ॥

Dan (hendaklah diingati/dilafazkan) Nārāyaṇa, Koṭīśa, Vyāsa-tīrtha, Prabhāsaka, Nāgeśa, Saṃkarṣaṇaka serta Praśrayeśvara-tīrtha.

Verse 124

ऐरंडीसंगमं पुण्यं सुवर्णशिलतीर्थकम् । करंजं कामहं तीर्थं भांडीरो रोहिणीभवम् ॥ १२४ ॥

Sangama (pertemuan sungai) suci bernama Airandī amat berkat; demikian juga tīrtha Suvarṇaśilā. Begitu pula Karañja, tempat suci bernama Kāmaha, dan Bhāṇḍīra yang berkaitan dengan Rohiṇī.

Verse 125

चक्रतीर्थं दौतपापं स्कंदमांगिरसाह्वयम् । कोटितीर्थमयोन्यख्यमंगाराख्यं त्रिलोचनम् ॥ १२५ ॥

(Ada) Cakratīrtha; Dautapāpa (tīrtha penghapus dosa); Skanda yang juga disebut Āṅgirasa; Koṭitīrtha; tempat bernama Ayonyā; Aṅgāra menurut nama; serta Trilocana.

Verse 126

इंद्रेशं कंबुकेशं च सोमेशं कोहनं शकम् । नार्मदं चार्कमाग्नेयं भार्गवेश्वरमुत्तमम् ॥ १२६ ॥

Indreśa, Kambukeśa dan Someśa; Kohana dan Śaka; Nārmanda; serta Ārka dan Āgneya—bersama Bhārgaveśvara yang unggul—hendaklah diingati/dilantunkan.

Verse 127

ब्राह्मं दैवं च मार्गेशमादिवाराहकेश्वरम् । रामेशमथ सिद्धेशमाहल्यं कंकटेश्वरम् ॥ १२७ ॥

(Disebut) Brāhma dan Daiva; Mārgeśa; Ādi-Vārāhakeśvara; Rāmeśa; kemudian Siddheśa; Āhalyā; serta Kaṅkaṭeśvara.

Verse 128

शाक्रं सौम्यं च नादेशं तोयेशं रुक्मिणीभवम् । योजनेशं वराहेशं द्वादशीशिवतीर्थकम् ॥ १२८ ॥

(Hendaklah diingati/dilantunkan) Śākra, Saumya, Nādeśa, Toyeśa, Rukmiṇī-bhava, Yojaneśa, Varāheśa, serta Śiva-tīrtha yang suci berkaitan dengan Dvādaśī.

Verse 129

सिद्धेशं मंगलेशं च लिंगवाराहतीर्थकम् । कुण्डेशं श्वेतवाराहं गर्भावेशं रवीश्वरम् ॥ १२९ ॥

(Juga hendaklah diingati/diziarahi) Siddheśa dan Maṅgaleśa; tīrtha suci Liṅga–Vārāha; Kuṇḍeśa; Śveta–Vārāha; Garbhāveśa; serta Ravīśvara.

Verse 130

शुक्लादीनि च तीर्थानि हुंकारस्वामितीर्थकम् । संगमेशं नहुषेशं मोक्षणं पञ्चगोपकम् । नागशावं च सिद्धेशं मार्कण्डांक्रूरतीर्थके ॥ १३० ॥

Dan ada pula tīrtha-tīrtha suci bermula dengan Śuklā; juga tempat suci bernama Huṃkārasvāmi-tīrtha; (kuil) Saṃgameśa dan Nahuṣeśa; Mokṣaṇa; Pañcagopaka; Nāgaśāva; serta Siddheśa—semuanya terdapat pada tīrtha yang berkaitan dengan Mārkaṇḍa dan Krūra.

Verse 131

कामोदशूलारोपाख्ये मांडव्यं गोपकेश्वरम् । कपिलेशं पिंगलेशं भूतेशं गांगगौतमे ॥ १३१ ॥

Di tempat-tempat suci yang dikenal sebagai Kāmoda dan Śūlāropa, hendaklah dipuja Māṇḍavya dan Gopakeśvara; dan juga di Kapileśa, Piṅgaleśa, Bhūteśa, serta di Gāṅga-Gautama.

Verse 132

आस्वमेधं भृगुकच्छं केदारेशं च पापनुत् । कलकलेशं जालेशं शालग्रामं वराहकम् ॥ १३२ ॥

Hendaklah diziarahi/diingat Aśvamedha, Bhṛgukaccha, Kedāreśa—penghapus dosa—serta Kalakaleśa, Jāleśa, Śālagrāma dan Varāhaka.

