Adhyaya 107

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ पूजाविधानं ते कथयामि समासतः । भक्तिभेदान्पृथक्तस्य ब्रह्मणो बालरूपिणः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിനക്കു സംക്ഷേപമായി, സർവ്വത്തിൽനിന്നും വ്യതിരിക്തനായ ആ പരബ്രഹ്മന്റെ ദിവ്യ ബാലരൂപാരാധനാവിധിയും, ഭക്തിയുടെ വ്യത്യസ്ത ഭേദങ്ങളും വേർതിരിച്ച് പറയുന്നു।

Verse 2

रथयात्राविधानं तु स्तोत्रमंत्रविधिक्रमम् । विविधा भक्तिरुद्दिष्टा मनोवाक्कायसंभवा

രഥയാത്രാവിധാനവും, സ്തോത്ര-മന്ത്രങ്ങളുടെ വിധിക്രമവും പറയുന്നു; മനസ്സ്, വാക്ക്, കായം എന്നിവയിൽ നിന്നുയരുന്ന ഭക്തി പലവിധമാണെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു।

Verse 3

लौकिकी वैदिकी चापि भवेदाध्यात्मिकी तथा । ध्यानधारणया या तु वेदानां स्मरणेन च । ब्रह्मप्रीतिकरी चैषा मानसी भक्तिरुच्यते

ഭക്തി ലൗകികവും വൈദികവും ആധ്യാത്മികവും ആകാം. ധ്യാന-ധാരണയാലും വേദസ്മരണയാലും ആചരിച്ച് ബ്രഹ്മനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തുന്നതിനെ ‘മാനസീ ഭക്തി’ എന്നു പറയുന്നു।

Verse 4

मंत्रवेदनमस्कारैरग्निश्राद्धविधानकैः । जाप्यैश्चारण्यकैश्चैव वाचिकी भक्तिरुच्यते

മന്ത്രങ്ങൾ, വേദപാരായണം, നമസ്കാരം, അഗ്നികർമ്മ-ശ്രാദ്ധവിധാനങ്ങൾ, കൂടാതെ ജപവും ആരണ്യകാചരണങ്ങളും വഴി നടക്കുന്ന ഭക്തിയെ ‘വാചികീ ഭക്തി’ എന്നു പറയുന്നു।

Verse 5

व्रतोपवासनियमैश्चितेंद्रियनिरोधिभिः । कृच्छ्र सांतपनैश्चान्यैस्तथा चांद्रायणादिभिः

വ്രതങ്ങൾ, ഉപവാസങ്ങൾ, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം വരുത്തുന്ന നിയമങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടും; കൃച്ഛ്രം, സാന്തപനം മുതലായ തപസ്സുകളാലും, ചാന്ദ്രായണാദി അനുഷ്ഠാനങ്ങളാലും—ഇങ്ങനെ ദേഹിക ഭക്തി പ്രകടമാകുന്നു।

Verse 6

ब्रह्मोक्तैश्चोपवासैश्च तथान्यैश्च शुभव्रतैः । कायिकी भक्तिराख्याता त्रिविधा तु द्विजन्मनाम्

ബ്രഹ്മോക്ത (ശാസ്ത്രവിഹിത) ഉപവാസങ്ങളാലും മറ്റു ശുഭവ്രതങ്ങളാലും—ഇതിനെ ‘കായികീ ഭക്തി’ എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; ദ്വിജന്മാർക്കത് ത്രിവിധമാണ്।

Verse 7

गोघृतक्षीरदधिभिर्मध्विक्षुसुकुशोदकैः । गंधमाल्यैश्च विविधैर्वस्तुभिश्चोपपादिभिः

ഗോഘൃതം, പാൽ, തൈര് എന്നിവകൊണ്ടും; തേൻ, ഇക്ഷു (കരിമ്പ്), ശുദ്ധ കുശോദകം എന്നിവകൊണ്ടും; വിവിധ ഗന്ധ-മാലകളും യോജ്യമായ പല വസ്തുക്കളുടെ അർപ്പണവുംകൊണ്ടും—പൂജ നടത്തപ്പെടുന്നു।

Verse 8

घृतगुग्गुलधूपैश्च कृष्णागुरुसुगंधिभिः । भूषणै हैमरत्नाद्यैश्चित्राभिः स्रग्भिरेव च

ഘൃത-ഗുഗ്ഗുല ധൂപങ്ങളാൽ, കൃഷ്ണാഗുരുവിന്റെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞവയായി; സ്വർണ്ണ-രത്നാദി ഭൂഷണങ്ങളാലും മനോഹരമായ മാലകളാലും—അർച്ചന നടത്തപ്പെടുന്നു।

Verse 9

न्यासैः परिसरैः स्तोत्रैः पताकाभिस्तथोत्सवैः । नृत्यवादित्रगीतैश्च सर्ववस्तूपहारकैः

ന്യാസം, പ്രദക്ഷിണ, സ്തോത്രപാരായണം, പതാകകൾ, ഉത്സവങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടും; നൃത്തം, വാദ്യം, ഗാനം, കൂടാതെ എല്ലാ വസ്തുക്കളുടെയും ഉപഹാരാർപ്പണങ്ങളാലും—പൂജ മഹോത്സവമായി നടക്കുന്നു।

Verse 10

भक्ष्यभोज्यान्न पानैश्च या पूजा क्रियते नरैः । पितामहं समुद्दिश्य सा भक्तिर्लौकिकी मता

മധുരപദാർത്ഥങ്ങൾ, പാകം ചെയ്ത ഭക്ഷണം, അന്നം, പാനീയങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് മനുഷ്യർ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിനെ ഉദ്ദേശിച്ച് ചെയ്യുന്ന പൂജ ‘ലൗകികീ ഭക്തി’ എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 11

वेदमंत्रहविर्भागैः क्रिया या वैदिकी स्मृता

വേദമന്ത്രങ്ങളോടും ഹവിസ്സിന്റെ യഥോചിത ഭാഗങ്ങളോടും കൂടി നിർവഹിക്കുന്ന കര്‍മ്മം തന്നെയാണ് ‘വൈദിക’ ക്രിയയായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 12

दर्शे च पौर्णमास्यां च कर्त्तव्यं चाग्निहोत्रजम् । प्राशनं दक्षिणादानं पुरोडाश इति क्रिया

അമാവാസിയും പൗർണ്ണമിയും അഗ്നിഹോത്രബന്ധിത കര്‍മ്മം ചെയ്യണം—അർപ്പിതം പ്രാശനം ചെയ്യൽ, ദക്ഷിണാദാനം, പുരോഡാശ അർപ്പണം; ഇതാണ് വിധി.

Verse 13

इष्टिर्धृतिः सोमपानं याज्ञियं कर्म सर्वशः । ऋग्यजुः सामजाप्यानि संहिताध्ययनानि च । क्रियते ब्रह्माणमुद्दिश्य सा भक्तिर्वेदिकोच्यते

ഇഷ്ടി, ധൃതി, സോമപാനം, എല്ലായാജ്ഞിക കര്‍മ്മങ്ങളും; ഋക്-യജുസ്-സാമ ജപവും സംഹിതാധ്യയനവും—ഇവയെല്ലാം ബ്രഹ്മാവിനെ ഉദ്ദേശിച്ച് ചെയ്താൽ അതാണ് ‘വൈദികീ ഭക്തി’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്.

Verse 14

प्राणायामपरो नित्यं ध्यानवान्विजितेंद्रियः । भैक्ष्यभक्षी व्रती चापि सर्वप्रत्याहृतेंद्रियः

നിത്യം പ്രാണായാമത്തിൽ പരനായും ധ്യാനവാനുമായും ഇന്ദ്രിയജയിയായും; ഭിക്ഷാഭോജിയായും വ്രതധാരിയായും എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും പ്രത്യാഹരിച്ചവനായും ഉള്ളവൻ ശാസിതനായ साधകനാണ്.

