Brahmavidya

Verse 1

अथ ब्रह्मविद्योपनिषदुच्यते ॥ प्रसादाद् ब्रह्मणस् तस्य विष्णोर् अद्भुतकर्मणः । रहस्यं ब्रह्मविद्याया ध्रुवाग्निं सम्प्रचक्षते ॥१॥

ഇപ്പോൾ ബ്രഹ്മവിദ്യാ ഉപനിഷത്ത് പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു. അത്ഭുതകർമ്മനായ വിഷ്ണുരൂപ പരബ്രഹ്മന്റെ പ്രസാദത്താൽ ബ്രഹ്മവിദ്യയുടെ രഹസ്യം ‘ധ്രുവാഗ്നി’—അചല അഗ്നി—എന്നായി അവർ പ്രസാദിക്കുന്നു॥१॥

Verse 2

ॐ इत्येकाक्षरं ब्रह्म यदुक्तं ब्रह्मवादिभिः । शरीरं तस्य वक्ष्यामि स्थानं कालत्रयं तथा ॥२॥

‘ഓം’ എന്ന ഏകാക്ഷരം ബ്രഹ്മമാണ് എന്നു ബ്രഹ്മവാദികൾ പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിന്റെ ശരീരം, അതിന്റെ സ്ഥാനം, കൂടാതെ കാലത്രയവും ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും॥२॥

Verse 3

तत्र देवास्त्रयः प्रोक्ता लोका वेदास्त्रयोऽग्नयः । तिस्रो मात्रार्धमात्रा च त्र्यक्षरस्य शिवस्य तु ॥३॥

അതിൽ മൂന്നു ദേവതകൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു; ലോകങ്ങൾ, മൂന്നു വേദങ്ങൾ, അഗ്നികളും കൂടെ. ത്ര്യക്ഷരനായ ശിവന്റെ മൂന്നു മാത്രകളും അർധമാത്രയും അവിടെയുണ്ട്॥३॥

Verse 4

ऋग्वेदो गार्हपत्यं च पृथिवी ब्रह्म एव च । आकारस्य शरीरं तु व्याख्यातं ब्रह्मवादिभिः ॥४॥

ഋഗ്വേദം, ഗാർഹപത്യ അഗ്നി, ഭൂമി, കൂടാതെ ബ്രഹ്മാവും—ഇവയെല്ലാം ‘അ’കാരശബ്ദത്തിന്റെ ശരീരമെന്ന് ബ്രഹ്മവാദികൾ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു॥४॥

Verse 5

यजुर्वेदोऽन्तरिक्षं च दक्षिणाग्निस् तथैव च । विष्णुश् च भगवान् देव उकारः परिकीर्तितः ॥५॥

യജുർവേദം, അന്തരിക്ഷം, അതുപോലെ ദക്ഷിണാഗ്നി; കൂടാതെ ഭഗവാൻ ദേവനായ വിഷ്ണുവും—ഇവയെല്ലാം ‘ഉ’കാരശബ്ദമായി പ്രഖ്യാതമാണ്॥५॥

Verse 6

सामवेदस्तथा द्यौश्चाहवनीयस्तथैव च । ईश्वरः परमो देवो मकारः परिकीर्तितः ॥६॥

സാമവേദവും അതുപോലെ ദ്യൗഃ (സ്വർഗ്ഗം)യും ആഹവനീയ അഗ്നിയും—‘മ’ അക്ഷരം പരമേശ്വരനായ പരമദേവനെന്നായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 7

सूर्यमण्डलमध्येऽथ ह्यकारः शङ्खमध्यगः । उकारश्चन्द्रसंकाशस्तस्य मध्ये व्यवस्थितः ॥ मकारस्त्वग्निसंकाशो विधूमो विद्युतोपमः । तिस्रो मात्रास्तथा ज्ञेया सोमसूर्याग्निरूपिणः ॥७-८॥

അപ്പോൾ സൂര്യമണ്ഡലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ‘അ’ അക്ഷരം ശംഖത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതുപോലെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ചന്ദ്രസദൃശമായ പ്രകാശമുള്ള ‘ഉ’ അക്ഷരം സ്ഥാപിതമാണ്. ‘മ’ അക്ഷരം അഗ്നിസദൃശമായ ദീപ്തിയുള്ളത്, ധൂമരഹിതം, മിന്നലിനോട് ഉപമിക്കാവുന്നത്. ഇങ്ങനെ മൂന്നു മാത്രകളെ സോമ (ചന്ദ്ര), സൂര്യ, അഗ്നിരൂപങ്ങളായി അറിയണം।

Verse 8

सूर्यमण्डलमध्येऽथ ह्यकारः शङ्खमध्यगः । उकारश्चन्द्रसंकाशस्तस्य मध्ये व्यवस्थितः ॥ मकारस्त्वग्निसंकाशो विधूमो विद्युतोपमः । तिस्रो मात्रास्तथा ज्ञेया सोमसूर्याग्निरूपिणः ॥७-८॥

അപ്പോൾ സൂര്യമണ്ഡലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ‘അ’ അക്ഷരം ശംഖത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതുപോലെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ചന്ദ്രസദൃശമായ പ്രകാശമുള്ള ‘ഉ’ അക്ഷരം സ്ഥാപിതമാണ്. ‘മ’ അക്ഷരം അഗ്നിസദൃശമായ ദീപ്തിയുള്ളത്, ധൂമരഹിതം, മിന്നലിനോട് ഉപമിക്കാവുന്നത്. ഇങ്ങനെ മൂന്നു മാത്രകളെ സോമ (ചന്ദ്ര), സൂര്യ, അഗ്നിരൂപങ്ങളായി അറിയണം।