Verse 133

चंद्रप्रभासमादित्यं श्रीपत्याख्यं च हंसकम् । मूल्यस्थानं च शूलेशमुग्राख्यं चित्रदैवकम् ॥ १३३ ॥

Juga ada Caṃdraprabhāsa, Samāditya, Śrīpati dan Haṃsaka; demikian pula Mūlyasthāna, Śūleśa, Ugrākhya dan Citradaivaka.

Verse 134

शिखीशं कोटितीर्थं च दशकन्यं सुवणकम् । ऋणमोक्षं भारभूति पुंखां मुडिं च डिंडिमम् ॥ १३४ ॥

“Teks ini seterusnya menyenaraikan: Śikhīśa, Koṭitīrtha, Daśakanyā, Suvarṇaka, Ṛṇamokṣa, Bhārabhūti, Puṃkhā, Muḍi dan Ḍiṇḍima.”

Verse 135

आमलेशं कपालेशं शृंगैरंडीभवं ततः । कोटितीर्थं लोटणेषं फलस्तुतिरतः परम् ॥ १३५ ॥

Kemudian (baginda menyebut) Āmaleśa, Kapāleśa, dan Śṛṅgairaṇḍībhava; sesudah itu Koṭitīrtha serta Loṭaṇeśa—dengan bhakti yang tertinggi, tekun memuji buah rohani (phala) daripada tīrtha-tīrtha suci ini.

Verse 136

दृमिजंगलमाहात्म्ये रोहिताश्वकथा ततः । धुन्धुमारसमाख्यानं वधोपायस्ततोऽस्य वै ॥ १३६ ॥

Dalam Māhātmya Dṛmijaṅgala, seterusnya datang kisah Rohitāśva; kemudian menyusul riwayat Dhundhumāra, dan selepas itu benar-benar diterangkan cara bagaimana dia ditewaskan.

Verse 137

वधौ धुंधोस्ततः पश्चात्ततश्चित्रवहोद्भवः । महिमास्य ततश्चडीशप्रभावो रतीश्वरः ॥ १३७ ॥

Selepas itu datang kisah pembunuhan Dhuṃdha; kemudian riwayat asal-usul Citra-vaha; lalu kebesarannya; dan seterusnya kuasa serta keagungan Ḍīśa—(beserta) episod mengenai Ratīśvara.

Verse 138

केदारेशो लक्षतीर्थं ततो विष्णुपदीभवम् । मुखारं च्यवनांधास्यं ब्रह्मणश्च सरस्ततः ॥ १३८ ॥

Kemudian disebut Kedāreśa dan Lakṣa-tīrtha; selepas itu tempat yang dikenali sebagai Viṣṇupadī-bhava; juga Mukhāra, tapak suci resi Cyavana, Andhāsya, dan kemudian tasik milik Brahmā.

Verse 139

चक्राख्यं ललिताख्यानं तीर्थं च बहुगोमयम् । रुद्रावर्तं च मर्कंडं तीर्थं पापप्रणाशनम् ॥ १३९ ॥

Baginda juga menyebut tīrtha yang dinamai Cakrākhya, kisah suci Lalitākhyāna, dan tīrtha bernama Bahugomaya; demikian pula Rudrāvarta dan Markaṇḍa—tīrtha yang masyhur memusnahkan dosa.

Verse 140

श्रवणेशं शुद्धपटं देवांधुप्रेततीर्थकम् । जिह्वोदतीर्थंसंभूतिः शिवोद्भंदं फलस्तुतिः ॥ १४० ॥

(Bahagian ini) menghuraikan Śravaṇeśa, Śuddhapaṭa, titi suci bernama Devāndhu-Preta-tīrtha, asal-usul Jihvodā-tīrtha, kisah Śivodbhaṇḍa, serta pujian tentang buah pahala (ziarah/tilawah).

Verse 141

एष खंडो ह्यवंत्याख्यः श्रृण्वतां पापनाशनः । अतः परं नागराख्यः खंडः षष्ठोऽभिधीयते ॥ १४१ ॥

Bahagian ini sesungguhnya dinamai Avantya-khaṇḍa; bagi mereka yang mendengarnya, dosa-dosa dilenyapkan. Selepas ini, bahagian keenam yang dikenali sebagai Nāgara-khaṇḍa akan dihuraikan.

Verse 142

लिंगोत्पत्तिसमाख्यानं हरिश्चन्द्रकथा शुभा । विश्वामित्रस्य माहात्म्यं त्रिशंकुस्वर्गतिस्तथा ॥ १४२ ॥

Di dalamnya terkandung kisah kemunculan Liṅga, cerita suci yang membawa berkat tentang Hariścandra, keagungan Viśvāmitra, serta riwayat Triśaṅku naik ke syurga.