Verse 15

धारणं हृदये कृत्वा ध्यायमानः प्रजेश्वरम् । हृत्पद्मकर्णिकासीनं रक्तवर्णं सुलोचनम्

ഹൃദയത്തിൽ ധാരണ ഉറപ്പാക്കി അവൻ പ്രജേശ്വരൻ (പ്രജാപതി/ബ്രഹ്മാ)നെ ധ്യാനിക്കുന്നു—ഹൃദയപദ്മത്തിന്റെ കർണികയിൽ ആസീനൻ, രക്തവർണ്ണൻ, സുലോചനൻ।

Verse 16

पश्यन्नुद्द्योतितमुखं ब्रह्माणं सुकटीतटम् । रक्तवर्णं चतुर्बाहुं वरदाभयहस्तकम् । एवं यश्चिंतयेद्देवं ब्रह्मभक्तः स उच्यते

പ്രകാശിതമുഖമുള്ള, സുന്ദര കടി-പ്രദേശമുള്ള ബ്രഹ്മാവിനെ ദർശിക്കണം—രക്തവർണ്ണൻ, ചതുര്ബാഹു, വരദാഭയഹസ്തങ്ങളുള്ളവൻ। ഇങ്ങനെ ദേവനെ ചിന്തിക്കുന്നവൻ ബ്രഹ്മഭക്തൻ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 17

विधिं च शृणु मे देवि यः स्मृतः क्षेत्रवासिनाम्

ഹേ ദേവീ, ക്ഷേത്രവാസികൾക്കായി സ്മൃതമായ ആചാരവിധി എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക।

Verse 18

निर्ममा निरहंकारा निःसंगा निष्परिग्रहाः । चतुर्वर्गेपि निःस्नेहाः समलोष्टाश्मकांचनाः

അവർ മമതയും അഹങ്കാരവും ഇല്ലാത്തവർ, നിസ്സംഗരും അപരിഗ്രഹികളും; ചതുര്വർഗങ്ങളോടും ആസക്തിയില്ലാത്തവർ; മണ്ണുകട്ട, കല്ല്, സ്വർണം എന്നിവയെ സമമായി കാണുന്നവർ।

Verse 19

भूतानां कर्मभिर्नित्यं त्रिविधैरभयप्रदाः । प्राणायामपरा नित्यं परध्यानपरायणाः

അവർ ജീവികൾക്ക് നിത്യമായി ത്രിവിധ കർമ്മങ്ങളാൽ അഭയം നൽകുന്നു; എപ്പോഴും പ്രാണായാമത്തിൽ തത്പരരായി, പരദേവൻ/പരമന്റെ ധ്യാനത്തിൽ പൂർണ്ണപരായണരായിരിക്കുന്നു।

Verse 20

जापिनः शुचयो नित्यं यतिधर्मक्रियापराः । सांख्ययोगविधिज्ञा ये धर्मविच्छिन्नसंशयाः

അവർ ജപസാധകർ, നിത്യ ശുചികൾ, യതി-ധർമ്മക്രിയകളിൽ നിരതർ; സാംഖ്യയോഗവിധി-ജ്ഞർ, ധർമ്മസംബന്ധമായ സംശയങ്ങൾ ഛേദിക്കപ്പെട്ടവർ।

Verse 21

ब्रह्मपूजारता नित्यं ते विप्राः क्षेत्रवासिनः । तैर्यथा पूजनीयो वै बालरूपी पितामहः

ക്ഷേത്രവാസികളായ ആ വിപ്രർ നിത്യവും ബ്രഹ്മപൂജയിൽ രതർ; അവരുടെ കൈകളാൽ ബാലരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിനെ യഥാവിധി പൂജിക്കേണ്ടതാണ്।

Verse 22

तथाहं कीर्त्तयिष्यामि शृणुष्वैकमनाः प्रिये । स्नात्वा तु विमले तीर्थे शुक्लांबरधरः शुचिः । पूजोपहारसंयुक्तस्ततो ब्रह्माणमर्चयेत्

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു—പ്രിയേ, ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ കേൾക്കുക. വിമല തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ശ്വേതവസ്ത്രം ധരിച്ചു, ശുചിയായി, പൂജോപഹാരങ്ങളോടെ തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവിനെ അർച്ചിക്കണം।

Verse 23

पूर्वं संस्नाप्य विधिना पंचामृतरसोदकैः । गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम्

ആദ്യം വിധിപൂർവം പഞ്ചാമൃതദ്രവങ്ങളാൽ (ദേവതയെ) സ്നാപനം ചെയ്യണം—ഗോമൂത്രം, ഗോമയം, ക്ഷീരം, ദധി, സർപ്പിസ് (നെയ്യ്) കൂടാതെ കുശോദകം।

Verse 24

गायत्र्या गृह्य गोमूत्रं गंधद्वारेति गोमयम् । आप्यायस्वेति च क्षीरं दधिक्राव्णेति वै दधि

ഗായത്രീമന്ത്രത്തോടെ ഗോമൂത്രം ഗ്രഹിക്കണം; ‘ഗന്ധദ്വാര’ മന്ത്രത്തോടെ ഗോമയം; ‘ആപ്യായസ്വ’ മന്ത്രത്തോടെ ക്ഷീരം; കൂടാതെ ‘ദധിക്രാവ്ണ’ മന്ത്രത്തോടെ ദധി—ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് വിധി।

Verse 25

तेजोऽसि शुक्रमित्याज्यं देवस्य त्वा कुशोदकम् । आपोहिष्ठेति मंत्रेण पंचगव्येन स्नापयेत्

‘തേജോऽസി ശുക്രം’ മന്ത്രത്തോടെ നെയ്യും, ‘ദേവസ്യ ത്വാ’ മന്ത്രത്തോടെ കുശോദകവും സ്വീകരിച്ച്; ‘ആപോഹിഷ്ഠാ’ മന്ത്രത്തോടെ പഞ്ചഗവ്യംകൊണ്ട് ദേവനെ സ്നാപനം ചെയ്യണം।

Verse 26

कपिलापंचगव्येन कुशवारियुतेन च । स्नापयेन्मंत्रपूतेन ब्रह्मस्नानं हि तत्स्मृतम्

കപിലാ പശുവിന്റെ പഞ്ചഗവ്യം കുശജലത്തോടുകൂടി മന്ത്രപൂതമായി ചെയ്ത് ദേവനെ സ്നാപനം ചെയ്യണം; അതേ ‘ബ്രഹ്മസ്നാനം’ എന്നു സ്മൃതമാണ്।

Verse 27

वर्षकोटिसहस्रैस्तु यत्पापं समुपार्जितम् । सुरज्येष्ठं तु संस्नाप्य दहेत्सर्वं न संशयः

ആയിരക്കോടി വർഷങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപം ഏതായാലും, സുരജ്യേഷ്ഠനെ (ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനെ) സ്നാപനം ചെയ്താൽ അതെല്ലാം ദഹിക്കും; സംശയമില്ല।

Verse 28

एवं संस्नाप्य विधिना ब्रह्माणं बालरूपिणम् । कर्पूरागरुतोयेन ततः संस्नापयेद्द्विजः

ഇങ്ങനെ വിധിപ്രകാരം ബാലരൂപിയായ ബ്രഹ്മാവിനെ സ്നാപനം ചെയ്ത ശേഷം, ദ്വിജൻ കർപ്പൂരം-അഗരു സുഗന്ധമുള്ള ജലത്തോടെ വീണ്ടും സ്നാപനം ചെയ്യണം।

Verse 29

एवं कृत्वार्च्चयेद्देवं गायत्रीन्यासयोगतः । मूर्ध्नः पादतलं यावत्प्रणवं विन्यसेद्बुधः

ഇങ്ങനെ ചെയ്ത് ഗായത്രീ-ന്യാസയോഗപ്രകാരം ദേവനെ അർച്ചിക്കണം; ജ്ഞാനി ശിരസ്സിൽ നിന്ന് പാദതലം വരെ പ്രണവന്യാസം സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 30

तकारं विन्यसेन्मूर्ध्नि सकारं मुखमण्डले । विकारं कंठदेशे तु तुकारं चांगसंधिषु

ശിരോശിഖരത്തിൽ ‘ത’ അക്ഷരം ന്യാസം ചെയ്‌തിട്ട്, മുഖമണ്ഡലത്തിൽ ‘സ’ സ്ഥാപിക്കണം. കണ്ഠദേശത്ത് ‘വി’യും, അവയവസന്ധികളിൽ ‘തു’വും ന്യാസിക്കണം.

