Adhyaya 13

Verse 1

लोमश उवाच । ततस्ते गर्ज्जमानाश्च आक्षिपंतः सुरान्रणे । शतक्रतुप्रमुख्यांस्तन्महाबलपराक्रमान्

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ അവർ ഗർജ്ജിച്ചുകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാരെ ആക്രമിച്ചു; ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) പ്രമാണമായ മഹാബലപരാക്രമികളായ ദേവന്മാരെ നേരിട്ടു।

Verse 2

विमानमारुह्य तदा महात्मा वैरोचनिः सर्वबलेन सार्द्धम् । दैत्यैः समेतो विविधैर्महाबलैः सुरान्प्रदुद्राव महाभयावहम्

അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ വൈരോചനീ വിമാനം കയറി തന്റെ സമസ്ത സൈന്യത്തോടും കൂടി, വിവിധ മഹാബല ദൈത്യന്മാരോടൊപ്പം ചേർന്ന്, മഹാഭയം വിതറി ദേവന്മാരെ ഓടിച്ചു।

Verse 3

स्वानि रूपाणि बिभ्रंतः समापेतुः स हस्रशः । केचिद्व्याघ्रान्समारूढा महिषांश्च तथा परे

സ്വന്തം സ്വരൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു അവർ ആയിരങ്ങളായി ഒന്നിച്ചു കൂടി. ചിലർ കടുവകളിൽ കയറി; മറ്റുചിലർ അതുപോലെ മഹിഷങ്ങളിൽ കയറി।

Verse 4

अश्वान्केचित्समारूढा द्विपान्केचित्तथा परे । सिंहांस्तथा परे रूढाः शार्दूलाञ्छरभांस्तथा

ചിലർ കുതിരകളിൽ കയറി, ചിലർ ആനകളിൽ; മറ്റുചിലർ സിംഹങ്ങളിൽ സവാരി ചെയ്തു, അതുപോലെ കടുവകളിലും ശരഭങ്ങളിലും കയറി।

Verse 5

मयूरान्राजहंसांश्च कुक्कुटांश्च तथा परे । केचिद्धयान्समारूढा उष्ट्रानश्वतरानपि

മറ്റുചിലർ മയൂരങ്ങൾ, രാജഹംസങ്ങൾ, കോഴികൾ എന്നിവയിൽ കയറി. ചിലർ കുതിരകളിൽ സവാരി ചെയ്തു; ഒട്ടകങ്ങളിലും അശ്വതരങ്ങളിലും (ഖച്ചർ) പോലും കയറി।

Verse 6

गजान्खरान्परे चैव शकटांश्च तथा परे । पादाता बहवो दैत्याः खङ्गशक्त्यृष्टिपाणयः

ചിലർക്കു ആനകളും കഴുതകളും ഉണ്ടായിരുന്നു; മറ്റുചിലർക്കു ശകടങ്ങൾ (വണ്ടിരഥങ്ങൾ) ഉണ്ടായിരുന്നു. അനേകം ദൈത്യർ പാദാതികളായി യുദ്ധം ചെയ്തു; കൈകളിൽ ഖഡ്ഗം, ശക്തി, ഋഷ്ടി (കുന്തം) വഹിച്ചു.

Verse 7

परिघायुधिनः पाशशूलमुद्गरपाणयः । असिलोमान्विताः केचिद्भुशुंडीपरिघायुधाः

ചിലർ പരിഘം (ഇരുമ്പുദണ്ഡ-ഗദ) ആയുധമായി വഹിച്ചു; ചിലരുടെ കൈകളിൽ പാശം, ശൂലം, മുദ്ഗരം ഉണ്ടായിരുന്നു. ചിലർ വാളുപോലുള്ള കവചം ധരിച്ചു; മറ്റുചിലർ ഭുശുണ്ഡിയും പരിഘവും ആയുധങ്ങളാക്കി വഹിച്ചു.

Verse 8

हयनागरथाश्चान्ये समारूढाः प्रहारिणः । विमानानि समारूढा बलिमुख्याः सहस्रशः

മറ്റുള്ളവർ കുതിര, ആന, രഥങ്ങളിൽ കയറി ഉഗ്രമായി പ്രഹരിച്ചു. കൂടാതെ ആയിരക്കണക്കിന്, ബലി മുതലായ പ്രധാനന്മാർ വിമാനം കയറിയും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 9

स्पर्द्धमानास्ततान्योन्यं गर्जंतश्च मुहुर्मुहुः । वृषपर्वा ह्युवा चेदं बलिनं दैत्यपुंगवम्

അവർ പരസ്പരം മത്സരിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും ഗർജിച്ച്, വൃഷപർവയും മറ്റു യുവനായകരും ദാനവശ്രേഷ്ഠനായ ബലിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 10

त्वया कृतं महाबाहो इंद्रेण सह संगमम् । विश्वासो नैव कर्तव्यो दुर्हृदा च कथंचन

ഹേ മഹാബാഹോ! നീ ഇന്ദ്രനോടു സഖ്യം ചെയ്തിരിക്കുന്നു; എങ്കിലും ദുര്‍ഹൃദയനായ ശത്രുവിൽ ഒരുവിധത്തിലും വിശ്വാസം വെക്കരുത്.

Verse 11

ऊनेनापि हि तुच्छेन वैरिणापि कथंचन । मैत्री बुद्धिमता कार्या आपद्यपि निवर्तते

ഹീനനോടും തുച്ഛനോടും, ശത്രുവോടും പോലും, വിവേകി ആവശ്യമായാൽ മൈത്രി സ്ഥാപിക്കണം; കാരണം ആപത്തുകാലത്ത് അതേ മൈത്രി ഭയം തിരിച്ചു നീക്കും.

Verse 12

न विश्वसेत्पूर्वविरोधिना क्वचित्पराजिताः स्मोऽथ बले त्वयाधुना । पुराणदुष्टाः कथमद्य वै पुनर्मंत्रं विकर्तुं न च ते यतेरन्

മുൻവൈരിയെയൊരിക്കലും വിശ്വസിക്കരുത്. ഞങ്ങൾ ഒരിക്കൽ പരാജിതരായിരുന്നു; എന്നാൽ ഇപ്പോൾ നിന്റെ ബലത്താൽ ശക്തരായി നിൽക്കുന്നു. പഴയ ദുഷ്ടർ ഇന്നും നമ്മുടെ ആലോചനയും പദ്ധതിയും മറിച്ചിടാൻ ശ്രമിക്കാതിരിക്കുമോ?

Verse 13

इत्यूचुस्ते दुराधर्षा योद्धुकामा व्यवस्थिताः । ध्वजैश्छत्रैः पताकैश्च रणभूमिममंडयन्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു ആ ദുർധർഷ യോദ്ധാക്കൾ യുദ്ധത്തിനായി ഉത്സുകരായി നിരന്നു നിന്നു; ധ്വജങ്ങളും ഛത്രങ്ങളും പതാകകളും കൊണ്ട് അവർ रणഭൂമിയെ അലങ്കരിച്ചു.