Verse 143

हाटकेश्वरमाहात्म्ये वृत्रासुरवधस्तथा । नागबिलं शंखतीर्थमचलेश्वरवर्णनम् ॥ १४३ ॥

Ia juga memuat: kemuliaan suci Hāṭakeśvara; pembunuhan asura Vṛtrāsura; Nāga-bila (gua ular); titi suci Śaṅkha-tīrtha; serta huraian tentang Acaleśvara.

Verse 144

चमत्कारपुराख्यानं चमत्कारकरं परम् । गयशीर्षं बालशाख्यं वालमंडं मृगाह्वयम् ॥ १४४ ॥

Kisah bernama “Camatkāra-pura” adalah yang paling utama, menimbulkan keajaiban yang luhur. (Ia juga menyebut) Gayāśīrṣa, tempat yang dikenali sebagai Bāla, Vālamaṇḍa, serta tapak bernama Mṛga.

Verse 145

विष्णुपादं च गोकर्णं युगरूपं समाश्रयः । सिद्धेश्वरं नागसरः सप्तार्षेयं ह्यगस्त्यकम् ॥ १४५ ॥

Dengan berlindung pada Viṣṇupāda dan Gokarṇa, di Yugarūpa, di Siddheśvara, di Nāgasaras, di Saptārṣeya, dan juga di Agastyaka—seseorang memperoleh kesucian melalui tempat-tempat tirtha yang suci ini.

Verse 146

भ्रूणगर्तं नलेशं च भैष्मं वैडुरमर्ककम् । शारमिष्ठं सोमनाथं च दौर्गमातर्जकेश्वरम् ॥ १४६ ॥

Kemudian disebutkan secara berurutan tempat-tempat suci/kuil bernama Bhrūṇagarta, Naleśa, Bhaiṣma, Vaiḍura-Markaka, Śāramiṣṭha, Somanātha, dan Daurga-Mātarjakeśvara.

Verse 147

जामदग्न्यवधाख्यानं नैःक्षत्रियकथानकम् । रामह्रदं नागपुरं ष़ड्लिंगं चैव यज्ञभूः ॥ १४७ ॥

Termasuk kisah pembunuhan Jāmadagnya (Paraśurāma), naratif Naiḥkṣatriya (pemusnahan para Kṣatriya), Rāma-hrada (tasik Rāma), Nāgapura, ‘enam liṅga’ yang suci, serta Yajñabhū, tanah upacara korban suci.

Verse 148

मुण्डीरादित्रिकार्कं च सतीपरिणयाह्वयम् । रुद्रशीर्षं च यागेशं वालखिल्यं च गारुडम् ॥ १४८ ॥

“Bahagian-bahagian bernama Muṇḍīra dan seterusnya, Trikārka, yang disebut ‘Perkahwinan Satī’, Rudraśīrṣa, Yāgeśa, Vālakhilya, dan Gāruḍa—semuanya turut dihimpunkan.”

Verse 149

लक्ष्मीशापः सप्तविंशसोमप्रासादमेव च । अंबाबद्धं पांडुकाख्यमाग्नेयं ब्रह्मकुंडकम् ॥ १४९ ॥

“(Dihuraikan) peristiwa ‘Sumpahan Lakṣmī’, dan juga kuil yang dikenali sebagai ‘Kuil Soma yang ke-27’; serta tempat-tempat bernama Ambābaddha, tirtha Pāṇḍuka, tirtha Āgneya, dan kolam suci Brahma-kuṇḍa.”

Verse 150

गोमुखं लोहयष्ट्याख्यमजापालेश्वरी तथा । शानैश्चरं राजवापी रामेशो लक्ष्मणेश्वरः ॥ १५० ॥

“(Inilah) Gomukha; tempat yang dikenali sebagai Lohayaṣṭi; demikian juga Ajāpāleśvarī; Śanaiścara; Rājavāpī; Rāmeśa; dan Lakṣmaṇeśvara.”

Verse 151

कुशेशाख्यं लवेशाख्यं लिंगं सर्वोत्तमोत्तमम् । अष्टषष्टिसमाख्यानं दमयंत्यास्त्रिजातकम् ॥ १५१ ॥

“‘Kuśeśākhya’ dan ‘Laveśākhya’; Liṅga (Śiva) yang paling utama antara yang utama; kisah yang dikenali sebagai ‘Enam Puluh Lapan’; serta riwayat kelahiran tiga kali Damayantī—(inilah topik-topik yang dihimpunkan di sini).”