Verse 31

वकारं हृदि मध्ये तु रेकारं पार्श्वयोर्द्वयोः । णिकारं दक्षिणे कुक्षौ यकारं वामसंज्ञिते

ഹൃദയത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ‘വ’ അക്ഷരം ന്യാസം ചെയ്‌തിട്ട്, ഇരുപാർശ്വങ്ങളിലും ‘രെ’ ന്യാസിക്കണം. വലത് കുക്ഷിയിൽ ‘ണി’യും, ഇടത് ഭാഗത്ത് ‘യ’യും സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 32

भकारं कटिनाभिस्थं गोकारं पार्श्वयोर्द्वयोः । देकारं जानुनोर्न्यस्य वकारं पादपद्मयोः

കടി-നാഭി പ്രദേശത്ത് ‘ഭ’ അക്ഷരം ന്യാസം ചെയ്‌തിട്ട്, ഇരുപാർശ്വങ്ങളിലും ‘ഗോ’ ന്യാസിക്കണം. മുട്ടുകളിൽ ‘ദേ’ ന്യാസം ചെയ്ത്, പദ്മപാദങ്ങളിൽ ‘വ’ അക്ഷരം സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 33

स्यकारमंगुष्ठयोर्न्यस्य धीकारमुरसि न्यसेत् । मकारं जानुमूले तु हि कारं गुह्यमाश्रितम्

അംഗുഷ്ഠങ്ങളിൽ ‘സ്യ’ അക്ഷരം ന്യാസം ചെയ്‌തിട്ട്, ഉരസ്സിൽ ‘ധീ’ സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് മുട്ടിന്റെ മൂലത്തിൽ ‘മ’യും, ഗുഹ്യപ്രദേശത്ത് ‘ഹി’ അക്ഷരവും ന്യാസിക്കണം.

Verse 34

धिकारं हृदये न्यस्य योकारं चाधरोष्ठके । योकारं च तथैवान्यमुत्तरोष्ठे न्यसेत्सुधीः

ഹൃദയത്തിൽ ‘ധി’ അക്ഷരം ന്യാസം ചെയ്‌തിട്ട്, അധരോഷ്ഠത്തിൽ ‘യോ’ സ്ഥാപിക്കണം. അതുപോലെ മറ്റൊരു ‘യോ’യും ഉത്തരോഷ്ഠത്തിൽ ജ്ഞാനി ന്യാസിക്കണം.

Verse 35

नकारं नासिकाग्रे तु प्रकारं नेत्रमाश्रितम् । चोकारं च भ्रुवोर्मध्ये दकारं प्राणमाश्रितम्

‘ന’ അക്ഷരം നാസികാഗ്രത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം; ‘പ്ര’ നെ നേത്രത്തിൽ ആശ്രയിപ്പിക്കണം. ‘ചോ’ ഭ്രൂമധ്യേയും ‘ദ’ പ്രാണത്തിൽയും സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 36

यात्कारं च ललाटांते विन्यसेद्वै सुरेश्वरि । न्यासं कृत्वाऽत्मनो देहे देवे कुर्यात्तथा प्रिये

ഹേ സുരേശ്വരി! ലലാടാന്തത്തിൽ ‘യാത്’ അക്ഷരം വിന്യസിക്കണം. സ്വന്തം ദേഹത്തിൽ ന്യാസം ചെയ്ത്, ഹേ പ്രിയേ, അതുപോലെ ദേവതയിലും ചെയ്യണം.

Verse 37

सर्वोपहारसंपन्नं कृत्वा सम्यङ्निरीक्षयेत् । कुंकुमागरुकर्पूरचंदनेन विमिश्रितम्

സകല ഉപഹാരങ്ങളാലും സമ്പന്നമാക്കി ഒരുക്കിയ ശേഷം, അതിനെ സമ്യകായി പരിശോധിക്കണം; കുങ്കുമം, അഗരു, കർപ്പൂരം, ചന്ദനം എന്നിവ ചേർന്നതായിരിക്കണം.

Verse 38

गंधतोयैरुपस्कृत्य गायत्र्या प्रणवेन च । प्रोक्षयेत्सर्वद्रव्याणि पश्चादर्चनमारभेत्

സുഗന്ധജലത്തോടെ ഉപസ്കരിച്ചു, ഗായത്രിയും പ്രണവവും (ഓം) ചേർത്ത് എല്ലാ ദ്രവ്യങ്ങളിലും പ്രോക്ഷണം ചെയ്യണം; തുടർന്ന് അർച്ചന ആരംഭിക്കണം.

Verse 39

दिव्यै पुष्पैः सुगंधैश्च मालतीकमलादिभिः । अशोकैः शतपत्रैश्च बकुलैः पूजयेत्क्रमात्

മാലതി, കമലം മുതലായ ദിവ്യ സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങളാലും, അശോകം, ശതപത്രം, ബകുലം എന്നിവയുടെ പുഷ്പങ്ങളാലും ക്രമമായി പൂജിക്കണം.

Verse 40

कृष्णागरुसुधूपेन घृतदीपैस्तथोत्तमैः । ततः प्रदापयेत्तत्र नैवेद्यं विविधं क्रमात्

കൃഷ്ണ അഗുരുവിന്റെ ഉത്തമ ധൂപവും ശ്രേഷ്ഠ ഘൃതദീപങ്ങളും അർപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് ക്രമമായി അവിടെ വിവിധ നൈവേദ്യങ്ങൾ സമർപ്പിക്കണം।

Verse 41

खण्डलड्डुकश्रीवेष्टकांसाराशोकपल्लवैः । स्वस्तिकोल्लिपिकादुग्धा तिलवेष्टकिलाटिकाम्

ഖണ്ഡ ലഡ്ഡുക്കൾ, മംഗളവേഷ്ടനം, പാത്രസമൂഹം, അശോകപല്ലവങ്ങൾ; കൂടാതെ സ്വസ്തികലേഖനത്തിനുള്ള ദുധവും തിലവേഷ്ടിത കിലാടികയും മുതലായവയും അർപ്പിക്കണം।

Verse 42

फलानि चैव पक्वानि मूलमंत्रेण दापयेत् । ऋग्वेदं च यजुर्वेदं सामवेदं च पूजयेत्

മൂലമന്ത്രം ജപിച്ച് പാകമായ ഫലങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം; കൂടാതെ ഋഗ്വേദം, യജുർവേദം, സാമവേദം എന്നിവയും പൂജിക്കണം।

Verse 43

ज्ञानं वैराग्यमैश्वर्यं धर्मं संपूजयेद्बुधः । ईशानादिक्रमाद्देवि दिशासु विदिशासु च

ബുദ്ധിമാൻ ഉപാസകൻ ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം, ഐശ്വര്യം, ധർമ്മം എന്നിവയെ സമ്യകമായി പൂജിക്കണം; ദേവി, ഈശാനത്തിൽ നിന്ന് ക്രമമായി ദിക്കുകളിലും ഉപദിക്കുകളിലും।

Verse 44

चतुर्द्दशविद्यास्थानानि ब्रह्मणोऽग्रे प्रपूजयेत् । हृदयानि ततो न्यस्य देवस्य पुरतः क्रमात्

ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുമ്പിൽ പതിനാലു വിദ്യാസ്ഥാനങ്ങളെ ആദ്യം പൂജിക്കണം; തുടർന്ന് ‘ഹൃദയ’ മന്ത്രങ്ങളെ ക്രമമായി ന്യാസം ചെയ്ത് ദേവന്റെ മുമ്പിൽ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 45

आपोहिष्ठेति ऋगियं हृदयं परिकीर्त्तितम् । ऋतं सत्यं शिखा प्रोक्ता उदुत्यं नेत्रमादिशेत्

‘ആപോ ഹി ഷ്ഠാ…’ എന്ന ഋഗ്വേദമന്ത്രം ഹൃദയമായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ‘ഋതം സത്യം…’ ശിഖയായി പ്രോക്തം; ‘ഉദു ത്യം…’ നേത്രമായി വിനിയോഗിക്കണം.

