Adhyaya 17

Verse 1

राजोवाच । विचित्रमिदमाख्यानं त्वत्प्रसादाच्छ्रुतं मया । दृष्ट्वा नारायणं शक्रं नारदो मंदरे गिरौ

രാജാവ് പറഞ്ഞു—അങ്ങയുടെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ ഈ വിചിത്രമായ ആഖ്യാനം ശ്രവിച്ചു. നാരായണനെയും ശക്രനെയും കണ്ട ശേഷം മന്ദരഗിരിയിൽ നാരദൻ എന്തു ചെയ്തു?

Verse 2

किं चकार मुनींद्रोऽथ तन्मे विस्तरतो मुने । वद संसारसरणोद्भूतमायाप्रपीडितम् । कथामृतजलौघेन वितृषं कुरु मां प्रभो

അപ്പോൾ മുനീന്ദ്രൻ എന്തു ചെയ്തു? ഹേ മുനേ, എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക. സംസാരപഥങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന മായയാൽ ഞാൻ പീഡിതനാണ്; കഥാമൃതജലപ്രവാഹംകൊണ്ട് എന്റെ ദാഹം ശമിപ്പിക്കണമേ, പ്രഭോ.

Verse 3

सारस्वत उवाच । अथासौ नारदो देवं ज्ञात्वा शप्तं द्विजन्मना । भृगुणा च तथा पूर्वं नान्यथैतद्भविष्यति

സാരസ്വതൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ നാരദൻ, ദേവൻ ഒരു ദ്വിജൻ (ബ്രാഹ്മണൻ) ശപിച്ചതാണെന്നും, മുമ്പ് ഭൃഗുവും അതുപോലെ ശപിച്ചതാണെന്നും അറിഞ്ഞു; അതിനാൽ ‘ഇത് മറ്റെങ്ങനെ സംഭവിക്കുകയില്ല’ എന്നു നിശ്ചയിച്ചു।

Verse 4

भविष्यं यद्भवं देव वर्तमानं विचिंत्यताम् । अयं च वामनो भूत्वा विष्णुर्यास्यति तां पुरीम्

ഹേ ദേവാ! വരാനിരിക്കുന്നതും ഇപ്പോഴുള്ള വർത്തമാനവും നന്നായി ചിന്തിക്കണമേ. കാരണം ഈ വിഷ്ണു വാമനരൂപം ധരിച്ചു ആ പുരിയിലേക്കു പോകും।

Verse 5

निग्रहं स बलेः पश्चात्करिष्यति मम प्रियम् । युद्धं विना कथं स्थेयं वर्तमानं महोल्बणम्

അവൻ പിന്നീട് ബലിയെ നിയന്ത്രിച്ച് എനിക്ക് പ്രിയമായ കാര്യം സാധിപ്പിക്കും; എന്നാൽ യുദ്ധമില്ലാതെ ഈ അത്യന്തം ഉഗ്രമായ വർത്തമാനാവസ്ഥ എങ്ങനെ സഹിക്കാം?

Verse 6

देवदानवयुद्धानि दैत्यगन्धर्व रक्षसाम् । निवारितानि सर्वाणि सरीसृपपतत्रिणाम्

ദേവ-ദാനവ യുദ്ധങ്ങളും, ദൈത്യ-ഗന്ധർവ-രാക്ഷസരുടെ സംഘർഷങ്ങളും—എല്ലാം തടയപ്പെട്ടു; സർപ്പങ്ങളുടെയും പക്ഷികളുടെയും കലഹങ്ങളും പോലും നിവാരിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 7

सापत्नजः कलिर्नास्ति मम भाग्यपरिक्षये । देवेन्द्रो गुरुणा पूर्वं वारितः किं करोम्यहम्

എന്റെ ഭാഗ്യം ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ വൈരജന്യമായ കലഹം ഇനി ഇല്ല. ദേവേന്ദ്രനും മുമ്പ് ഗുരുവാൽ തടയപ്പെട്ടിരുന്നു; അപ്പോൾ ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം?

Verse 8

माननीयो गुरुर्मेऽयमतस्तं न शपाम्यहम् । युद्धार्थं तु ततो यत्नो न सिध्यति करोमि किम्

എന്റെ ഗുരു ആദരണീയനാണ്; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ അദ്ദേഹത്തെ ശപിക്കുകയില്ല. എന്നാൽ യുദ്ധാർത്ഥമുള്ള എന്റെ ശ്രമം സഫലമാകുന്നില്ല—ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം?

Verse 9

केनापि दैवयोगेन पुरुषार्थो न सिध्यति । तथापि यत्नः कर्तव्यः पुरुषार्थे विपश्चिता । दैवं पुरुषकारेण विनापि फलति क्वचित्

ദൈവയോഗം മാത്രം കൊണ്ടു പുരുഷാർത്ഥം സിദ്ധിക്കുകയില്ല. എങ്കിലും വിവേകികൾ യുക്തമായ പുരുഷാർത്ഥത്തിൽ പരിശ്രമിക്കണം. കാരണം ദൈവം, വ്യക്തിപ്രയത്നമില്ലാതെയും, ചിലപ്പോഴേ ഫലം തരൂ.

Verse 10

यदुक्तं तद्वचो व्यर्थं यतः सिद्धिः प्रयत्नतः । बलिं गत्वा भणिष्यामि यथा युद्धं करिष्यति

പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ വ്യർത്ഥം; കാരണം സിദ്ധി പരിശ്രമത്തിലൂടെയാണ്. ഞാൻ ബലിയെ സമീപിച്ച് അവൻ എങ്ങനെ യുദ്ധം നടത്തണം എന്ന് പറയും.

Verse 11

न श्रोष्यति स चेद्वाक्यं निश्चितं तं शपाम्यहम् । इत्युक्त्वा स ययौ वेगान्नारदो बलिमंदिरे । निमेषांतरमात्रेण शिष्याभ्यां गगने स्थितः

അവൻ എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കാതിരുന്നാൽ, ഞാൻ തീർച്ചയായും അവനെ ശപിക്കും. എന്നു പറഞ്ഞ് നാരദൻ വേഗത്തിൽ ബലിയുടെ മന്ദിരത്തിലേക്ക് പോയി; ഒരു കണ്ണിറുക്കുന്ന നേരത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ രണ്ടു ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം ആകാശത്തിൽ നിലകൊണ്ടു.

Verse 12

प्रासादे शैलसंकाशे सप्तभौमे महोज्ज्वले । तस्योपरि सभा दिव्या निर्मिता विश्वकर्मणा

പർവ്വതസദൃശമായ, ഏഴുനിലകളുള്ള, മഹാദീപ്തിയുള്ള ആ പ്രാസാദത്തിന്റെ മുകളിൽ വിശ്വകർമ്മാവ് നിർമ്മിച്ച ദിവ്യസഭാമണ്ഡപം ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 13

तस्यां सिंहासनं दिव्यं तत्रासीनो बलिर्नृप । दैत्यैः परिवृतः सर्वैः प्रौढिहास्यकथापरैः

അവിടെ ദിവ്യസിംഹാസനത്തിൽ രാജാവ് ബലി ആസീനനായിരുന്നു; എല്ലാ ദൈത്യന്മാരും ചുറ്റിനിന്നു, ധീരപരിഹാസവും ഗർവോക്തിയും നിറഞ്ഞ വാക്കുകളിൽ ലീനനായിരുന്നു।

Verse 14

ऋषिभिर्ब्राह्मणैः शांतैस्त थैवोशनसा स्वयम् । पुत्रमित्रकलत्रैश्च संवृतो दिव्यमन्दिरे

ആ ദിവ്യ മന്ദിരത്തിൽ ശാന്തരായ ഋഷികളും ബ്രാഹ്മണരും അവനെ സേവിച്ചു; സ്വയം ഉശനസും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; പുത്രന്മാർ, സുഹൃത്തുകൾ, ഭാര്യമാർ എന്നിവരാൽ അവൻ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 15

देवांगनाकरग्राहगृहीतैर्दिव्यचामरैः । संवीज्यमानो दैत्येन्द्रः स्तूयमानः स चारणैः

ദേവാംഗനകളുടെ കൈകളിൽ പിടിച്ച ദിവ്യ ചാമരങ്ങളാൽ ദൈത്യേന്ദ്രനെ വീശിക്കൊണ്ടിരുന്നു; ചാരണന്മാർ അവനെ സ്തുതിച്ചു പാടുകയും ചെയ്തു।

Verse 16

यावदास्ते मदोन्मत्ता मन्त्रयंति परस्परम् । दैत्यदानवमुख्या ये ते सर्वे युद्धकांक्षिणः

അവൻ ഗർവമദത്തിൽ ഉന്മത്തനായി ഇരിക്കുമ്പോൾ അവർ പരസ്പരം ആലോചിച്ചു; ആ മുഖ്യ ദൈത്യ-ദാനവന്മാർ എല്ലാവരും യുദ്ധാകാംക്ഷികളായിരുന്നു।

Verse 17

उत्थायोत्थाय भाषंते प्रगल्भंते सुरैः सह । अस्मदीयमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सांप्रतं गतम्

അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ് അഹങ്കാരത്തോടെ സംസാരിച്ചു; ദേവന്മാരോടു കൂടുതൽ ധിക്കാരികളായി—“ഇപ്പോൾ ഈ സമസ്ത ത്രൈലോക്യവും നമ്മുടെ അധീനത്തിലായി.”

Verse 18

शुक्रबुद्ध्या विना युद्धं प्राप्स्यते किं महोदयः । दैत्येन्द्रो देवराजेन स्नेहं च कुरुतो यदि

ശുക്രാചാര്യന്റെ ബുദ്ധിയില്ലാതെ ഈ മഹായുദ്ധകാര്യ്യം എങ്ങനെ സിദ്ധിക്കും? പ്രത്യേകിച്ച് ദൈത്യേന്ദ്രൻ ദേവരാജ ഇന്ദ്രനോടു സ്നേഹം സ്ഥാപിക്കുന്നുവെങ്കിൽ.

Verse 19

ऐरावणं सदा मत्तं कथं नो याचते बलिः । चतुरं तुरगं कस्मान्नार्पयति दिवाकरः

എപ്പോഴും മത്തനായ ഐരാവതത്തെ ബലി ഞങ്ങളോട് എന്തുകൊണ്ട് ചോദിക്കുന്നില്ല? ദിവാകരനായ സൂര്യൻ തന്റെ ചതുരവും വേഗവുമായ അശ്വത്തെ അവനു എന്തുകൊണ്ട് അർപ്പിക്കുന്നില്ല?

Verse 20

यावन्नाक्रम्यते लुब्धो धनाध्यक्षो रणाजिरे । तावन्नार्पयते वित्तं यदा तत्संचितं सुरैः

യുദ്ധഭൂമിയിൽ ലാഭിയായ ധനാധ്യക്ഷനെ ആക്രമിക്കുന്നതുവരെ അവൻ ധനം വിട്ടുകൊടുക്കുന്നില്ല—ആ നിധികൾ ദേവന്മാർ തന്നെ സമ്പാദിച്ചവയായാലും.

Verse 21

न दर्शयति रत्नानि जलराशी रसातलात् । यावन्न मन्दरं क्षिप्त्वा विमथ्नीमो वयं च तम्

ജലരാശിയായ സമുദ്രം രസാതലത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള രത്നങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്നില്ല; മന്ദരപർവ്വതം ഇട്ട് നാം അതിനെ മഥനം ചെയ്യുന്നതുവരെ.

Verse 22

यथामृतकलाश्चन्द्राद्भुज्यन्ते क्रमशः सुरैः । एवं भागं बलेः कस्मान्न ददाति जलात्मकः

ചന്ദ്രനിൽ നിന്നുള്ള അമൃതകലശങ്ങളുടെ ഭാഗങ്ങൾ ദേവന്മാർ ക്രമമായി അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെ, ജലാത്മകനായ സമുദ്രം ബലിക്ക് അവന്റെ അവകാശഭാഗം എന്തുകൊണ്ട് നൽകുന്നില്ല?

Verse 23

स्वर्धुनी शीतलो वातः पद्मर्किजल्कवासितः । स्वर्गे वाति शनैर्यद्वत्तथा न बलिमंदिरे

സ്വർഗ്ഗഗംഗയുടെ ശീതള കാറ്റ്, സൂര്യതപ്ത പദ്മകേശരസൗരഭ്യത്തിൽ സുഗന്ധിതമായി, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ മന്ദമായി വീശുന്നതുപോലെ—അത്തരം കാറ്റ് ബലിയുടെ മന്ദിരത്തിൽ വീശുന്നില്ല.

Verse 24

इन्द्रचापोद्यता मेघा जलं मुंचंति भूतले । बलिखङ्गोद्धुताः स्वर्गं पुनस्ते यांति भूतलात्

ഇന്ദ്രധനുസ്സുയർത്തിയ മേഘങ്ങൾ ഭൂതലത്തിൽ ജലം ചൊരിയുന്നു; എന്നാൽ ബലിയുടെ ഖഡ്ഗം കൊണ്ട് മേലോട്ടുതള്ളപ്പെട്ട് അവ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് വീണ്ടും സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 25

अस्मदीये धरापृष्ठे यमो मारयते जनम् । नैवं स्वर्गे न पाताले पश्याहो कार्यकारणम्

നമ്മുടെ ഈ ധരാപൃഷ്ഠത്തിൽ യമൻ ജനങ്ങളെ സംഹരിക്കുന്നു; സ്വർഗ്ഗത്തിലും അല്ല, പാതാളത്തിലും അല്ല—അഹോ, കാര്യം-കാരണം എന്നതിന്റെ അത്ഭുതവിധാനം കാണുക!