Verse 152

ततो वै रेवती चात्र भक्तिकातीर्थसंभवः । क्षेमंकरी च केदारं शुक्लतीर्थमुखारकम् ॥ १५२ ॥

“Sesudah itu, dalam kisah ini disebut Revatī dan Bhaktikā—yang muncul sebagai tīrtha, tempat mandi suci; juga Kṣemaṅkarī, serta Kedāra yang masyhur sebagai yang terunggul antara Śukla‑tīrtha.”

Verse 153

सत्यसंधेश्वराख्यानं तथा कर्णोत्पलाकथा । अटेश्वरं याज्ञवल्क्य गौर्यं गाणेशमेव च ॥ १५३ ॥

“(Di sini dihuraikan) kisah suci Satyasaṃdheśvara, dan juga cerita Karṇotpalā; (demikian pula) Ateśvara; (kisah berkaitan) Yājñavalkya; (kisah) Gaurya; dan juga (kisah) Gāṇeśa.”

Verse 154

ततो वास्तुपदाऽख्यानमजागृहकथानकम् । सौभाग्यांधुश्च शुलेशं धर्मराजकथानकम् ॥ १५४ ॥

“Kemudian datang kisah yang disebut ‘Vāstupada’, naratif ‘Rumah Kambing’, serta ‘Saubhāgyāndhu’; (lalu) kisah Śūleśa dan naratif mengenai Dharmarāja.”

Verse 155

मिष्टान्नेदश्वराख्यानं गाणापत्यत्रयं ततः । जाबालिचरितं चैव मकरेशकथा ततः ॥ १५५ ॥

Kemudian disebut kisah Miṣṭānneśvara; sesudah itu tiga kisah yang berkaitan dengan Gaṇapati; lalu riwayat Jābāli, dan seterusnya naratif tentang Makareśa.

Verse 156

कालेश्वर्यंधकाख्यानं कुंडमाप्यरसं तथा । पुष्यादित्यं रौहिताश्वं नागरोत्पत्तिकीर्त्तनम् ॥ १५६ ॥

Di dalamnya juga ada kisah Kāleśvarya dan Andhaka; kolam suci bernama Kuṇḍamāpya serta Arasa; juga Puṣyāditya, Rauhitāśva, dan penceritaan tentang asal-usul kaum atau tradisi Nāgara.

Verse 157

भार्गवं चरितं चैव वैश्वामैत्रं ततः परम् । सारस्वतं पैप्पलादं कंसारीशं च पैंडकम् ॥ १५७ ॥

Dan juga terdapat kisah Bhārgava; kemudian bahagian Vaiśvāmaitra; Sārasvata dan Paippalāda; serta bahagian Kaṃsārīśa dan Paiṇḍaka.

Verse 158

ब्रह्मणो यज्ञचरितं सावित्र्याख्यानसंयुतम् । रैवतं भार्तयज्ञाख्यं मुख्यतीर्थनिरीक्षणम् ॥ १५८ ॥

Ia menceritakan kisah yajña Brahmā, beserta episod Sāvitrī; juga kisah Raivata—yang dikenali sebagai Bhārta-yajña—serta tinjauan terhadap tīrtha-tīrtha utama yang paling suci.

Verse 159

कौरवं हाटकेशाख्यं प्रभासं क्षेत्रकत्रयम् । पौष्करं नैमिषं धार्ममरण्य त्रितयं स्मृतम् ॥ १५९ ॥

Kaurava, Hāṭakeśa dan Prabhāsa—diingati sebagai tiga serangkai kṣetra, medan ziarah suci. Demikian juga Puṣkara, Naimiṣa dan Dhārma-araṇya—diingati sebagai tiga serangkai araṇya, rimba suci.

Verse 160

वाराणसी द्वारकाख्यावन्त्याख्येति पुरीत्रयम् । बृन्दावनं खांडवाख्यमद्वैकाख्यं वनत्रयम् ॥ १६० ॥

Tiga kota suci ialah: Vārāṇasī, kota yang bernama Dvārakā, dan kota yang dikenali sebagai Avantī. Tiga rimba suci ialah: Vṛndāvana, rimba yang disebut Khāṇḍava, dan yang dinamai Advaika.

Verse 161

कल्पः शालस्तथा नन्दिग्रामत्रयमनुत्तमम् । असिशुक्लपितृसंज्ञं तीर्थत्रयमुदाहृतम् ॥ १६१ ॥

Kalpa, Śāla, serta triad Nandigrāma yang tiada bandingan—semuanya diisytiharkan sebagai tiga tīrtha (tempat penyeberangan suci) bernama Asi, Śukla dan Pitṛ.