Verse 14

चामरैश्च दिशः सर्वा लोपितं च रणस्थलम् । तथा सर्वे सुरास्तत्र दैत्यान्प्रति समुत्सुकाः

ചാമരങ്ങളുടെ വീശലാൽ എല്ലാ ദിക്കുകളും മറഞ്ഞതുപോലെയും, रणസ്ഥലവും മങ്ങിപ്പോയതുപോലെയും തോന്നി. അവിടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും ദൈത്യരെ നേരിടാൻ ഉത്സുകരായിരുന്നു.

Verse 15

पीत्वामृतं महाभागा वाहान्यारुह्य दंशिताः । गजारूढो महेंद्रोपि वज्रपाणिः प्रतापवान् । सूर्यश्चोच्चैः श्रवारूढो मृगा रूढश्च चन्द्रमाः

മഹാഭാഗ്യന്മാർ അമൃതം പാനം ചെയ്ത്, തത്തത്ത വഹനങ്ങളിൽ കയറി, ആയുധധാരികളായി സന്നദ്ധരായി. പ്രതാപവാനായ വജ്രപാണി മഹേന്ദ്രൻ ഗജാരൂഢനായി; സൂര്യൻ ഉച്ചൈഃശ്രവസിൽ, ചന്ദ്രൻ മൃഗത്തിൽ ആരൂഢനായി.

Verse 16

छत्रचामरसंवीताः शोभिता विजयश्रिया । प्रणम्य विष्णुं ते सर्व इंद्राद्या जयकांक्षिणः

ചത്രവും ചാമരവും ചുറ്റിപ്പറ്റി, വിജയശ്രീയിൽ ദീപ്തരായി ഇന്ദ്രാദികൾ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവരും ജയകാംക്ഷയോടെ വിഷ്ണുവിനെ പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 17

ते विष्णुना ह्यनुज्ञाता असुरान्प्रति वै रुषा । असुराश्च महाकाया भीमाक्षा भीमविक्रमाः

വിഷ്ണുവിന്റെ അനുമതി ലഭിച്ചതോടെ അവർ ക്രോധത്തോടെ അസുരന്മാരെ നേരിടാൻ മുന്നേറി; അസുരന്മാരും മഹാകായരും ഭീമനേത്രരും ഭയങ്കര വിക്രമശാലികളും ആയിരുന്നു।

Verse 18

तेषां बोरमभूद्युद्धं देवानां दानवैः सह । तुमुलं च महाघोरं सर्वभूतभयावहम्

അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും തമ്മിൽ യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു—കോളാഹലപൂർണ്ണം, മഹാഘോരം, സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും ഭയം വിതയ്ക്കുന്നതായി.

Verse 19

शरधारान्वितं सर्वं बभूव परमाद्भुतम् । ततश्च टचटाशब्दा बभूवुश्च दिशोदश

ശരധാരകൾ നിറഞ്ഞതോടെ എല്ലാം പരമാദ്ഭുതമായി തോന്നി; പിന്നെ പത്ത് ദിക്കുകളിലും ‘ടചടാ-ടചടാ’ എന്ന ഖടഖട ശബ്ദം ഉയർന്നു.

Verse 20

ततो निमिषमात्रेण शरघातयुता भवन् । शरतोमरनाराचैराहताश्चापतन्भुवि

പിന്നെ നിമിഷമാത്രത്തിൽ ശരപ്രഹാരം കൂടുതൽ ശക്തമായി; ശരങ്ങൾ, തോമരങ്ങൾ, നാരാചങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ട് ആഹതരായി അവർ ഭൂമിയിൽ വീണു.

Verse 21

विध्यमानास्तथा केचिद्विविधुश्चापरान्रणे । भल्लैर्भग्नाश्च पतिता नाराचैः शकलीकृताः

ചിലർ കുത്തേറ്റിട്ടും യുദ്ധത്തിൽ മറ്റുള്ളവരെ കുത്തിവീഴ്ത്തി; ചിലർ ഭല്ലങ്ങളാൽ തകർന്നു വീണു, ചിലർ നാരാചങ്ങളാൽ ഖണ്ഡഖണ്ഡമായി।

Verse 22

क्षुरप्रहारिताः केचिद्दैत्या दानवराक्षसाः । शिलीमुखैर्मारिताश्च भग्नाः केचिच्च दानवाः

ചില ദൈത്യ-ദാനവ-രാക്ഷസർ ക്ഷുരപ്രഹാരത്തിൽ പരിക്കേറ്റു; ചിലർ ശിലീമുഖ ബാണങ്ങളാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു; ചില ദാനവർ തകർന്നു പിന്മാറി ഓടി।

Verse 23

एवं भग्नं दानवानां च सैन्यं दृष्ट्वा देवा गर्जमानाः समंतात् । हृष्टाः सर्वे संमिलित्वा तदानीं लब्ध्वा युद्धे ते जयं श्लाघयन्ते

ദാനവസേന ഇങ്ങനെ തകർന്നത് കണ്ട ദേവന്മാർ എല്ലാടവും ഗർജിച്ചു; എല്ലാവരും ആനന്ദത്തോടെ ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് യുദ്ധവിജയം പ്രഖ്യാപിച്ചു പുകഴ്ത്തി।

Verse 24

शंखवादित्रघोषेण पूरितं च जगत्त्रयम् । देवान्प्रति कृतामर्षा दानवास्ते महाबलाः

ശംഖ-വാദ്യഘോഷം കൊണ്ട് ത്രിലോകം നിറഞ്ഞു; എന്നാൽ ദേവന്മാരോടുള്ള കോപത്തിൽ ആ മഹാബല ദാനവർ വീണ്ടും ഉഗ്രരായി।

Verse 25

बलिप्रभृतयः सर्वे संभ्रमेणोत्थिताः पुनः । विमानैः सूर्यसंकासैरनेकैश्च समन्विताः

ബലി മുതലായവർ എല്ലാവരും ആശങ്കയോടെ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റു; സൂര്യസമാന ദീപ്തിയുള്ള അനേകം വിമാനങ്ങളാൽ അവർ അനുഗമിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 26

द्वंद्वयुद्धं सुतुमुलं देवानां दानवैः सह । संप्रवृत्तं पुनश्चैव परस्परजिगीषया

ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും തമ്മിൽ വീണ്ടും പരസ്പരം ജയിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ അത്യന്തം ഘോരവും തുമുലവുമായ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം ആരംഭിച്ചു।

Verse 27

बलिना दानवेंद्रेण महेंद्रो युयुधे तदा । तथा यमो महाबाहुर्नमुच्या सह संगतः

അപ്പോൾ ദാനവേന്ദ്രനായ ബലിയോടു മഹേന്ദ്രൻ യുദ്ധം ചെയ്തു; അതുപോലെ മഹാബാഹുവായ യമനും നമുചിയോടു സമരത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു।