Verse 26

आयुर्वृत्तिं सुतान्सौख्यमस्माकं लिखति स्वयम् । ललाटे चित्रगुप्तोऽसौ न देवानां तु तत्समम्

നമ്മുടെ ആയുസ്സ്, ജീവിതവൃത്തി, പുത്രന്മാർ, സുഖം—ഇവയെല്ലാം ചിത്രഗുപ്തൻ സ്വയം ലലാടത്തിൽ എഴുതുന്നു; എന്നാൽ ദേവന്മാരിൽ അതിന് തുല്യം ഒന്നുമില്ല.

Verse 27

वर्षाशीतातपाः काला वर्तंते भुवि सांप्रतम् । न स्वर्गे नैव पाताले भीता भूमौ भ्रमंति हि

ഇപ്പോൾ ഭൂമിയിൽ മഴ, ശീതം, താപം എന്നീ കാലങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു; സ്വർഗ്ഗത്തിലും അല്ല, പാതാളത്തിലും അല്ല—ഭീതിയോടെ അവ സത്യമായി ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് ചുറ്റി നടക്കുന്നു.

Verse 28

एकवीर्योद्भवा यूयं स्वस्रीया देवदानवाः । भूमौ स्थिता वयं कस्माद्देवाः केनोपरिकृताः

നിങ്ങൾ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും ഒരേ വീര്യത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവർ, സഹോദരിമാരുടെ ബന്ധത്തിൽ ബന്ധുക്കൾ; പിന്നെ ഞങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ എന്തിന് നില്ക്കുന്നു, ദേവന്മാരെ മേലേക്ക് ആരാണ് സ്ഥാപിച്ചത്?

Verse 29

समुद्रे मथ्यमाने तु दैत्येन्द्रो वंचितः सुरैः । एकतः सर्वदेवाश्च बलिश्चैवैकतः स्थितः

സമുദ്രം മഥിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ദാനവേന്ദ്രൻ ബലി ദേവന്മാർക്കാൽ വഞ്ചിതനായി. ഒരു വശത്ത് സർവ്വദേവന്മാരും ഒരുമിച്ചു, മറുവശത്ത് ബലി ഒറ്റയ്ക്കായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 30

उत्पन्नेषु च रत्नेषु भाग्यं वै यस्य यादृशम् । गजाश्वकल्पवृक्षाद्याश्चंद्रगोगणदंतिनः

രത്നങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചപ്പോൾ ഓരോരുത്തന്റെയും ഭാഗ്യത്തിന്റെ അളവനുസരിച്ച് അവർക്കു പങ്കു ലഭിച്ചു—ആനകൾ, കുതിരകൾ, കൽപവൃക്ഷം മുതലായവയും, ചന്ദ്രഗണം, ഗോഗണം, ദന്തികൾ പോലെയുള്ള അത്ഭുത സമ്പത്തുകളും.

Verse 31

गृहीत्वा ह्यमृतं देवैर्वयं पाने नियोजिताः । एतया चूर्णिता यूयं न जानीथातिगर्विताः

ദേവന്മാർ അമൃതം കൈവശപ്പെടുത്തി ഞങ്ങളെ വെറും കുടിക്കാനായി മാത്രം നിയോഗിച്ചു. അതിഗർവിതരേ, ഈ (മായ/വഞ്ചന) കൊണ്ട് നിങ്ങൾ ചതഞ്ഞുപോയെന്നത് നിങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല.

Verse 32

पीतावशेषं पीयूषं सत्यलोके धृतं सुरैः । अहोतिकुटिला देवाः कस्माच्छेषं न दीयते

കുടിച്ചതിന് ശേഷം ശേഷിച്ച പീയൂഷം ദേവന്മാർ സത്യലോകത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു. അയ്യോ, ദേവന്മാർ എത്ര പരമകുടിലർ! ശേഷിപ്പു ഞങ്ങൾക്ക് എന്തുകൊണ്ട് തരുന്നില്ല?

Verse 33

सुरामृतमिति ज्ञात्वा पीयूषाद्वंचिता वयम् । तिलतैलमेवमिष्टं यैर्न दृष्टं घृतं क्वचित्

ഇത് ‘ദേവാമൃതം’ എന്നു കരുതി ഞങ്ങൾ യഥാർത്ഥ പീയൂഷത്തിൽ നിന്ന് വഞ്ചിതരായി. ഒരിക്കലും നെയ്യ് കണ്ടിട്ടില്ലാത്തവർ എള്ളെണ്ണയെയേ ശ്രേഷ്ഠമെന്നു കരുതുന്നതുപോലെ ഞങ്ങളും മോഹിതരായി.

Verse 34

विष्णोर्वक्रचरित्राणां संख्या कर्तु न शक्यते । तथापि कथ्यते तुष्टैर्हृष्टैस्तैर्यदनुष्ठितम्

വിഷ്ണുവിന്റെ അത്ഭുതകരവും കൗശലപൂർണ്ണവുമായ (വക്ര) ലീലകളുടെ എണ്ണം എണ്ണാൻ കഴിയില്ല. എങ്കിലും സന്തുഷ്ടരും ഹർഷിതരുമായ അവർ നിർവഹിച്ചതെല്ലാം ഇവിടെ വിവരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 35

गौरांगी सुन्दरी सुभ्रूः पीनोन्नतपयोधरा । सुकेशा चंद्रवदना कर्णासक्तविलोचना

അവൾ ഗൗരാംഗി, സുന്ദരി, സുന്ദരഭ്രൂയുക്ത; പുഷ്ടവും ഉയർന്നതുമായ സ്തനയുഗളധാരിണി. മനോഹരകേശം, ചന്ദ്രസമമുഖം, കർണ്ണാന്തം വരെ നീളുന്ന ദൃഷ്ടി ഉള്ളവൾ.

Verse 36

वलित्रयांकिता मध्ये बाला मुष्ट्यापि गृह्यते । स्थलारविंदचरणा लतेव भुजभूषिता

അവളുടെ നടുവ് മൂന്നു മനോഹര മടക്കങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെട്ടിരുന്നു; അവൾ അത്ര സുകുമാരി, മുട്ടിയിലുപോലും പിടിക്കാവുന്നതുപോലെ. അവളുടെ പാദങ്ങൾ നിലത്തിലെ താമരപോലെ, ഭുജങ്ങൾ ലതപോലെ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 37

सा सर्वाभरणोपेता सर्वलक्षणसंयुता । त्रैलोक्यमोहिनी देवी संजाताऽमृतमन्थने

അവൾ സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയും സർവ്വശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ സമന്വിതയും ആയിരുന്നു. ത്രിലോകമോഹിനിയായ ആ ദേവി അമൃതമഥന സമയത്ത് ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 38

अमृतादुत्थिता पूर्वं यस्य सा तस्य तद्ध्रुवम् । त्रैलोक्यं वशगं तस्य यस्य सा चारुलोचना

അമൃതത്തിൽ നിന്നു ആദ്യം ആരുടെ ദിശയിലേക്കാണോ അവൾ ഉയർന്നത്, നിശ്ചയമായും അവൾ അവനുടേതായി. ആ ചാരുലോചനാ ദേവി ആരുടെയോ, അവന്റെ അധീനത്തിൽ ത്രിലോകവും വരുന്നു.

Verse 39

तया संमोहिताः सर्वे देवदानवराक्षसाः । विमुच्य मन्थनं सर्वे तां ग्रहीतुं समुद्यताः

അവളുടെ മോഹത്തിൽ മയങ്ങിയ ദേവ-ദാനവ-രാക്ഷസർ എല്ലാവരും മഥനം വിട്ട് അവളെ പിടിക്കുവാൻ ഉത്സുകരായി പാഞ്ഞെത്തി.

Verse 40

एका स्त्री बहवो देवा दानवादैत्यराक्षसाः । विवादः सुमहाञ्जातः कथमत्र भविष्यति

ഒരു സ്ത്രീ മാത്രം; എന്നാൽ ദേവൻമാർ, ദാനവർ, ദൈത്യർ, രാക്ഷസർ അനേകം! മഹാവിവാദം ഉയർന്നു—ഇവിടെ ഇതിന് എങ്ങനെ തീർപ്പ് വരും?

Verse 41

आगत्य विष्णुना सर्वे भुजे धृत्वा निवारिताः । अस्यार्थे किमहो वादः क्रियते भोः परस्परम्

അപ്പോൾ വിഷ്ണു വന്ന് തന്റെ ഭുജങ്ങളാൽ എല്ലാവരെയും തടഞ്ഞു: “ഹേ, ഈ കാര്യത്തിനായി നിങ്ങൾ തമ്മിൽ തമ്മിൽ എന്തിന് കലഹിക്കുന്നു?” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 42

अमृतार्थे समारम्भो महिलार्थे विनश्यति । संकेतं प्रथमं कृत्वा विष्णुना चुंबिता पुनः

“അമൃതത്തിനായി ആരംഭിച്ച സംരംഭം സ്ത്രീകാരണം തിരിഞ്ഞാൽ നശിക്കുന്നു.” എന്നു പറഞ്ഞ് ആദ്യം കരാർ നിശ്ചയിച്ച്, അവൾ വീണ്ടും വിഷ്ണുവാൽ ചുംബിതയായി.

Verse 43

दिव्यरूपधरः स्रग्वी वनमालाविभूषितः । कौस्तुभोद्द्योतिततनुः शंखचक्रगदाधरः

അവൻ ദിവ്യരൂപം ധരിച്ചു, സ്രഗ്വിയായി വനമാലയാൽ വിഭൂഷിതനായി. കൗസ്തുഭമണിയുടെ ദീപ്തിയിൽ ദേഹം പ്രകാശിച്ചു; ശംഖം, ചക്രം, ഗദ എന്നിവ ധരിച്ചു.

Verse 44

तस्या हस्ते शुभां मालां दत्त्वा विष्णुः पुरः स्थितः । उद्धृत्य बाहुं सर्वेषां बभाषे वचनं हरिः

അവളുടെ കൈയിൽ ശുഭമാല നൽകി വിഷ്ണു അവരുടെ മുമ്പിൽ നിന്നു. തുടർന്ന് ഹരി എല്ലാവരുടെയും ഭുജങ്ങൾ ഉയർത്തി ഈ വചനം പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 45

कुर्वंतु कुण्डलं सर्वे तिष्ठन्तु स्वयमासने । विलोक्य स्वेच्छया लक्ष्मीर्वरमालां प्रयच्छतु

‘നിങ്ങൾ എല്ലാവരും വൃത്തമായി ഇരിക്കൂ; ഓരോരുത്തരും താന്താന്റെ ആസനത്തിൽ നിലകൊള്ളൂ. ലക്ഷ്മീദേവി നോക്കി, സ്വേച്ഛയാൽ ഇഷ്ടപ്പെട്ടവന് വരമാല അർപ്പിക്കട്ടെ.’

Verse 46

स्वयंवरविभेदं यः करिष्यत्यतिलंपटः । स वध्यः सहितैः सर्वैः परस्त्रीलुब्धको यथा

‘ലോഭംകൊണ്ട് ഈ സ്വയംവരം ഭംഗപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ ആരായാലും, അവൻ എല്ലാവരും ചേർന്ന് വധിക്കപ്പെടേണ്ടവൻ—പരസ്ത്രീലോലുപനായ പുരുഷനെപ്പോലെ.’

Verse 47

परदारकृतं पापं स्त्रीवध्या तस्य जायताम् । अन्योऽपि यः करोत्येवमेवमस्तु तदुच्यताम्

‘പരദാരാപരാധത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന പാപം, സ്ത്രീഹിംസയ്ക്ക് ശിക്ഷാർഹനായ അവനിൽ തന്നെ പതിക്കട്ടെ. മറ്റാരെങ്കിലും ഇതുപോലെ ചെയ്താൽ, അവനുമിതേ വിധി നിശ്ചയിക്കപ്പെടട്ടെ.’

Verse 48

साधारणं हरिं ज्ञात्वा तथेत्युक्त्वा तथा कृतम् । देवदानवदैत्यानां गंधर्वोरगरक्षसाम् । मध्ये योऽभिमतो भर्ता स ते सत्यं भवेदिति

ഹരിയെ സമദർശിയായ വിധികർത്താവെന്നു അറിഞ്ഞ് എല്ലാവരും “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു അതുപോലെ ചെയ്തു. “ദേവർ, ദാനവർ, ദൈത്യർ, ഗന്ധർവർ, നാഗർ, രാക്ഷസർ ഇവരിൽ നീ ഭർത്താവായി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ സത്യമായി നിന്റെ ഭർത്താവാകട്ടെ.”

Verse 49

तेनासौ मोहिता पूर्वं दृष्टिदानेन कर्षिता । आद्यं संमोहनं स्त्रीणां चक्रे दृष्टिनिरीक्षणम्

അവന്റെ ‘ദൃഷ്ടിദാനം’ കൊണ്ടു അവൾ മുമ്പേ തന്നെ മോഹിതയായി ആകർഷിതയായി. സ്ത്രീകളെ സംമോഹിപ്പിക്കുന്ന ആദ്യ കൃത്യമായി അവൻ വെറും ദൃഷ്ടിനിരീക്ഷണത്തിന്റെ ശക്തി പ്രയോഗിച്ചു.