Verse 162

श्र्यर्बुदौ रैवतश्चैव पर्वतत्रयमुत्तमम् । नदीनां त्रितयं गंगा नर्मदा च सरस्वती ॥ १६२ ॥

Śrī Arbuda dan Raivata sesungguhnya yang paling utama dalam tiga gunung suci; dan antara sungai-sungai, triadnya ialah Gaṅgā, Narmadā dan Sarasvatī.

Verse 163

सार्द्धकोटित्रयफलमेकैकं चैषु कीर्त्तितम् । कूषिका शंखतीर्थं चामरकं बालमण्डनम् ॥ १६३ ॥

Setiap satu daripadanya dipuji sebagai menganugerahkan pahala setara tiga setengah krore. Iaitu: Kūṣikā, Śaṅkha-tīrtha, Cāmaraka dan Bāla-maṇḍana.

Verse 164

हाटकेशक्षेत्रफलप्रदं प्रोक्तं चतुष्टयम् । सांबादित्यं श्राद्धकल्पं यौधिष्ठिरमथांधकम् ॥ १६४ ॥

Satu kumpulan empat telah dinyatakan sebagai pemberi buah pahala medan suci Hāṭakeśa: Sāmbāditya, Śrāddha-kalpa, Yaudhiṣṭhira, dan kemudian Āndhaka.

Verse 165

जलशायि चतुर्मासमशून्यशयनव्रतम् । मंकणेशं शिवरात्रिस्तुलापुरुषदानकम् ॥ १६५ ॥

(Baginda menghuraikan) nazar tidur di atas air (jalaśāyī), amalan cāturmāsya selama empat bulan, nazar tidak membiarkan katil kosong (aśūnya-śayana), pemujaan kepada Maṅkaṇeśa, upacara Śivarātri, serta sedekah tulāpuruṣa-dāna—menimbang diri lalu mendermakan hadiah setara timbangannya.

Verse 166

पृथ्वीदानं वानकेशं कपालमोचनेश्वरम् । पापपिंडं मासलैंगं युगमानादिकीर्तनम् ॥ १६६ ॥

‘Pṛthvīdāna’, ‘Vānakeśa’, ‘Kapālamocaneśvara’, ‘Pāpapiṇḍa’, ‘Māsalaiṅga’, serta kisah yang bermula dengan ‘Yugamāna’—semuanya hendaklah dilagukan/diucapkan dalam bacaan senarai ini.

Verse 167

निंवेशशाकंभर्याख्या रुद्रैकादशकीर्तनम् । दानमाहात्म्यकथनं द्वादशादित्यकीर्तनम् ॥ १६७ ॥

Di dalamnya terkandung kisah Nimveśa dan Śākambharī, pujian kepada sebelas Rudra, penceritaan kemuliaan sedekah (dāna), serta pujian kepada dua belas Āditya.

Verse 168

इत्येषनागरः खंडः प्रभासाख्योऽधुनोच्यते । सोमेशो यत्र विश्वेशोऽर्कस्थलं पुण्यदं महत् ॥ १६८ ॥

Demikian berakhir bahagian Nāgara ini; kini dihuraikan bahagian yang bernama Prabhāsa—di sana terdapat Someśa dan Viśveśa, serta Arkasthala, tempat suci agung yang menganugerahkan pahala kebajikan.

Verse 169

सिद्धेश्वरादिकाख्यानं पृथगत्र प्रकीर्तितम् । अग्नितीर्थं कपद्दर्शिं केदारेशं गतिप्रदम् ॥ १६९ ॥

Di sini, kisah-kisah yang bermula dengan Siddheśvara diceritakan secara berasingan—termasuk Agni-tīrtha, Kapaddarśin, dan Kedāreśa, pemberi tujuan tertinggi.

Verse 170

भीमभैरवचण्डीशभास्करेन्दुकुजेश्वराः । बुधेज्यभृगुसौरागुशिरवीशा हरविग्रहाः ॥ १७० ॥

Hara (Śiva) menzahirkan diri sebagai Bhīma, Bhairava, Caṇḍīśa, Bhāskara (Surya), Indu (Chandra), Kuja (Marikh), Budha (Utarid), Ijya (Musytari), Bhṛgu (Zuhrah), Saura (Zuhal), serta juga sebagai Rāhu, Śira dan Vīśa—semuanya ini ialah wujud-wujud suci (vigraha) Hara.

Verse 171

सिद्धेश्वराद्याः पंचान्ये रुद्रास्तत्र व्यवस्तत्र व्यवस्थिताः । वरारोहा ह्यजा पाला मंगला ललितेश्वरी ॥ १७१ ॥

Di sana, lima Rudra yang lain, bermula dengan Siddheśvara, turut ditempatkan dan bersemayam. Demikian juga hadir Varārohā, Ajā, Pālā, Maṅgalā dan Laliteśvarī.