Verse 9

शिखा तु दीपसंकाशा तस्मिन्नुपरि वर्तते । अर्धमात्रा तथा ज्ञेया प्रणवस्योपरि स्थिता ॥९॥

അതിന്റെ മുകളിലായി ദീപസദൃശമായ ശിഖ ചലിക്കുന്നു; അത് പ്രണവത്തിന്റെ മുകളിലിരിക്കുന്ന അർധമാത്രയായി അറിയണം।

Verse 10

पद्मसूत्रनिभा सूक्ष्मा शिखा सा दृश्यते परा । सा नाडी सूर्यसंकाशा सूर्यं भित्त्वा तथापरा ॥ द्विसप्ततिसहस्राणि नाडीं भित्त्वा च मूर्धनि । वरदः सर्वभूतानां सर्वं व्याप्यावतिष्ठति ॥१०-११॥

ആ പരമ ശിഖ അതിസൂക്ഷ്മമായി, താമരനാരിന്റെ നൂൽപോലെ ദൃശ്യമാകുന്നു. ആ നാഡി സൂര്യസദൃശമായ ദീപ്തിയുള്ളത്; സൂര്യത്തെ ഭേദിച്ചും അതീതമായി നിലകൊള്ളുന്നു. എഴുപത്തിരണ്ടായിരം നാഡികളെ ഭേദിച്ച് മൂർധ്നി (ശിരോഭാഗം) വരെ എത്തി, സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും വരദനായവൻ, എല്ലാം വ്യാപിച്ച് അവസ്ഥിതനാകുന്നു।

Verse 11

पद्मसूत्रनिभा सूक्ष्मा शिखा सा दृश्यते परा । सा नाडी सूर्यसंकाशा सूर्यं भित्त्वा तथापरा ॥ द्विसप्ततिसहस्राणि नाडीं भित्त्वा च मूर्धनि । वरदः सर्वभूतानां सर्वं व्याप्यावतिष्ठति ॥१०–११॥

പദ്മസൂത്രംപോലെ അതിസൂക്ഷ്മമായ പരമ ശിഖ ദൃശ്യമാകുന്നു. സൂര്യപ്രകാശസമമായ ആ നാഡി സൂര്യത്തെയും ഭേദിച്ച് പരാത്പരമായി നിലകൊള്ളുന്നു. എഴുപത്തിരണ്ടായിരം നാഡികളെ ഭേദിച്ച് മൂർധ്നിയിൽ എത്തി, സർവഭൂതങ്ങൾക്കും വരദനായവൻ എല്ലാം വ്യാപിച്ച് സ്ഥിരമായി പ്രതിഷ്ഠിതനായി നിലനിൽക്കുന്നു.

Verse 12

कांस्यघण्टानिनादस्तु यथा लीयति शान्तये । ओङ्कारस्तु तथा योज्यः शान्तये सर्वमिच्छता ॥ यस्मिन्विलीयते शब्दस्तत्परं ब्रह्म गीयते । धियं हि लीयते ब्रह्म सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥१२–१३॥

കാംസ്യഘണ്ടയുടെ നിനാദം എങ്ങനെ ശാന്തിയിലേക്കു ലയിക്കുമോ, അതുപോലെ സമ്പൂർണ്ണ ശാന്തി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഓംകാരത്തെ യോഗ്യമായി പ്രയോഗിക്കണം. ശബ്ദം ലയിക്കുന്നതിൽ തന്നെയാണ് പരമബ്രഹ്മം എന്നു പാടപ്പെടുന്നത്; മനസ്സ് ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിക്കുമ്പോൾ അവൻ അമൃതത്വത്തിന് യോഗ്യനാകുന്നു.

Verse 13

कांस्यघण्टानिनादस्तु यथा लीयति शान्तये । ओङ्कारस्तु तथा योज्यः शान्तये सर्वमिच्छता ॥ यस्मिन्विलीयते शब्दस्तत्परं ब्रह्म गीयते । धियं हि लीयते ब्रह्म सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥१२–१३॥

കാംസ്യഘണ്ടയുടെ നിനാദം എങ്ങനെ ശാന്തിയിലേക്കു ലയിക്കുമോ, അതുപോലെ സമ്പൂർണ്ണ ശാന്തി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഓംകാരത്തെ യോഗ്യമായി പ്രയോഗിക്കണം. ശബ്ദം ലയിക്കുന്നതിൽ തന്നെയാണ് പരമബ്രഹ്മം എന്നു പാടപ്പെടുന്നത്; മനസ്സ് ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിക്കുമ്പോൾ അവൻ അമൃതത്വത്തിന് യോഗ്യനാകുന്നു.