Verse 50

एवमेवेति तत्कर्णे हस्तं दत्त्वा यदुच्यते । दधाति हृदि यं नारी कामबाणप्रपीडिता

ചെവിയിൽ കൈ വെച്ച് ‘എവമേവ, എവമേവ’ എന്നു പറഞ്ഞു ചൊല്ലുന്നതെന്തോ, കാമബാണങ്ങളാൽ പീഡിതയായ സ്ത്രീ അതേ വാക്ക് ഹൃദയത്തിൽ ദൃഢമായി ധരിക്കുന്നു.

Verse 51

तमेव वरयेदत्र कश्चिन्नास्त्येव संशयः । संजाते कलहे पूर्वं हरिणा तं निवर्तितुम्

ഇവിടെ അവൾ അവനെയേ വരിക്കുമായിരുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. എന്നാൽ മുമ്പ് കലഹം ഉണ്ടായപ്പോൾ, ഹരി അതിനെ തടഞ്ഞ് സ്ഥിതി തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ ഇടപെട്ടു.

Verse 52

यदा गृहीता सर्वैः सा हरिं नैव विमुंचति । त्वमेव भर्ता साऽचष्टे मुंच मां व्रज दूरतः

എല്ലാവരും പിടിച്ചാലും അവൾ ഹരിയെ ഒരിക്കലും വിട്ടുകളയുന്നില്ല. അവൾ പറഞ്ഞു—“നീ മാത്രമേ എന്റെ ഭർത്താവ്; എന്നെ വിട്ടുകൊടുക്കൂ, നിങ്ങൾ ദൂരേയ്ക്ക് പോകൂ.”

Verse 53

मुक्त्वा दूरं ततो विष्णुः प्रविष्टः सुरमण्डले । तदा सर्वे च मामुक्त्वा यथास्थानं स्वयं गताः

അപ്പോൾ വിഷ്ണു സ്വയം മോചിതനായി ദൂരേ പോയി ദേവസഭയിൽ പ്രവേശിച്ചു. തുടർന്ന് അവർ എല്ലാവരും എന്നെയും വിട്ടയച്ച് സ്വമേധയാ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി.

Verse 54

आचष्ट विजया पूर्वं सर्वान्देवान्यथाक्रमम् । सा च निरीक्षते पश्चात्तं विचार्य विमुञ्चति

വിജയാ ആദ്യം ക്രമമായി എല്ലാ ദേവന്മാരെയും കാണിച്ചു പറഞ്ഞു. പിന്നെ അവനെ നോക്കി, ആലോചിച്ച്, അവനെ മോചിപ്പിച്ചു.

Verse 55

उदासीनः शिवः शांतो गौरीकांतस्त्रिलोचनः । नान्यां निरीक्षते नित्यं ध्यानासक्तस्त्रिलोचनः

ശിവൻ ഉദാസീനൻ, ശാന്തൻ, ഗൗരീകാന്തൻ, ത്രിനേത്രൻ. അവൻ മറ്റൊരാളിലേക്കും നോക്കുകയില്ല; ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായ ത്രിനേത്രൻ സദാ അന്തർമുഖനാണ്.

Verse 56

पितामहोयमित्युक्तं यदा सख्या तदा तया । नमस्कृत्य गतं दूरे कृत्वा मौनं न पश्यति

സഖി ‘ഇവൻ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്)’ എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൾ നമസ്കരിച്ചു. അദ്ദേഹം ദൂരേ പോയ ശേഷം അവൾ മൗനം പാലിച്ച് പിന്നോട്ട് നോക്കിയില്ല.

Verse 57

आदित्यं पद्मकं मुञ्च दहनं दहनात्मकम् । वाति वातो गता दूरे वरुणो मे पिता यतः

‘ആദിത്യനെയും, പദ്മകനെയും, അഗ്നിസ്വഭാവനായ ദഹനനെയും വിട്ടയക്കുക. കാറ്റ് വീശി ദൂരേ പോയിരിക്കുന്നു—കാരണം വരുണൻ എന്റെ പിതാവാണ്.’

Verse 58

पौलोमीवदनासक्तो देवेन्द्रो मे न रोचते

പൗലോമിയുടെ മുഖത്തിൽ ആസക്തചിത്തനായ ദേവേന്ദ്രൻ എനിക്ക് രുചിക്കുന്നില്ല.

Verse 59

वधबंधकृतच्छेदभेददण्डविकर्ष णम् । कुर्वन्न कुरुते सौम्यं रूपं वैवस्वतो यमः

ഹേ സൗമ്യാ! വധം, ബന്ധനം, ഛേദനം, ഭേദനം, ദണ്ഡനം, വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകൽ എന്നിവ ചെയ്യുമ്പോഴും വൈവസ്വത യമൻ സൗമ്യരൂപം ധരിക്കുകയില്ല.

Verse 60

देवदानवगंधर्वदैत्यपन्नगराक्षसान्

ദേവന്മാർ, ദാനവർ, ഗന്ധർവർ, ദൈത്യർ, പന്നഗർ (നാഗങ്ങൾ), രാക്ഷസർ—

Verse 61

दृष्ट्वात्युग्रांस्ततो याति दृष्टोऽसौ पुरुषो त्तमः । कर्णांतलोचनभ्रांतवक्त्रं दृष्ट्यावलोक्य तम्

അത്യന്തം ഉഗ്രരായവരെ കണ്ടപ്പോൾ ആ പുരുഷോത്തമൻ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്നു; അവർ അവനെ നോക്കിയുടൻ തന്നെ ആ ദർശനത്താൽ അവരുടെ മുഖങ്ങൾ വികൃതമായി, കണ്ണുകൾ ചെവിയുടെ അറ്റത്തോളം തിരിയുന്നു.

Verse 62

सौभाग्यातिशयाक्रांतं रम्यं काममनोहरम् । संजातपुलकोद्भेदस्वेदवारिकणांकितम्

അവൻ അത്യധിക സൗഭാഗ്യത്തിൽ നിറഞ്ഞവൻ—രമണീയനും മനോഹരനും; രോമാഞ്ചത്തിൽ ഉദിച്ച പുളകവും വിയർപ്പിന്റെയും ജലബിന്ദുക്കളുടെയും അടയാളങ്ങളുമുള്ളവൻ.

Verse 63

देवदानवदैत्येन्द्रक्रोधदृष्टिनिरीक्षितम् । रम्यं रामा वरं चक्रे ददौ मालां ततः स्वयम्

ദേവ-ദാനവ-ദൈത്യേന്ദ്രന്മാരുടെ ക്രോധദൃഷ്ടികൾ അവനിലേക്കു പതിഞ്ഞിരിക്കെ, മനോഹരിയായ രാമാ അവനെയേ വരനായി വരിച്ചു; പിന്നെ സ്വഹസ്തംകൊണ്ട് അവന്റെ കഴുത്തിൽ മാല അണിയിച്ചു।

Verse 64

दैत्याः परस्परं प्रोचुः प्रेक्ष्य तत्सुरचेष्टितम् । विभागं पश्य देवानां स्वर्गे सर्वे स्वयं गताः

ദേവന്മാരുടെ ആ പ്രവർത്തി കണ്ട ദൈത്യർ പരസ്പരം പറഞ്ഞു— ‘ദേവന്മാരുടെ ക്രമീകരണം നോക്കൂ; എല്ലാവരും സ്വയം സ്വർഗത്തിലേക്കു പോയിരിക്കുന്നു!’

Verse 65

पातालस्य तले यूयं मानवा धरणीतले । देवास्त्रिभुवने यांतु न वयं स्वर्गगामिनः

‘നിങ്ങൾ പാതാളത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിലുള്ളവർ; മനുഷ്യർ ധരണീതലത്തിലുള്ളവർ. ദേവന്മാർ ത്രിഭുവനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കട്ടെ— എന്നാൽ ഞങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗഗാമികൾ അല്ല।’

Verse 66

मानवाः क्षत्रिया राज्यं कुर्वंतु पृथिवीतले । पातालं तु परित्यज्य धात्री यदि तु रक्ष्यते

‘മാനവ ക്ഷത്രിയർ ഭൂമിതലത്തിൽ രാജ്യം നടത്തട്ടെ. എന്നാൽ പാതാളം ഉപേക്ഷിച്ച് ധാത്രിയെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടിവന്നാൽ—’

Verse 67

दैत्यदानवजैः कैश्चिद्राक्षसैस्तन्न शोभनम् । अथ किं बहुनोक्तेन राजा त्रिभुवने बलिः

‘ചില ദൈത്യ-ദാനവ-രാക്ഷസന്മാരാൽ ധാത്രിയുടെ സംരക്ഷണം ശോഭിക്കുന്നതല്ല. അധികം പറയേണ്ടതെന്ത്? ത്രിഭുവനത്തിലെ രാജാവ് ബലിയേ.’

Verse 68

संविभज्याथ रत्नानि समं राज्यं विधीयताम् । यावदेवं प्रगल्भंते तावत्पश्यंति नारदम्

അപ്പോൾ അവർ—“രത്നങ്ങൾ യഥോചിതമായി വിഭജിക്കട്ടെ; രാജ്യം സമമായി ക്രമീകരിക്കട്ടെ” എന്നു ധൈര്യത്തോടെ പറയുമ്പോഴേക്കും നാരദനെ അവർ ദർശിച്ചു।

Verse 69

गगनात्समुपायांतं द्वितीयमिव भास्करम् । ब्रह्मदंडकरासक्तयुद्धपुस्तकधारिणम्

അദ്ദേഹം ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി വന്നപ്പോൾ രണ്ടാമത്തെ സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തനായി തോന്നി—കയ്യിൽ ബ്രാഹ്മദണ്ഡം, ധർമ്മത്തിനായി പോരാടാൻ സന്നദ്ധൻ, ജ്ഞാനപുസ്തകം ധരിച്ചവൻ।

Verse 70

कृष्णाजिनधरं शांतं छत्रवीणाकमण्डलून् । मौंजीगुणत्रयासक्तग्रंथिप्रवरमेखलम्

അദ്ദേഹം ശാന്തൻ, കൃഷ്ണാജിനം ധരിച്ചവൻ; കുട, വീണ, കമണ്ഡലു എന്നിവ വഹിച്ചു; അരയിൽ മഞ്ഞപ്പുല്ലിന്റെ ത്രിഗുണ നൂൽ കെട്ടിയ, ഗന്ധികളോടുകൂടിയ ഉത്തമ മേഖല ദീപ്തമായി.

Verse 71

ब्रह्मरूपधरं शांतं दिव्यरुद्राक्षभूषितम् । गत कल्पकृतग्रंथिसूत्रमालावलंबितम्

അദ്ദേഹം ബ്രഹ്മരൂപം ധരിച്ചു ശാന്തനായി, ദിവ്യ രുദ്രാക്ഷമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു; പുരാതന കല്പങ്ങളിൽ തന്നെ കെട്ടിയ ഗന്ധികളുള്ള പവിത്ര സൂത്രമാലകൾ ധരിച്ച് ദീപ്തനായി.

Verse 72

विरंचिहरसंवादो जन्माहंकारगर्वितः । संक्रुद्धैः क्रियते कोऽद्य चिंतातत्परमानसम्

വിരഞ്ചി (ബ്രഹ്മാ)യും ഹരൻ (ശിവൻ)യും തമ്മിലുള്ള, ജന്മഗർവവും അഹങ്കാരവും വീർപ്പിച്ച ആ തർക്കം—ഇന്ന് ക്രോധത്തോടെ വീണ്ടും ആരാണ് ഉണർത്തുന്നത്? ആരുടെ മനസ്സ് മുഴുവൻ ചിന്തയിൽ മാത്രം ലീനമാണ്?

Verse 73

आयातं नारदं दृष्ट्वा विस्मिताः समुपस्थिताः । प्रभो प्रसादः क्रियतामागंतव्यं गृहे मम

നാരദൻ വന്നെത്തിയത് കണ്ട അവർ വിസ്മയത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ് പറഞ്ഞു—“പ്രഭോ, പ്രസാദിക്കണമേ; ദയവായി എന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് വരണമേ.”

Verse 74

धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं यस्य मे त्वं गृहागतः । इत्युक्तो बलिना विप्रो विवेशासुरमंदिरे । आसनं पाद्यमर्घ्यं च दत्त्वा संपूजितो द्विजः

“ഞാൻ ധന്യൻ, ഞാൻ കൃതപുണ്യൻ; കാരണം നിങ്ങൾ എന്റെ ഗൃഹത്തിൽ വന്നിരിക്കുന്നു”—എന്ന് ബലി പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണൻ അസുരമന്ദിരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് ആസനം, പാദ്യം, അർഘ്യം നൽകി ആ ദ്വിജനെ യഥാവിധി ആദരിച്ചു.

Verse 75

प्रविश्य सहिताः सर्वे संविष्टा दैत्यदानवाः । शुक्रेण सहितो दैत्यो बभाषे नारदं बलिः

എല്ലാ ദൈത്യദാനവരും ഒരുമിച്ച് അകത്ത് പ്രവേശിച്ച് ഇരിപ്പിടങ്ങളിൽ ഇരുന്നു. തുടർന്ന് ശുക്രാചാര്യനോടുകൂടിയ ദൈത്യരാജൻ ബലി നാരദനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 76

इदं राज्यमिमे दारा इमे पुत्रा अहं बलिः । ब्रूहि येनात्र ते कार्यं दानं मे प्रथमं व्रतम्

“ഇത് എന്റെ രാജ്യം, ഇവർ എന്റെ ഭാര്യമാർ, ഇവർ എന്റെ പുത്രന്മാർ—ഞാൻ ബലി. ഇവിടെ നിങ്ങൾക്ക് എന്ത് ആവശ്യമുണ്ടോ പറയുക; ദാനമാണ് എന്റെ പ്രധാന വ്രതം.”