Verse 172

लक्ष्मीशो वाडवेशश्चोर्वीशः कामेस्वरस्तथा । गौरीशवरुणेशाख्यं दुर्वासेशं गणेश्वरम् ॥ १७२ ॥

Dia ialah Tuhan bagi Lakṣmī; Tuhan bagi api bawah samudera (Vāḍava); Tuhan bagi bumi; demikian juga Kāmeśvara; Tuhan bagi Gaurī; yang masyhur dengan nama Varuṇeśa; Tuhan bagi Durvāsā; dan Gaṇeśvara, Tuhan bagi para Gaṇa.

Verse 173

कुमारेशं चंडकल्पं शकुलीश्वरसंज्ञकम् । ततः प्रोक्तोऽथ कोटीशबालब्रह्यादिसत्कथा ॥ १७३ ॥

Kemudian teks menyebut Kumāreśa, Caṇḍakalpa, dan yang dikenali sebagai Śakulīśvara; sesudah itu diceritakan kisah suci tentang Koṭīśa, Bāla, Brahmā dan yang lain-lain.

Verse 174

नरकेशसंवर्त्तेशनिधीश्वरकथा ततः । बलभद्रेश्वरस्याथ गंगाया गणपस्य च ॥ १७४ ॥

Sesudah itu datang kisah-kisah suci tentang Narakeśa, Saṃvartteśa dan Nidhīśvara; kemudian kisah Balabhadreśvara, serta kisah tentang sungai Gaṅgā dan Gaṇapa (Gaṇeśa).

Verse 175

जांबवत्याख्यसरितः पांडुकूपस्य सत्कथा । शतमेधलक्षमेधकोटिमेधकथा तथा ॥ १७५ ॥

Turut dihuraikan kisah suci sungai bernama Jāmbavatī, legenda keramat Perigi Pāṇḍu, serta riwayat korban suci Aśvamedha seratus kali, seratus ribu kali (lakh), dan sepuluh juta kali (crore).

Verse 176

दुर्वासार्कघटस्थानहिरण्यासंगमोत्कथा । नगरार्कस्य कृष्णस्य संकर्षणसमुद्रयोः ॥ १७६ ॥

Bahagian ini menuturkan kisah masyhur tentang Durvāsā; tentang Arka; tentang tempat suci bernama Ghaṭa; tentang Hiraṇya; tentang pertemuan suci (Āsaṅgama); serta juga tentang Nagarārka, tentang Śrī Kṛṣṇa, dan tentang Saṃkarṣaṇa serta lautan.

Verse 177

कुमार्याः क्षेत्रपास्य ब्रह्येशस्य कथा पृथक् । पिंगलासंगमेशस्य शंकरार्कघटेशयोः ॥ १७७ ॥

Secara berasingan akan dituturkan kisah Kumārī, Kṣetrapāla dan Brahmyeśa; serta juga riwayat Piṅgalā-Saṅgameśa, di samping kisah Śaṅkara, Arka dan Ghaṭeśa.

Verse 178

ऋषितीर्थस्य नंदार्कत्रितकूपस्य कीर्तनम् । ससोपानस्य पर्णार्कन्यंकुमत्योः कथाद्भुता ॥ १७८ ॥

Ia memuat kisah Ṛṣi-tīrtha dan puji-pujian (kīrtana) tentang tiga perigi Nandārka; serta juga riwayat menakjubkan mengenai Sa-sopāna, dan tentang Parṇārka serta Nyaṅkumatī.

Verse 179

वाराहस्वामिवृत्तांतं छायालिंगाख्यगुल्फयोः । कथा कनकनंदायाः कुतीगंगेशयोस्तथा ॥ १७९ ॥

Akan diceritakan riwayat Varāhasvāmin; tempat suci yang dikenali sebagai Chāyāliṅga dan Gulpha; kisah Kanakanandā; serta juga tentang Kutī dan Gaṅgeśa.

Verse 180

चमसोद्बेदविदुरत्रिलोकेशकथा ततः । मंकणेशत्रैपुरेशषंडतीर्थकथास्तथा ॥ १८० ॥

Kemudian menyusul kisah suci Camasodbheda dan Vidura, serta riwayat Trilokeśa; demikian juga cerita Maṃkaṇeśa, Traipureśa, dan tirtha ziarah yang kudus bernama Ṣaṇḍatīrtha.

