Bhikshuka
ഭിക്ഷുക ഉപനിഷത്ത് അഥർവവേദവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സന്ന്യാസോപനിഷത്തുകളിൽ ഒന്നാണ്; വെറും അഞ്ച് മന്ത്രങ്ങളിൽ ഭിക്ഷുക-സന്ന്യാസിയുടെ ആദർശജീവിതം സംക്ഷിപ്തമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ദീർഘമായ തത്ത്വചർച്ചയ്ക്കുപകരം, അപരിഗ്രഹം, ഭിക്ഷാനിർഭരജീവിതം, ഇന്ദ്രിയനിയമനം, മനസ്സിന്റെ സ്ഥിരത എന്നിവ പോലുള്ള പ്രായോഗിക ശാസനകളിലാണ് ഊന്നൽ. ഉപനിഷത്തിന്റെ മുഖ്യസന്ദേശം: ഭിക്ഷുകന്റെ ലക്ഷ്യം സാമൂഹിക പ്രതിഷ്ഠയോ കർമ്മകാണ്ഡമോ അല്ല; ആത്മജ്ഞാനത്തിലൂടെ മോക്ഷം. മാന-അപമാനം, ലാഭ-നഷ്ടം, സുഖ-ദുഃഖം എന്നീ ദ്വന്ദ്വങ്ങളിൽ സമഭാവം പാലിക്കുകയും അഹങ്കാര-ആസക്തികളെ ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് ഭിക്ഷുകന്റെ ലക്ഷണം. അതിനാൽ വൈരാഗ്യവും സമതയും ആത്മബോധത്തിന്റെ അനിവാര്യ അടിസ്ഥാനം ആയി സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു.
Start ReadingKey Teachings
Bhikṣuka (mendicant renouncer) as an āśrama oriented solely to mokṣa (liberation)
Radical non-possession (aparigraha) and dependence on alms as a discipline against craving
Equanimity toward dualities (honor/dishonor, pleasure/pain, gain/loss)
Restraint of speech, mind, and senses; inner silence as the ground of insight
Dispassion (vairāgya) and abandonment of egoic identity and social status
Living simplicity as a support for Self-knowledge (Ātma-jñāna) and Brahman-realization
Compassionate non-harming and unobtrusive conduct as marks of the true renouncer
Verses of the Bhikshuka
5 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
ॐ अथ भिक्षूणां मोक्षार्थिनां कुटीचकबहूदकहंसपरमहंसाश्चेति चत्वारः॥१॥
ഓം. ഇനി മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഭിക്ഷുക്കളിൽ നാലു വിഭാഗങ്ങളുണ്ട്: കുടീചക, ബഹൂദക, ഹംസം, പരമഹംസം.
Moksha (liberation) and Sannyasa (renunciation) typologyVerse 2
कुटीचका नाम गौतमभरद्वाजयाज्ञवल्क्यवसिष्ठप्रभृतयोऽष्टौ ग्रासान् श्वरन्तो योगमार्गे मोक्षमेव प्रार्थयन्ते॥२॥
കുടീചകർ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവർ—ഗൗതമൻ, ഭരദ്വാജൻ, യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ, വസിഷ്ഠൻ മുതലായവർ—എട്ട് ഗ്രാസം മാത്രം സ്വീകരിച്ച് യോഗമാർഗത്തിൽ മോക്ഷം മാത്രമേ പ്രാർത്ഥിക്കൂ.
Vairāgya (dispassion) and disciplined living as support for MokṣaVerse 3
अथ बहूदका नाम त्रिदण्डकमण्डलुशिखायज्ञोपवीतकाषायवस्त्रधारिणो ब्रह्मर्षिगृहे मधुमांसं वर्जयित्वाष्टौ ग्रासान् भैक्षाचरणं कृत्वा योगमार्गे मोक्षमेव प्रार्थयन्ते॥३॥
ഇനി ബഹൂദകർ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവർ—ത്രിദണ്ഡം, കമണ്ഡലു, ശിഖ, യജ്ഞോപവീതം, കാഷായവസ്ത്രം ധരിക്കുന്നവർ—ബ്രഹ്മർഷിയുടെ ഗൃഹത്തിൽ തേനും മാംസവും ഒഴിവാക്കി, ഭിക്ഷാചരണം നടത്തി എട്ട് ഗ്രാസം സ്വീകരിച്ച് യോഗമാർഗത്തിൽ മോക്ഷം മാത്രമേ പ്രാർത്ഥിക്കൂ.
