Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

अथ सापि द्विजश्रेष्ठा दशमे मासि संस्थिते । सुषुवे सुप्रभं पुत्रं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम्

Transliteration

atha sāpi dvijaśreṣṭhā daśame māsi saṃsthite | suṣuve suprabhaṃ putraṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam

Translation

അനന്തരം, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! പത്താം മാസം എത്തിയപ്പോൾ അവൾ ബ്രാഹ്മണ്യ തേജസ്സും മംഗളലക്ഷ്മിയും ചുറ്റിപ്പറ്റിയ ദീപ്തിമാനായ പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു।

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then/thereupon)

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षार्थक-अव्यय (also/even)

• द्विज-श्रेष्ठा: the best among the twice-born (lady of a Brahmin family)
• द्विज-श्रेष्ठा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• दशमे: in the tenth
• दशमे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: दशम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; विशेषण

• मासि: month
• मासि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• संस्थिते: when (it) had arrived/was completed
• संस्थिते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), सति-सप्तमी (locative absolute)

• सुषुवे: gave birth
• सुषुवे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सू (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• सुप्रभम्: radiant; very splendid
• सुप्रभम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सुप्रभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषण

• पुत्रम्: son
• पुत्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• ब्राह्म्या: with Brahmī (divine)
• ब्राह्म्या: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• लक्ष्म्या: with fortune/splendour
• लक्ष्म्या: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• समावृतम्: surrounded/adorned
• समावृतम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-वृ (धातु) → समावृत (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), विशेषण

Speaker

Sūta (deduced; Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narration style)

Skanda Dialogue

Listener: dvijaśreṣṭhāḥ (addressed)

Visual Art Cues

Scene: A childbirth chamber with lamps; the mother serene; attendants and Brahmins offer blessings; the newborn glows with a soft aura symbolizing brahminical splendor and fortune.

Characters & Entities

• Viśvāmitra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇas portray dharmic destiny through auspicious births—spiritual brilliance is shown as a divine endowment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is named in this verse; it functions as narrative setup within the Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse is descriptive of birth and auspicious qualities.