Verse 46

चित्रं देवानामित्येवं सर्वलोकेषु विश्रुतम् । ब्रह्मंस्ते छादयामीति कवचं समुदाहृतम्

‘ചിത്രം ദേവാനാം…’ എന്ന മന്ത്രം സർവ്വലോകങ്ങളിലും വിശ്രുതമായി കവചമായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ‘ബ്രഹ്മംസ്തേ ഛാദയാമി’ രക്ഷാവരണമായി ജപിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 47

भूर्भुवः स्वरितीरेश पूजनं परिकीर्तितम् । गायत्र्या पूजयेद्देवमोंकारेणाभिमंत्रितम्

ഓ തീരേശ്വരാ! ‘ഭൂർഭുവഃ സ്വഃ’ എന്നതാൽ പൂജനം പരികീർത്തിതമാണ്. ഓംകാരത്തോടെ അഭിമന്ത്രിച്ച് ഗായത്രിയാൽ ദേവനെ പൂജിക്കണം.

Verse 48

प्रणवेनापरान्सर्वानृग्वेदादीन्प्रपूजयेत् । गायत्री परमो मंत्रो वेदमाता विभावरी

പ്രണവം (ഓം) കൊണ്ട് ഋഗ്വേദാദി മറ്റു എല്ലാം വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം. ഗായത്രി പരമമന്ത്രം, വേദമാതാവ്, ദീപ്തിമയി.

Verse 49

गायत्र्यक्षरतत्त्वैस्तु ब्रह्माणं यस्तु पूजयेत् । उपोष्य पंचदश्यां तु स याति परमं पदम्

ഗായത്രിയുടെ അക്ഷരതത്ത്വങ്ങളാൽ ബ്രഹ്മാവിനെ പൂജിച്ച്, പഞ്ചദശിയിൽ ഉപവസിക്കുന്നവൻ പരമ പദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 50

संसारसागरं घोरमुत्तितीर्षुर्द्विजो यदि । प्रभासे कार्त्तिके मासि ब्रह्माणं पूजयेत्सदा

ഒരു ദ്വിജൻ ഈ ഭയങ്കരമായ സംസാരസാഗരം കടക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, പ്രഭാസത്തിൽ കാർത്തികമാസത്തിൽ സദാ ബ്രഹ്മാവിനെ പൂജിക്കണം।

Verse 51

यस्य दर्शनमात्रेण अश्वमेध फलं लभेत् । कस्तं न पूजयेद्विद्वान्प्रभासे बालरूपिणम्

ആരെയെങ്കിലും വെറും ദർശനംകൊണ്ടുതന്നെ അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കുന്നുവോ, പ്രഭാസത്തിലെ ആ ബാലരൂപനായ പ്രഭുവിനെ ഏതു ജ്ഞാനിയും പൂജിക്കാതിരിക്കുമോ?

Verse 52

यस्यैकदिवसप्रांते सदेवासुरमानवाः । विलयं यांति देवेशि कस्तं न प्रतिपूजयेत्

ഹേ ദേവേശി! ആരുടെ ഒരു ദിവസത്തിന്റെ അവസാനം ദേവരും അസുരരും മനുഷ്യരും എല്ലാം ലയത്തിലേക്ക് പോകുന്നുവോ, അവനെ ആര് മഹാഭക്തിയോടെ പൂജിക്കാതിരിക്കും?

Verse 53

पिता यः सर्वदेवानां भूतानां च पितामहः । यस्मादेष स तैः पूज्यो ब्राह्मणैः क्षेत्रवासिभिः

സകല ദേവന്മാരുടെയും പിതാവും സകല ജീവികളുടെയും പിതാമഹനും ആയവൻ; അതുകൊണ്ട് ദേവന്മാരാലും ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ വസിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരാലും അദ്ദേഹം പൂജ്യനാകുന്നു।

Verse 54

रुद्ररूपी विश्वरूपी स एव भुवनेश्वरः । पौर्णमास्यामुपोषित्वा ब्रह्माणं जगतां पतिम् । अर्चयेद्यो विधानेन सोऽश्वमेधफलं लभेत्

അദ്ദേഹം രുദ്രരൂപനും വിശ്വരൂപനും—അവൻ തന്നെയാണ് ഭുവനേശ്വരൻ. പൗർണ്ണമിയിൽ ഉപവസിച്ച് വിധിപൂർവ്വം ജഗത്പതി ബ്രഹ്മാവിനെ അർച്ചിക്കുന്നവൻ അശ്വമേധഫലം പ്രാപിക്കും।

Verse 55

कार्त्तिके मासि देवस्य रथयात्रा प्रकीर्त्तिता । यां कृत्वा मानवो भक्त्या याति ब्रह्मसलोकताम्

കാർത്തിക മാസത്തിൽ ദേവന്റെ രഥയാത്ര പ്രസിദ്ധമാണ്. ഭക്തിയോടെ അത് ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കും.

Verse 56

कार्त्तिके मासि देवेशि पौर्णमास्यां चतुर्मुखम् । मार्गेण चर्मणा सार्द्धं सावित्र्या च परंतपः

ഹേ ദേവേശി! കാർത്തിക പൗർണ്ണമിയിൽ ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മാവിനെ സാവിത്രിയോടുകൂടെ, നിശ്ചിത മാർഗയാത്രയും ചർമ്മാവരണവും സഹിതം, ഹേ പരന്തപ, ആരാധിക്കണം.

Verse 57

भ्रामयेन्नगरं सर्वं नानावाद्यैः समन्वितम् । स्थापयेद्भ्रामयित्वा तु सकलं नगरं नृपः

നാനാവിധ വാദ്യങ്ങളോടുകൂടെ മുഴുവൻ നഗരത്തെയും ശോഭായാത്രയായി പരിക്രമിപ്പിക്കണം; പരിക്രമിപ്പിച്ച ശേഷം രാജാവ് സമസ്ത നഗരത്തെയും യഥാസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 58

ब्राह्मणान्भोजयित्वाग्रे शांडिलेयं प्रपूज्य च । आरोपयेद्रथे देवं पुण्यवादित्रनिःस्वनैः

ആദ്യം ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജിപ്പിച്ച് ശാണ്ഡിലേയനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, പിന്നെ പുണ്യവാദ്യങ്ങളുടെ മംഗളനാദത്തിനിടയിൽ ദേവനെ രഥത്തിൽ ആരോഹിപ്പിക്കണം.

Verse 59

रथाग्रे शांडिलीपुत्रं पूजयित्वा विधानतः । ब्राह्मणान्वाचयित्वा च कृत्वा पुण्याहमंगलम्

രഥത്തിന്റെ മുൻഭാഗത്ത് ശാണ്ഡിലീപുത്രനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ ആശീർവചന പാരായണം ചെയ്യിച്ച്, ‘പുണ്യാഹ’ മംഗളകർമ്മം നടത്തണം.