Sannyāsa-dharma (renunciant discipline) and purity as support for MokṣaVerse 4
अथ हंसा नाम ग्रामे एकरात्रं नगरे पञ्चरात्रं क्षेत्रे सप्तरात्रं तदुपरि न वसेयुः । गोमूत्रगोमयाहारिणो नित्यं चान्द्रायणपरायणा योगमार्गे मोक्षमेव प्रार्थयन्ते॥४॥
ഇനി ഹംസർ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവർ: ഗ്രാമത്തിൽ ഒരു രാത്രി, നഗരത്തിൽ അഞ്ചു രാത്രി, ക്ഷേത്ര/തീർത്ഥത്തിൽ ഏഴ് രാത്രി താമസിക്കും; അതിലധികം പാർക്കരുത്. ഗോമൂത്ര-ഗോമയ ആഹാരത്തിൽ ജീവിച്ച്, നിത്യ ചാന്ദ്രായണ വ്രതത്തിൽ പരായണരായി, യോഗമാർഗത്തിൽ മോക്ഷം മാത്രമേ പ്രാർത്ഥിക്കൂ.
Vairāgya and aparigraha (non-attachment/non-accumulation)Verse 5
अथ परमहंसा नाम संवर्तकारुणिश्वेतकेतुजडभरतदत्तात्रेयशुकवामदेवहारीतकप्रभृतयोऽष्टौ ग्रासान् श्वरन्तो योगमार्गे मोक्षमेव प्रार्थयन्ते । वृक्षमूले शून्यगृहे श्मशानवासिनो वा साम्बरा वा दिगम्बरा वा । न तेषां...
ഇനി പരമഹംസർ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവർ—സംവർത, കാരുണി, ശ്വേതകേതു, ജഡഭരത, ദത്താത്രേയ, ശുക, വാമദേവ, ഹാരീതക മുതലായവർ—എട്ട് ഗ്രാസം മാത്രം സ്വീകരിച്ച് യോഗമാർഗത്തിൽ മോക്ഷം മാത്രമേ പ്രാർത്ഥിക്കൂ. അവർ വൃക്ഷമൂലത്തിൽ, ശൂന്യഗൃഹത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ ശ്മശാനത്തിൽ വസിക്കും; വസ്ത്രധാരികളായിരിക്കാം അല്ലെങ്കിൽ ദിഗംബരരായിരിക്കാം. അവർക്കു ധർമ്മാധർമ്മം, ലാഭാലാഭം, ശുദ്ധാശുദ്ധം എന്നീ ഭേദങ്ങൾ ഇല്ല; ദ്വൈതവിമുക്തരായി മണ്ണുകട്ട, കല്ല്, സ്വർണം എന്നിവയെ സമമായി കാണുന്നു. എല്ലാ വർണങ്ങളിലും ഭിക്ഷാചരണം നടത്തി എല്ലായിടത്തും ആത്മാവിനെയേ കാണുന്നു. തുടർന്ന് യദൃച്ഛാലഭ്ദം ധരിച്ചു, ദ്വന്ദ്വരഹിതരായി, നിഷ്പരിഗ്രഹികളായി, ശുക്ലധ്യാനത്തിൽ പരായണരായി, ആത്മനിഷ്ഠരായി, പ്രാണധാരണത്തിനായി നിശ്ചിത സമയത്ത് മാത്രം ഭിക്ഷ സ്വീകരിക്കുന്നു. ശൂന്യാഗാരം, ദേവഗൃഹം, പുല്ലുകൂമ്പാരം, വൽമീകം, വൃക്ഷമൂലം, കുശവശാല, അഗ്നിഹോത്രശാല, നദീതീരം, ഗിരികന്ദരം, ഗുഹാ-കോട്ടരം, നിർഝരം, നിർവസ്ത്ര ഭൂമി എന്നിവിടങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചു, അവിടെ ബ്രഹ്മമാർഗത്തിൽ സമ്യക് സമ്പന്നരായി ശുദ്ധമനസ്സോടെ, പരമഹംസാചാരവും സന്ന്യാസവും കൊണ്ട് ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്നു—ഇവരാണ് പരമഹംസർ എന്നു ഉപനിഷത്ത് ഉപദേശിക്കുന്നു.
Atman-Brahman non-duality (Advaita), jīvanmukti ideal, aparigraha, samatvaAsk anything about the Bhikshuka Upanishad
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.