Verse 28

नैरृतः प्रघसेनैव पाशी कुंभेन संगतः । निकुंभेनैव सुमहद्युद्धं चक्रे सदारयः

നൈഋതൻ പ്രഘസേനനോടു യുദ്ധത്തിൽ ഏറ്റുമുട്ടി; പാശധാരിയായ (വരുണൻ) കുംഭനെ നേരിട്ടു; സദാരയൻ നികുംഭനോടു മഹായുദ്ധം നടത്തി।

Verse 29

सोमेन सह राहुश्च युद्धं चक्रे सुदारुणम् । राहुणा चन्द्रदेहोत्थममृतं भक्षितं तदा । संपर्कादमृस्यैव यथा राहुस्तथाऽभवत्

രാഹു സോമനുമായ് (ചന്ദ്രനുമായ്) അത്യന്തം ഭീകരമായ യുദ്ധം നടത്തി। അപ്പോൾ ചന്ദ്രദേഹത്തിൽ നിന്നുയർന്ന അമൃതം രാഹു വിഴുങ്ങി; ആ അമൃതസ്പർശം മൂലം രാഹു ഇന്നുള്ള രൂപം തന്നെയായി।

Verse 30

तानि सर्वाणि दृष्टानि शंभुना परमेष्ठिना । आश्रयोऽहं च सर्वेषां भूतानां नात्र संशयः । असुराणां सुराणां च सर्वेषामपि वल्लभः

ആ എല്ലാം പരമേശ്വരനായ ശംഭു കണ്ടു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു— ‘ഞാൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ആശ്രയം; ഇതിൽ സംശയമില്ല. അസുരർക്കും സുരർക്കും—എല്ലാവർക്കും ഞാൻ വല്ലഭൻ।’

Verse 31

एवमुक्तस्तदा राहुः प्रणम्य शिरसा शिवम् । मौलौ स्थितस्तदा चंद्रो अमृतं व्यसृजद्भयात्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാഹു തലകുനിച്ച് ശിവനെ പ്രണാമം ചെയ്തു. അപ്പോൾ ശിവമൗലിയിൽ നിലകൊണ്ട ചന്ദ്രൻ ഭയത്താൽ അമൃതം ചൊരിഞ്ഞു.

Verse 32

तेन तस्य हि जातानि शिरांसि सुबहून्यपि । एकपद्येन तेषां च स्रजं कृत्वा मनोहराम् । बबंध शंभुः शिरसि शिरोभूषणवत्कृतम्

അതുകൊണ്ട് അവനിൽ അനേകം ശിരസ്സുകൾ തന്നെ ഉദിച്ചു. ശംഭു അവയെ ഒരൊറ്റ മാലത്തണ്ടിൽ കോർത്ത് മനോഹരമായ സ്രജയായി തീർത്ത്, ശിരോഭൂഷണമെന്നപോലെ തന്റെ ശിരസ്സിൽ ബന്ധിച്ചു.

Verse 33

अशनात्कालकूटस्य नीलकंठोऽभवत्तदा । देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं मुंडमाला तथा कृता

കാലകൂടവിഷം കുടിച്ചതിനാൽ അദ്ദേഹം അപ്പോൾ നീലകണ്ഠനായി. ദേവന്മാരുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി മുണ്ഡമാലയും അതുപോലെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 34

दधार शिरसा तां च मुण्डमालां महेश्वरः

മഹേശ്വരൻ ആ മുണ്ഡമാല തന്റെ ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു.

Verse 35

तया स्रजाऽसौ शुशुभे महात्मा देवादिदेवस्त्रिपुरांतको हरः । गजासुरो येन निपातितो महानथांधको येन कृतश्च चूर्णः

ആ സ്രജയാൽ അലങ്കൃതനായ മഹാത്മ ഹരൻ—ദേവാദിദേവൻ, ത്രിപുരാന്തകൻ—അത്യന്തം ദീപ്തനായി ശോഭിച്ചു; അവനാൽ മഹാബലനായ ഗജാസുരൻ വീണു, അവനാൽ അന്ധകനും ചൂർണ്ണമായി.

Verse 36

गंगा धृता येन शिरस्सुमध्ये चंद्रं च चूडे कृतवान्भयापहः । वेदाः पुराणानि तथागमाश्च तथैव नानाश्रुतयोऽथ शास्त्रम्

ശിരോമദ്ധ്യത്തിൽ ഗംഗയെ ധരിക്കുകയും ജടാമകുടത്തിൽ ചന്ദ്രനെ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തവൻ—ഭയനാശകൻ. വേദങ്ങൾ, പുരാണങ്ങൾ, ആഗമങ്ങൾ, നാനാശ്രുതികൾ, ശാസ്ത്രങ്ങൾ—എല്ലാം അവനെയേ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 37

जल्पंति नानागमभेदैर्मीमांसमानाश्च भवंति मूकाः । नानागमार्चायमतप्रभेदैर्निरूप्यमाणो जगदेकबंधुः

ജനങ്ങൾ നാനാ ആഗമഭേദങ്ങൾ പറഞ്ഞ് പ്രലപിക്കുന്നു; വെറും മീമാംസാ-വാദത്തിൽ മുങ്ങിയവർ സത്യത്തിന്റെ മുമ്പിൽ മൗനമാകുന്നു. നാനാ ആഗമാർച്ചനാരൂപങ്ങളും മതഭേദങ്ങളും വഴി വിവരണീയനായാലും അവൻ ജഗത്തിന്റെ ഏകബന്ധുവാണ്.

Verse 38

शिवं हि नित्यं परमात्मदैवं वेदैकवेद्यं परमात्मदिव्यम् । विहाय तं मूढजनाः प्रमत्ताः शिवं न जानंति परात्मरूपम्

ശിവൻ നിത്യൻ—പരമാത്മദൈവം; വേദം മാത്രമേ അറിയിക്കാവുന്ന പരമ ദിവ്യ തത്ത്വം. എന്നാൽ അവനെ ഉപേക്ഷിച്ച് മോഹിതരും അശ്രദ്ധരുമായവർ ശിവനെ പരമാത്മരൂപത്തിൽ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.

Verse 39

येनैव सृष्टं विधृतं च येन येन श्रितं येन कृतं समग्रम् । यस्यांशभूतं हि जगत्कदाचिद्वेदांतवेद्यः परमात्मा शिवश्च

ആരാൽ ഈ ജഗത്ത് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു, ആരാൽ ധരിക്കപ്പെടുന്നു, ആരിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു, ആരാൽ സമഗ്രമായി രൂപപ്പെട്ടു; ആരുടെ അംശമായിട്ടാണ് ചിലപ്പോൾ ജഗത്ത്—അവൻ വേദാന്തവേദ്യനായ പരമാത്മ ശിവൻ.

Verse 40

आढ्यो वापि दरिद्रो वा उत्तमो ह्यधमोऽपि वा । शिवभक्तिरतो नित्यं शिव एव न संशयः

ധനികനായാലും ദരിദ്രനായാലും, ഉത്തമനായാലും അധമനായാലും—നിത്യമായി ശിവഭക്തിയിൽ രതനായവൻ നിസ്സംശയം ശിവൻ തന്നെയാണ്.

