Narayana
नारायणोपनिषत् यजुर्वेदसम्बद्धा लघूपनिषत्सु गण्यते, यत्र नारायणः परं ब्रह्मेति संक्षेपेण प्रतिपाद्यते। अस्याः मुख्यो भावः—सगुणभक्त्या निरगुणब्रह्मविद्यायाः सेतुः निर्मीयते; नारायणः जगत्कारणं च अन्तर्याम्यात्मा च इति। अल्पवाक्यैरेव उपासना-चिन्तनयोः साधनत्वं दर्श्यते, यत् स्मरण-जप-निदिध्यासनैः मोक्षमार्गः प्रशस्यते।
Start ReadingKey Teachings
Nārāyaṇa is affirmed as paraṃ brahma: the supreme, all-pervading reality.
Synthesis of saguṇa devotion and nirguṇa transcendence: the Lord is both personal and beyond attributes.
Antaryāmin doctrine: Nārāyaṇa as the inner Self and regulator within all beings.
Cosmological grounding: creation, sustenance, and dissolution are expressions of the one Lord.
Upāsanā as a liberating discipline: recitation/meditation on Nārāyaṇa leads toward mokṣa.
Nondual implication: the ultimate truth is one; multiplicity is dependent appearance (nāma-rūpa).
Sectarian affirmation with Vedāntic universality: Vaiṣṇava theism framed in Upaniṣadic terms.
Verses of the Narayana
5 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
ॐ अथ पुरुषो ह वै नारायणोऽकामयत प्रजाः सृजेयेति। नारायणात् प्राणो जायते। मनः सर्वेन्द्रियाणि च। खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी। नारायणाद् ब्रह्मा जायते। नारायणाद् रुद्रो जायते। नारायणाद् इन...
ॐ अथ खलु पुरुषो वै नारायणोऽकामयत—“प्रजाः सृजेयेति।” नारायणात् प्राणो जायते, मनश्च सर्वेन्द्रियाणि च। खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी च विश्वस्य धारिणी समुत्पद्यन्ते। नारायणाद् ब्रह्मा जायते, नारायणाद् रुद्रो जायते, नारायणाद् इन्द्रो जायते, नारायणात् प्रजापतयः प्रजायन्ते। नारायणादेव द्वादशादित्या रुद्रा वसवश्च सर्वाणि छन्दांसि समुत्पद्यन्ते; नारायणे प्रवर्तन्ते; नारायणे प्रलीयन्ते। (एतद् ऋग्वेदशिरोऽधीते)॥१॥
Brahman as the material and efficient cause of the cosmos (abhinna-nimitta-upādāna-kāraṇa); īśvara-sṛṣṭi and pralayaVerse 2
ॐ अथ नित्यो नारायणः। ब्रह्मा नारायणः। शिवश्च नारायणः। शक्रश्च नारायणः। द्यावापृथिव्यौ च नारायणः। कालश्च नारायणः। दिशश्च नारायणः। ऊर्ध्वश्च नारायणः। अधश्च नारायणः। अन्तर्बहिश्च नारायणः। नारायण एवेदं सर...
ॐ अथ नित्यो नारायणः। ब्रह्मा नारायणः, शिवश्च नारायणः, शक्रश्च नारायणः। द्यावापृथिव्यौ नारायणः, कालो नारायणः, दिशो नारायणः; ऊर्ध्वं नारायणः, अधो नारायणः; अन्तर्बहिश्च नारायणः। नारायण एवेदं सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यम्। निष्कलो निरञ्जनो निर्विकल्पो निराख्यातः शुद्धो देव एको नारायणः। न द्वितीयोऽस्ति कश्चित्। य एवं वेद स विष्णुरेव भवति, स विष्णुरेव भवति। (एतद् यजुर्वेदशिरोऽधीते)॥२॥
Non-duality (advaya/ekatva) and Brahman’s nirguṇa characterization; sarvātmatva (all is the Self)Verse 3
ॐ ओमित्यग्रे व्याहरेत्। नम इति पश्चात्। नारायणायेति उपरिष्टात्। ओमित्येकाक्षरम्। नम इति द्वे अक्षरे। नारायणायेति पञ्चाक्षराणि। एतद्वै नारायणस्याष्टाक्षरं पदम्। यो ह वै नारायणस्याष्टाक्षरं पदमध्येत। अन...
