Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

ऋषय ऊचुः । विवाह ओषधिप्रस्थे यः पुरा समभूत्तयोः । पार्वतीहरयोः सूत सोऽस्माभिर्विस्तराच्छ्रुतः

Transliteration

ṛṣaya ūcuḥ | vivāha oṣadhiprasthe yaḥ purā samabhūttayoḥ | pārvatīharayoḥ sūta so'smābhirvistarācchrutaḥ

Translation

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ! ഔഷധിപ്രസ്ഥത്തിൽ പുരാതനകാലത്ത് പാർവതി-ഹരന്മാരുടെ വിവാഹം നടന്നത്; അതിന്റെ വിശദാംശങ്ങൾ ഞങ്ങൾ വിപുലമായി കേട്ടിരിക്കുന്നു.

Word by Word

• ऋषयः: the sages
• ऋषयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), बहुवचनम्

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd), बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• विवाहः: the marriage
• विवाहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विवाह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• ओषधिप्रस्थे: at Oṣadhiprastha (place)
• ओषधिप्रस्थे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ओषधि + प्रस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (ओषधीनां प्रस्थः); नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्

• यः: which/that
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• पुरा: formerly
• पुरा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; कालवाचक-अव्ययम् (formerly)

• समभूत्: happened/occurred
• समभूत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + √भू (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• तयोः: of those two
• तयोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/सप्तमी-द्विवचनम्; सर्वनाम

• पार्वतीहरयोः: of Pārvatī and Hari
• पार्वतीहरयोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पार्वती + हरि (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समासः (पार्वती च हरिः च); षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), द्विवचनम्

• सूत: O Sūta
• सूत: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्

• सः: that (marriage)
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• अस्माभिः: by us
• अस्माभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), बहुवचनम्; सर्वनाम

• विस्तरात्: in detail / from a detailed account
• विस्तरात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: विस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (5th/Ablative), एकवचनम्; हेत्वर्थे/स्रोतःसूचने

• श्रुतः: heard
• श्रुतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √श्रु (धातु) → श्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगार्थः (heard)

Speaker

Ṛṣayaḥ (the sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Oṣadhiprastha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sūta

Visual Art Cues

Scene: Forest hermitage: sages address Sūta, requesting the detailed account of the ancient divine wedding at Oṣadhiprastha; scrolls and sacrificial implements nearby.

Characters & Entities

• Ṛṣayaḥ
• Sūta
• Pārvatī
• Hara (Śiva)
• Oṣadhiprastha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Listening to tīrtha-linked divine narratives (kathā-śravaṇa) is affirmed as a valued path of dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Oṣadhiprastha, remembered as the venue of the Śiva–Pārvatī marriage account.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it highlights śravaṇa (hearing) of the sacred account.