Verse 77

नारद उवाच । भक्त्या तुष्यंति ये विप्रास्ते विप्रा भूमिदेवताः । न तु ये पूजिताः शक्त्या पुनर्याचंति तेऽधमाः

നാരദൻ പറഞ്ഞു—“ഭക്തിയാൽ തൃപ്തരാകുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരാണ് ഭൂമിദേവതകൾ. എന്നാൽ ശേഷിയനുസരിച്ച് ആദരിക്കപ്പെട്ടിട്ടും വീണ്ടും യാചിക്കുന്നവർ അധമരാണ്.”

Verse 78

त्वयाऽहं पूजितो हृष्टो न वित्तैर्मे प्रयोजनम् । हृष्टोऽहं तव राज्येन यज्ञैर्दानैर्व्रतैस्तथा

നീ എന്നെ യഥാവിധി പൂജിച്ചതിനാൽ ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്; എനിക്ക് ധനം ആവശ്യമില്ല. നിന്റെ ധാർമ്മിക രാജ്യം കൊണ്ടും യജ്ഞം, ദാനം, വ്രതം എന്നിവ കൊണ്ടും ഞാൻ അത്യന്തം സന്തോഷിക്കുന്നു।

Verse 79

देवैः कृतं विप्रियं ते किंचित्पश्याम्यहं बले । त्वया संपूज्यमानोऽपि देवराजो न तुष्यति

ഓ ബലി, ദേവന്മാർ നിനക്കു എന്തോ അപ്രീതികരമായതു ചെയ്തതായി ഞാൻ കാണുന്നു. നീ യഥാവിധി പൂജിച്ചാലും ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രൻ തൃപ്തനാകുന്നില്ല।

Verse 80

न क्षमंति सुराः सर्वे तव राज्यं धरातले । स्वर्गे मे तापको जातो देवानां तव विग्रहे

ഭൂമിയിലെ നിന്റെ രാജ്യം എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും സഹിക്കാനാവുന്നില്ല. ദേവന്മാർ നിനക്കോടുള്ള വൈരത്താൽ സ്വർഗ്ഗത്തിലും എനിക്ക് ദഹിക്കുന്ന ആശങ്ക ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 81

संनह्य प्रथमं याति यः सैन्यं शत्रुभूमिषु । स क्षत्रियो विजयते तस्य राज्यं च वर्धते

ഏത് ക്ഷത്രിയൻ ആദ്യം ആയുധസന്നദ്ധനായി ശത്രുഭൂമിയിലേക്കു തന്റെ സൈന്യത്തെ നയിക്കുന്നുവോ, അവൻ വിജയം നേടും; അവന്റെ രാജ്യം കൂടി വർദ്ധിക്കും।

Verse 82

उच्छेदस्तव राज्यस्य भविष्यति श्रुतं मया । एवं ज्ञात्वा यथायुक्तं तच्छीघ्रं तु विधीयताम्

നിന്റെ രാജ്യത്തിന് നാശം സംഭവിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കേട്ടിരിക്കുന്നു. ഇത് അറിഞ്ഞ് യുക്തമായതു വൈകാതെ ഉടൻ ക്രമീകരിക്കണം।

Verse 83

बलिरुवाच । यैर्गुणैः कुरुते राज्यं राजा तान्वद मे विभो । दानं पात्रे प्रदातव्यं मया त्वमपि तं वद

ബലി പറഞ്ഞു—ഹേ വിഭോ! ഏതു ഗുണങ്ങളാൽ രാജാവ് രാജ്യം യഥാർത്ഥമായി ഭരിക്കുന്നു, അവ എനിക്കു പറയുക. ദാനം ഏതു പാത്രനു നൽകേണ്ടതാണെന്നും നിങ്ങൾ തന്നെ പറയുക.

Verse 84

नारद उवाच । षड्विंशद्गुणसंपन्नो राजा राज्यं करोति च । स राज्यफलमाप्नोति शृणु तत्कथयाम्यहम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഇരുപത്താറു ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനായ രാജാവാണ് രാജ്യം ശരിയായി നടത്തുന്നത്. അവൻ ധാർമ്മിക ഭരണത്തിന്റെ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു; കേൾക്കുക, ആ ഗുണങ്ങൾ ഞാൻ പറയുന്നു.

Verse 85

चरेद्धर्मानकटुको मुंचेत्स्नेहमनास्तिके । अनृशंसश्चरेदर्थं चरेत्काममनुद्धतः

അവൻ കടുപ്പമില്ലാതെ ധർമ്മം ആചരിക്കണം; നാസ്തികനോടുള്ള സ്നേഹം/ആസക്തി ഉപേക്ഷിക്കണം. ക്രൂരതയില്ലാതെ ധനം സമ്പാദിക്കണം; അഹങ്കാരമില്ലാതെ യുക്തമായ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കണം.

Verse 86

प्रियं ब्रूयादकृपणः शूरः स्यादविकत्थनः । दाता चाऽयामवर्जः स्यात्प्रगल्भः स्यादनिष्ठुरः

അവൻ പ്രിയവചനം പറയണം; കൃപണനാകരുത്. അവൻ ശൂരനായിരിക്കണം, പക്ഷേ പുകഴ്ച പറയരുത്. അവൻ ദാതാവായിരിക്കണം, പരിശ്രമം ഒഴിവാക്കരുത്; ധൈര്യവാനായിരിക്കണം, എന്നാൽ നിഷ്ഠുരനാകരുത്.

Verse 87

संदधीत न चानार्यान्विगृह्णीयान्न बंधुभिः । नानाप्तैश्चारयेच्चारान्कुर्यात्कार्यमपीडयन्

അവൻ സന്ധി ചെയ്യണം, എന്നാൽ അനാര്യരോടല്ല; സ്വന്തം ബന്ധുക്കളോടു കലഹിക്കരുത്. വിശ്വസ്തരിലൂടെ ചാരന്മാരെ നിയോഗിച്ച്, ആരെയും പീഡിപ്പിക്കാതെ കാര്യങ്ങൾ സാധിപ്പിക്കണം.

Verse 88

अर्थान्ब्रूयान्न चापत्सु गुणान्ब्रूयान्न चात्मनः । आदद्यान्न च साधुभ्यो नासत्पुरुषमाश्रयेत्

ധനവും നയവും കുറിച്ച് പറയാം; എന്നാൽ ആപത്തുകാലത്ത് അല്ല. ഗുണങ്ങളെക്കുറിച്ച് പറയാം; എന്നാൽ സ്വന്തം ഗുണങ്ങളെ പുകഴ്ത്തി അല്ല. സജ്ജന്മാരിൽ നിന്ന് ഒന്നും എടുക്കരുത്; ദുഷ്ടന്റെ ആശ്രയം ഒരിക്കലും തേടരുത്.

Verse 89

नापरीक्ष्य नयेद्दण्डं न च मंत्रं प्रकाशयेत् । विसृजेन्न च लुब्धेभ्यो विश्वसेन्नापकारिषु

ശരിയായി പരിശോധിക്കാതെ ശിക്ഷ വിധിക്കരുത്; രഹസ്യ ഉപദേശം വെളിപ്പെടുത്തരുത്. ലാഭലോഭികൾക്ക് കാര്യങ്ങൾ ഏൽപ്പിക്കരുത്; ഉപദ്രവം ചെയ്തവരെ വിശ്വസിക്കരുത്.

Verse 90

आप्तैः सुगुप्तदारः स्याद्रक्ष्यश्चान्यो घृणी नृपः । स्त्रियं सेवेत नात्यर्थं मृष्टं भुंजीत नाऽहितम्

രാജാവ് വിശ്വസ്തരാൽ തന്റെ ഗൃഹം നന്നായി കാവൽവെക്കട്ടെ; കരുണയോടെ മറ്റുള്ളവരെയും സംരക്ഷിക്കട്ടെ. അത്യധികം ഭോഗാസക്തനാകരുത്; ശുദ്ധവും ഹിതകരവും ആയ ആഹാരം കഴിക്കട്ടെ, അഹിതകരമല്ല.

Verse 91

अस्तेयः पूजयेन्मान्यान्गुरुं सेवेदमायया । अर्च्यो देवो न दम्भेन श्रियमिच्छेदकुत्सिताम्

അവൻ മോഷണരഹിതനായിരിക്കട്ടെ; മാന്യരെ ആദരിക്കട്ടെ; ഗുരുവിനെ കപടമില്ലാതെ സേവിക്കട്ടെ. ദംഭത്തോടെ ദേവാരാധന ചെയ്യരുത്; നിന്ദ്യമായതല്ലാത്ത ശ്രീ-സമൃദ്ധി ആഗ്രഹിക്കട്ടെ.

Verse 92

सेवेत प्रणयं कृत्वा दक्षः स्यादथ कालवित् । सांत्ववाक्यं सदा वाच्यमनुगृह्णन्न चाक्षिपेत्

സൗഹൃദം സ്ഥാപിച്ച് പെരുമാറട്ടെ; അവൻ ദക്ഷനാകട്ടെ, കാലജ്ഞാനിയാകട്ടെ. എപ്പോഴും ആശ്വാസവാക്കുകൾ പറയട്ടെ, അനുഗ്രഹിക്കട്ടെ, കഠിനമായി അപമാനിച്ച് സംസാരിക്കരുത്.

Verse 93

प्रहरेन्न च विप्राय हत्वा शत्रून्न शेषयेत् । क्रोधं कुर्यान्न चाकस्मान्मृदुः स्यान्नापकारिषु

ബ്രാഹ്മണനെ ഒരിക്കലും പ്രഹരിക്കരുത്; ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ശേഷം അവർ വീണ്ടും ഉയരാൻ ശേഷിപ്പിക്കരുത്. കാരണമില്ലാതെ കോപിക്കരുത്; ഉപദ്രവം ചെയ്യുന്നവരോടു അതിമൃദുവായിരിക്കയും അരുത്।

Verse 94

एवं राज्ये चिरं स्थेयं यदि श्रेय इहेच्छसि । तपःस्वाध्यायदानानि तीर्थयात्राऽश्रमाणि च

ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നെ ശ്രേയസ് ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഇങ്ങനെ രാജ്യമിൽ ദീർഘകാലം സ്ഥിരനായി നിലകൊൾക. തപസ്സ്, സ്വാധ്യായം, ദാനങ്ങൾ ചെയ്യുക; തീർത്ഥയാത്രകളും ആശ്രമസന്ദർശനങ്ങളും കൂടി അനുഷ്ഠിക്കുക।

Verse 95

योगेनात्मप्रबोधस्य कलां नार्हंति षोडशीम् । त्वया संसारवैराग्यं कर्त्तव्यं विप्रपूजनम्

യോഗംകൊണ്ട് അവർ ആത്മപ്രബോധത്തിന്റെ പതിനാറിലൊന്നും പോലും നേടുന്നില്ല. അതിനാൽ നീ സംസാരത്തോടു വൈരാഗ്യം വളർത്തുകയും ബ്രാഹ്മണപൂജയും ആദരവും അനുഷ്ഠിക്കുകയും വേണം।

Verse 96

यष्टव्यं विविधैर्यज्ञैर्ध्येयो नारायणो हरिः । प्रसंगेन समायातो यास्ये रैवतके गिरौ

വിവിധ യജ്ഞങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കണം; നാരായണഹരിയെ ധ്യാനിക്കണം. ശുഭസന്ദർഭത്തിൽ ഇവിടെ എത്തിയതിനാൽ, ഇനി ഞാൻ റൈവതകഗിരിയിലേക്ക് പോകും।

Verse 97

तत्रास्ते भगवान्विष्णुर्नदी त्रैलोक्यपावनी । तत्रास्ते च शिवावृक्षो बहुपुष्पफलान्वितः । तत्र गत्वा करिष्यामि व्रतं तद्विष्णुवल्लभम्

അവിടെ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു വസിക്കുന്നു; ത്രിലോകങ്ങളെ പവിത്രമാക്കുന്ന ഒരു നദിയും അവിടെയുണ്ട്. അവിടെ പുഷ്പഫലസമൃദ്ധമായ ശിവാവൃക്ഷവും നിലകൊള്ളുന്നു. അവിടെ ചെന്നു വിഷ്ണുവിന് പ്രിയമായ ആ വ്രതം ഞാൻ അനുഷ്ഠിക്കും।

Verse 98

बलिरुवाच । कोऽयं रैवतकोनाम व्रतं किं विष्णुवल्लभम् । शिवावृक्षास्तु के प्रोक्तास्तत्कथं कथयस्व मे

ബലി പറഞ്ഞു— ‘രൈവതക’ എന്ന പേരുള്ള ഈ സ്ഥലം എന്താണ്? വിഷ്ണുവിന് പ്രിയമായ വ്രതം ഏത്? ‘ശിവവൃക്ഷങ്ങൾ’ എന്നു പറയുന്നത് ഏതു വൃക്ഷങ്ങളെയാണ്? ഇതെല്ലാം എനിക്ക് യഥാവിധി പറഞ്ഞു തരിക।

Verse 99

नारद उवाच । पुरा युगादौ दैत्येन्द्र सपक्षाः पर्वताः कृताः । संचिंत्य ब्रह्मणा पश्चादचलास्ते कृताः पुनः

നാരദൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ദൈത്യേന്ദ്രാ! പണ്ടുകാലത്ത് യുഗാരംഭത്തിൽ പർവതങ്ങൾ ചിറകുകളോടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നെ ബ്രഹ്മാവ് ആലോചിച്ച് അവയെ തന്നേ വീണ്ടും ചിറകരഹിതവും അചലവും ആക്കി।

