Opening the text

Sukta 1.76
Gautama (Gautama Rahūgaṇa tradition for RV 1.76–1.77; family hymn context: Gautamas)
Agni (as Hotṛ, inner divine Will and priest of the sacrifice)
Triṣṭubh (11-syllable pādas; standard for many Agni hymns in this section)
गौतमांचा हा संक्षिप्त त्रिष्टुभ सूक्त अग्नीला खरा होतृ आणि अंतःस्थ पुरोहित म्हणून संबोधतो आणि कोणती योग्य मानसिक भूमिका व प्रेरित अंतर्दृष्टी त्याच्यापर्यंत सर्वोत्कृष्ट रीतीने पोहोचते, हे विचारतो. अग्नीची रक्षणकारी व शुद्धीकरण करणारी शक्ती शत्रुत्वकारी बले (रक्षस्) दग्ध करो आणि सोम-स्वामीला (सामान्यतः इंद्र) हविर्भागाकडे आणून यज्ञाचे संचालन करो, अशी प्रार्थना यात आहे. शेवटी सूक्त अग्नीच्या प्राचीन ऋषित्वाचे स्मरण करून देतो आणि आज ‘आनंदी स्रुवा’—म्हणजे स्वेच्छेने व आनंदपूर्ण संकल्पाने—यजन करण्यास त्याला उद्युक्त करतो.
Mantra 1
का त उपेतिर्मनसो वराय भुवदग्ने शंतमा का मनीषा । को वा यज्ञैः परि दक्षं त आप केन वा ते मनसा दाशेम ॥
हे अग्ने! मनाचा कोणता उपागम (उपेतिः) तुझ्यासाठी परम-श्रेष्ठ व परम-शांतिदायक ठरेल? ती कोणती मनीषा—प्रेरित प्रज्ञा—आहे? यज्ञांच्या आहुतींनी तुझ्या दक्ष (शक्ती/कौशल्य) पर्यंत कोण पोहोचला आहे? आणि कोणत्या मनोभावाने आम्ही तुला खरेच अर्पित होऊ?
Mantra 2
एह्यग्न इह होता नि षीदादब्धः सु पुरएता भवा नः । अवतां त्वा रोदसी विश्वमिन्वे यजा महे सौमनसाय देवान् ॥
हे अग्ने, इथे ये; इथे होतारूपाने बस—अदब्ध (अपराजेय) होऊन। आमच्यासाठी सु-पुरएता हो—शुभ अग्रगामी नेता। विश्वाला प्रेरित करणारे द्यावा-पृथिवी (रोदसी) तुला धारण करो। आमच्या महान सौमनस्यासाठी देवांचे यजन कर.
Mantra 3
प्र सु विश्वान्रक्षसो धक्ष्यग्ने भवा यज्ञानामभिशस्तिपावा । अथा वह सोमपतिं हरिभ्यामातिथ्यमस्मै चकृमा सुदाव्ने ॥
हे अग्ने, सर्व रक्षस्—अंधाराच्या शक्ती—दग्ध कर; यज्ञांना अभिशस्ति (शत्रूचा आघात) पासून वाचवणारा पावक—शुद्धिकर्ता—हो. मग हरिभ्याम्—तुझ्या हरित/ताम्र अश्वांसह—सोमपतिला घेऊन ये; त्या सुदावन् (उदार दाता) साठी आम्ही आति्थ्य—अर्पणाची अतिथिसेवा—तयार केली आहे.
Mantra 4
प्रजावता वचसा वह्निरासा च हुवे नि च सत्सीह देवैः । वेषि होत्रमुत पोत्रं यजत्र बोधि प्रयन्तर्जनितर्वसूनाम् ॥
प्रजाशक्तीने परिपूर्ण अशा वाणीने मी तुला हाक मारतो, हे वह्निधारी (अग्नी); ये आणि देवांसह येथे आसन घे. हे यजत्रा, तू होत्र-कार्य आणि पोत्र-कार्य—दोन्ही धारण करतोस; हे वसूंना जन्म देणाऱ्या, अग्रसर होऊन जागृत हो.
Mantra 5
यथा विप्रस्य मनुषो हविर्भिर्देवाँ अयजः कविभिः कविः सन् । एवा होतः सत्यतर त्वमद्याग्ने मन्द्रया जुह्वा यजस्व ॥
जसा तू पूर्वी—कवींमध्ये कवि होऊन—प्रकाशित मनुष्याकरिता त्याच्या हविर्भिःने देवांचे यजन केलेस, तसाच आज, हे सत्यतम होतृ, हे अग्नी, आनंदमय जुहूने यजन कर.
It teaches that the sacrifice succeeds through the right inner intention and insight, while Agni as Hotṛ purifies the rite, protects it from hostile forces, and brings the Gods to the offering.
Because the Vedic yajña is not only an outer ritual; it also requires a truthful, well-directed inner state. The hymn seeks the most peace-giving and effective way to align the mind with Agni.
In many Rigvedic contexts, the Soma-lord with tawny horses points to Indra, invited to drink Soma. Here Agni is asked to bring that deity as the honored guest of the offering.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.