Verse 60

देवमारोपयित्वा तु रथे कुर्यात्प्रजागरम् । नानाविधैः प्रेक्षणकैर्ब्रह्मशेषैश्च पुष्कलैः

ദേവതയെ രഥത്തിൽ ആരോഹിപ്പിച്ച് രാത്രി മുഴുവൻ ജാഗരണം നടത്തണം; നാനാവിധ പുണ്യപ്രേക്ഷണങ്ങളോടും ബ്രാഹ്മണവിധിക്കു ശേഷം പവിത്രമായ ‘ബ്രഹ്മശേഷ’ നൈവേദ്യങ്ങൾ ധാരാളമായി അർപ്പിക്കണം.

Verse 61

नारोढव्यं रथे देवि शूद्रेण शुभमिच्छता । नाधर्मेण विशेषेण मुक्त्वैकं भोजकं प्रिये

ഹേ ദേവീ, ശുഭം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ശൂദ്രൻ രഥത്തിൽ കയറരുത്. അധർമ്മമാർഗ്ഗത്തിൽ ഒന്നും ചെയ്യരുത്—പ്രിയേ, ഈ കർമ്മത്തിന് നിയുക്തനായ ഒരേയൊരു ഭോജക സേവകനാണ് മാത്രം അപവാദം.

Verse 62

ब्रह्मणो दक्षिणे पार्श्वे सावित्रीं स्थापयेत्प्रिये । भोजकं वामपार्श्वे तु पुरतः पंकजं न्यसेत्

പ്രിയേ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ വലതുവശത്ത് സാവിത്രിയെ സ്ഥാപിക്കണം; ഇടതുവശത്ത് ഭോജക സേവകനെയും, മുൻവശത്ത് താമരയും വെക്കണം.

Verse 63

एवं तूर्यनिनादैश्च शंखशब्दैश्च पुष्कलैः । भ्रामयित्वा रथं देवि पुरं सर्वं च दक्षिणम् । स्वस्थाने स्थापयेद्भूयः कृत्वा नीराजनं बुधः

ഇങ്ങനെ വാദ്യനിനാദങ്ങളും ശംഖധ്വനികളും ധാരാളമായി മുഴങ്ങുമ്പോൾ, ഹേ ദേവീ, രഥത്തെ നഗരമൊട്ടാകെ ദക്ഷിണാവർത്തമായി ശുഭദിശയിൽ പരിക്രമിപ്പിച്ച്, ജ്ഞാനി നീരാജനം (ആരതി) ചെയ്ത് വീണ്ടും സ്വസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 64

य एवं कुरुते यात्रां भक्त्या यश्चापि पश्यति । रथं वाऽकर्षयेद्यस्तु स गच्छेद्ब्रह्मणः पदम्

ഭക്തിയോടെ ഇങ്ങനെ യാത്ര (രഥയാത്ര) ചെയ്യുന്നവനും, അതു ദർശിക്കുന്നവനും, രഥം വലിക്കുന്നവനും—അവൻ ബ്രഹ്മപദം (ബ്രഹ്മലോകം) പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 65

यो दीपं धारयेत्तत्र ब्रह्मणो रथपृष्ठगः । पदेपदेऽश्वमेधस्य स फलं विंदते महत्

അവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ രഥപൃഷ്ഠത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ദീപം ധരിക്കുന്നവൻ, ഓരോ പടിയിലും അശ്വമേധയാഗത്തിന്റെ മഹത്തായ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 66

यो न कारयते राजा रथयात्रां तु ब्रह्मणः । स पच्यते महादेवि रौरवे कालमक्षयम्

ഹേ മഹാദേവീ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ രഥയാത്ര നടത്തിക്കൊടുക്കാത്ത രാജാവ് റൗരവ നരകത്തിൽ അക്ഷയകാലം പീഡിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 67

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन राष्ट्रस्य क्षेममिच्छता । रथयात्रां विशेषेण स्वयं राजा प्रवर्त्तयेत्

അതുകൊണ്ട് രാജ്യക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്ന രാജാവ് സർവ്വപ്രയത്നത്തോടെയും, പ്രത്യേകമായി സ്വയം ഈ രഥയാത്ര ആരംഭിപ്പിക്കണം।

Verse 68

प्रतिपद्ब्राह्मणांश्चापि भोजयेद्वि धिवत्सुधीः । वासोभिरहतैश्चापि गन्धमाल्यानुलेपनैः

പ്രതിപദ ദിനത്തിൽ വിവേകി വിധിപ്രകാരം ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനിപ്പിക്കുകയും, പുതുവസ്ത്രങ്ങൾ, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, മാലകൾ, അനുലേപനങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ആദരിക്കുകയും വേണം।

Verse 69

कार्त्तिके मास्यमावास्यां यस्तु दीपप्रदीपनम् । शालायां ब्रह्मणः कुर्यात्स गच्छेत्परमं पदम्

കാർത്തിക മാസത്തിലെ അമാവാസ്യദിനത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശാലയിൽ ദീപം തെളിയിക്കുന്നവൻ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 70

उत्सवेषु च सर्वेषु सर्वकाले विशेषतः । पूजयेयुरिमं विप्रा ब्रह्माणं जगतां गुरुम्

എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളിലും, സത്യത്തിൽ എല്ലാകാലത്തും പ്രത്യേകിച്ച്, ബ്രാഹ്മണർ ലോകങ്ങളുടെ ഗുരുവായ ഈ ബ്രഹ്മാവിനെ പൂജിക്കണം।

Verse 71

यथाकृत्यप्रयोगेण सम्यक्छ्रद्धा समन्विताः । पूज्यो दिव्योपचारेण यथावित्तानुसारतः

വിധിപ്രകാരം സമ്യക് ശ്രദ്ധയോടെ, തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ദിവ്യോപചാരങ്ങളാൽ അവനെ പൂജിക്കണം।

Verse 72

एवं ते कथितं देवि पूजामाहात्म्यमुत्तमम् । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यं ब्रह्मणः बालरूपिणः

ഹേ ദേവീ! ഇങ്ങനെ ഞാൻ നിനക്കു പൂജയുടെ ഉത്തമ മഹാത്മ്യം പറഞ്ഞു—ബാലരൂപനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രഭാസക്ഷേത്ര മഹാത്മ്യം।

Verse 73

तस्याहं कथयिष्यामि नाम्नामष्टोत्तरं शतम् । प्रदत्त्वा च पठित्वा च यज्ञायुतफलं लभेत्

ഇപ്പോൾ ഞാൻ അവന്റെ അഷ്ടോത്തരശത നാമങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കും. ഇത് യോഗ്യനു ദാനം ചെയ്‌തും സ്വയം പാരായണം ചെയ്‌തും ചെയ്താൽ, പതിനായിരം യജ്ഞഫലം ലഭിക്കും।

Verse 74

गायत्र्या लक्षजाप्येन सम्यग्जप्तेन यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति स्तोत्रस्यास्य उदीरणात्

ഗായത്രിയുടെ ലക്ഷജപം സമ്യകായി ജപിച്ചതാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഏതോ, ഈ സ്തോത്രം ഉച്ചരിച്ചതാൽ അതേ ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 75

इदं स्तोत्रवरं दिव्यं रहस्यं पापनाशनम् । न देयं दुष्टबुद्धीनां निन्दकानां तथैव च

ഈ ശ്രേഷ്ഠസ്തോത്രം ദിവ്യവും ഗൂഢവും പാപനാശകവുമാണ്. ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവർക്കും നിന്ദകര്ക്കും ഇത് നല്കരുത്.