Verse 41

यो वा परकृतां पूजां शिवस्योपरि शोभिताम् । दृष्ट्वा संतोषमायाति दायं प्राप्नोति तत्समम्

ആരെങ്കിലും മറ്റൊരാളുടെ ശോഭയുള്ള ശിവപൂജ കണ്ടു ഹൃദയത്തിൽ നിർമല സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ ആ പൂജയ്‌ക്ക് തുല്യമായ പുണ്യഭാഗം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 42

ये दीपमालां कुर्वंति कार्तिक्यां श्रद्धयान्विताः । यावत्कालं प्रज्वलंति दीपास्ते लिंगमग्रतः । तावद्युगसहस्राणि दाता स्वर्गे महीयते

ശ്രദ്ധയോടെ കാർത്തിക മാസത്തിൽ ശിവലിംഗത്തിന്റെ മുമ്പിൽ ദീപമാല ഒരുക്കുന്നവർ—ആ ദീപങ്ങൾ എത്രകാലം ജ്വലിക്കുമോ, അത്ര സഹസ്രയുഗങ്ങൾ ദാതാവ് സ്വർഗത്തിൽ മഹിമപ്പെടുന്നു।

Verse 43

कौसुंभतैलसंयुक्ता दीपा दत्ताः शिवालये । दातारस्तेऽपि कैलासे मोदन्ते शिवसंनिधौ

ശിവാലയത്തിൽ കുസുംബ തൈലം നിറച്ച ദീപങ്ങൾ ദാനം ചെയ്ത ദാതാക്കൾക്കും കൈലാസത്തിൽ ശിവസന്നിധിയിൽ ആനന്ദം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 44

अतसीतैलसंयुक्ता दीपा दत्ताः शिवालये । ते शिवं यांति संयुक्ताः कुलानां च शतेन वै

ശിവാലയത്തിൽ അതസി (അലസി) തൈലം നിറച്ച ദീപങ്ങൾ അർപ്പിച്ച ദാതാക്കൾ തങ്ങളുടെ കുലത്തിലെ നൂറു തലമുറകളോടുകൂടി ശിവനെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 45

ज्ञानिनोऽपि हि जायंते दीपदानफलेन हि

ദീപദാനഫലത്താൽ തന്നെ ജ്ഞാനം ഉദിക്കുന്നു; ആ പുണ്യബലത്തിൽ മനുഷ്യൻ ജ്ഞാനിയായും മാറുന്നു।

Verse 46

तिलतैलेन संयुक्ता दीपा दत्ताः शिवालये । ते शिवं यांति संयुक्ताः कुलानां च शतेन वै

എള്ളെണ്ണ നിറച്ച ദീപങ്ങൾ ശിവാലയത്തിൽ അർപ്പിക്കുന്ന ദാതാക്കൾ, തങ്ങളുടെ കുലത്തിലെ നൂറു തലമുറകളോടുകൂടെ ശിവധാമം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 47

घृताक्ता यैः कृता दीपा दीपिताश्च शिवालये । ते यांति परमं स्थानं कुललक्षसमन्विताः

നെയ്യ് ലേപിച്ച ദീപങ്ങൾ ഒരുക്കി ശിവാലയത്തിൽ തെളിയിക്കുന്നവർ, തങ്ങളുടെ കുലത്തിലെ ലക്ഷ (ഒരു ലക്ഷം) വംശങ്ങളോടുകൂടെ പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 48

कर्पूरागुरुधूपैश्च ये यजंति सदा शिवम् । आरार्तिकां सकर्प्पूरां ये कुर्वंति दिनेदिने । ते प्राप्नुवंति सायुज्यं नात्र कार्या विचारणा

കർപ്പൂരം, അഗരു ധൂപം എന്നിവകൊണ്ട് എപ്പോഴും ശിവനെ ആരാധിക്കുന്നവരും, ദിനംപ്രതി കർപ്പൂരാർത്തി ചെയ്യുന്നവരും സായുജ്യ-മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയം വേണ്ട।

Verse 49

एककालं द्विकालं वा त्रिकालं ये ह्यतंद्रिताः । लिंगार्चनं प्रकुर्वंति ते रुद्रा नात्र संशयः

അലസതയില്ലാതെ ദിവസത്തിൽ ഒരിക്കൽ, രണ്ടിക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ മൂന്നിക്കൽ ശിവലിംഗാർച്ചന ചെയ്യുന്നവർ റുദ്രസ്വരൂപരാകുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 50

रुद्राक्षधारणं ये च कुर्वंति शिवपूजने । दाने तपसि तीर्थे च पर्वकाले ह्यतंद्रिताः । तेषां यत्सुकृतं सर्वमनंतं भवति द्विजाः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ശിവപൂജ, ദാനം, തപസ്, തീർത്ഥാടനം, പർവ്വകാലം എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധയോടെ രുദ്രാക്ഷം ധരിക്കുന്നവരുടെ സകല പുണ്യവും അനന്തമാകുന്നു।

Verse 51

रुद्राक्षा ये शिवेनोक्तास्ताच्छृणुध्वं द्विजोत्तमाः । आरम्भैकमुखं तावद्याबद्वक्त्राणि षोडश । एतेषां द्वौ च विज्ञेयौ श्रेष्ठौ तारयितुं द्विजाः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ശിവൻ ഉപദേശിച്ച രുദ്രാക്ഷങ്ങളെ ശ്രവിക്കുവിൻ. ഏകമുഖത്തിൽ ആരംഭിച്ച് ഷോഡശമുഖം വരെ അവയുണ്ട്. അവയിൽ രണ്ടെണ്ണം മോക്ഷദായകമായി പരമശ്രേഷ്ഠമെന്നു അറിയുക, ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ.

Verse 52

रुद्राक्षाणां पंचमुखखस्तथा चैकमुखः स्मृतः । ये धारयंत्येकमुखं रुद्राक्षमनिशं नराः । रुद्रलोकं च गच्छंति मोदन्ते रुद्रसंनिधौ

രുദ്രാക്ഷങ്ങളിൽ പഞ്ചമുഖവും ഏകമുഖവും പ്രത്യേകമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. നിത്യം ഏകമുഖ രുദ്രാക്ഷം ധരിക്കുന്നവർ രുദ്രലോകത്തിലേക്ക് ചെന്നു രുദ്രസന്നിധിയിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 53

जपस्तपः क्रिया योगः स्नानं दानार्चनादिकम् । क्रियते यच्छृभं कर्म्म ह्यनंतं चाक्षधारणात्

ജപം, തപസ്, ക്രിയ, യോഗം, സ്നാനം, ദാനം, അർച്ചനം മുതലായ ഏതൊരു ശുഭകർമ്മവും—രുദ്രാക്ഷധാരണയാൽ അതിന്റെ ഫലം അക്ഷയവും അനന്തവുമാകുന്നു.