ॐ ओमित्यग्रे व्याहरेत्, नम इति पश्चात्, नारायणायेति उपरिष्टात्। ओमित्येकाक्षरम्; नम इति द्वे अक्षरे; नारायणायेति पञ्चाक्षराणि। एतद्वै नारायणस्याष्टाक्षरं पदम्। यो ह वै नारायणस्याष्टाक्षरं पदमध्येत, अनपब्रुवन् सर्वमायुरेति। विन्दते प्राजापत्यं रायस्पोषं गौपत्यं; ततोऽमृतत्वमश्नुते, ततोऽमृतत्वमश्नुत इति। य एवं वेद। (एतत् सामवेदशिरोऽधीते—ॐ नमो नारायणाय)॥३॥
Upāsanā (mantra-vidyā) leading toward mokṣa; nāma as a support for Brahman-realizationVerse 4
प्रत्यगानन्दं ब्रह्मपुरुषं प्रणवस्वरूपम्। अकार उकार मकार इति। तानेकधा समभरत्तदेतदोमिति। यमुक्त्वा मुच्यते योगी जन्मसंसारबन्धनात्। ॐ नमो नारायणायेति मन्त्रोपासकः वैकुण्ठभुवनलोकं गमिष्यति। तदिदं परं पुण...
सः प्रत्यगानन्दस्वरूपो ब्रह्मपुरुषः प्रणवस्वरूपः। अकारोऽुकारो मकार इति त्रयम्; तान् एकत्वेन समभवत्—तदेव ‘ॐ’ इति। यदुच्चार्य योगी जन्मसंसारबन्धनात् प्रमुच्यते। ‘ॐ नमो नारायणाय’ इति मन्त्रोपासकः वैकुण्ठभुवनलोकं गच्छति। एतत् परं पुण्डरीकं विज्ञानघनं परमानुभवस्वरूपम्। तस्मात् तदिदं तावन्मात्रमेव—स्वयंसिद्धं प्रत्यक्षवत्। देवकीपुत्रो ब्रह्मण्यः, मधुसूदनो ब्रह्मण्यः। सर्वभूतस्थं एकं नारायणं कारणरूपम्; अकारः परब्रह्म—ॐ। योऽथर्वशिरोऽध्यैति स फलमवाप्नोति॥४॥
Brahman as Praṇava (Oṃ), Nārāyaṇa as inner Self and cause; mokṣa through upāsanā/jñānaVerse 5
प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति। सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति। माध्यन्दिनमादित्याभिमुखोऽधीयानः पञ्चपातकोपपातकात् प्रमुच्यते। सर्ववेदपारायणपुण्यं लभते। नारायणसायुज्यमवाप्नोति नारायणसायुज्यमवाप्न...
प्रातः अधीयानः रात्रिकृतं पापं नाशयति; सायं अधीयानः दिवसकृतं पापं नाशयति। माध्यन्दिने आदित्याभिमुखोऽधीयानः पञ्चमहापातकैः सहोपपातकैश्च प्रमुच्यते। सर्ववेदपारायणपुण्यं लभते। नारायणसायुज्यं अवाप्नोति—नारायणसायुज्यं अवाप्नोति। य एवं वेद। इत्युपनिषत्॥५॥
Upāsanā and śravaṇa/adhyayana as purificatory discipline leading to mokṣa (Nārāyaṇa-sāyujya)Ask anything about the Narayana Upanishad
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