Verse 100

उत्पतंति महाकाया निपतंति यदृच्छया । मेरुमंदरकैलासा वचसा संस्थिताः स्थिराः

ആ മഹാകായ പർവതങ്ങൾ പറന്നു ഉയർന്ന് യാദൃശ്ചികമായി താഴെ വീഴുമായിരുന്നു. എന്നാൽ മേരു, മന്ദര, കൈലാസം എന്നിവ ദിവ്യവചനത്തിന്റെ ആജ്ഞയാൽ സ്ഥിരവും ദൃഢവുമായി സ്ഥാപിതമായി।

Verse 101

वारिता न स्थिता ये तु त इंद्रेण स्थिरीकृताः । मेरोर्दक्षिण शृंगे तु कुमुदेति स पर्वतः

തടഞ്ഞിട്ടും നിലനിൽക്കാത്ത പർവതങ്ങളെ ഇന്ദ്രൻ സ്ഥിരപ്പെടുത്തി. മേരു പർവതത്തിന്റെ തെക്കൻ ശിഖരത്തിൽ ‘കുമുദ’ എന്ന പേരുള്ള ആ പർവതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।

Verse 102

दिव्यः सपक्षः सौवर्णो दिव्यवृक्षैः समावृतः । तस्योपरि पुरी दिव्या वैष्णवी विष्णुना कृता

അത് ദിവ്യവും ചിറകുകളുള്ളതും സ്വർണമയവും ദിവ്യവൃക്ഷങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമാണ്. അതിന്റെ മുകളിൽ വിഷ്ണു നിർമ്മിച്ച ‘വൈഷ്ണവീ’ എന്ന ദിവ്യപുരി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।

Verse 103

तस्या मध्ये गृहं दिव्यं यस्मिल्लंक्ष्मीः सदा स्थिता । मेरोः शृंगे पुरी रम्या गृहं तत्र मनोरमम्

ആ നഗരത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ദിവ്യമായൊരു ഗൃഹം ഉണ്ട്; അവിടെ ശ്രീലക്ഷ്മി സദാ അധിവസിക്കുന്നു. മേരുവിന്റെ ശിഖരത്തിൽ രമ്യമായൊരു പുരിയുണ്ട്; അവിടെ അത്യന്തം മനോഹരമായ വാസസ്ഥലം വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 104

तत्रास्ते स भवो देवो भवानी यत्र संस्थिता । सभा माहेश्वरी रम्या सौवर्णी रत्नमंडिता

അവിടെയേ ഭവദേവൻ (ശിവൻ) വസിക്കുന്നു; അവിടെയാണ് ഭവാനി പ്രതിഷ്ഠിതയായിരിക്കുന്നത്. അവിടെ രമ്യമായ മാഹേശ്വരീ സഭയുണ്ട്—സ്വർണ്ണമയവും രത്നമണ്ഡിതവും.

Verse 105

तत्रास्ते भगवान्विष्णुर्देवैर्ब्रह्मादिभिर्वृतः । तस्यां विष्णुः सदा याति देवं द्रष्टुं महेश्वरम्

അവിടെയേ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവും ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ ചുറ്റിനിന്ന് അധിവസിക്കുന്നു. ആ സ്ഥലത്ത് വിഷ്ണു സദാ മഹേശ്വരദേവൻ (ശിവൻ) ദർശിക്കുവാൻ പോകുന്നു.

Verse 106

सौवर्णैः कुमुदैर्यस्मादसौ सर्वत्र मंडितः । कुमुदेति कृतं नाम देवैस्तत्र समागतैः

അത് എല്ലായിടത്തും സ്വർണ്ണ കുമുദപുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ, അവിടെ സമാഗമിച്ച ദേവന്മാർ അതിന് ‘കുമുദാ’ എന്ന നാമം നല്കി.

Verse 107

एकदा भगवान्रुद्रो गिरौ तस्मिन्समागतः । द्रष्टुं तच्छिखरे रम्ये तां पुरीं विष्णुपालिताम्

ഒരു പ്രാവശ്യം ഭഗവാൻ രുദ്രൻ ആ പർവതത്തിലേക്ക് വന്നു; അതിന്റെ രമ്യമായ ശിഖരത്തിൽ വിഷ്ണു പരിപാലിക്കുന്ന ആ പുരിയെ ദർശിക്കുവാൻ.

Verse 108

गृहागतं हरं दृष्ट्वा हरिणा स तु पूजितः । लक्ष्म्या संपूजिता गौरी हर्षिता तत्र संस्थिता

സ്വഗൃഹത്തിൽ എത്തിയ ഹരൻ (ശിവൻ)നെ കണ്ട ഹരി (വിഷ്ണു) അവനെ പൂജിച്ചു. ലക്ഷ്മി ദേവി വിധിപൂർവ്വം ആദരിച്ച ഗൗരി (പാർവതി) സന്തോഷത്തോടെ അവിടെ തന്നെ വിരാജിച്ചു.

Verse 109

एकासनोपविष्टौ तौ मंत्रयंतौ परस्परम् । हरेण कारणं ज्ञात्वा तत्सर्वं कथितं हरेः

അവർ ഇരുവരും ഒരേ ആസനത്തിൽ ഇരുന്ന് പരസ്പരം ആലോചിച്ചു. ഹരൻ (ശിവൻ) മുഖേന കാരണം അറിഞ്ഞ ഹരി (വിഷ്ണു) ആ മുഴുവൻ കാര്യവും ഹരനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 110

त्वयेयं नगरी कार्या मंदरे पर्वतोत्तमे । प्रष्टव्यः कारणं नाहमवश्यं तद्भविष्यति

“ഹേ പർവതോത്തമ മന്ദരാ! ഈ നഗരം നീ തന്നേ സ്ഥാപിക്കണം. കാരണത്തെക്കുറിച്ച് എന്നോട് ചോദിക്കരുത്—നിശ്ചയമായും അത് സംഭവിക്കും.”

Verse 111

हर एव विजानाति कारणं कतमोऽपि न । एवं तथेति तौ प्रोक्त्वा संस्थितौ पर्वतोऽपि सः

“കാരണം ഹരൻ (ശിവൻ) മാത്രം അറിയുന്നു; മറ്റാരുമില്ല.” എന്ന് പറഞ്ഞ്—“എവമസ്തു” (അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ)—അവർ ഇരുവരും അവിടെ തന്നെ നിലകൊണ്ടു; ആ പർവതവും ഉറച്ചുനിന്നു.

Verse 112

तं दृष्ट्वा संगतं रुद्रं कुमुदः स्वयमाययौ । धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं यस्य मे गृहमागतौ

റുദ്രൻ സഹിതം എത്തിയതു കണ്ട കുമുദൻ സ്വയം മുന്നോട്ട് വന്നു. അവൻ പറഞ്ഞു: “ഞാൻ ധന്യൻ, ഞാൻ കൃതപുണ്യൻ; കാരണം നിങ്ങൾ ഇരുവരും എന്റെ ഗൃഹത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.”

Verse 113

द्वाभ्यामुक्तो गिरिवरो ददाव किं वरं तव । इत्युक्तः पर्वतस्ताभ्यां वरं वव्रे स मूढधीः

ആ രണ്ടുപേരാൽ അഭിസംബോധിതനായ ശ്രേഷ്ഠപർവ്വതൻ പറഞ്ഞു— “നിങ്ങൾക്ക് ഏതു വരം നൽകാം?” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മോഹബുദ്ധിയുള്ള ആ പർവ്വതം ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുത്തു.

Verse 114

भविष्यत्कार्यहेतुत्वाद्भविष्यति न तद्वृथा । यत्राहं तत्र वस्तव्यं भवद्भ्यामस्तु मे वरः

ഇത് ഭാവിയിലെ കാര്യത്തിനുള്ള കാരണമാകയാൽ വ്യർത്ഥമാകില്ല. ഞാൻ എവിടെയുണ്ടോ അവിടെയേ നിങ്ങൾ ഇരുവരും വസിക്കണം— ഇതാണ് എന്റെ വരം.

Verse 116

मत्सन्निधौ समागत्य स्थातव्यं ब्रह्मवासरम् । तथेत्युक्त्वा सपत्नीकौ गतौ हरिहरावुभौ

എന്റെ സന്നിധിയിൽ വന്ന് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസകാലം മുഴുവൻ നിലകൊള്ളണം. “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു, പത്നിമാരോടുകൂടി ഹരിയും ഹരനും ഇരുവരും പുറപ്പെട്ടു.

Verse 117

ऋषिरासीन्महाभाग ऋतवागिति विश्रुतः । तस्यापुत्रस्य पुत्रोऽभूद्रेवत्यन्ते महात्मनः

ഋതവാക് എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ മഹാഭാഗ്യശാലിയായ ഒരു ഋഷി ഉണ്ടായിരുന്നു. ആ മഹാത്മാവിന് പുത്രനില്ലായിരുന്നെങ്കിലും, രേവതി നക്ഷത്രാന്തത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു.

Verse 118

स तस्य विधिवच्चक्रे जातकर्मादिकाः क्रियाः । तथोपनयनाद्याश्च स चाशीलोऽभवन्नृप

അവൻ വിധിപൂർവ്വം ജാതകർമ്മം മുതലായ സംസ്കാരങ്ങളും, ഉപനയനം മുതലായ കർമങ്ങളും നിർവഹിച്ചു. എങ്കിലും, ഹേ നൃപ, ആ ബാലൻ ദുഷ്ശീലനായിത്തീർന്നു.

Verse 119

यतः प्रभृति जातोऽसौ ततः प्रभृत्यसावृषिः । दीर्घरोगपरामर्शमवापातीव दुर्द्धरम्

ആ ബാലൻ ജനിച്ച നാൾമുതൽ തന്നെ, ആ ഋഷി ദീർഘരോഗത്തിന്റെ സഹിക്കാനാകാത്ത സ്പർശം ബാധിച്ചവനെന്നപോലെ വേദന അനുഭവിച്ചു।

Verse 120

माता चास्य परामार्तिं कुष्ठरोगाभिपीडिता । जगाम चिन्तां स ऋषिः किमेतदिति दुःखितः

അവന്റെ മാതാവും കുഷ്ഠരോഗം മൂലം അത്യന്തം പീഡിതയായി മഹാദുഃഖത്തിലായി. അത് കണ്ട ഋഷി വിഷണ്ണനായി—“ഇത് എന്ത്?” എന്ന് ചിന്തിച്ചു।

Verse 121

मूर्खस्तु मंदधीः पुत्रो दुःखं जनयते पितुः । अमार्गगो विशेषेण दुःखाद्दुःखतरं हि तत्

മൂഢനും മന്ദബുദ്ധിയുമായ പുത്രൻ പിതാവിന് ദുഃഖം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അവൻ അധർമ്മപഥത്തിൽ നടന്നാൽ ആ ദുഃഖം ദുഃഖത്തേക്കാൾ ഭീകരമാകുന്നു।

Verse 122

अपुत्रता मनुष्याणां श्रेयसे न कुपुत्रता । सुहृदां नोपकाराय पितॄणां नापि तृप्तये

മനുഷ്യന്റെ ശ്രേയസ്സിന് കുപുത്രനുള്ളതിനെക്കാൾ പുത്രനില്ലായ്മ തന്നെ ഉത്തമം; കാരണം അവൻ സുഹൃത്തുകൾക്ക് ഉപകാരമാകുകയില്ല, പിതൃകൾക്കും തൃപ്തി നൽകുകയില്ല।

Verse 123

सुपुत्रो हृदयेऽभ्येति मातापित्रोर्दिनेदिने । पित्रोर्दुःखाय धिग्जन्म तस्य दुष्कृतकर्मणः

സുപുത്രൻ ദിനംപ്രതി മാതാപിതാക്കളുടെ ഹൃദയത്തിൽ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പതിയുന്നു; എന്നാൽ ദുഷ്കർമ്മി അവരുടെ ദുഃഖകാരണമാകുന്നുവെങ്കിൽ, അവന്റെ ജന്മം നിന്ദ്യമാണ്।

Verse 124

धन्यास्ते तनया ये स्युः सवर्लोकाभिसंमताः । परोपकारिणः शांताः साधुकर्मण्यनुव्रताः

സകലലോകങ്ങളാലും അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്ന പുത്രന്മാർ ധന്യർ—പരോപകാരികൾ, ശാന്തസ്വഭാവികൾ, സദ്കർമ്മങ്ങളിൽ നിത്യാനുവ്രതർ।

Verse 125

अनिर्वृतं निरानंदं दुःखशोकपरिप्लुतम् । नरकाय न स्वर्गाय कुपुत्रत्वं हि जन्मिनः

ആനന്ദമില്ലാതെ, ശാന്തിയില്ലാതെ, ദുഃഖശോകങ്ങളിൽ മുങ്ങിയ നില—കുപുത്രത്വം ജീവനെ സ്വർഗത്തിലേക്കല്ല, നരകത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്।

Verse 126

करोति सुहृदां दैन्यमहितानां तथा मुदम् । अकाले तु जरां पित्रोः कुपुत्रः कुरुते किल

കുപുത്രൻ സുഹൃത്തുക്കളെ ദൈന്യത്തിലാഴ്ത്തുകയും ശത്രുക്കൾക്ക് ആനന്ദം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു; മാതാപിതാക്കളെ കാലത്തിന് മുമ്പേ വൃദ്ധരാക്കുന്നു।

Verse 127

नारद उवाच । एवं सोऽत्यन्तदुष्टस्य पुत्रस्य चरितैर्मुनिः । दह्यमानमनोवृत्तिर्वृद्धगर्गमपृच्छत