Verse 54

शुनः कंठनिबद्धोऽपि रुद्राक्षो यदि वर्तते । सोऽपि संतारितस्तेन नात्र कार्या विचारणा

രുദ്രാക്ഷം നായയുടെ കഴുത്തിൽ കെട്ടിയിരുന്നാലും, അതും അതിനാൽ തന്നെ തരിക്കപ്പെടുന്നു; ഇവിടെ സംശയമോ വിചാരണമോ വേണ്ട.

Verse 55

तथा रुद्राक्षसंबंधात्पापमपिक्षयं व्रजेत् । एवं ज्ञात्वा शुभं कर्म कार्यं रुद्राक्षबंधनात्

അതുപോലെ രുദ്രാക്ഷബന്ധം മൂലം പാപവും ക്ഷയിക്കുന്നു. ഇതറിഞ്ഞ് രുദ്രാക്ഷം ധരിച്ചു ശുഭകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

Verse 56

त्रिपुण्ड्रधारणं येषां विभूत्वा मन्त्रपूतया । ते रुद्रलोके रुद्राश्च भविष्यंति न संशयः

മന്ത്രപൂതമായ വിഭൂതിയാൽ ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കുന്നവർ രുദ്രലോകത്തിൽ രുദ്രരൂപം പ്രാപിക്കും; സംശയമില്ല।

Verse 57

कपिलायाश्च संगृह्य गोमयं चांतरिक्षगम् । शुष्कं कृत्वाथ संदाह्यं विभूत्यर्थं शिवप्रियैः

ശിവപ്രിയ ഭക്തർ കപിലാ പശുവിന്റെ ഗോമയം ശേഖരിച്ചു, ഉണക്കി പിന്നെ ദഹിപ്പിച്ച് വിഭൂതി തയ്യാറാക്കണം।

Verse 58

विभूतीति समाख्याता सर्वपापप्रणाशिनी । ललाटेंऽगुष्ठरेखा च आदौ भाव्या प्रयत्नतः

ഇത് ‘വിഭൂതി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അത് എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു. ആദ്യം ശ്രദ്ധയോടെ നെറ്റിയിൽ അങ്കുഷ്ഠരേഖ/മുദ്ര വരയ്ക്കണം।

Verse 59

मध्यमां वर्जयित्वा तु अंगुलीक्द्वयेन च । एवं त्रिरेखासंयुक्तो ललाटे यस्य दृश्यते । स शैवः शिववज्ज्ञेयो दर्शनात्पापनाशनः

മദ്ധ്യമവിരൽ ഒഴിവാക്കി രണ്ട് വിരലുകളാൽ നെറ്റിയിൽ മൂന്നു രേഖകളോടുകൂടിയ ചിഹ്നം കാണപ്പെടുന്നവൻ ശൈവൻ—ശിവസമനായി അറിയണം; അവന്റെ ദർശനമാത്രത്തിൽ പാപം നശിക്കും।

Verse 60

जटाधराश्च ये शैवाः सप्त पंच तथा नव । जटा ये स्थापियिष्यंति शैवेन विधिना युताः

ജടാധാരികളായ ശൈവർ—ഏഴ്, അഞ്ച് അല്ലെങ്കിൽ ഒൻപത് (ജടകൾ)—കൂടാതെ ശൈവവിധിപ്രകാരം ജടകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നവർ,

Verse 61

ते शिवं प्राप्नुवं तीह नात्र कार्या विचारणा । रुद्राक्षधारणं कार्यं शिवभक्तैर्विशेषतः

അവർ ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും ശിവനെ പ്രാപിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല. രുദ്രാക്ഷധാരണം നിർബന്ധം—വിശേഷിച്ച് ശിവഭക്തർക്ക്।

Verse 62

अल्पेन वा महत्त्वेन पूजितो वा सदाशिवः । कुलकोटिं समुद्धृत्य शिवेन सह मोदते

അൽപമായാലും മഹത്തായാലും പൂജിക്കപ്പെട്ടാലും സദാശിവൻ—കുലത്തിന്റെ കോടികളെ ഉയർത്തി—ശിവനോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കുന്നു।

Verse 63

तस्माच्छिवात्परतरं नास्ति किंचिद्द्विजोत्तमाः । यदैवमुच्यते शास्त्रे तत्सर्वं शिवकारणम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ശിവനേക്കാൾ പരമമായത് ഒന്നുമില്ല. ശാസ്ത്രത്തിൽ ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ചതെല്ലാം—അതിന്റെ കാരണമെല്ലാം ശിവനാണ്।

Verse 64

शिवो दाता हि लोकानां कर्ता चैवानुमोदिता । शिवशक्त्यात्मकं विश्वं जानीध्वं हि द्विजोत्तमाः

ശിവൻ ലോകങ്ങളുടെ ദാതാവും കർത്താവും അനുമോദകനുമാണ്. ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഈ വിശ്വം ശിവ-ശക്തി സ്വരൂപമാണെന്ന് അറിയുക।

Verse 65

शिवेति द्व्यक्षरं नाम त्रायते महतो भयात् । तस्माच्छिवश्चिंत्यतां वै स्मर्यतां च द्विजोत्तमाः

‘ശിവ’ എന്ന ദ്വാക്ഷര നാമം മഹാഭയത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നു. അതിനാൽ, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ശിവനെ ധ്യാനിക്കുകയും സ്മരിക്കുകയും ചെയ്യുക।

Verse 66

ऋषय ऊचुः । सोमनाथस्य माहात्म्यं ज्ञातं तस्य प्रसादतः । राहोः शिरोभयात्सर्वे रक्षिताः परमेष्ठिना

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—അങ്ങയുടെ പ്രസാദത്താൽ സോമനാഥന്റെ മഹാത്മ്യം ഞങ്ങൾ അറിഞ്ഞു. രാഹുവിന്റെ ശിരോഭയത്തിൽ നിന്ന് പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവ് എല്ലാവരെയും രക്ഷിച്ചു.

Verse 67

सुराश्चेंद्रादयश्चान्ये तस्मिन्युद्धे सुदारुणे । अत ऊर्ध्वं सुराः सर्वे किमकुर्वत उच्यताम्

ആ അത്യന്തം ദാരുണമായ യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രാദി മറ്റ് ദേവന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു. അതിനുശേഷം എല്ലാ ദേവന്മാരും എന്തു ചെയ്തു—ദയവായി പറയുക.

Verse 68

शिवस्य महिमा सर्वः श्रुतस्तव मुखोद्गतः । अथ युद्धस्य वृत्तान्तः कथ्यतां परमार्थतः

അങ്ങയുടെ വായിൽ നിന്നുയർന്ന ശിവന്റെ സമഗ്ര മഹിമ ഞങ്ങൾ ശ്രവിച്ചു. ഇനി യുദ്ധത്തിന്റെ വൃത്താന്തം പരമാർത്ഥത്തോടെ യഥാർത്ഥമായി പറയുക.

