Narayana
നാരായണ ഉപനിഷത്ത് (യജുര്‍വേദബന്ധിതം) ചെറുതായിട്ടും ഗഹനമായ വേദാന്തസാരമാണ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. ഇതിൽ നാരായണനെ പരബ്രഹ്മം, സർവ്വവ്യാപക ആധാരം, അന്തര്യാമി ആത്മാവ് എന്നിങ്ങനെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. സഗുണഭക്തിയും നിർഗുണബ്രഹ്മതത്ത്വവും തമ്മിലുള്ള സമന്വയം ഇതിന്റെ മുഖ്യവിശേഷതയാണ്—ഭഗവാൻ ഉപാസ്യരൂപവും ഗുണാതീത പരമസത്യവും കൂടിയാണ്. സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-പ്രളയങ്ങളെ ഒരേ തത്ത്വത്തിന്റെ പ്രകടനമായി കണ്ട്, നാമസ്മരണം-ജപം-ധ്യാനം എന്നിവയിലൂടെ മോക്ഷമാർഗം സൂചിപ്പിക്കുന്നു।
Start ReadingKey Teachings
Nārāyaṇa is affirmed as paraṃ brahma: the supreme, all-pervading reality.
Synthesis of saguṇa devotion and nirguṇa transcendence: the Lord is both personal and beyond attributes.
Antaryāmin doctrine: Nārāyaṇa as the inner Self and regulator within all beings.
Cosmological grounding: creation, sustenance, and dissolution are expressions of the one Lord.
Upāsanā as a liberating discipline: recitation/meditation on Nārāyaṇa leads toward mokṣa.
Nondual implication: the ultimate truth is one; multiplicity is dependent appearance (nāma-rūpa).
Sectarian affirmation with Vedāntic universality: Vaiṣṇava theism framed in Upaniṣadic terms.
Verses of the Narayana
5 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
ॐ अथ पुरुषो ह वै नारायणोऽकामयत प्रजाः सृजेयेति। नारायणात् प्राणो जायते। मनः सर्वेन्द्रियाणि च। खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी। नारायणाद् ब्रह्मा जायते। नारायणाद् रुद्रो जायते। नारायणाद् इन...
ഓം. ഇനി പുരുഷസ്വരൂപനായ നാരായണൻ ഇച്ഛിച്ചു: “ഞാൻ പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്കട്ടെ.” നാരായണനിൽ നിന്ന് പ്രാണൻ ജനിക്കുന്നു; അതുപോലെ മനസ്സും എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും. ആകാശം, വായു, ജ്യോതി (അഗ്നി), ജലങ്ങൾ, സർവ്വത്തെ ധരിക്കുന്ന ഭൂമി—ഇവയും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. നാരായണനിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ജനിക്കുന്നു; നാരായണനിൽ നിന്ന് രുദ്രൻ ജനിക്കുന്നു; നാരായണനിൽ നിന്ന് ഇന്ദ്രൻ ജനിക്കുന്നു; നാരായണനിൽ നിന്ന് പ്രജാപതിമാർ പ്രാദുര്ഭവിക്കുന്നു. നാരായണനിൽ നിന്നുതന്നെ ദ്വാദശ ആദിത്യർ, രുദ്രർ, വസുക്കൾ, എല്ലാ വേദഛന്ദസ്സുകളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. നാരായണത്തിൽ അവ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; നാരായണത്തിൽ അവ ലയിക്കുന്നു. (ഇത് ഋഗ്വേദശിരസ്സായി പാരായണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.)
Brahman as the material and efficient cause of the cosmos (abhinna-nimitta-upādāna-kāraṇa); īśvara-sṛṣṭi and pralayaVerse 2
ॐ अथ नित्यो नारायणः। ब्रह्मा नारायणः। शिवश्च नारायणः। शक्रश्च नारायणः। द्यावापृथिव्यौ च नारायणः। कालश्च नारायणः। दिशश्च नारायणः। ऊर्ध्वश्च नारायणः। अधश्च नारायणः। अन्तर्बहिश्च नारायणः। नारायण एवेदं सर...
ഓം. ഇനി നാരായണൻ നിത്യൻ. ബ്രഹ്മാവും നാരായണൻ; ശിവനും നാരായണൻ; ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) പോലും നാരായണൻ. ദ്യാവാപൃഥിവി നാരായണൻ; കാലവും നാരായണൻ; ദിക്കുകളും നാരായണൻ; മുകളിലുള്ളതും നാരായണൻ; താഴെയുള്ളതും നാരായണൻ; അകത്തും പുറത്തും നാരായണൻ തന്നെ. ഭൂതമായതും ഭവ്യമാകുന്നതും—ഇതെല്ലാം നാരായണൻ മാത്രം. കലാരഹിതൻ, മലരഹിതൻ, വികല്പരഹിതൻ, വിവരണാതീതൻ, ശുദ്ധൻ—ഏകനായ ദേവൻ നാരായണൻ. രണ്ടാമൻ ആരുമില്ല. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ വിഷ്ണുവായി തന്നെ ഭവിക്കുന്നു; വിഷ്ണുവായി തന്നെ ഭവിക്കുന്നു. (ഇത് യജുർവേദശിരസ്സായി പാരായണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.)