നാരദൻ പറഞ്ഞു—അത്യന്തം ദുഷ്ടനായ പുത്രന്റെ പ്രവൃത്തികളാൽ അന്തർമനസ്സ് ദഹിച്ച ആ മുനി വൃദ്ധ ഗർഗനെ ചോദ്യം ചെയ്തു।

Verse 128

ऋतवागुवाच । सुव्रतेन पुरा वेदा अधीता विधिना मया । समाप्य विद्या विधवत्कृतो दारपरिग्रहः

ഋതവാക് പറഞ്ഞു—മുന്പ് സുവ്രതം പാലിച്ച് ഞാൻ വിധിപൂർവം വേദങ്ങൾ അധ്യയനം ചെയ്തു. വിദ്യ സമാപിച്ച് പിന്നെ വിധിവത്കമായി ഭാര്യയെ സ്വീകരിച്ച് ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 129

सदारेण हि याः कार्याः श्रौतस्मार्त्तादिकाः क्रियाः । ताः कृताश्च विधानेन कामं समनुरुध्य च

ഭാര്യയോടുകൂടെ നിർവഹിക്കേണ്ട ശ്രൗത, സ്മാർത്താദി കർമങ്ങൾ എല്ലാം ഞാൻ വിധിപൂർവ്വം ചെയ്തു; ധർമ്മാർഥകാമങ്ങളുടെ യുക്തമായ ലക്ഷ്യങ്ങളും അനുസരിച്ചു।

Verse 130

पुत्रार्थं जनितश्चायं पुंनाम्नो विच्युतौ मुने । सोऽयं किमात्मदोषेण मातुर्दोषेण किं मम । अस्मद्दुःखावहो जातो दौःशील्याद्वद कोविद

ഹേ മുനേ! പുത്രലാഭത്തിനും ‘പും-നാമ’ നരകത്തിൽ നിന്നുള്ള മോചനത്തിനുമായി ഈ കുട്ടി ജനിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. എങ്കിൽ എന്റെ ഏത് ദോഷം കൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ അവന്റെ മാതാവിന്റെ ഏത് ദോഷം കൊണ്ടോ, അവൻ നമ്മുടെ ഗൃഹത്തിന് ദുഃഖകാരകനായി? ഹേ പണ്ഡിതാ, ഈ ദുഷ്ശീലം എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത് പറയുക।

Verse 131

गर्ग उवाच । रेवत्यन्ते मुनिश्रेष्ठ जातोऽयं तनयस्तव । तेन दुःखाय ते दुष्टे काले यस्मादजायत

ഗർഗൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! നിന്റെ ഈ പുത്രൻ രേവതിയുടെ അന്ത്യസന്ധിയിൽ ജനിച്ചു. അതിനാൽ അശുഭകാലത്ത് ജനിച്ചതുകൊണ്ട് അവൻ നിനക്ക് ദുഃഖകാരണമാകുന്നു।

Verse 132

तवापचारो नैवास्य मातुर्नापि कुलस्य च । अन्यद्दौःशील्यहेतुत्वं रेवत्यंत उपागतम्

ഇതിൽ നിന്റെ അപചാരം ഇല്ല; മാതാവിന്റെയും ഇല്ല; കുലത്തിന്റെയും ഇല്ല. ഈ ദുഷ്ശീലത്തിന്റെ കാരണം രേവതിയുടെ അന്ത്യസന്ധി (കാല)യിൽ നിന്നുതന്നെ വന്നതാണ്।

Verse 133

रेवती अश्विनोर्मध्यमाश्लेषामघयोस्तथा । ज्येष्ठामूलर्क्षयोः प्रोक्तं गंडांतं तु भयावहम्

രേവതിയുടെ അവസാനംയും അശ്വിനിയുടെ ആരംഭവും തമ്മിൽ, അതുപോലെ ആശ്ലേഷാ–മഘാ തമ്മിലും ജ്യേഷ്ഠാ–മൂല തമ്മിലും ഉള്ള സംധിയെ ഭയാവഹമായ ‘ഗണ്ഡാന്തം’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 134

गंडत्रये तु ये जाता नरनारीतुरंगमाः । तिष्ठंति न चिरं गेहे तिष्ठन्तोऽपि भयंकराः । एवमुक्तोऽथ गर्गेण चुक्रोधातीव कोपनः

ആ മൂന്ന് ഗണ്ഡാന്തസന്ധികളിൽ ജനിക്കുന്ന പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും കുതിരകളും വീട്ടിൽ ദീർഘകാലം നില്ക്കുകയില്ല; നില്ക്കുന്നാലും ഭയത്തിന് കാരണമാകും. ഗർഗൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ ക്രോധി അത്യന്തം കോപിച്ചു.

Verse 135

ऋतवागुवाच । यस्मान्ममैक पुत्रस्य रेवत्यन्ते समुद्भवः

ഋതവാഗു പറഞ്ഞു— എന്റെ ഏകപുത്രൻ രേവതിയുടെ അന്ത്യസന്ധിയിൽ ജനിച്ചതിനാൽ…

Verse 136

रेवती किं न जानाति मां विप्रः शापयिष्यति । जाज्वल्यमाना गगनात्तस्मात्पततु रेवती

രേവതിക്ക് അറിയില്ലേ— ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ എന്നെ ശപിക്കും എന്ന്? അതിനാൽ രേവതി ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട് ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വീഴട്ടെ!

Verse 137

नारद उवाच । तेनैवं व्याहृते वाक्ये रेवत्यृक्षं पपात ह पश्यतः सर्वलोकस्य विस्मयाविष्टचेतसः

നാരദൻ പറഞ്ഞു— അങ്ങനെ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ രേവതിയുടെ നക്ഷത്രം സത്യമായും വീണു; സർവ്വലോകവും നോക്കി നിൽക്കേ എല്ലാവരുടെയും മനസ്സ് വിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങി.

Verse 138

ईश्वरेच्छाप्रभावेन पतिता गिरिमूर्द्धनि । रेवत्यृक्षं निपतितं कुमुदाद्रौ समन्ततः

ഈശ്വരേച്ഛയുടെ പ്രഭാവത്താൽ അത് പർവ്വതശിഖരത്തിൽ വീണു; കുമുദപർവ്വതത്തിന്റെ ചുറ്റുമെങ്ങും രേവതിയുടെ നക്ഷത്രം ഇറങ്ങി പതിച്ചു.

Verse 139

सुराष्ट्रदेशे स प्राप्तः पतितो भूतले शुभे । हिमाचलस्य पुत्रो य उज्जयंतो गिरिर्महान्

അത് സുരാഷ്ട്രദേശത്തെത്തി പുണ്യഭൂമിയിൽ പതിച്ചു—ഹിമാചലന്റെ പുത്രനെന്നു പ്രസിദ്ധമായ മഹാ ഉജ്ജയന്തഗിരി അതുതന്നെ.

Verse 140

कुमुदेन समं मैत्री कृता पूर्वं परस्परम् । यत्र त्वं स्थास्यसे स्थाता तत्राहमपि निश्चितम्

മുമ്പ് കുമുദനോടൊപ്പം എനിക്ക് പരസ്പര മൈത്രി സ്ഥാപിതമായിരുന്നു. നീ സ്ഥിരനായി എവിടെ നിലകൊള്ളുമോ, അവിടെയേ ഞാൻയും ഉറച്ച നിശ്ചയത്തോടെ നിലകൊള്ളും.

Verse 141

इति कृत्वा गृहीत्वाथ गंगावारि सयामुनम् । सारस्वतं तथा पुण्यं सिंचितुं तं समागतः

ഇങ്ങനെ ചെയ്തു അവൻ ഗംഗാ-യമുനകളുടെ ജലവും, പുണ്യമായ സരസ്വതീജലവും എടുത്തുകൊണ്ട്, ആ പവിത്രജലത്തോടെ അവനെ സിഞ്ചന-അഭിഷേകം ചെയ്യാൻ അവിടെ എത്തി.

Verse 142

आहूतसंप्लवं यावत्संस्थितौ तौ परस्परम् । कुमुदाद्रिश्च तत्पातात्ख्यातो रैवतकोऽभवत्

ആഹ്വാനിച്ച പ്രളയജലപ്രവാഹം ശമിക്കുന്നതുവരെ അവർ ഇരുവരും അവിടെ പരസ്പരം കൂടെ നിലകൊണ്ടു. ആ പതനത്താൽ കുമുദഗിരി ‘റൈവതക’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 143

अतीव रम्यः सर्वस्यां पृथिव्यां पृथिवीपते । कुमुदाद्रिश्च सौवर्णो रेवतीच्यवनात्पुनः

ഹേ ഭൂമിപതേ! കുമുദഗിരി സർവ്വ ഭൂമിയിലും അത്യന്തം മനോഹരമായിരുന്നു; പിന്നെയും രേവതിയുടെ അവതരണത്താൽ അത് സ്വർണ്ണപ്രഭയിൽ ദീപ്തമായി.

Verse 144

पंकजाभः स बाह्येन जातो वर्णेन भूपते । मेरुवर्णः स मध्ये तु सौवर्णः पर्वतोत्तमः

ഹേ ഭൂപതേ! ആ പർവതോത്തമൻ പുറമേ പദ്മസദൃശ വർണം ധരിച്ചു; മദ്ധ്യത്തിൽ മേരുവർണ്ണമായ സ്വർണപ്രഭയിൽ ദീപ്തനായി തിളങ്ങി।

Verse 145

ततः सञ्जनयामास कन्यां रैवतको गिरिः । रेवतीकांति संभूतां रेवतीसदृशाननाम्

അനന്തരം റൈവതകഗിരി ഒരു കന്യയെ ജനിപ്പിച്ചു—രേവതീയുടെ കാന്തിയിൽ നിന്നു ജനിച്ചവളും, മുഖത്തിൽ രേവതിയെപ്പോലെയുമായിരുന്നു।

Verse 146

प्रमुचो नाम राजर्षिस्तेन दृष्टा वरांगना । पितृवद्रेवतीनाम कृतं तस्या नृपोत्तम

പ്രമുചൻ എന്ന രാജർഷി ആ ശ്രേഷ്ഠ കന്യയെ കണ്ടു; ഹേ നൃപോത്തമാ! പിതാവുപോലെ അവൾക്ക് ‘രേവതീ’ എന്നു നാമം നൽകി।

Verse 147

रेवतीति च विख्याता सा सर्वत्र वरांगना । सर्वतेजोमयं स्थानं सर्वतीर्थजलाश्रयम्

ആ ശ്രേഷ്ഠ കന്യ ‘രേവതീ’ എന്ന നാമത്തിൽ എല്ലായിടത്തും പ്രസിദ്ധയായി; ആ സ്ഥലം സർവതേജോമയം, സർവതീർത്ഥജലങ്ങളുടെ ആശ്രയമാണ്।

Verse 148

गंगाजलप्रवाहैश्च संयुक्तं यामुनैस्तथा । स्थितं सारस्वतं तोयं तत्र गर्तेषु तत्त्रयम्

അവിടെ ഗംഗാജലപ്രവാഹങ്ങളോടും, അതുപോലെ യമുനാജലത്തോടും ചേർന്ന് സരസ്വതീജലം നിലകൊണ്ടിരുന്നു; അവിടത്തെ കുഴികളിൽ ആ മൂന്നു പുണ്യജലങ്ങളും ഒരുമിച്ച് സ്ഥിതിചെയ്തു।

Verse 149

विख्यातं रेवतीकुंडं यत्र जाता च रेवती । स्मरणाद्दर्शनात्स्नानात्सर्वपापक्षयो भवेत्

രേവതി ജനിച്ചിടമായ പ്രസിദ്ധമായ രേവതീകുണ്ഡം. അതിന്റെ സ്മരണം, ദർശനം, സ്നാനം എന്നിവകൊണ്ട് സർവ്വപാപക്ഷയം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 150

सा बाला वर्द्धिता तेन प्रमुंचेन महात्मना । यौवनं तु तया प्राप्तं तस्मिन्रैवतके गिरौ

ആ ബാലികയെ മഹാത്മാവായ പ്രമുഞ്ച മുനി വളർത്തി പോഷിച്ചു; ആ റൈവതക പർവ്വതത്തിൽ തന്നെയാണ് അവൾ യൗവനം പ്രാപിച്ചത്.

Verse 151

तां तु यौवनसंपन्नां दृष्ट्वाऽथ प्रमुचो मुनि । एकांते चिन्तयामास कोऽस्या भर्ता भविष्यति

യൗവനസമ്പന്നയായ അവളെ കണ്ട മুনি പ്രമുഞ്ചൻ ഏകാന്തത്തിൽ ചിന്തിച്ചു—“ഇവളുടെ ഭർത്താവ് ആര് ആകും?”

Verse 152

हूत्वाहूत्वा स पप्रच्छ गुरुं वह्निं द्विजोत्तमः । प्रसादं कुरु मे ब्रूहि कोऽस्या भर्ता भविष्यति

വീണ്ടും വീണ്ടും ആഹ്വാനം ചെയ്ത് ആ ദ്വിജോത്തമൻ ഗുരുവായ അഗ്നിയോട് ചോദിച്ചു—“പ്രസാദം ചെയ്യുക; പറയുക, ഇവളുടെ ഭർത്താവ് ആര്?”