Verse 76

ब्राह्मणाय प्रदातव्यं श्रोत्रियाय महात्मने । विष्णुना हि पुरा पृष्टं ब्रह्मणः स्तोत्रमुत्त्मम्

ഇത് ബ്രാഹ്മണനു—വേദജ്ഞനായ ശ്രോത്രിയ മഹാത്മാവിനു—നൽകേണ്ടതാണ്. കാരണം പുരാതനകാലത്ത് വിഷ്ണു ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഈ ഉത്തമസ്തോത്രത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചിരുന്നു.

Verse 77

केषुकेषु च स्थानेषु देवदेव पितामह । संचिन्त्यस्तन्ममाचक्ष्व त्वं हि सर्वविदुत्तम

ഹേ ദേവദേവാ, ഹേ പിതാമഹാ! ഏത് ഏത് സ്ഥലങ്ങളിലും തീർത്ഥങ്ങളിലും അങ്ങയെ ധ്യാനിക്കണം? ആലോചിച്ച് എനിക്കു പറയുക; അങ്ങ് സർവ്വജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ ആകുന്നു.

Verse 78

ब्रह्मोवाच । पुष्करेऽहं सुरश्रेष्ठो गयायां प्रपितामहः । कान्यकुब्जे वेदगर्भो भृगुक्षेत्रे चतुर्मुखः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—പുഷ്കരത്തിൽ ഞാൻ ‘സുരശ്രേഷ്ഠൻ’, ഗയയിൽ ‘പ്രപിതാമഹൻ’. കാന്യകുബ്ജത്തിൽ ഞാൻ ‘വേദഗർഭൻ’, ഭൃഗുക്ഷേത്രത്തിൽ ‘ചതുര്മുഖൻ’.

Verse 79

कौबेर्यां सृष्टिकर्ता च नन्दिपुर्यां बृहस्पतिः । प्रभासे बालरूपी च वाराणस्यां सुरप्रियः

കൗബേരിയിൽ ഞാൻ ‘സൃഷ്ടികർത്താവ്’, നന്ദീപുരിയിൽ ‘ബൃഹസ്പതി’. പ്രഭാസത്തിൽ ഞാൻ ബാലരൂപൻ, വാരാണസിയിൽ ‘സുരപ്രിയൻ’ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 80

द्वारावत्यां चक्रदेवो वैदिशे भुवनाधिपः । पौंड्रके पुण्डरीकाक्षः पीताक्षो हस्तिनापुरे

ദ്വാരാവതിയിൽ ഞാൻ ചക്രദേവൻ; വൈദിശയിൽ ഭുവനാധിപൻ. പൗണ്ഡ്രകത്തിൽ ഞാൻ പുണ്ഡരീകാക്ഷൻ; ഹസ്തിനാപുരത്തിൽ പീതാക്ഷൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 81

जयंत्यां विजयश्चासौ जयन्तः पुरुषोत्तमे । वाडेषु पद्महस्तोऽहं तमोलिप्ते तमोनुदः

ജയന്തിയിൽ ഞാൻ വിജയൻ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ; പുരുഷോത്തമത്തിൽ ജയന്തൻ. വാഡയിൽ ഞാൻ പദ്മഹസ്തൻ; തമോലിപ്തയിൽ തമോനുദൻ—ഇരുള്‍ നീക്കുന്നവൻ.

Verse 82

आहिच्छत्र्यां जनानंदः काञ्चीपुर्यां जनप्रियः । कर्णाटस्य पुरे ब्रह्मा ऋषिकुण्डे मुनिस्तथा

ആഹിച്ഛത്രയിൽ ഞാൻ ജനാനന്ദൻ—ജനങ്ങൾക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്നവൻ; കാഞ്ചീപുരിയിൽ ഞാൻ ജനപ്രിയൻ—ജനങ്ങളുടെ പ്രിയൻ. കർണാട നഗരത്തിൽ ഞാൻ ബ്രഹ്മാ; ഋഷികുണ്ഡത്തിൽ ഞാൻ മുനിരൂപത്തിൽ ആരാധ്യൻ.

Verse 83

श्रीकण्ठे श्रीनिवासश्च कामरूपे शुभंकरः । उच्छ्रियाणे देवकर्त्ता स्रष्टा जालंधरे तथा

ശ്രീകണ്ഠത്തിൽ ഞാൻ ശ്രീനിവാസൻ; കാമരൂപത്തിൽ ഞാൻ ശുഭങ്കരൻ—മംഗളദാതാവ്. ഉച്ഛ്രിയാണയിൽ ഞാൻ ദേവകർത്തൃ—ദേവന്മാരുടെ കർത്താവ്; ജാലന്ധരയിൽ ഞാൻ സ്രഷ്ടാ—സൃഷ്ടികർത്താവ്.

Verse 84

मल्लिकाख्ये तथा विष्णुर्महेन्द्रे भार्गवस्तथा । गोनर्दः स्थविराकारे ह्युज्जयिन्यां पितामहः

മല്ലികാഖ്യയിൽ ഞാൻ വിഷ്ണു; മഹേന്ദ്രത്തിൽ ഞാൻ ഭാർഗവൻ. ഗോണർദയിൽ ഞാൻ സ്ഥവിരാകാരത്തിൽ പ്രത്യക്ഷൻ; ഉജ്ജയിനിയിൽ ഞാൻ പിതാമഹരൂപത്തിൽ ആരാധ്യൻ.

Verse 85

कौशांब्यां तु महादेवो ह्ययोध्यायां तु राघवः । विरंचिश्चित्रकूटे तु वाराहो विन्ध्यपर्वते

കൗശാംബിയിൽ ഞാൻ മഹാദേവൻ; അയോധ്യയിൽ ഞാൻ രാഘവൻ (ശ്രീരാമൻ). ചിത്രകൂടത്തിൽ ഞാൻ വിരഞ്ചി (ബ്രഹ്മാവ്); വിന്ധ്യപർവതത്തിൽ ഞാൻ വരാഹൻ.

Verse 86

गंगाद्वारे सुरश्रेष्ठो हिमवन्ते तु शंकरः । देहिकायां स्रुचाहस्तः पद्महस्तस्तथाऽर्बुदे

ഗംഗാദ്വാരത്തിൽ ഞാൻ ദേവശ്രേഷ്ഠൻ; ഹിമവന്തത്തിൽ ഞാൻ ശങ്കരൻ. ദേഹികയിൽ ഞാൻ സ്രുചാഹസ്തൻ (കരണ്ടി-ധാരി); അർബുദത്തിൽ ഞാൻ പദ്മഹസ്തൻ (താമര-ധാരി).

Verse 87

वृन्दावने पद्मनेत्रः कुश हस्तश्च नैमिषे । गोपक्षेत्रे च गोविन्दः सुरेन्द्रो यमुनातटे

വൃന്ദാവനത്തിൽ ഞാൻ പദ്മനേത്രൻ (താമരനയനൻ); നൈമിഷത്തിൽ ഞാൻ കുശഹസ്തൻ (കുശധാരി). ഗോപക്ഷേത്രത്തിൽ ഞാൻ ഗോവിന്ദൻ; യമുനാതീരത്ത് ഞാൻ സുരേന്ദ്രൻ, ദേവാധിപതി.

Verse 88

भागीरथ्यां पद्मतनुर्जनानन्दो जनस्थले । कौंकणे च स मध्वक्षः काम्पिल्ये कनकप्रभः

ഭാഗീരഥീതീരത്ത് ഞാൻ പദ്മതനു, താമരാസ്വരൂപൻ; ജനസ്ഥലത്തിൽ ഞാൻ ജനാനന്ദൻ. കൊങ്കണത്തിൽ ഞാൻ മധ്വക്ഷൻ; കാംപില്യത്തിൽ ഞാൻ കനകപ്രഭൻ, സ്വർണ്ണദീപ്തൻ.