Verse 181

सूर्यप्राची त्रीक्षणयोरुमानातकथा तथा । भूद्धारशूलस्थलयोश्च्यवनार्केशयोस्तथा ॥ १८१ ॥

Juga dihuraikan Sūryaprācī; kisah suci Umā dan Tuhan Bermata Tiga; demikian pula riwayat kudus Bhūddhāra dan Śūlasthala, serta Cyavana dan Arkeśa.

Verse 182

अजापालेशबालार्ककुबेरस्थलजा कथा । ऋषितोया कथा पुण्या संगालेश्वरकीर्तनम् ॥ १८२ ॥

Terdapat kisah-kisah suci yang berkaitan dengan Ajāpāleśa, Bālārka dan Kuberasthala; riwayat mulia Ṛṣitoyā; serta kīrtana, pujian bermerit bagi Saṅgāleśvara.

Verse 183

नारदादित्यकथनं नारायणनिरूपणम् । तप्तकुंडस्य माहात्म्यं मूलचंडीशवर्णनम् ॥ १८३ ॥

Bahagian ini memuat: kisah Nārada dan Āditya (Dewa Surya), huraian tentang Nārāyaṇa, kemuliaan tirtha suci Taptakuṇḍa, serta perihal Mūla-Caṇḍīśa.

Verse 184

चतुर्वक्त्रगणाध्यक्षकलंबेश्वरयोः कथा । गोपालस्वामिव कुलस्वामिनोर्मरुतां कथा ॥ १८४ ॥

Diceritakan riwayat Caturvaktra, ketua para Gaṇa, dan Kalambeśvara; serta riwayat Gopālasvāmin dan Kulasvāmin, bersama kisah para Marut.

Verse 185

क्षेमार्कोन्नतविघ्नेशजलस्वामिकथा ततः । कालमेघस्य रुक्मिण्या दुर्वासेश्वरभद्रयोः ॥ १८५ ॥

Kemudian menyusul kisah-kisah tentang Kṣemārka, Unnata, Vighneśa dan Jalasvāmin; dan selepas itu, riwayat mengenai Kālamegha, Rukmiṇī, Durvāsēśvara serta Bhadra.

Verse 186

शंखावर्तमोक्षतीर्थगोष्पदाच्युतसद्मनाम् । जालेश्वरस्य हुंकारेश्वरचंडीशयोः कथा ॥ १८६ ॥

Juga terdapat kisah tentang Śaṅkhāvarta, Mokṣa-tīrtha, Goṣpada dan Acyuta-sadman; serta naratif mengenai Jāleśvara, bersama Huṃkāreśvara dan Caṇḍīśa.

Verse 187

आशापुरस्थविघ्नेशकलाकुंडकथाद्भुता । कपिलेशस्य च कथा जरद्गवशिवस्य च ॥ १८७ ॥

Terdapat kisah menakjubkan tentang Kalākuṇḍa dan Vighneśa di Āśāpura; dan juga riwayat Kapileśa serta Jaradgava-Śiva.

Verse 188

नलकर्कोटेश्वरयोर्हाटकेश्वरजा कथा । नारदेशयंत्रभूषादुर्गकूटगणेशजा ॥ १८८ ॥

Terdapat naratif tentang Nala dan Karkoṭeśvara, serta kisah yang berkaitan dengan Hāṭakeśvara; juga (kisah) Nāradeśa, yantra suci sebagai perhiasan, dan Gaṇeśa di Durgakūṭa—semuanya dihimpunkan di sini.

Verse 189

सुपर्णैलाख्यभैरव्योर्भल्लतीर्थभवा कथा । कीर्तनं कर्दमालस्य गुप्तसोमेश्वस्य च ॥ १८९ ॥

Juga ada kisah yang berkaitan dengan Bhairavī bernama Suparṇā dan Elā, naratif yang muncul di Bhallatīrtha, serta sebutan pujian tentang Kardamāla dan (kuil) Someśvara yang tersembunyi.

Verse 190

बहुस्वर्णेशश्रृंगेशकोटीश्वरकथा ततः । मार्कंडेश्वरकोटीशदामोदरगृहोत्कथा ॥ १९० ॥

Sesudah itu disebutkan kisah suci tentang Bahu-Svarṇeśa, Śṛṅgeśa dan Koṭīśvara; kemudian menyusul naratif termasyhur mengenai Mārkaṇḍeśvara, Koṭīśa serta kediaman suci Dāmodara.