Verse 153

अन्योऽस्याः सदृशः कोऽपि वंशे नास्ति करोमि किम् । वह्निकुण्डात्समुत्थाय प्रोक्तवान्हव्यवाहनः

“ഇവളെപ്പോലെയുള്ള മറ്റൊരാൾ അവളുടെ വംശത്തിൽ ഇല്ല—ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം?” എന്ന് പറഞ്ഞ് ഹവ്യവാഹനൻ (അഗ്നി) അഗ്നികുണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 154

शृणु मे वचनं विप्र योऽस्या भर्ता भविष्यति । प्रियव्रतान्वयभवो महाबलपराक्रमः

ഹേ വിപ്രാ, എന്റെ വചനം ശ്രവിക്കൂ—ഇവളുടെ ഭാവി ഭർത്താവ് പ്രിയവ്രതവംശത്തിൽ ജനിച്ച് മഹാബലവും പരാക്രമവും സമന്വിതനായിരിക്കും।

Verse 155

पुत्रो विक्रमशीलस्य कालिंदीजठरोद्भवः । दुर्दमो नाम भविता भर्ता ह्यस्या महीपतिः

അവൻ വിക്രമശീലന്റെ പുത്രൻ, കാലിന്ദിയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവൻ; ‘ദുര്ദമ’ എന്ന നാമത്തോടെ ഭൂപതിയായി ഇവളുടെ ഭർത്താവാകും।

Verse 156

अत्रांतरे समायातो दुर्दमः स महीपतिः । गिरौ मृगवधाकांक्षी मुनिं गेहे न पश्यति । प्रियेऽयि तातः क्व गत एहि सत्यं ब्रवीहि मे

ഇതിനിടയിൽ ഭൂപതി ദുര്ദമൻ പർവതത്തിൽ വേട്ടയ്ക്കാഗ്രഹിച്ച് അവിടെ എത്തി. ഗൃഹത്തിൽ മുനിയെ കാണാതെ പറഞ്ഞു—“പ്രിയേ, നിന്റെ പിതാവ് എവിടെ പോയി? വാ, എനിക്ക് സത്യം പറയൂ।”

Verse 157

नारद उवाच । अग्निशालास्थितेनैव तच्छ्रुतं वचनं प्रियम् । प्रियेत्यामन्त्रणं कोऽयं करोति मम वेश्मनि

നാരദൻ പറഞ്ഞു—അഗ്നിശാലയിൽ തന്നെ ഇരിക്കെ അവൻ ആ സ്നേഹവചനങ്ങൾ കേട്ടു. “എന്റെ വസതിയിൽ ‘പ്രിയേ’ എന്ന് വിളിക്കുന്നത് ആരാണ്?” എന്നു വിചാരിച്ചു।

Verse 158

स ददर्श महात्मानं राजानं दुर्दमं मुनिः । जहर्ष दुर्दमं दृष्ट्वा मुनिः प्राह स गौतमम्

മുനി മഹാത്മാവായ രാജാവ് ദുര്ദമനെ കണ്ടു. അവനെ കണ്ടപ്പോൾ മുനി ഹർഷിച്ച് (ആദരത്തോടെ) പറഞ്ഞു—“ഹേ ഗൗതമ, സ്വാഗതം.”

Verse 159

शिष्यं विनयसम्पन्नमर्घ्यं पाद्यं समानय । एकं तावदयं भूपश्चिरकालादुपागतः

വിനയസമ്പന്നനായ എന്റെ ശിഷ്യനെ ഉടൻ കൊണ്ടുവരിക; അർഘ്യവും പാദ്യവും കൂടി സമർപ്പിക്ക. ഈ രാജാവ് ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 160

जामाता सांप्रतं राजा योग्यास्य च सुता मम । ततः स चिंतयामास राजा जामातृ कारणम्

ഇപ്പോൾ ഈ രാജാവ് എന്റെ ജാമാതാവാകാൻ യോജ്യൻ; എന്റെ പുത്രിയും അവനു യോജ്യയാണ്. അതിനാൽ രാജാവ് ജാമാതാവാകാനുള്ള കാരണവും രീതിയും ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 161

मौनेन विधिना राजा जगृहेऽर्घ्यं द्विजाज्ञया । तमासनगतं विप्रो गृहीतार्घ्यं महामुनिः

മൗനവിധി അനുസരിച്ച് രാജാവ് ദ്വിജന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അർഘ്യം സ്വീകരിച്ചു. അർഘ്യം സ്വീകരിച്ച മഹാമുനിയായ ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ ആസനത്തിൽ തന്നേ ഉപവേശിച്ചിരന്നു.

Verse 162

प्रस्तुतं प्राह राजेन्द्रं नृपते कुशलं पुरे । कोशे बले च मित्रे च भृत्यामात्य प्रजासु च । तथात्मनि महाबाहो यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्

പിന്നീട് പ്രസക്തമായി അദ്ദേഹം രാജേന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു— ‘ഹേ നൃപതി, നഗരത്തിൽ എല്ലാം കുശലമാണോ? കോശം, സൈന്യം, മിത്രങ്ങൾ, ഭൃത്യ-അമാത്യർ, പ്രജകൾ—എല്ലാവർക്കും ക്ഷേമമാണോ? കൂടാതെ ഹേ മഹാബാഹോ, എല്ലാം ആശ്രയിക്കുന്ന നീ സ്വയം കുശലമാണോ?’

Verse 163

पत्नी च ते कुशलिनी याऽत्र स्थाने हि तिष्ठति । अन्यासां कुशलं ब्रूहि याः संति तव मंदिरे

ഇവിടെ ഈ സ്ഥാനത്ത് വസിക്കുന്ന നിന്റെ ഭാര്യയും കുശലമാണോ? നിന്റെ മന്ദിരത്തിലുള്ള മറ്റു സ്ത്രീകളുടെ ക്ഷേമവും കൂടി പറയുക.

Verse 164

राजोवाच । त्वत्प्रसादादकुशलं नास्ति राज्ये क्वचिन्मम । जातकौतूहलोऽस्म्यस्मि मम भार्याऽत्र का मुने

രാജാവ് പറഞ്ഞു—നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ എന്റെ രാജ്യത്തിൽ എവിടെയും അമംഗളം ഇല്ല. എങ്കിലും എനിക്ക് കൗതുകം ഉണ്ട്; ഹേ മുനേ, ഇവിടെ എന്റെ ഭാര്യ ആരാണ്?

Verse 165

प्रमुच उवाच । रेवती ते वरा भार्या किं न वेत्सि नृपोत्तम । त्रैलोक्यसुन्दरी या तु कथं सा विस्मृता तव

പ്രമുചൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നൃപോത്തമാ, രേവതീ തന്നെയാണ് നിന്റെ ശ്രേഷ്ഠ ഭാര്യ; നീ ഇത് അറിയാത്തതെന്ത്? ത്രൈലോക്യസുന്ദരിയായ അവൾ നിനക്കു എങ്ങനെ മറന്നു?

Verse 166

राजोवाच । सुभद्रां शांतपापां च कावेरीतनयां तथा । सूरात्मजानुजातां च कदंबां च वरप्रजाम्

രാജാവ് പറഞ്ഞു—സുഭദ്ര, ശാന്തപാപ, കാവേരീതനയാ ഇവരെയും ഞാൻ സ്മരിക്കുന്നു; കൂടാതെ സൂരാത്മജാനുജയും ഉത്തമ സന്താനമുള്ള കദംബയും കൂടി.

Verse 168

ऋषिरुवाच । प्रियेति सांप्रतं प्रोक्ता रेवती सा प्रिया तव । तदन्यथा न भविता वचनं नृपसत्तम

ഋഷി പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ തന്നെ അവളെ ‘പ്രിയേ’ എന്നു വിളിച്ചു; ആ രേവതീ തന്നെയാണ് നിന്റെ പ്രിയ. ഹേ നൃപസത്തമാ, ഈ വചനം മറ്റെങ്ങനെ ആകുകയില്ല.

Verse 169

राजोवाच । नास्ति भावकृतो दोषः क्षम्यतां तद्वचो मम । विनिर्गतं वचोवक्त्रान्नाहं जाने द्विजोत्तम

രാജാവ് പറഞ്ഞു—എന്റെ വാക്കിൽ ഉദ്ദേശപൂർവമായ ദോഷമില്ല; ദയവായി ആ വചനം ക്ഷമിക്കണം. ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, വായിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട വാക്കിനെ ഞാൻ പൂർണ്ണമായി നിയന്ത്രിക്കാനറിയില്ല.

Verse 170

ऋषिरुवाच । नास्ति भावकृतो दोषः परिवेद्मि कुरुष्व तत् । वह्निना कथितस्त्वं मे जामाताद्य भविष्यसि

ഋഷി പറഞ്ഞു—ഭാവപൂർവ്വം ചെയ്തതിൽ ദോഷമില്ല; ഞാൻ ഗ്രഹിച്ചു. യഥോചിതം അതു ചെയ്യുക. അഗ്നി നിന്നെക്കുറിച്ച് എനിക്കു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇന്ന് നീ എന്റെ ജാമാതാവാകും.

Verse 171

इत्यादिवचनै राजा भार्या मेने स रेवतीम् । ऋषिस्तथोद्यतः कर्तुं विवाहं विधि पूर्वकम् । उवाच कन्या पितरं किञ्चिन्मे श्रूयतां पितः

ഇത്തരത്തിലുള്ള വചനങ്ങളാൽ രാജാവ് രേവതിയെ ഭാര്യയായി അംഗീകരിച്ചു. തുടർന്ന് ഋഷി വിധിപൂർവ്വം വിവാഹം നടത്താൻ തയ്യാറായി. എന്നാൽ കന്യ പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു—പിതാവേ, എന്റെ ഒരു വാക്ക് കേൾക്കണം.

Verse 172

यदि मे पतिना तात विवाहं कर्तुमिच्छसि । रेवत्यृक्षं विवाहं मे तत्करोतु प्रसादतः

കന്യ പറഞ്ഞു—പിതാവേ, ഈ ഭർത്താവിനോടൊപ്പം എന്റെ വിവാഹം നടത്താൻ നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ രേവതി നക്ഷത്രത്തിൽ തന്നേ എന്റെ വിവാഹം നടത്തുക.

Verse 173

ऋषिरुवाच । रेवत्यृक्षश्च न वै भद्रे चन्द्रयोगे दिवि स्थितम् । ऋक्षाण्यन्यान्यपि संति सुभ्रूर्वैवाहकानि च

ഋഷി പറഞ്ഞു—ഭദ്രേ, ഇപ്പോൾ ചന്ദ്രയോഗത്തോടെ ആകാശത്തിൽ രേവതി നക്ഷത്രം നിലകൊള്ളുന്നില്ല. സുഭ്രൂ, വിവാഹയോഗ്യമായ മറ്റു നക്ഷത്രങ്ങളും ഉണ്ട്.

Verse 174

कन्योवाच । तात तेन विना कालो विकलः प्रतिभाति मे । विवाहो विकले तात मद्विधायाः कथं भवेत्

കന്യ പറഞ്ഞു—പിതാവേ, അത് ഇല്ലാതെ കാലം എനിക്ക് അപൂർണ്ണമായി തോന്നുന്നു. പിതാവേ, അപൂർണ്ണകാലത്തിൽ എന്നെപ്പോലെയുള്ളവളുടെ വിവാഹം എങ്ങനെ യഥാവിധി നടക്കും?

Verse 175

प्रमुञ्च उवाच । ऋतवागिति विख्यातस्तपस्वी रेवतीं प्रति । चकार कोपं क्रुद्धेन तेनर्क्षं तन्निपातितम्

പ്രമുഞ്ചൻ പറഞ്ഞു—രേവതിയെ സംബന്ധിച്ച് ‘ഋതവാക്’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ മഹാതപസ്വി ക്രോധിച്ചു; ക്രോധാവേശത്തിൽ ആ നക്ഷത്രത്തെ പതിപ്പിച്ചു।

Verse 176

मया चास्मै प्रतिज्ञाता भार्येति विदितं तव । न चेच्छसि विवाहं त्वं संकटं नः समागतम्

കൂടാതെ, നിന്നെ അവനു ഭാര്യയായി നൽകുമെന്നു ഞാൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്—ഇത് നിനക്കറിയാം. നീ വിവാഹത്തിന് സമ്മതിക്കാതിരുന്നാൽ, നമ്മെ മഹാസങ്കടം ബാധിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 177

कन्योवाच । ऋतवागेव स मुनिः किमेतत्तप्तवान्स्वयम् । न त्वया मम तातेन ब्रह्मबन्धोः सुताऽस्मि किम्

കന്യ പറഞ്ഞു—അവൻ സത്യത്തിൽ ഋതവാക് മുനിയാണോ? അവൻ തന്നെ ഇത്തരമൊരു തപസ്സു ചെയ്തിട്ടുണ്ടോ? അല്ലെങ്കിൽ, പിതാവേ, നിങ്ങളുടെ കാരണത്താൽ എന്നെ ‘ബ്രഹ്മബന്ധു’വിന്റെ മകളെന്നപോലെ പെരുമാറുന്നുണ്ടോ?