Verse 89

खेटके चान्नदाता च शंभुश्चैव क्रतुस्थले । लंकायां चैव पौलस्त्यः काश्मीरे हंसवाहनः

ഖേടകത്തിൽ ഞാൻ അന്നദാതാവ്, അന്നപ്രദൻ; ക്രതുസ്ഥലത്തിൽ ഞാൻ ശംഭു. ലങ്കയിൽ ഞാൻ പൗലസ്ത്യൻ; കാശ്മീരിൽ ഞാൻ ഹംസവാഹനൻ, ഹംസാരൂഢൻ.

Verse 90

वसिष्ठश्चार्बुदे चैव नारदश्चोत्पलावने । मेधके श्रुतिदाता च प्रयागे यजुषां पतिः

അർബുദത്തിൽ ഞാൻ വസിഷ്ഠൻ; ഉത്പലാവനത്തിൽ ഞാൻ നാരദൻ. മേധകത്തിൽ ഞാൻ ശ്രുതിദാതാ—പവിത്രവിദ്യ നൽകുന്നവൻ; പ്രയാഗത്തിൽ ഞാൻ യജുർവേദത്തിന്റെ അധിപൻ.

Verse 91

शिवलिंगे सामवेदो मर्कटे च मधुप्रियः । नारायणश्च गोमन्ते विदर्भायां द्विज प्रियः

ശിവലിംഗത്തിൽ അദ്ദേഹം സാമവേദരൂപത്തിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു; മർക്കടത്തിൽ മധുപ്രിയൻ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു. ഗോമന്തത്തിൽ അദ്ദേഹം നാരായണൻ; വിദർഭയിൽ ദ്വിജപ്രിയൻ—ദ്വിജന്മാർക്ക് പ്രിയൻ—എന്നു പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 92

अंकुलके ब्रह्मगर्भो ब्रह्मवाहे सुतप्रियः । इन्द्रप्रस्थे दुराधर्षश्चंपायां सुरमर्दनः

അങ്കുലകത്തിൽ അദ്ദേഹം ബ്രഹ്മഗർഭൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; ബ്രഹ്മവാഹയിൽ സുതപ്രിയൻ. ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിൽ അദ്ദേഹം ദുരാധർഷൻ—അജേയൻ—മറ്റും ചമ്പായിൽ സുരമർദനൻ—ശത്രുബലം മർദിക്കുന്നവൻ—എന്നു പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 93

विरजायां महारूपः सुरूपो राष्ट्रवर्धने । कदंबके जनाध्यक्षो देवाध्यक्षः समस्थले

വിരജയിൽ അദ്ദേഹം മഹാരൂപൻ; രാഷ്ട്രവർധനയിൽ സുരൂപൻ. കടംബകത്തിൽ അദ്ദേഹം ജനാധ്യക്ഷൻ—ജീവികളുടെ അധിപൻ—മറ്റും സമസ്ഥലത്തിൽ ദേവാധ്യക്ഷൻ—ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ—എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 94

गंगाधरो रुद्रपीठे सुपीठे जलदः स्मृतः । त्र्यंबके त्रिपुरारिश्च श्रीशैले च त्रिलोचनः

രുദ്രപീഠത്തിൽ അദ്ദേഹം ഗംഗാധരൻ; സുപീഠത്തിൽ ജലദൻ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ത്ര്യംബകത്തിൽ അദ്ദേഹം ത്രിപുരാരി, ശ്രീശൈലത്തിൽ ത്രിലോചനൻ—ത്രിനേത്രധാരി ശിവൻ—എന്നു ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 95

महादेवः प्लक्षपुरे कपाले वेधनाशनः । शृङ्गवेरपुरे शौरिर्निमिषे चक्रधारकः

പ്ലക്ഷപുരത്തിൽ അദ്ദേഹം മഹാദേവനായി ആരാധ്യൻ; കപാലത്തിൽ വേധനാശനൻ. ശൃംഗവേരപുരത്തിൽ ശൗരി, നിമിഷയിൽ ചക്രധാരകൻ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ॥

Verse 96

नन्दिपुर्यां विरूपाक्षो गौतमः प्लक्षपादपे । माल्यवान्हस्तिनाथे तु द्विजेन्द्रो वाचिके तथा

നന്ദിപുരിയിൽ അദ്ദേഹം വിരൂപാക്ഷൻ; പ്ലക്ഷവൃക്ഷത്തിങ്കൽ ഗൗതമൻ. ഹസ്തിനാഥയിൽ മാല്യവാൻ, വാചികയിൽ ദ്വിജേന്ദ്രൻ എന്നു ആരാധ്യൻ॥

Verse 97

इन्द्रपुर्यां दिवानाथो भूतिकायां पुरंदरः । हंसबाहुश्च चन्द्रायां चंपायां गरुडप्रियः

ഇന്ദ്രപുരിയിൽ അദ്ദേഹം ദിവാനാഥൻ; ഭൂതികയിൽ പുരന്ദരൻ. ചന്ദ്രയിൽ ഹംസബാഹു, ചമ്പയിൽ ഗരുഡപ്രിയൻ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ॥

Verse 98

महोदये महायक्षः सुयज्ञः पूतके वने । सिद्धेश्वरे शुक्लवर्णो विभायां पद्मबोधकः

മഹോദയത്തിൽ അദ്ദേഹം മഹായക്ഷൻ; പൂതകേ വനത്തിൽ സുയജ്ഞൻ. സിദ്ധേശ്വരത്തിൽ ശുക്ലവർണ്ണൻ, വിഭയിൽ പദ്മബോധകൻ എന്നു ഖ്യാതൻ॥

Verse 99

देवदारुवने लिंगी उदकेथ उमापतिः । विनायको मातृस्थाने अलकायां धनाधिपः

ദേവദാരു വനത്തിൽ അദ്ദേഹം ലിംഗീ; ഉദകേഥയിൽ ഉമാപതി. മാതൃസ്ഥാനത്തിൽ വിനായകൻ, അലകയിൽ ധനാധിപൻ ആയി ആരാധ്യൻ॥

Verse 100

त्रिकूटे चैव गोविंदः पाताले वासुकिस्तथा । कोविदारे युगाध्यक्षः स्त्रीराज्ये च सुरप्रियः

ത്രികൂടത്തിൽ ഞാൻ ഗോവിന്ദൻ; പാതാളത്തിൽ വാസുകി. കോവിദാരത്തിൽ യുഗാധ്യക്ഷൻ; സ്ത്രീരാജ്യത്തിൽ സുരപ്രിയൻ—ദേവന്മാർക്ക് പ്രിയൻ—എന്നായി ഞാൻ വസിക്കുന്നു.

Verse 101

पूर्णगिर्यां सुभोगश्च शाल्मल्यां तक्षकस्तथा । अमरे पापहा चैव अंबिकायां सुदर्शनः

പൂർണ്ണഗിരിയിൽ ഞാൻ സുഭോഗൻ; ശാൽമലിയിൽ തക്ഷകൻ. അമരയിൽ പാപഹാ—പാപനാശകൻ—അംബികയിൽ സുദർശൻ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 102

नरवाप्यां महावीरः कान्तारे दुर्गनाशनः । पद्मवत्यां पद्मगृहो गगने मृगलाञ्छनः

നരവാപിയിൽ ഞാൻ മഹാവീരൻ; കാന്താരത്തിൽ ദുർഗനാശനൻ—കഷ്ടനാശകൻ. പദ്മവതിയിൽ പദ്മഗൃഹൻ; ഗഗനത്തിൽ മൃഗലാഞ്ഛനൻ എന്നായി വാഴുന്നു.

