
Sukta 4.10
Agni
हा सूक्त अग्नीची स्तुती करतो—त्यांना योग्य संकल्प (क्रतु) या सदिच्छेची वेगवान, हृदयस्पर्शी शक्ती म्हणून, जी प्रेरित प्रयत्न आणि दैवी प्रेरणा यांच्या बळावर उपासकाला समृद्ध करते. अग्नीला सर्वदा उपस्थित द्रष्टा—दिवस-रात्र प्रकाशमान—असे म्हटले आहे; तो सौंदर्य, सुसंवाद आणि वाढ आणतो, तसेच मानव आणि देवगण यांच्यात मैत्रीपूर्ण, बंधुभावाचे नाते प्रस्थापित करतो. यजमानाचे घर आणि अंतःस्थ ‘नाभि-केन्द्र’ हे पोषण व बळ यांचे स्थिर स्रोत व्हावे, म्हणून अग्नीचे तेजस्वी मार्गदर्शन आणि रक्षक सहचर्य यांचे आवाहन करणे हाच या सूक्ताचा उद्देश आहे.
Mantra 1
अग्ने तमद्याश्वं न स्तोमैः क्रतुं न भद्रं हृदिस्पृशम् । ऋध्यामा त ओहैः ॥
हे अग्ने, आज आम्ही स्तोत्रांनी, वेगवान अश्वासारखे, हृदयाला स्पर्श करणाऱ्या तुझ्या कल्याणमय, प्रकाशमान क्रतु (संकल्प-शक्ती) मध्ये समृद्ध होऊ. तुझ्या ओह (प्रेरक वेग) आणि शक्तींनी आम्ही वाढ प्राप्त करू.
Mantra 3
एभिर्नो अर्कैर्भवा नो अर्वाङ्स्वर्ण ज्योतिः । अग्ने विश्वेभिः सुमना अनीकैः ॥
या अर्कांच्या ज्वाळांनी आमच्यासाठी उपस्थित हो; प्रकाशलोकातून, स्वतः ज्योती होऊन, आमच्याकडे ये, हे अग्ने। तुझ्या सर्व अनीक (मुख/रूप) आणि शक्तींनी युक्त होऊन, सुमना (प्रसन्नचित्त) राहून आमच्यावर अनुग्रह कर.
Mantra 4
आभिष्टे अद्य गीर्भिर्गृणन्तोऽग्ने दाशेम । प्र ते दिवो न स्तनयन्ति शुष्माः ॥
आज आम्ही स्तुतिगीर्भिः तुझे गुणगान करीत, हे अग्ने, तुला अर्पण करू—स्वतःलाही आणि आमच्या प्राप्तींनाही. तुझे शुष्म (वीर्य-बल) द्युलोकाच्या गर्जनेसारखे उफाळून येवो, तमस्च्या जडत्वाला जागवून दूर हाकलणारे.
Mantra 5
तव स्वादिष्ठाग्ने संदृष्टिरिदा चिदह्न इदा चिदक्तोः । श्रिये रुक्मो न रोचत उपाके ॥
हे अग्ने, परम-स्वादिष्ठ, तुझी सम्यक् दृष्टि इथेच—दिवसा आणि रात्रीही—प्रकाशते. ती उपाके (निकट) श्री-वृद्धीसाठी सुवर्णाभूषणासारखी झळाळते.
Mantra 6
घृतं न पूतं तनूररेपाः शुचि हिरण्यम् । तत्ते रुक्मो न रोचत स्वधावः ॥
घृतासारखे शुद्ध, तनूर्-अरेपाः (निर्दोष) तुझे शरीर शुचि हिरण्य (पवित्र सुवर्ण) यासमान आहे. हे स्वधावः (स्व-धर्म/स्व-शक्तियुक्त), तुझ्यात रुक्मासारखे जे तेज आहे, तेच झळाळते.
Mantra 7
कृतं चिद्धि ष्मा सनेमि द्वेषोऽग्न इनोषि मर्तात् । इत्था यजमानादृतावः ॥
हे अग्ने, आधीच घडलेला वैरही आम्ही जिंकू शकतो—कारण तू मर्त्यापासून द्वेष दूर हाकलतोस. अशा रीतीने, ऋताच्या मार्गाने चालणाऱ्या यजमानाचे तू रक्षण करतोस.
Mantra 8
शिवा नः सख्या सन्तु भ्रात्राग्ने देवेषु युष्मे । सा नो नाभिः सदने सस्मिन्नूधन् ॥
आमच्यासाठी कल्याणकारी सख्य असो—हे अग्ने, देवांमध्ये तू आमचा भ्राता हो. याच सदनात तेच आमचे नाभि-केन्द्र होवो; या गृहात, अस्तित्वाच्या निवासात, पोषण देणारे ‘ऊधन्’ (दुग्धमडी) स्थिर होवो.
It asks Agni to awaken a good, luminous resolve in us, to guide the heart, and to bring steady prosperity—like a swift power that helps our efforts succeed.
It highlights Agni as constant vision and protection: not only the physical fire, but also an ever-present light of awareness that stays near in all conditions.
Agni is invoked as an intimate ally among the gods, and as the household’s central support—like a living centre that nourishes, protects, and holds the family together.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.