Verse 69

लोमश उवाच । यदा हि दैत्यैश्च पराजिताः सुराः शम्भुं च सर्वे शरणं प्रपन्नाः । शिवं प्रणेमुः सहसा सुरोत्तमा युद्धाय सर्वे च मनो दधुस्तदा

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—ദൈത്യന്മാർക്ക് മുന്നിൽ പരാജിതരായ ദേവന്മാർ എല്ലാവരും ശംഭുവിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. ഉടനെ ദേവോത്തമർ ശിവനെ നമസ്കരിച്ചു; പിന്നെ എല്ലാവരും യുദ്ധത്തിനായി മനസ്സുറപ്പിച്ചു.

Verse 70

तथैव दैत्या अपि युध्यमाना उत्साहयुक्तातिबलाश्च सर्वे । देवैः समेताश्च पुनः पुनश्च युद्धं प्रचक्रुः परमास्त्रयुक्ताः

അതുപോലെ ദൈത്യന്മാരും യുദ്ധത്തിൽ—ഉത്സാഹസമ്പന്നരും അതിബലവാന്മാരുമായി—പരമാസ്ത്രങ്ങളാൽ സജ്ജരായി ദേവന്മാരോടു വീണ്ടും വീണ്ടും സമരം നടത്തി.

Verse 71

एवं च सर्वे ह्यसुराः सुराश्च शक्त्यृष्टिशूलैः परिघैः परश्वधैः । जयार्थिनोमर्षयुताः परस्परं सिंहा यथा हैमवतीं दुरात्ययाः । निहन्यमाना ह्यसुराः सुरैस्तदा नानास्त्रयोगैः परमैर्निपेतुः

ഇങ്ങനെ എല്ലാ അസുരരും സുരരും ശക്തി, ഋഷ്ടി, ശൂലം, പരിഘം, പരശ്വധം മുതലായ ആയുധങ്ങളോടെ, ജയാകാംക്ഷയും ഉഗ്രകോപവും നിറഞ്ഞ്, ദുർഗമമായ ഹിമവത് പ്രദേശത്ത് സിംഹങ്ങളെപ്പോലെ പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടി യുദ്ധം ചെയ്തു. അപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ പരമാസ്ത്രങ്ങളുടെ നാനാവിധ സംയോഗങ്ങളാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട അസുരർ നിലംപതിച്ചു.

Verse 72

चक्रुस्ते सकलामुर्वी मांसशोणितकर्दमाम् । महीं वृक्षाद्रिसंयुक्तां ससागरवनाकराम्

അവർ സമസ്ത ഭൂമിയെയും മാംസവും രക്തവും കലർന്ന ചെളിയാക്കി—വൃക്ഷങ്ങളും പർവതങ്ങളും ചേർന്ന, സമുദ്രങ്ങളും വനങ്ങളും ഖനികളും ഉള്ള ഈ ഭൂമിയെ തന്നേ.

Verse 73

शिरांसि च कबन्धानि कवचानि महांति च । ध्वजारथाः पताकाश्च गजवाजिशिरांसि च

അവിടെ തലകളും തലവറ്റ ശരീരങ്ങളും, മഹത്തായ കവചങ്ങളും, ധ്വജപതാകകളോടുകൂടിയ രഥങ്ങളും, ആനകളുടെയും കുതിരകളുടെയും തലകളും—എല്ലാടവും ചിതറിക്കിടന്നു.

Verse 74

बहन्त्यश्चापगा ह्यासन्नद्यो भीरुभयावहाः । अगाधाः शोणितोदाश्च तरंतो ब्रह्मराक्षसाः । तयंति परान्भूतप्रतप्रमथराक्षसान्

അവിടെ ചെറുനീരൊഴുക്കുകളും നദികളും ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരുന്നു; ഭീരുക്കൾക്ക് ഭയാവഹമായ—അഗാധമായ രക്തജലധാരകൾ. അവയിൽ ബ്രഹ്മരാക്ഷസർ നീന്തി; അവർ മറ്റു ജീവികളെ പീഡിപ്പിച്ചു—ഉഗ്രഭൂതങ്ങൾ, പ്രേതങ്ങൾ, പ്രമഥങ്ങൾ, രാക്ഷസന്മാർ എന്നിവരെ.

Verse 75

शाकिनीडाकिनीसंघा यक्षिण्योऽथ सहस्रशः । नानाकेलिषु संयुक्ताः परस्परमुदान्विताः

ശാകിനി-ഡാകിനി സംഘങ്ങളും ആയിരക്കണക്കിന് യക്ഷിണികളും, നാനാവിധ ഉന്മത്ത ക്രീഡകളിൽ ചേർന്ന്, പരസ്പരം ഉല്ലാസത്തോടെ മദിച്ചു നിന്നു.

Verse 76

एवं संक्रीडमानास्ते भूतप्रमथराक्षसाः । रणे तस्मिन्महारौद्रे देवासुरसमागमे

ദേവാസുരർ ഏറ്റുമുട്ടിയ ആ മഹാരൗദ്ര യുദ്ധത്തിൽ ഭൂതന്മാരും പ്രമഥന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും ക്രീഡിക്കുന്നവരെപ്പോലെ ചുറ്റും വിഹരിച്ചു।

Verse 77

बलिना सह देवेन्द्रो युयुधेऽद्भुतविक्रमः । शक्त्या जघान देवेंद्रं वैरोचनिरमर्षणः

അദ്ഭുതവിക്രമശാലിയായ ദേവേന്ദ്രൻ ഇന്ദ്രൻ ബലിയോടു യുദ്ധം ചെയ്തു. അപ്പോൾ അസഹ്യക്രോധനായ വൈരോചനി (ബലി) ശക്തിയാൽ ഇന്ദ്രനെ പ്രഹരിച്ചു।

Verse 78

तां शक्तिं वञ्चयामास महेन्द्रो लघुविक्रमः । जघान स बलिं यत्नाद्दैत्येंद्रं परमेण हि

ലഘുവിക്രമനായ മഹേന്ദ്രൻ ആ ശക്തിയെ ഒഴിവാക്കി. പിന്നെ അദ്ദേഹം യത്നപൂർവം ദൈത്യേന്ദ്രനായ ബലിയെ പരമ പ്രഹാരത്തോടെ വീഴ്ത്തി।

Verse 79

वज्रेण शितधारेण बाहुं चिच्छेद विक्रमी । गातासुरपतद्भूमौ विमानात्सूर्यसंन्निभात्

വിക്രമിയായ ഇന്ദ്രൻ മൂർച്ചയുള്ള വജ്രംകൊണ്ട് അവന്റെ ഭുജം ഛേദിച്ചു. തുടർന്ന് സൂര്യസമപ്രഭയായ വിമാനത്തിൽ നിന്നു അസുരപതി ഭൂമിയിൽ വീണു।

Verse 80

पतितं च बलिं दृष्ट्वा वृषपर्वा रूपान्वितः । ववर्ष शरधाराभिः पयोद इव पर्वतम्

വീണുകിടക്കുന്ന ബലിയെ കണ്ടു, രൂപസമ്പന്നനായ വൃഷപർവൻ അമ്പുകളുടെ ധാരകൾ പെയ്തു; മേഘം പർവതത്തിൽ മഴ പെയ്യുന്നതുപോലെ।

