Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

वेदध्वनिर्भवेद्यत्र तत्र हर्षसमन्विता । पुलकांचितसर्वांगी सा शुश्राव च सर्वदा । त्यक्त्वा राज्योचितान्सर्वानलंकारान्सुखानि च

Transliteration

vedadhvanirbhavedyatra tatra harṣasamanvitā | pulakāṃcitasarvāṃgī sā śuśrāva ca sarvadā | tyaktvā rājyocitānsarvānalaṃkārānsukhāni ca

Translation

എവിടെയെവിടെയോ വേദധ്വനി ഉയർന്നുവന്നുവോ, അവിടെയവിടെ അവൾ ഹർഷസമന്വിതയായി ചെന്നു; അവളുടെ സർവ്വാംഗവും രോമാഞ്ചിതമായി, അവൾ നിത്യവും ശ്രവണം ചെയ്തു—രാജോചിതമായ എല്ലാ അലങ്കാരങ്ങളും സുഖങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്।

Word by Word

• वेद-ध्वनिः: sound of the Veda (Vedic chant)
• वेद-ध्वनिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + ध्वनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भवेत्: would arise / occurs
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb: where)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (there)

• हर्ष-समन्विता: filled with joy
• हर्ष-समन्विता: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हर्ष (प्रातिपदिक) + सम्-अन्वि-इ (धातु) → समन्वित (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), विशेषण

• पुलक-अञ्चित-सर्व-अङ्गी: whose whole body was covered with horripilation
• पुलक-अञ्चित-सर्व-अङ्गी: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुलक (प्रातिपदिक) + अञ्चित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + सर्व (प्रातिपदिक) + अङ्गिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (बहुपद-समास)

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• शुश्राव: heard
• शुश्राव: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• सर्वदा: always
• सर्वदा: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (always)

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: त्यज् (धातु) → त्यक्त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive): having abandoned

• राज्य-उचितान्: befitting royalty
• राज्य-उचितान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: राज्य (प्रातिपदिक) + उचित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन; विशेषण

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• अलङ्कारान्: ornaments
• अलङ्कारान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अलङ्कार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• सुखानि: comforts/pleasures
• सुखानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

Speaker

Sūta (deduced; Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narration style)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijaśreṣṭhāḥ (addressed)

Visual Art Cues

Scene: A former queen in plain garments stands near a sacrificial pavilion or temple courtyard, eyes closed in rapture, goosebumps visible, as Brahmins chant Veda; discarded ornaments lie aside.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True merit arises from reverent śravaṇa of sacred sound; devotion to the Veda outweighs royal luxury.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse emphasizes the sanctity of places where Vedic recitation is heard; the exact tīrtha is not named in this single shloka.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed here; it highlights śravaṇa (listening) to Vedic recitation as a devotional practice.