Verse 191

स्वर्णरेखा ब्रह्मकुंडं कुंतीभीमेश्वरौ तथा । मृगीकुंडं च सर्वस्वं क्षेत्रे वस्त्रापथे स्मृतम् ॥ १९१ ॥

Di kṣetra yang dikenali sebagai Vastrāpatha diingati: Svarṇarekhā, Brahma-kuṇḍa, tempat suci Kuṁtī dan kuil Bhīmeśvara, serta Mṛgī-kuṇḍa—sesungguhnya semuanya dianggap sebagai ciri tirtha yang utama di wilayah suci itu.

Verse 192

दुर्गाभिल्लेशगंगेशरैवतानां कथाद्भुता । ततोऽर्बुदेश्वर कथा अचलेश्वरकीर्तनम् ॥ १९२ ॥

Kemudian datang kisah menakjubkan tentang Durgābhilleśa, Gaṅgeśa dan Raivata; sesudah itu naratif mengenai Arbudeśvara serta pemuliaan (kīrtana) Acaleśvara.

Verse 193

नागतीर्थस्य च कथा वसिष्टाश्रमवर्णनम् । भद्रकर्णस्य माहात्म्यं त्रिनेत्रस्य ततः परम् ॥ १९३ ॥

Kemudian disebutkan kisah Nāga-tīrtha, huraian tentang āśrama Vasiṣṭha, keagungan Bhadrakarṇa, dan sesudah itu juga kisah Trinetra.

Verse 194

केदारस्य च माहात्म्यं तीर्थांगमनकीर्तनम् । कोटीश्वररूपतीर्थहृषीकेशकथारस्ततः ॥ १९४ ॥

Kemudian disebutkan kemuliaan Kedāra, penceritaan tentang ziarah ke tirtha-tirtha suci, dan sesudah itu kisah mengenai tirtha Koṭīśvara serta Rūpa-tīrtha, bersama naratif suci tentang Hṛṣīkeśa.

Verse 195

सिद्धेशशुक्रेश्वरयोर्मणिकर्णीशकीर्तनम् । पंगुतीर्थयमतीर्थवाराहतीर्थवर्णनम् ॥ १९५ ॥

Bahagian ini memuatkan pemuliaan Siddheśa dan Śukreśvara, pujian kepada Maṇikarṇīśa, serta huraian tentang tīrtha suci bernama Paṅgu-tīrtha, Yama-tīrtha dan Vārāha-tīrtha.

Verse 196

चंद्रप्रभासर्पिडोदश्रीमाताशुक्लतीर्थजम् । कात्यायन्याश्च माहात्म्यं ततः पिंडारकस्य च ॥ १९६ ॥

Kemudian dihuraikan tempat-tempat suci—Candraprabhā, Sarpiḍoda, Śrīmātā dan Śuklatīrtha—serta kemuliaan (māhātmya) Dewi Kātyāyanī; dan selepas itu, kemuliaan Piṇḍāraka juga.

Verse 197

ततः कनखलस्याथ चक्रमानुषतीर्थयोः । कपिलाग्नितीर्थकथा तथा रक्तानुबंधजा ॥ १९७ ॥

Kemudian menyusul kisah Kanakhala, serta tīrtha suci bernama Cakrama dan Manuṣa; demikian juga riwayat Kapilāgni-tīrtha, dan juga kisah yang timbul daripada peristiwa yang terkait dengan darah (raktānubandha).

Verse 198

गणेशपार्थेश्वरयोर्यांत्रायामुज्ज्वलस्य च । चंडीस्थाननागोद्भवशिवकुंडमहेशजा ॥ १९८ ॥

Bahagian ini juga membicarakan tempat suci Gaṇeśa dan Pārtheśvara, tentang Yāṃtrā (rajah/ritus suci) dan Ujjvala; serta tempat Caṇḍī, Nāgodbhava, Śiva-kuṇḍa dan Maheśajā.

Verse 199

कामेश्वरस्य मार्कंडेयोत्पत्तेश्च कथा ततः । उद्दालकेशसिद्धेशगततीथकथा पृथक् ॥ १९९ ॥

Kemudian datang kisah Kāmeśvara dan cerita kelahiran Mārkaṇḍeya; dan secara berasingan, riwayat tentang tīrtha ziarah suci yang berkaitan dengan Uddālaka, Īśa dan Siddheśa.

Verse 200

श्रीदेवरवातोत्पत्तिश्च व्यासगौतमतीर्थयोः । कुलसंतारमाहात्म्यं रामकोट्याह्वतीर्थयोः ॥ २०० ॥

Ia juga menghuraikan asal-usul Devaravāta yang suci, tempat ziarah (tīrtha) bernama Vyāsa-tīrtha dan Gautama-tīrtha, serta kemuliaan Kulasaṃtāra dan tīrtha yang disebut Rāma-koṭi.