Verse 14

वायुः प्राणस्तथाकाशस्त्रिविधो जीवसंज्ञकः । स जीवः प्राण इत्युक्तो वालाग्रशतकल्पितः ॥१४॥

വായു, പ്രാണൻ, ആകാശം—ഈ ത്രിവിധം ‘ജീവ’ എന്ന സംജ്ഞയാൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ആ ജീവൻ പ്രാണൻ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; അത് രോമാഗ്രത്തിന്റെ നൂറിലൊന്നിനോളം സൂക്ഷ്മമെന്നു കല്പിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 15

नाभिस्थाने स्थितं विश्वं शुद्धतत्त्वं सुनिर्मलम् । आदित्यमिव दीप्यन्तं रश्मिभिश्चाखिलं शिवम् ॥१५॥

നാഭിസ്ഥാനത്തിൽ വിശ്വം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു—ശുദ്ധതത്ത്വം, അത്യന്തം നിർമലം. അത് ആദിത്യനെപ്പോലെ ദീപ്തമായി പ്രകാശിച്ച്, തന്റെ രശ്മികളാൽ സർവ്വത്തെയും വ്യാപിച്ച് ശിവമയമായി (മംഗളമായി) നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 16

सकारं च हकारं च जीवो जपति सर्वदा । नाभिरन्ध्राद्विनिष्क्रान्तं विषयव्याप्तिवर्जितम् ॥१६॥

ജീവൻ സദാ ‘സ’യും ‘ഹ’യും എന്ന അക്ഷരങ്ങൾ ജപിക്കുന്നു. നാഭിരന്ധ്രത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ആ തത്ത്വം വിഷയവ്യാപ്തിയില്ലാത്തതാണ്.

Verse 17

तेनेदं निष्कलं विद्यात् क्षीरात् सर्पिर्यथा तथा । कारणेनात्मना युक्तः प्राणायामैश्च पञ्चभिः ॥ चतुष्कला समायुक्तो भ्राम्यते च हृदिस्थितः । गोलकस्तु यदा देहे क्षीरदण्डेन वा हतः ॥ एतस्मिन् वसते शीघ्रम् अ...

ആ മാർഗ്ഗംകൊണ്ട് ഈ ആത്മാവിനെ നിഷ്കലമെന്നു അറിയണം—പാലിൽ നിന്ന് നെയ്യ് ലഭിക്കുന്നതുപോലെ. കാരണാത്മാവിനോടും അഞ്ചു പ്രാണായാമങ്ങളോടും യുക്തനായി, നാലു കലകളാൽ സമന്വിതനായി, ഹൃദയസ്ഥനായി അത് സഞ്ചരിക്കുന്നു. ദേഹത്തിലെ ‘ഗോളകം’ ക്ഷീരദണ്ഡംകൊണ്ട് ആഘാതം പ്രാപിക്കുമ്പോൾ മഹാഖഗൻ അവിടെ വേഗത്തിൽ, അവിശ്രാന്തമായി വസിക്കുന്നു; ജീവൻ ശ്വസിക്കുന്നതോളം കാലം അവൻ നിഷ്കലതയെ പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 18

तेनेदं निष्कलं विद्यात् क्षीरात् सर्पिर्यथा तथा । कारणेनात्मना युक्तः प्राणायामैश्च पञ्चभिः ॥ चतुष्कला समायुक्तो भ्राम्यते च हृदिस्थितः । गोलकस्तु यदा देहे क्षीरदण्डेन वा हतः ॥ एतस्मिन् वसते शीघ्रम् अ...

ആ മാർഗ്ഗംകൊണ്ട് ഈ ആത്മാവിനെ നിഷ്കലമെന്നു അറിയണം—പാലിൽ നിന്ന് നെയ്യ് ലഭിക്കുന്നതുപോലെ. കാരണാത്മാവിനോടും അഞ്ചു പ്രാണായാമങ്ങളോടും യുക്തനായി, നാലു കലകളാൽ സമന്വിതനായി, ഹൃദയസ്ഥനായി അത് സഞ്ചരിക്കുന്നു. ദേഹത്തിലെ ‘ഗോളകം’ ക്ഷീരദണ്ഡംകൊണ്ട് ആഘാതം പ്രാപിക്കുമ്പോൾ മഹാഖഗൻ അവിടെ വേഗത്തിൽ, അവിശ്രാന്തമായി വസിക്കുന്നു; ജീവൻ ശ്വസിക്കുന്നതോളം കാലം അവൻ നിഷ്കലതയെ പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 19

तेनेदं निष्कलं विद्यात् क्षीरात् सर्पिर्यथा तथा । कारणेनात्मना युक्तः प्राणायामैश्च पञ्चभिः ॥ चतुष्कला समायुक्तो भ्राम्यते च हृदिस्थितः । गोलकस्तु यदा देहे क्षीरदण्डेन वा हतः ॥ एतस्मिन् वसते शीघ्रम् अ...

ആ മാർഗ്ഗംകൊണ്ട് ഈ ആത്മാവിനെ നിഷ്കലമെന്നു അറിയണം—പാലിൽ നിന്ന് നെയ്യ് ലഭിക്കുന്നതുപോലെ. കാരണാത്മാവിനോടും അഞ്ചു പ്രാണായാമങ്ങളോടും യുക്തനായി, നാലു കലകളാൽ സമന്വിതനായി, ഹൃദയസ്ഥനായി അത് സഞ്ചരിക്കുന്നു. ദേഹത്തിലെ ‘ഗോളകം’ ക്ഷീരദണ്ഡംകൊണ്ട് ആഘാതം പ്രാപിക്കുമ്പോൾ മഹാഖഗൻ അവിടെ വേഗത്തിൽ, അവിശ്രാന്തമായി വസിക്കുന്നു; ജീവൻ ശ്വസിക്കുന്നതോളം കാലം അവൻ നിഷ്കലതയെ പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 20

नभस्थं निष्कलं ध्यात्वा मुच्यते भवबन्धनात् । अनाहतध्वनियुतं हंसं यो वेद हृद्गतम् ॥ स्वप्रकाशचिदानन्दं स हंस इति गीयते । रेचकं पूरकं मुक्त्वा कुम्भकेन स्थितः सुधीः ॥ नाभिकन्दे समौ कृत्वा प्राणापानौ समा...

ആകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന നിഷ്കല തത്ത്വത്തെ ധ്യാനിച്ചാൽ ഭവബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു. ഹൃദയസ്ഥമായ അനാഹതധ്വനിയോടുകൂടിയ ഹംസനെ അറിയുന്നവൻ സ്വപ്രകാശമായ ചിത്-ആനന്ദസ്വരൂപനെന്നു ഗീയപ്പെടുന്നു. രേചകവും പൂരകവും ഉപേക്ഷിച്ച് ബുദ്ധിമാൻ കുംഭകത്തിൽ സ്ഥിരനാകുന്നു. നാഭികന്ദത്തിൽ പ്രാണ-അപാനങ്ങളെ സമമാക്കി ഏകാഗ്രനായി, മസ്തകസ്ഥ അമൃതരസത്തെ ധ്യാനത്തോടെ ആദരപൂർവ്വം ആസ്വദിക്കുന്നു. നാഭിമധ്യേ ദീപാകാരമായ മഹാദേവൻ ജ്വലിക്കുന്നു—അമൃതംകൊണ്ട് അഭിഷേകം ചെയ്ത് ‘ഹംസ ഹംസ’ എന്നു ജപിക്കുന്നവന് ഭൂമിയിൽ ജരാ-മരണം-രോഗാദി ഇല്ല. അണിമാദി വിഭൂതികൾക്കായി ഇത് ദിനംപ്രതി ചെയ്യണം.

Verse 21

नभस्थं निष्कलं ध्यात्वा मुच्यते भवबन्धनात्। अनाहतध्वनियुतं हंसं यो वेद हृद्गतम्॥ स्वप्रकाशचिदानन्दं स हंस इति गीयते। रेचकं पूरकं मुक्त्वा कुम्भकेन स्थितः सुधीः॥ नाभिकन्दे समौ कृत्वा प्राणापानौ समाहितः...

ആകാശത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായ നിഷ്കല പരബ്രഹ്മനെ ധ്യാനിച്ചാൽ ഭവബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു. അനാഹതധ്വനിയോടുകൂടി ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഹംസനെ യാർ അറിയുന്നുവോ—അവൻ സ്വപ്രകാശ ചിത്-ആനന്ദസ്വരൂപനായ ഹംസനെന്നു പാടപ്പെടുന്നു. രേചകവും പൂരകവും ഉപേക്ഷിച്ച് ബുദ്ധിമാൻ കുംഭകത്തിൽ സ്ഥിരനാകുന്നു. നാഭികന്ദത്തിൽ പ്രാണ-അപാനങ്ങളെ സമമാക്കി ഏകാഗ്രനായി, ശിരസ്സിലെ അമൃതരസാസ്വാദം ആദരപൂർവം ധ്യാനത്തോടെ പാനം ചെയ്യുന്നു. നാഭിമധ്യേ ദീപാകാരമായി ജ്വലിക്കുന്ന മഹാദേവനെ ധ്യാനിച്ച്, അമൃതാഭിഷേകമെന്നപോലെ ‘ഹംസ ഹംസ’ ജപിക്കുന്നവന് ഭൂമിയിൽ ജരാ-മരണ-രോഗാദികൾ ഇല്ല. ഇങ്ങനെ ദിനംപ്രതി ചെയ്യുന്നതാൽ അണിമാദി വിഭൂതികൾ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 22

नभस्थं निष्कलं ध्यात्वा मुच्यते भवबन्धनात्। अनाहतध्वनियुतं हंसं यो वेद हृद्गतम्॥ स्वप्रकाशचिदानन्दं स हंस इति गीयते। रेचकं पूरकं मुक्त्वा कुम्भकेन स्थितः सुधीः॥ नाभिकन्दे समौ कृत्वा प्राणापानौ समाहितः...

ആകാശത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായ നിഷ്കല പരബ്രഹ്മനെ ധ്യാനിച്ചാൽ ഭവബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് വിമോചനം ലഭിക്കുന്നു. അനാഹതധ്വനിയോടുകൂടി ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഹംസനെ യാർ അറിയുന്നുവോ—അവൻ സ്വപ്രകാശ ചിത്-ആനന്ദസ്വരൂപനായ ഹംസനെന്നു പ്രസിദ്ധം. രേചകവും പൂരകവും ഉപേക്ഷിച്ച് ജ്ഞാനി കുംഭകത്തിൽ സ്ഥിരനാകട്ടെ. നാഭികന്ദത്തിൽ പ്രാണ-അപാനങ്ങളെ സമമാക്കി ഏകാഗ്രനായി, ശിരസ്സിലെ അമൃതരസാസ്വാദം ഭക്തിയോടെ ധ്യാനിച്ച് പാനം ചെയ്യട്ടെ. നാഭിമധ്യേ ദീപാകാരമായി ജ്വലിക്കുന്ന മഹാദേവനെ ധ്യാനിച്ച്, അമൃതാഭിഷേകമെന്നപോലെ ‘ഹംസ ഹംസ’ ജപിക്കുന്നവന് ഭൂമിയിൽ ജരാ-മരണ-രോഗാദികൾ ഇല്ല. ഇങ്ങനെ ദിനംപ്രതി ചെയ്താൽ അണിമാദി സിദ്ധികൾ ലഭിക്കും.