Verse 81

महेंद्रं सगजं चैव सहमानं शिताञ्छरान् । तदा युद्धमभूद्वोरं महेन्द्रवृषपर्वणोः

അപ്പോൾ മഹേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) തന്റെ ഗജത്തോടുകൂടെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ സഹിച്ചുകൊണ്ട് വൃഷപർവനോടു ഭയങ്കര യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു।

Verse 82

निपात्य वृषपर्वाणमिंद्रः परबलार्दनः

വൃഷപർവനെ വീഴ്ത്തി, ശത്രുബലനാശകനായ ഇന്ദ്രൻ വിജയം നേടി।

Verse 83

ततो वज्रेण महता दानवानवधीद्रणे । शिरसि च्छेदिताः केचित्केचित्कंधरतो हताः

പിന്നീട് മഹാവജ്രംകൊണ്ട് അവൻ യുദ്ധത്തിൽ ദാനവരെ വധിച്ചു—ചിലരുടെ ശിരസ്സുകൾ ഛേദിക്കപ്പെട്ടു, ചിലർ കണ്ഠ-ഭുജസന്ധിയിൽ പ്രഹരിച്ച് വീണു।

Verse 84

विह्वलाश्च कृताः केचिदिंद्रेण कुपितेन च । तथा यमेन निहता वायुना वरुणेन च

ക്രുദ്ധനായ ഇന്ദ്രൻ ചിലരെ വിഹ്വലരാക്കി; അതുപോലെ ചിലർ യമൻ, വായു, വരുണൻ എന്നിവരാൽ നിഹതരായി।

Verse 85

कुबेरेण हताश्चान्ये नैरृतेन तथा परे । अग्निना निहताः केचिदीशेनैव विदारिताः

മറ്റുള്ളവർ കുബേരനാൽ ഹതരായി, ചിലർ നൈഋതനാൽ; ചിലർ അഗ്നിയാൽ നിഹതരായി, ചിലരെ സ്വയം ഈശൻ പിളർത്തി നശിപ്പിച്ചു।

Verse 86

एवं तदा तैर्निहता बलीयसो महासुरा विक्रमशानिनश्च । सुरैस्तु सर्वैः सह लोकपालैः शिवप्रसादा भिहतास्तदानीम्

അപ്പോൾ ശിവപ്രസാദത്താൽ ലോകപാലന്മാരോടുകൂടി സർവ്വദേവന്മാരും ചേർന്ന് ആ പരാക്രമശാലികളായ മഹാബലവാന്മാരായ മഹാസുരന്മാരെ വധിച്ചു।

Verse 87

ततो महादैत्यवरो दुरात्मा स कलानेमिः परमास्त्रयुक्तः । ययौ तदानीं सुरसत्तमांस्तान्हंतुं सदा क्रूरमतिः स एकः

അതിനുശേഷം ദുർആത്മാവായ മഹാദൈത്യശ്രേഷ്ഠൻ കാലനേമി പരമാസ്ത്രങ്ങളാൽ സന്നദ്ധനായി, സദാ ക്രൂരമതിയോടെ, ഒറ്റയ്ക്കായി ആ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരെ വധിക്കുവാൻ മുന്നേറി।

Verse 88

सिंहारूढो दंशितश्च त्रिशुलेन हि संयुतः । दैत्यानामर्बुदेनैव सिंहारूढेन संवृतः

അവൻ സിംഹാരൂഢനായി കവചധാരിയും ത്രിശൂലധാരിയും ആയിരുന്നു; സിംഹാരൂഢരായ ദൈത്യരുടെ അപാരസംഘം അവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നിന്നു।

Verse 89

ते सिंहा दंशिताः सर्वे महाबलपराक्रमाः । तेषु सिंहेषु चारूढा महादैत्याश्च तत्समाः

ആ സിംഹങ്ങൾ എല്ലാം സന്നദ്ധരായി മഹാബലപരാക്രമങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായിരുന്നു; അവയുടെ മേൽ ആരൂഢരായ മഹാദൈത്യരും അതുപോലെ തന്നെ ഉഗ്രരും ശക്തരുമായിരുന്നു।

Verse 90

आयांतीं दैत्यसेनां तां सर्वां सिंहविभूषिताम् । कालनेमियुतां दृष्ट्वा देवा इंद्रपुरोगमाः । भयमाजग्मुरतुलं तदा ध्यानपरा भवन्

സിംഹവിഭൂഷിതമായി കാലനേമിയോടുകൂടി വരുന്നതായ ആ സമസ്ത ദൈത്യസേനയെ കണ്ടപ്പോൾ, ഇന്ദ്രപുരോഗമനായ ദേവന്മാർ അതുലഭയത്തിൽ ആകുലരായി; അപ്പോൾ അവർ ധ്യാനപരരായി।

Verse 91

किं कुर्मोऽद्य वयं सर्वे कथं जेष्याम चाद्भुतम् । एतादृशमसंख्याकमनीकं सिंहसंवृतम्

നാം എല്ലാവരും ഇന്ന് എന്തു ചെയ്യും? ഈ അത്ഭുതബലത്തെ എങ്ങനെ ജയിക്കും? ഇത് സിംഹങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട അസംഖ്യ സൈന്യമാണ്.

Verse 92

एवं विचिंत्यमानास्ते ह्यागतस्तत्र नारदः । नारदेन च तत्सर्वं पुरावृत्तं महत्तरम्

അവർ ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ അവിടെ നാരദൻ എത്തി. നാരദനിലൂടെ മുമ്പ് സംഭവിച്ച മഹത്തായ വൃത്താന്തം മുഴുവനും വിവരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 93

कथितं च महेंद्राय कालनेमेस्तपोबलम् । अजेयत्वं च संग्रामे वरदानबलेन तु

മഹേന്ദ്രനായ ഇന്ദ്രനോട് കാലനേമിയുടെ തപോബലം പറഞ്ഞു; കൂടാതെ വരദാനബലത്താൽ യുദ്ധത്തിൽ അവന്റെ അജേയത്വവും വിശദീകരിച്ചു.

Verse 94

विष्णुं विना वयं देवा अशक्ता रणमंडले । जेतुं च स ततो विष्णुः स्मर्यतां परमेश्वरः । तमालनीलो वरदः सर्वैर्विजयकांक्षिभिः

വിഷ്ണുവില്ലാതെ ഞങ്ങൾ ദേവന്മാർ യുദ്ധഭൂമിയിൽ അശക്തരാണ്. അതിനാൽ തമാലനീലവർണ്ണൻ, വരദൻ, പരമേശ്വരനായ വിഷ്ണുവിനെ വിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ എല്ലാവരും സ്മരിക്കട്ടെ.