Non-duality (advaya/ekatva) and Brahman’s nirguṇa characterization; sarvātmatva (all is the Self)Verse 3
ॐ ओमित्यग्रे व्याहरेत्। नम इति पश्चात्। नारायणायेति उपरिष्टात्। ओमित्येकाक्षरम्। नम इति द्वे अक्षरे। नारायणायेति पञ्चाक्षराणि। एतद्वै नारायणस्याष्टाक्षरं पदम्। यो ह वै नारायणस्याष्टाक्षरं पदमध्येत। अन...
ഓം. ആദ്യം ‘ഓം’ എന്ന് ഉച്ചരിക്കണം; പിന്നെ ‘നമഃ’; അതിനുമുകളിൽ (തുടർന്ന്) ‘നാരായണായ’ എന്ന്. ‘ഓം’ ഒരു അക്ഷരം; ‘നമഃ’ രണ്ട് അക്ഷരങ്ങൾ; ‘നാരായണായ’ അഞ്ച് അക്ഷരങ്ങൾ. ഇതുതന്നെ നാരായണന്റെ അഷ്ടാക്ഷരപദം. നാരായണന്റെ ഈ അഷ്ടാക്ഷരപദം—ഒന്നും വിട്ടുപോകാതെ—അധ്യയനം/ജപം ചെയ്യുന്നവൻ പൂർണ്ണായുസ്സ് പ്രാപിക്കുന്നു. അവൻ പ്രാജാപത്യവും ധനപോഷണവും ഗൗപത്യവും (പശുസമ്പത്തിന്മേൽ അധിപത്യം) നേടുന്നു. തുടർന്ന് അവൻ അമൃതത്വം പ്രാപിക്കുന്നു; തുടർന്ന് അമൃതത്വം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇങ്ങനെ. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ. (ഇത് സാമവേദശിരസ്സായി: ‘ഓം നമോ നാരായണായ’.)
Upāsanā (mantra-vidyā) leading toward mokṣa; nāma as a support for Brahman-realizationVerse 4
प्रत्यगानन्दं ब्रह्मपुरुषं प्रणवस्वरूपम्। अकार उकार मकार इति। तानेकधा समभरत्तदेतदोमिति। यमुक्त्वा मुच्यते योगी जन्मसंसारबन्धनात्। ॐ नमो नारायणायेति मन्त्रोपासकः वैकुण्ठभुवनलोकं गमिष्यति। तदिदं परं पुण...
(അവൻ) അന്തർമുഖാനന്ദസ്വരൂപനായ ബ്രഹ്മ-പുരുഷൻ; അവന്റെ രൂപം പ്രണവമാണ്. ‘അ’, ‘ഉ’, ‘മ’—ഇങ്ങനെ; അവയെ ഒന്നാക്കി ചേർത്തത്—അതുതന്നെ ‘ഓം’. ഇത് ഉച്ചരിച്ചാൽ യോഗി ജന്മ-സംസാരബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു. ‘ഓം നമോ നാരായണായ’ എന്ന മന്ത്രത്തിന്റെ ഉപാസകൻ വൈകുണ്ഠലോകത്തെ പ്രാപിക്കും. ഇതാണ് പരമ പുണ്ഡരീകം (കമലം), വിജ്ഞാനഘനം—ചൈതന്യത്തിന്റെ ഘനസമൂഹം. അതിനാൽ അത് ‘ഇത്രമാത്രം’—തത്സമയ സ്വയംപ്രകാശ സത്യത്തിന്റെ അളവായി നിലകൊള്ളുന്നു. ദേവകീപുത്രൻ ബ്രഹ്മനിഷ്ഠൻ; മധുസൂദനനും ബ്രഹ്മനിഷ്ഠൻ. സർവ്വഭൂതങ്ങളിലും വസിക്കുന്ന ഏക നാരായണൻ കാരണരൂപമാണ്; ‘അ’ അക്ഷരം—പരബ്രഹ്മ—ഓം. ഈ അഥർവശിരസ് ഉപദേശം അധ്യയനം ചെയ്യുന്നവൻ (ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു)।
Brahman as Praṇava (Oṃ), Nārāyaṇa as inner Self and cause; mokṣa through upāsanā/jñānaVerse 5
प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति। सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति। माध्यन्दिनमादित्याभिमुखोऽधीयानः पञ्चपातकोपपातकात् प्रमुच्यते। सर्ववेदपारायणपुण्यं लभते। नारायणसायुज्यमवाप्नोति नारायणसायुज्यमवाप्न...
പ്രഭാതത്തിൽ ഇത് അധ്യയനം ചെയ്യുന്നവൻ രാത്രിയിൽ ചെയ്ത പാപം നശിപ്പിക്കുന്നു. സായാഹ്നത്തിൽ അധ്യയനം ചെയ്യുന്നവൻ പകലിൽ ചെയ്ത പാപം നശിപ്പിക്കുന്നു. മധ്യാഹ്നത്തിൽ സൂര്യനെ അഭിമുഖമായി അധ്യയനം ചെയ്യുന്നവൻ പഞ്ചമഹാപാതകങ്ങളും ഉപപാതകങ്ങളും മുതൽ മോചിതനാകുന്നു. സർവ്വവേദപാരായണത്തിന്റെ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു. നാരായണസായുജ്യം പ്രാപിക്കുന്നു—നാരായണസായുജ്യം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ. ഇതി ഉപനിഷത്॥
Upāsanā and śravaṇa/adhyayana as purificatory discipline leading to mokṣa (Nārāyaṇa-sāyujya)Ask anything about the Narayana Upanishad
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.