Verse 23

नभस्थं निष्कलं ध्यात्वा मुच्यते भवबन्धनात्। अनाहतध्वनियुतं हंसं यो वेद हृद्गतम्॥ स्वप्रकाशचिदानन्दं स हंस इति गीयते। रेचकं पूरकं मुक्त्वा कुम्भकेन स्थितः सुधीः॥ नाभिकन्दे समौ कृत्वा प्राणापानौ समाहितः...

ആകാശത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായ നിഷ്കല പരമാത്മാവിനെ ധ്യാനിച്ചാൽ സംസാരബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു. അനാഹതധ്വനിയോടുകൂടി ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഹംസനെ യാർ അറിയുന്നുവോ—അവൻ സ്വപ്രകാശ ചിത്-ആനന്ദസ്വരൂപനെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. രേചക-പൂരകങ്ങളെ വിട്ട് വിവേകി കുംഭകത്തിൽ വസിക്കട്ടെ. നാഭികന്ദത്തിൽ പ്രാണ-അപാനങ്ങളെ സമമാക്കി ഏകാഗ്രനായി, ശിരസ്സിലെ അമൃതരസാസ്വാദം ആദരത്തോടെ ധ്യാനിച്ച് പാനം ചെയ്യട്ടെ. നാഭിമധ്യേ ദീപാകാരമായി ജ്വലിക്കുന്ന മഹാദേവനെ ധ്യാനിച്ച്, അമൃതാഭിഷേകമെന്നപോലെ ‘ഹംസ ഹംസ’ ജപിക്കുന്നവന് ലോകത്തിൽ ജരാ-മരണ-രോഗാദികൾ ഇല്ല. അതിനാൽ അണിമാദി ശക്തികൾക്കായി ദിനംപ്രതി അഭ്യാസം ചെയ്യണം.

Verse 24

नभस्थं निष्कलं ध्यात्वा मुच्यते भवबन्धनात्। अनाहतध्वनियुतं हंसं यो वेद हृद्गतम्॥ स्वप्रकाशचिदानन्दं स हंस इति गीयते। रेचकं पूरकं मुक्त्वा कुम्भकेन स्थितः सुधीः॥ नाभिकन्दे समौ कृत्वा प्राणापानौ समाहितः...

ആകാശത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായ നിഷ്കല പരബ്രഹ്മനെ ധ്യാനിച്ചാൽ ലൗകിക അസ്തിത്വബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു. അനാഹതധ്വനിയോടുകൂടി ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഹംസനെ യാർ അറിയുന്നുവോ—അവൻ സ്വപ്രകാശ ചിത്-ആനന്ദസ്വരൂപനെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു. ശ്വസനം-നിശ്വസനം (രേചക-പൂരക) ഉപേക്ഷിച്ച് ജ്ഞാനി ശ്വാസരോധമായ കുംഭകത്തിൽ സ്ഥിരനാകുന്നു. നാഭികന്ദത്തിൽ പ്രാണ-അപാനങ്ങളെ സമമാക്കി സമാഹിതനായി, ശിരസ്സിലെ അമൃതരസാസ്വാദം ആദരപൂർവം ധ്യാനത്തോടെ പാനം ചെയ്യുന്നു. നാഭിമധ്യേ ദീപരൂപമായി ജ്വലിക്കുന്ന മഹാദേവനെ ധ്യാനിച്ച്, അമൃതാഭിഷേകമെന്നപോലെ ‘ഹംസ ഹംസ’ ജപിക്കുന്നവന് ഭൂമിയിൽ വാർദ്ധക്യം, മരണം, രോഗം മുതലായവ ഇല്ല. അതിനാൽ അണിമാദി സിദ്ധികൾക്കായി ദിനംപ്രതി সাধന ചെയ്യണം.

Verse 25

ईश्वरत्वमवाप्नोति सदाभ्यासरतः पुमान्। बहवो नैकमार्गेण प्राप्ता नित्यत्वमागताः॥२५॥

സദാ അഭ്യാസത്തിൽ നിരതനായ പുരുഷൻ ഈശ്വരത്വം പ്രാപിക്കുന്നു. പലരും ഒരിലധികം മാർഗങ്ങളിലൂടെ നിത്യత్వം—അമൃതത്വം—ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.

Verse 26

हंसविद्यामृते लोके नास्ति नित्यत्वसाधनम् । यो ददाति महाविद्यां हंसाख्यां पारमेश्वरीम् ॥

ഈ ലോകത്തിൽ ഹംസവിദ്യയെ ഒഴികെ നിത്യത്ത്വസാക്ഷാത്കാരത്തിനുള്ള മറ്റൊരു ഉപായവും ഇല്ല. പരമേശ്വരീസ്വരൂപമായ, പരമവും ദിവ്യവുമായ ‘ഹംസ’ എന്ന മഹാവിദ്യയെ യാർ നൽകുന്നുവോ—

Verse 27

तस्य दास्यं सदा कुर्यात् प्रज्ञया परया सह । शुभं वाऽशुभमन्यद्वा यदुक्तं गुरुणा भुवि ॥