Verse 178

ऋषिरुवाच । ब्रह्मबन्धोः सुता न त्वं तपस्वी नास्ति मेऽधिकः । सुता त्वं च मया देया नान्यत्कर्तुं समुत्सहे

ഋഷി പറഞ്ഞു—നീ ബ്രഹ്മബന്ധുവിന്റെ മകളല്ല; എന്നേക്കാൾ ഉന്നത തപസ്വി ആരുമില്ല. നിന്നെ എന്റെ കൈകൊണ്ടുതന്നെ (വിവാഹത്തിൽ) നൽകണം; മറ്റെന്തും ചെയ്യാൻ എനിക്ക് ധൈര്യമില്ല।

Verse 179

कन्योवाच । तपस्वी यदि मे तातस्तत्किमृक्षमिदं दिवि । समारोप्य विवाहो मे कस्मान्न क्रियते पुनः

കന്യ പറഞ്ഞു—പിതാവേ, അവൻ സത്യത്തിൽ തപസ്വിയാണെങ്കിൽ ആകാശത്തിലെ ഈ നക്ഷത്രം എന്താണ്? അതിനെ വീണ്ടും ഉയർത്തി സ്ഥാപിച്ച് എന്റെ വിവാഹം വീണ്ടും എന്തുകൊണ്ട് നടത്തപ്പെടുന്നില്ല?

Verse 180

ऋषिरुवाच एवं भवतु भद्रं ते भद्रे प्रीतिमती भव । आरोपयामीन्दुमार्गे रेवत्यृक्षं कृते तव

ഋഷി പറഞ്ഞു—“അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ; ഹേ ഭദ്രേ, നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ, നീ പ്രീതിയാൽ നിറഞ്ഞിരിക്ക. നിന്റെ നിമിത്തം ഞാൻ ചന്ദ്രപഥത്തിൽ രേവതി നക്ഷത്രം സ്ഥാപിക്കും.”

Verse 181

ततस्तपःप्रभावेन रेवत्यृक्षं महामुनिः । यथा पूर्वं तथा चक्रे सोमयोगि द्विजोत्तमः । विवाहं दुहितुः कृत्वा जामातरमुवाच ह

പിന്നീട് തപസ്സിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ആ മഹാമുനി—സോമയോഗത്തിൽ സ്ഥാപിതനായ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജൻ—രേവതി നക്ഷത്രത്തെ മുൻപുപോലെ ആക്കി. പുത്രിയുടെ വിവാഹം നടത്തി കഴിഞ്ഞ് ജാമാതാവിനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 182

औद्वाहिकं ते भूपाल कथ्यतां किं ददाम्यहम् । दुष्प्रापमपि दास्यामि विद्यते मे महत्तपः

“ഹേ ഭൂപാലാ, നിനക്കാവശ്യമായ ഔദ്വാഹിക ദാനം പറയുക—ഞാൻ എന്തു നൽകണം? ദുഷ്പ്രാപ്യമെങ്കിലും നൽകാം; എനിക്ക് മഹത്തായ തപോബലം ഉണ്ട്.”

Verse 183

राजोवाच । मनोः स्वायंभुवस्याहमुत्पन्नः संततौ मुने । मन्वंतराधिपं पुत्रं त्वत्प्रसादाद्वृणोम्यहम्

രാജാവ് പറഞ്ഞു—“ഹേ മുനേ, ഞാൻ സ്വായംഭുവ മനുവിന്റെ സന്തതിയിൽ ജനിച്ചവൻ. നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ വരമായി ആഗ്രഹിക്കുന്നത്—മന്വന്തരാധിപനായ ഒരു പുത്രനെയാണ്.”

Verse 184

ऋषिरुवाच । भविष्यति महीपालो महाबलपराक्रमः । रेवती रेवतीकुण्डे स्नात्वा पुत्रं जनिष्यति

ഋഷി പറഞ്ഞു—“മഹാബലവും പരാക്രമവും ഉള്ള ഒരു ഭൂമിപതി തീർച്ചയായും ജനിക്കും. രേവതി, രേവതീകുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിക്കും.”

Verse 185

एवं कृत्वा गतो राजा सा च पुत्रमजीजनत् । रैवतेति कृतं नाम बभूव स मनुर्नृपः

ഇങ്ങനെ ചെയ്തു രാജാവ് പുറപ്പെട്ടു; അവൾ ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു. ആ രാജർഷി മനുവിന് ‘റൈവത’ എന്ന നാമം നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 186

अमुना च तदा प्रोक्तमस्मिन्रैवतके गिरौ । स्त्रियः स्नानं करिष्यंति तासां पुत्रा महाबलाः । दीर्घायुषो भविष्यंति दुःखदारिद्र्यवर्जिताः

അപ്പോൾ റൈവതക ഗിരിയിൽ അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പ്രഖ്യാപിച്ചു—ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീകൾക്ക് മഹാബലമുള്ള പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകും; അവർ ദീർഘായുസ്സുള്ളവരും ദുഃഖ-ദാരിദ്ര്യവിമുക്തരുമായിരിക്കും.

Verse 187

नारद उवाच । इत्युक्ते पर्वतो राजन्दीर्घो भूत्वा पपात सः । एतौ तौ संस्मृतौ देवौ सभार्यौ हरिशंकरौ

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ പർവ്വതം ദീർഘമായി പിന്നെ വീണു. തുടർന്ന് ഭാര്യമാരോടുകൂടിയ ഹരിയും ശങ്കരനും എന്ന ആ രണ്ടു ദേവന്മാർ സ്മരിക്കപ്പെട്ടു (ആഹ്വാനിക്കപ്പെട്ടു).

Verse 188

स्मृतमात्रौ तदाऽयातौ तेन बद्धौ पुरा यतः । यत्राहं तत्र स्थातव्यं भवद्भ्यामिति निश्चितम्

സ്മരണ മാത്രത്തിൽ തന്നെ അവർ ഇരുവരും ഉടൻ വന്നു; കാരണം മുമ്പ് അവൻ അവരെ ബന്ധിച്ചിരുന്നു. ‘ഞാൻ എവിടെയുണ്ടോ അവിടെയേ നിങ്ങൾ ഇരുവരും നിലകൊള്ളണം’ എന്ന് ഉറപ്പിച്ചിരുന്നു.

Verse 189

अतो विष्णुहरौ देवौ स्थितौ तौ पर्वतोत्तमे । गिरौ रैवतके रम्ये स्वर्णरेखानदीजले । आराधयद्धरिं देवं रेवती तां च सोब्रवीत्

അതുകൊണ്ട് ആ രണ്ടു ദേവന്മാർ—വിഷ്ണുവും ഹരനും—ആ ശ്രേഷ്ഠ പർവ്വതത്തിൽ, മനോഹരമായ റൈവതക ഗിരിയിൽ, സ്വർണരേഖാ നദിയുടെ ജലത്തോടടുത്ത് നിലകൊണ്ടു. അവിടെ രേവതി ഭഗവാൻ ഹരിയെ ആരാധിച്ചു; അവൻ അവളോട് പറഞ്ഞു.

Verse 190

भवताच्चंद्रयोगस्ते गगने ब्राह्मणाज्ञया । अन्यद्वृणीष्व तुष्टोऽहं वरं मनसि यत्स्थितम्

ബ്രാഹ്മണന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ആകാശത്തിൽ നിനക്ക് ചന്ദ്രനോടുള്ള യോഗം സംഭവിച്ചു. ഇപ്പോൾ ഞാൻ പ്രസന്നൻ; ഹൃദയത്തിൽ ഉള്ളതെന്തോ അതൊരു മറ്റൊരു വരമായി ചോദിക്കൂ.

Verse 191

रेवत्युवाच । गिरौ रैवतके देव स्थातव्यं भवता सदा । मया स्नानं कृतं यत्र तत्र स्नास्यंति ये जनाः

രേവതി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ, നിങ്ങൾ സദാ റൈവതക പർവതത്തിൽ വസിക്കണം. ഞാൻ എവിടെ പുണ്യസ്നാനം ചെയ്തുവോ, അതേ സ്ഥലത്ത് ജനങ്ങളും സ്നാനം ചെയ്യും.

Verse 192

तेषां विष्णुपुरे वासो भवत्विति वृतं मया । एवमस्तु तदा प्रोच्य गिरौ रैवतके स्थितः । दामोदरश्चतुर्बाहुः स्वयं रुद्रोपि संस्थितः

“അവർക്കു വിഷ്ണുപുരത്തിൽ വാസം ഉണ്ടാകട്ടെ” എന്നിങ്ങനെ ഞാൻ വ്രതം ചെയ്തു. അപ്പോൾ “ഏവമസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് ചതുര്ഭുജൻ ദാമോദരൻ റൈവതക പർവതത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി; സ്വയം രുദ്രനും അവിടെ നിലകൊണ്ടു.

Verse 193

गंगाद्याः सरितः सर्वाः संस्थिता विष्णुना सह । क्षीरोदे मथ्यमाने तु यदा वृक्षः समुत्थितः

ഗംഗ മുതലായ എല്ലാ നദികളും വിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം അവിടെ സന്നിഹിതമായി; ക്ഷീരസാഗരം മഥിക്കുമ്പോൾ ആ ദിവ്യവൃക്ഷം ഉദ്ഭവിച്ചപ്പോൾ.

Verse 194

आमर्द्दे देवदैत्यानां तेन सामर्दकी स्मृता । अस्मिन्वृक्षे स्थिता लक्ष्मीः सदा पितृगृहे नृप

ദേവന്മാരും ദൈത്യന്മാരും തമ്മിലുള്ള മർദ്ദനസമരത്തിനിടയിൽ അത് ഉദ്ഭവിച്ചതിനാൽ അത് ‘സാമർദകീ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഹേ രാജാവേ, ഈ വൃക്ഷത്തിൽ ലക്ഷ്മീ സദാ പിതൃഗൃഹത്തിൽ ഉള്ളതുപോലെ വസിക്കുന്നു.

Verse 195

शिवालक्ष्मीः स्मृतो वृक्षः सेव्यते सुरसत्तमैः । देवैर्ब्रह्मादिभिः सर्वैर्वृक्षोऽसौ वैष्णवः स्मृतः

ആ വൃക്ഷം ‘ശിവാലക്ഷ്മി’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ദേവശ്രേഷ്ഠർ ഭക്തിയോടെ അതിനെ സേവിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാദികളായ സർവ്വ ദേവന്മാരും ആ വൃക്ഷം നിശ്ചയമായും വൈഷ്ണവ-സ്വഭാവമുള്ളതെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 196

सर्वैः संचिंत्य मुक्तोऽसौ गिरौ रैवतके पुरा । अस्य वृक्षस्य यात्रां ये करिष्यंति हरेर्दिने

എല്ലാവരും യഥാവിധി ആലോചിച്ച്, അത് പൂർവ്വകാലത്ത് റൈവതക പർവ്വതത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടു. ഹരിദിനത്തിൽ ഈ വൃക്ഷയാത്ര ചെയ്യുന്നവർ…

Verse 197

फाल्गुने च सिते पक्ष एकादश्यां नृपोत्तम । तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च भविष्यंति गुणाधिकाः । प्रांते विष्णुपुरे वासो जायतेनात्र संशयः

ഫാൽഗുണ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ഏകാദശിയിൽ, ഹേ നൃപോത്തമ, അവരുടെ പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും ഗുണങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠരാകും. ഒടുവിൽ വിഷ്ണുപുരിയിൽ വാസം ലഭിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 198

बलिरुवाच । कथमेतद्व्रतं कार्यं वैष्णवं विष्णुवल्लभम् । रात्रौ जागरणं कार्यं विधिना केन तद्वद

ബലി പറഞ്ഞു—വിഷ്ണുവിന് പ്രിയമായ ഈ വൈഷ്ണവ വ്രതം എങ്ങനെ ആചരിക്കണം? കൂടാതെ രാത്രിജാഗരണം ഏതു വിധിപ്രകാരം നടത്തണം? അത് എനിക്ക് പറയുക.

Verse 199

नारद उवाच । फाल्गुनस्य सिते पक्ष एकादश्यामुपोषितः । स्नात्वा नद्यां तडागे वा वाप्यां कूपे गृहेऽपि वा

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഫാൽഗുണ ശുക്ലപക്ഷ ഏകാദശിയിൽ ഉപവസിച്ച്, നദിയിലോ കുളത്തിലോ തടാകത്തിലോ കിണറ്റിലോ അല്ലെങ്കിൽ വീട്ടിലായാലും സ്നാനം ചെയ്യണം…

Verse 200

गत्वा गिरौ वने वाऽपि यत्र सा प्राप्यते शिवा । पूज्या पुष्पैः शुभै रात्रौ कार्यं जागरणं नरैः

പർവതത്തിലോ വനത്തിലോ എവിടെ ആ ശുഭ ശിവാ-സ്വരൂപിണിയുടെ ദിവ്യസന്നിധി ലഭ്യമാകുന്നുവോ, അവിടെ അവളെ പുണ്യപുഷ്പങ്ങളാൽ പൂജിക്കണം; രാത്രിയിൽ ഭക്തർ ജാഗരണം പാലിക്കണം।

Verse 201

अष्टाधिकशतैः कार्या फलैस्तस्याः प्रदक्षिणा । प्रदक्षिणीकृत्य नगं भोक्तव्यं तु फलं नरैः

നൂറ്റി എട്ട് ഫലങ്ങളോടെ അവൾക്കു പ്രദക്ഷിണ നടത്തണം. പുണ്യവൃക്ഷത്തെ പ്രദക്ഷിണ ചെയ്ത് ശേഷം ഭക്തർ ആ ഫലം പ്രസാദമായി സ്വീകരിക്കണം।

Verse 202

करकं जलपूर्णं तु कर्त्तव्यं पात्रसंयुतम् । हविष्यान्नं तु कर्त्तव्यं दीपः कार्यो विधानतः

ജലപൂർണ്ണമായ കലശം യോജ്യമായ പാത്രത്തോടുകൂടെ സ്ഥാപിക്കണം. ഹവിഷ്യ അന്നം ഒരുക്കണം; വിധിപ്രകാരം ദീപവും അർപ്പിക്കണം।