Verse 95

नारदस्य वचः श्रुत्वा तदा देवास्त्वरान्विताः । ध्यानेन च महाविष्णुं ततः परबलार्द्दनम् । स्मरंतः परमात्मानमिदमूचुश्च तं विभुम्

നാരദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവന്മാർ അതിവേഗം ഉത്സുകരായി. അവർ ശത്രുബലം തകർക്കുന്ന മഹാവിഷ്ണുവിനെ ധ്യാനിച്ചു; പരമാത്മാവായ സർവ്വവ്യാപി വിഭുവിനെ സ്മരിച്ചു, അവനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 96

देवा ऊचुः । नमस्तुभ्यं भगवते नमस्ते विश्वमंगलम् । श्रीनिवास नमस्तुभ्यं श्रीपते ते नमोनमः

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ! നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ സർവ്വവിശ്വത്തിന്റെയും മംഗളസ്വരൂപാ! നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ ശ്രീനിവാസാ! നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ ശ്രീപതേ! വീണ്ടും വീണ്ടും നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 97

अद्यास्मान्भयभीतांस्त्वं कालनेमिभयार्दितान् । त्रातुमर्हसि दैत्याच्च देवानामभयप्रद

ഇന്ന് ഞങ്ങൾ ഭയഭീതരായി കാലനേമിയുടെ ഭയത്താൽ പീഡിതരാണ്; ഹേ ദേവന്മാർക്ക് അഭയം നൽകുന്നവനേ! ആ ദൈത്യനിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കേണ്ടത് നിനക്കു യുക്തമാണ്.

Verse 98

एवं ध्यातः संस्मृतश्च प्रादुर्भूतो हरिस्तदा । नीलो गरुडमारुह्य जगतामभयप्रदः

ഇങ്ങനെ ധ്യാനിക്കപ്പെടുകയും സ്മരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തപ്പോൾ ഹരി അപ്പോൾ പ്രത്യക്ഷനായി—നീലവർണ്ണനായി—ഗരുഡാരൂഢനായി, ലോകങ്ങൾക്ക് അഭയം നൽകുന്നവനായി.

Verse 99

चक्रपाणिस्तदायातो देवानां विजयाय च । गगनस्थं महाविष्णुं गरुडोपरि संस्थितम् । श्रीवासमेनं दुर्द्धर्षं योद्धुकामं ददर्शिरे

അപ്പോൾ ചക്രപാണിയായ പ്രഭു ദേവന്മാരുടെ വിജയത്തിനായി വന്നു. അവർ ആകാശത്തിൽ ഗരുഡത്തിന്മേൽ ആസീനനായ മഹാവിഷ്ണുവിനെ കണ്ടു—ശ്രീവാസൻ, അജേയൻ, യുദ്ധത്തിന് ആഗ്രഹമുള്ളവൻ.

Verse 100

तथा दृष्ट्वा कालनेमिस्तदानीं प्रहस्यमानोऽतिरुषा बलान्वितः । कस्त्वं महाभाग वरेण्यरूपः श्यामो युवा वारणमत्तविक्रमः । करे गृहीतं निशितं महाप्रभं चक्रं च कस्मात्कथयस्व मे प्रभो

അവനെ കണ്ട കാലനേമി അന്നേ നിമിഷം പരിഹാസത്തോടെ ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, അതിക്രോധവും ബലവും നിറഞ്ഞ് പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹാഭാഗാ! വന്ദനീയരൂപാ, ശ്യാമവർണ്ണാ, യുവാവേ, മത്തഗജംപോലെ വിക്രമമുള്ളവനേ—നീ ആരാണ്? നിന്റെ കൈയിൽ ആ മൂർച്ചയുള്ള, മഹാപ്രഭയുള്ള ചക്രം എന്തുകൊണ്ട് പിടിച്ചിരിക്കുന്നു? ഹേ പ്രഭോ, എനിക്കു പറയുക.”

Verse 101

श्रीभगवानुवाच । युद्धार्थमिह चायातो देवानां कार्यसिद्धये । त्वं स्थिरो भव रे मंद दहाम्यद्य न संशयः

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ദേവന്മാരുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി യുദ്ധാർത്ഥം ഞാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു. ഹേ മൂഢാ, സ്ഥിരമായി നിൽക്ക; ഇന്ന് നിന്നെ ദഹിപ്പിക്കും—സംശയമില്ല।

Verse 102

श्रुत्वा भगवतो वाक्यं कालनेमिः प्रतापवान् । उवाच रुषितो भूत्वा भगवंतमधोक्षजम्

ഭഗവാന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പ്രതാപവാനായ കാലനേമി ക്രുദ്ധനായി, അധോക്ഷജനായ ഭഗവാനോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 103

मूलभूतो हि देवानां भगवान्युद्धदुर्मदः । युद्धं कुरु मया सार्द्धं यदि शूरोऽसि संप्रति

ഹേ ഭഗവാൻ, നീ ദേവന്മാരുടെ മൂലാധാരം—യുദ്ധഗർവത്തിൽ ഉന്മത്തൻ! നീ ഇപ്പോൾ സത്യമായും വീരനാണെങ്കിൽ, എനിക്കൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്‌തു കാണിക്ക।

Verse 104

प्रहस्य भगवान्विष्णुरुवाचेदं महाप्रभः । गगनस्थो भव त्वं हि महीस्थोऽहं भवामि वै

പുഞ്ചിരിച്ച് മഹാപ്രഭുവായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—നീ ആകാശസ്ഥനായി ഇരിക്ക; ഞാൻ ഭൂമിയിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളാം।

Verse 105

अप्रशस्तं च विषमं युद्धं चैव यथा भवेत् । तथा कुरु महाबाहो गगनो वा महीतले

യുദ്ധം അശോഭനമോ വിഷമമോ (അന്യായമോ) ആകരുത്. ഹേ മഹാബാഹോ, അതുപോലെ യുദ്ധം ചെയ്‌തു കാണിക്ക—ആകാശത്തിലായാലും ഭൂമിയിലായാലും।

Verse 106

तथेति मत्वा हि महानुभावो दैत्यैः समेतोऽर्बुदसंख्यकैश्च । सिंहोपरिस्थैश्च महानुभावैर्महाबलैः क्रूरतरैस्तदानीम्

“തഥേതി” എന്നു നിശ്ചയിച്ച് ആ മഹാനുഭാവൻ മുന്നോട്ടു നീങ്ങി. അവനോടൊപ്പം അർബുദസംഖ്യ ദൈത്യരും, അന്നേരം സിംഹാരൂഢരായ മഹാബലമുള്ള ക്രൂര യോദ്ധാക്കളും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 107

गगनमथ जगाहे मंदमंदं महात्मा ह्यसुरगणसमेतो विश्वरूपं जिघांसुः । त्रिशिखमपरमुग्रं गृह्य संदेशचेष्टादशनविकृतवक्त्रो योद्धुकामो हरिं सः

അപ്പോൾ ആ മഹാത്മാവ് അസുരഗണങ്ങളോടുകൂടെ വിശ്വരൂപനായ ഹരിയെ വധിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് മന്ദമന്ദമായി ആകാശത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. പരമ ഉഗ്രമായ ത്രിശൂലം പിടിച്ച്, സൂചനാഭാവങ്ങളിൽ പല്ലുകാട്ടി വികൃതമുഖനായി, ഹരിയോടു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആകാംക്ഷിച്ചു.