അവനോട് (ആ ഗുരുവോട്) പരമപ്രജ്ഞയോടുകൂടി എപ്പോഴും ദാസ്യസേവനം ചെയ്യണം. ഭൂമിയിൽ ഗുരു പറയുന്നതെന്തായാലും—ശുഭമോ അശുഭമോ, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റെന്തെങ്കിലും ആയാലും—

Verse 28

तत्कुर्यादविचारेण शिष्यः सन्तोषसंयुतः । हंसविद्यामिमां लब्ध्वा गुरुशुश्रूषया नरः ॥

ആ ഉപദേശത്തെ ശിഷ്യൻ സന്തോഷസഹിതനായി വാദവിവാദപരമായ ചിന്തയില്ലാതെ അനുഷ്ഠിക്കണം. ഗുരുശുശ്രൂഷയിലൂടെ ഈ ഹംസവിദ്യ ലഭിച്ച ശേഷം മനുഷ്യൻ—

Verse 29

आत्मानमात्मना साक्षाद् ब्रह्म बुद्ध्वा सुनिश्चलम् । देहजात्यादिसम्बन्धान् वर्णाश्रमसमन्वितान् ॥

ആത്മാവിനെ ആത്മാവിനാൽ തന്നെ നേരിട്ട് ബ്രഹ്മമായി—അത്യന്തം അചഞ്ചലമായ നിശ്ചയത്തോടെ—അറിയുകയും, ദേഹം-ജന്മം മുതലായ ബന്ധങ്ങളും വർണാശ്രമസംഘടിത ബന്ധനങ്ങളും (ത്യജിക്കയും വേണം).

Verse 30

वेदशास्त्राणि चान्यानि पदपांसुमिव त्यजेत् । गुरुभक्तिं सदा कुर्याच्छ्रेयसे भूयसे नरः ॥

വേദങ്ങളെയും മറ്റു ശാസ്ത്രങ്ങളെയും പാദധൂളിപോലെ ഉപേക്ഷിക്കണം. പരമശ്രേയസ്സിനും മഹത്തായ ഹിതത്തിനുമായി മനുഷ്യൻ എപ്പോഴും ഗുരുഭക്തി അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 31

गुरुरेव हरिः साक्षान्नान्य इत्यब्रवीच्छ्रुतिः ॥३१॥

ശ്രുതി പ്രസ്താവിക്കുന്നു: ഗുരുവേ സാക്ഷാൽ ഹരി (വിഷ്ണു) ആകുന്നു; അവനല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല.

Verse 32

श्रुत्या यदुक्तं परमार्थमेव तत्संशयो नात्र ततः समस्तम् । श्रुत्या विरोधे न भवेत्प्रमाणं भवेदनर्थाय विना प्रमाणम् ॥३२॥

ശ്രുതി പറഞ്ഞതുതന്നെ പരമാർത്ഥസത്യം; അതിൽ സംശയമില്ല—അതുകൊണ്ട് അതിനെ മുഴുവനായി സ്വീകരിക്കണം. ശ്രുതിക്കെതിരായാൽ പ്രമാണം നിലനിൽക്കില്ല; പ്രമാണമില്ലാതെ ഭ്രമം മൂലം അനർത്ഥം സംഭവിക്കും.

Verse 33

देहस्थः सकलो ज्ञेयो निष्कलो देहवर्जितः । आप्तोपदेशगम्योऽसौ सर्वतः समवस्थितः ॥३३॥

ദേഹത്തിൽ സ്ഥിതനായിരിക്കുമ്പോൾ അവൻ ‘സകല’ (ഗുണ-അവയവസഹിതൻ) എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു; എങ്കിലും അവൻ ‘നിഷ്കല’—ദേഹവിരഹിതൻ, അവയവരഹിതൻ. ആപ്തന്റെ ഉപദേശത്തിലൂടെ അവൻ അറിയപ്പെടുന്നു; എല്ലായിടത്തും സമമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 34

हंसहंसेति यो ब्रूयाद्धंसो ब्रह्मा हरिः शिवः । गुरुवक्त्रात्तु लभ्येत प्रत्यक्षं सर्वतोमुखम् ॥३४॥

‘ഹംസ, ഹംസ’ എന്നു ഉച്ചരിക്കുന്നവൻ—ആ ഹംസ തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മാ, ഹരി, ശിവൻ. എന്നാൽ അത് ഗുരുവിന്റെ മുഖത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്നു: എല്ലാടത്തും മുഖമുള്ള, പ്രത്യക്ഷ പരതത്ത്വം.

Verse 35

तिलेषु च यथा तैलं पुष्पे गन्ध इवाश्रितः । पुरुषस्य शरीरेऽस्मिन् स बाह्याभ्यन्तरे तथा ॥३५॥

എള്ളിൽ എണ്ണയും പുഷ്പത്തിൽ സുഗന്ധവും ആശ്രിതമായിരിക്കുന്നതുപോലെ, പുരുഷന്റെ ഈ ശരീരത്തിൽ ആ ആത്മതത്ത്വം പുറത്തും അകത്തും അതുപോലെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 36

उल्काहस्तो यथालोके द्रव्यमालोक्य तां त्यजेत् । ज्ञानेन ज्ञेयमालोक्य पश्चाज्ज्ञानं परित्यजेत् ॥३६॥

ലോകത്തിൽ ഉൽക (ദീപം) കൈയിൽ പിടിച്ചവൻ ഒരു വസ്തുവിനെ പ്രകാശിപ്പിച്ച ശേഷം ആ ദീപം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, ജ്ഞാനത്താൽ ജ്ഞേയത്തെ പ്രകാശിപ്പിച്ച ശേഷം ജ്ഞാനത്തെയും പരിത്യജിക്കണം.