Verse 103

अष्टोत्तरं नामशतं यत्रैतत्परिपठ्यते । तत्रैव मम सांनिध्यं त्रिसंध्यं मधुसूदन

ഈ അഷ്ടോത്തര നാമശതം (108 നാമങ്ങൾ) എവിടെ പൂർണ്ണമായി പാരായണം ചെയ്യപ്പെടുന്നുവോ, അവിടെയേ—ഹേ മധുസൂദന—ത്രിസന്ധ്യകളിലും എന്റെ സാന്നിധ്യം നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 104

तेषामपि यस्त्वेकं पश्येद्वै बालरूपिणम् । सर्वेषां लभते पुण्यं पूर्वोक्तानां च वेधसाम्

ആ രൂപങ്ങളിലുപോലും, ബാലരൂപധാരിയെ ഒരിക്കൽ പോലും ദർശിക്കുന്നവൻ, മുൻപറഞ്ഞ എല്ലാ ദിവ്യപ്രകടനങ്ങളുടെയും പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 105

एतैर्यो नामभिः कृष्ण प्रभासे स्तौति मां सदा । स्थानं मे विजयं लब्ध्वा मोदते शाश्वतीः समाः

ഹേ കൃഷ്ണാ! പ്രഭാസത്തിൽ ഈ നാമങ്ങളാൽ എപ്പോഴും എന്നെ സ്തുതിക്കുന്നവൻ എന്റെ വിജയധാമം പ്രാപിച്ച് ശാശ്വത വർഷങ്ങൾ ആനന്ദിക്കുന്നു।

Verse 106

मानसं वाचिकं चैव कायिकं चैव दुष्कृतम् । तत्सर्वं नाशमायाति मम स्तोत्राऽनु कीर्तनात्

മാനസികവും വാചികവും കായികവും ആയ എല്ലാ ദുഷ്കൃത്യങ്ങളും എന്റെ സ്തോത്രം ഭക്തിയോടെ അനുകീർത്തനം ചെയ്‌താൽ നശിച്ചുപോകുന്നു।

Verse 107

पुष्पोपहौरर्धूपैश्च ब्राह्मणानां च तर्पणैः । ध्यानेन च स्थिरेणाशु प्राप्यते यत्फलं नरैः । तत्फलं समवाप्नोति मम स्तोत्रानु कीर्तनात्

പുഷ്പാർപ്പണം, ഉപഹാരം, ധൂപം, ബ്രാഹ്മണതർപ്പണം, സ്ഥിരധ്യാനം എന്നിവകൊണ്ട് മനുഷ്യർ വേഗം നേടുന്ന ഫലം ഏതാണ്, അതേ ഫലം എന്റെ സ്തോത്രാനുകീർത്തനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 108

ब्रह्महत्यादिपापानि इह लोके कृतान्यपि । अकामतः कामतो वा तानि नश्यंति तत्क्षणात्

ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപങ്ങൾ—ഈ ലോകത്തിൽ ചെയ്തതായാലും—അകാമതഃ ആയാലും കാമതഃ ആയാലും, അവ തൽക്ഷണം നശിക്കുന്നു।

Verse 109

इदं स्तोत्रं ममाभीष्टं शृणुयाद्वा पठेच्च वा । स मुक्तः पातकैः सर्वैः प्राप्नुयान्महदीप्सितम्

ഈ സ്തോത്രം എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയമാണ്. ഇത് കേൾക്കുന്നവനോ പാരായണം ചെയ്യുന്നവനോ സർവ്വപാതകങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി മഹത്തായ ഇഷ്ടലക്ഷ്യം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 110

अन्यद्रहस्यं ते वच्मि शृणु कृष्ण यथार्थतः

ഞാൻ നിന്നോട് മറ്റൊരു ഗൂഢോപദേശം പറയുന്നു; ഹേ കൃഷ്ണാ, യഥാർത്ഥമായി, സത്യസ്വരൂപത്തിൽ കേൾക്കുക।

Verse 111

आग्नेयं तु यदा ऋक्षं कार्तिक्यां भवति क्वचित् । महती सा तिथिर्ज्ञेया प्रभासे मम वल्लभा

കാർത്തികീ വ്രതത്തിൽ എപ്പോഴെങ്കിലും ആഗ്നേയ നക്ഷത്രം വന്നാൽ, ആ തിഥി മഹത്തായതെന്ന് അറിയുക—പ്രഭാസത്തിൽ അത് എനിക്ക് പ്രിയമാണ്।

Verse 112

प्राजापत्यं यदा ऋक्षं तिथौ तस्यां भवेद्यदि । सा महाकार्तिकी पुण्या देवानामपि दुर्लभा

അതേ തിഥിയിൽ പ്രാജാപത്യ നക്ഷത്രം വന്നാൽ, ആ കാർത്തികീ പരമ മഹത്തായ പുണ്യ ‘മഹാകാർത്തികീ’ ആകുന്നു—ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭം।

Verse 113

मंदे वार्के गुरौ वाऽपि कार्तिकी कृत्तिकायुता । तत्राश्वमेधिकं पुण्यं दृष्ट्वा वै बालरूपिणम्

ശനി, സൂര്യൻ അല്ലെങ്കിൽ ഗുരു യോഗത്തിലായാലും, കാർത്തികീ കൃത്തികയോടു ചേർന്നാൽ, ബാലരൂപത്തിലുള്ള ഭഗവാനെ ദർശിച്ചതാൽ അശ്വമേധയാഗസമമായ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 114

विशाखासु यदा सूर्यः कृत्तिकासु च चन्द्रमाः । स योगः पद्मको नाम प्रभासे दुर्लभो हरे

സൂര്യൻ വിശാഖയിൽയും ചന്ദ്രൻ കൃത്തികയിൽയും ഇരിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന സംയോഗം ‘പദ്മക-യോഗം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം—ഹേ ഹരേ, പ്രഭാസത്തിൽ അത് ദുർലഭം।

Verse 115

तस्मिन्योगे नरो दृष्ट्वा प्रभासे बालरूपिणम् । पापकोटियुतो वाऽपि यमलोकं न पश्यति

ആ യോഗത്തിൽ പ്രഭാസത്തിൽ ബാലരൂപനായ പ്രഭുവിനെ ദർശിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ, കോടിപാപഭാരമുള്ളവനായാലും യമലോകം കാണുകയില്ല।

Verse 116

ईश्वर उवाच । इत्येवं कथितं स्तोत्रं ब्रह्मणा हरये पुनः । मया तव समाख्यातं माहात्म्यं ब्रह्मदैवतम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും ഹരിയോട് ഈ സ്തോത്രം പറഞ്ഞു; ഞാൻ നിനക്കു ബ്രഹ്മസമ്മതമായ ദിവ്യ മഹാത്മ്യം വിവരിച്ചു।

Verse 117

सर्वपापहरं नृणां श्रुतं सर्वार्थसाधकम् । भूमिदानं च दातव्यं तत्र यात्राफलेप्सुभिः

ഇത് ശ്രവിക്കുന്നത് മനുഷ്യരുടെ സകല പാപങ്ങളും അകറ്റി, സകല നന്മകളും സിദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. അവിടെ തീർത്ഥയാത്രാഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഭൂമിദാനവും നൽകണം।

Verse 118

कमंडलुः श्वेतवस्त्रं महादानानि षोडश । तत्रैव देवि देयानि ब्रह्मणे बालरूपिणे

കമണ്ഡലു, വെള്ളവസ്ത്രം, പതിനാറു മഹാദാനങ്ങൾ—ഹേ ദേവീ, അവയെല്ലാം അവിടെയേ ബാലരൂപനായ പ്രഭുവിന്റെ നിമിത്തം ബ്രാഹ്മണനു നൽകണം।

Verse 119

महापर्वणि संप्राप्ते कुर्युः पारायणं द्विजाः । सर्वे ते ब्राह्मणा देवि क्षेत्रमध्यनिवासिनः

മഹാപർവ്വം വന്നെത്തുമ്പോൾ ദ്വിജന്മാർ പാരായണം നടത്തണം. ഹേ ദേവീ, ആ ബ്രാഹ്മണർ എല്ലാവരും ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ തന്നെ വസിക്കുന്നു।