Verse 37

पुष्पवत्सकलं विद्याद्गन्धस्तस्य तु निष्कलः । वृक्षस्तु सकलं विद्याच्छाया तस्य तु निष्कला ॥३७॥

സകല (അംഗങ്ങളുള്ള) ഭാവത്തെ പുഷ്പംപോലെ അറിയണം; എന്നാൽ അതിന്റെ സുഗന്ധം നിഷ്കല (അംഗരഹിത)മാണ്. സകലത്തെ വൃക്ഷംപോലെ അറിയണം; എന്നാൽ അതിന്റെ ഛായ നിഷ്കല തന്നെയാണ്.

Verse 38

निष्कलः सकलो भावः सर्वत्रैव व्यवस्थितः । उपायः सकलस्तद्वदुपेयश्चैव निष्कलः ॥३८॥

നിഷ്കലവും സകലവും—ഇരു ഭാവങ്ങളും എല്ലായിടത്തും സ്ഥാപിതമാണ്. ഉപായം സകലമാണ്; അതുപോലെ ഉപേയ (പ്രാപ്യലക്ഷ്യം) നിഷ്കല തന്നെയാണ്.

Verse 39

सकले सकलो भावो निष्कले निष्कलस्तथा । एकमात्रो द्विमात्रश्च त्रिमात्रश्चैव भेदतः ॥ अर्धमात्रा परा ज्ञेया तत ऊर्ध्वं परात्परम् । पञ्चधा पञ्चदैवत्यं सकलं परिपठ्यते ॥३९-४०॥

സകലത്തിൽ സകലഭാവം; നിഷ്കലത്തിൽ അതുപോലെ നിഷ്കലഭാവം. ഭേദപ്രകാരം ഏകമാത്ര, ദ്വിമാത്ര, ത്രിമാത്ര എന്നിങ്ങനെ. അർധമാത്രയെ പരമമായി അറിയണം; അതിന് മുകളിലായി പരാത്പര പരമം. പഞ്ചവിധമായി പഞ്ചദൈവത്യയുക്തമായ സകലത്തെ പാരായണം ചെയ്യുന്നു.

Verse 40

सकले सकलो भावो निष्कले निष्कलस्तथा । एकमात्रो द्विमात्रश्च त्रिमात्रश्चैव भेदतः ॥ अर्धमात्रा परा ज्ञेया तत ऊर्ध्वं परात्परम् । पञ्चधा पञ्चदैवत्यं सकलं परिपठ्यते ॥३९-४०॥

സകലത്തിൽ സകലഭാവം; നിഷ്കലത്തിൽ അതുപോലെ നിഷ്കലഭാവം. ഭേദപ്രകാരം ഏകമാത്ര, ദ്വിമാത്ര, ത്രിമാത്ര എന്നിങ്ങനെ. അർധമാത്രയെ പരമമായി അറിയണം; അതിന് മുകളിലായി പരാത്പര പരമം. പഞ്ചവിധമായി പഞ്ചദൈവത്യയുക്തമായ സകലത്തെ പാരായണം ചെയ്യുന്നു.

Verse 41

ब्रह्मणो हृदयस्थानं कण्ठे विष्णुः समाश्रितः । तालुमध्ये स्थितो रुद्रो ललाटस्थो महेश्वरः ॥४१॥

ബ്രഹ്മന്റെ ഹൃദയസ്ഥാനം ഹൃദയത്തിലാണ്. കണ്ഠത്തിൽ വിഷ്ണു പ്രതിഷ്ഠിതൻ; താലുവിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ രുദ്രൻ സ്ഥിതൻ; ലലാടത്തിൽ മഹേശ്വരൻ വസിക്കുന്നു.

Verse 42

नासाग्रे अच्युतं विद्यात् तस्यान्ते तु परं पदम् । परत्वात् तु परं नास्तीत्येवं शास्त्रस्य निर्णयः ॥४२॥

നാസാഗ്രത്തിൽ അച്യുതനെ അറിയണം; അതിന്റെ അറ്റത്തിൽ നിശ്ചയമായും പരമപദം ഉണ്ട്. പരമമായതിനാൽ അതിനപ്പുറം ഒന്നുമില്ല—ഇതാണ് ശാസ്ത്രനിർണ്ണയം.

Verse 43

देहातीतं तु तं विद्यान् नासाग्रे द्वादशाङ्गुलम् । तदन्तं तं विजानीयात् तत्रस्थो व्यापयेत् प्रभुः ॥४३॥

ദേഹാതീതമായ അതിനെ നാസാഗ്രത്തിൽ പന്ത്രണ്ടംഗുലം അളവിൽ അറിയണം. അതിന്റെ അന്തവും അവിടെയെന്നു ഗ്രഹിക്കണം; അവിടെ വസിക്കുന്ന പ്രഭു സർവ്വം വ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 44

मनोऽप्यन्यत्र निक्षिप्तं चक्षुरन्यत्र पातितम् । तथापि योगिनां योगो ह्यविच्छिन्नः प्रवर्तते ॥४४॥

മനം മറ്റൊരിടത്ത് വെച്ചാലും കണ്ണ് മറ്റൊരിടത്ത് പതിച്ചാലും, എങ്കിലും യോഗികളുടെ യോഗം നിശ്ചയമായും അവിച്ഛിന്നമായി പ്രവഹിക്കുന്നു.

Verse 45

एतत्तु परमं गुह्यमेतत्तु परमं शुभम् । नातः परतरं किञ्चिन्नातः परतरं शुभम् ॥४५॥

ഇതുതന്നെ പരമഗുഹ്യം; ഇതുതന്നെ പരമശുഭം. ഇതിലുപരി ഒന്നുമില്ല; ഇതിലുപരി ശുഭതയും ഇല്ല.

Verse 46

शुद्धज्ञानामृतं प्राप्य परमाक्षरनिर्णयम् । गुह्याद्गुह्यतमं गोप्यं ग्रहणीयं प्रयत्नतः ॥४६॥

ശുദ്ധജ്ഞാനത്തിന്റെ അമൃതം പ്രാപിച്ച് പരമ അക്ഷരമായ അവിനാശിയുടെ നിർണ്ണയം നേടിയ ശേഷം—ഗുഹ്യങ്ങളിൽ അതിഗുഹ്യമായ, ഗോപ്യമായി സൂക്ഷിക്കേണ്ട ഈ രഹസ്യം പരിശ്രമത്തോടെ ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 47

नापुत्राय प्रदातव्यं नाशिष्याय कदाचन । गुरुदेवाय भक्ताय नित्यं भक्तिपराय च ॥ प्रदातव्यमिदं शास्त्रं नेतरेभ्यः प्रदापयेत् । दातास्य नरकं याति सिद्ध्यते न कदाचन ॥४७-४८॥

ഈ ശാസ്ത്രം പുത്രനില്ലാത്തവന് ഒരിക്കലും നല്കരുത്; ശിഷ്യനല്ലാത്തവന് എപ്പോഴും നല്കരുത്. ഗുരുവിനെ ദേവനായി ഭജിക്കുന്ന ഭക്തനും നിത്യഭക്തിപരായണനും മാത്രമേ ഇത് നല്കാവൂ; മറ്റുള്ളവർക്കു പകരരുത്. അയോഗ്യനു നല്കുന്ന ദാതാവ് നരകഗാമിയാകും; അവനു സിദ്ധി ഒരിക്കലും ലഭിക്കുകയില്ല.

Verse 48

नापुत्राय प्रदातव्यं नाशिष्याय कदाचन । गुरुदेवाय भक्ताय नित्यं भक्तिपराय च ॥ प्रदातव्यमिदं शास्त्रं नेतरेभ्यः प्रदापयेत् । दातास्य नरकं याति सिद्ध्यते न कदाचन ॥४७-४८॥

ഈ ശാസ്ത്രം പുത്രനില്ലാത്തവന് ഒരിക്കലും നല്കരുത്; ശിഷ്യനല്ലാത്തവന് എപ്പോഴും നല്കരുത്. ഗുരുവിനെ ദേവനായി ഭജിക്കുന്ന ഭക്തനും നിത്യഭക്തിപരായണനും മാത്രമേ ഇത് നല്കാവൂ; മറ്റുള്ളവർക്കു പകരരുത്. അയോഗ്യനു നല്കുന്ന ദാതാവ് നരകഗാമിയാകും; അവനു സിദ്ധി ഒരിക്കലും ലഭിക്കുകയില്ല.

Verse 49

गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थश्च भिक्षुकः । यत्र तत्र स्थितो ज्ञानी परमाक्षरवित्सदा ॥ विषयी विषयासक्तो याति देहान्तरे शुभम् । ज्ञानादेवास्य शास्त्रस्य सर्वावस्थोऽपि मानवः ॥४९-५०॥

ഗൃഹസ്ഥനായാലും ബ്രഹ്മചാരിയായാലും, വാനപ്രസ്ഥനായാലും ഭിക്ഷുവായാലും—എവിടെയിരുന്നാലും പരമ അക്ഷരത്തെ സദാ അറിയുന്ന ജ്ഞാനി ജ്ഞാനിയായിത്തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു. വിഷയഭോഗി, വിഷയാസക്തൻ മറ്റൊരു ദേഹത്തിലേക്ക് പോകുന്നു (സംസരിക്കുന്നു), ശുഭത്തെ തേടി. എന്നാൽ ഈ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ജ്ഞാനത്താൽ മാത്രം മനുഷ്യൻ—ഏതു ആശ്രമത്തിലായാലും—പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 50

गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थश्च भिक्षुकः । यत्र तत्र स्थितो ज्ञानी परमाक्षरवित्सदा ॥ विषयी विषयासक्तो याति देहान्तरे शुभम् । ज्ञानादेवास्य शास्त्रस्य सर्वावस्थोऽपि मानवः ॥४९-५०॥

ഗൃഹസ്ഥനായാലും ബ്രഹ്മചാരിയായാലും, വാനപ്രസ്ഥനായാലും ഭിക്ഷുവായാലും—എവിടെയിരുന്നാലും പരമ അക്ഷരത്തെ സദാ അറിയുന്ന ജ്ഞാനി ജ്ഞാനിയായിത്തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു. വിഷയഭോഗി, വിഷയാസക്തൻ മറ്റൊരു ദേഹത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; എന്നാൽ ഈ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ജ്ഞാനത്താൽ മാത്രം മനുഷ്യൻ—ഏതു അവസ്ഥയിലായാലും—പരമലക്ഷ്യത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.