HomeRig VedaMandala 3Sukta 2Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 3.2

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh

पावकशोचे तव हि क्षयं परि होतर्यज्ञेषु वृक्तबर्हिषो नरः । अग्ने दुव इच्छमानास आप्यमुपासते द्रविणं धेहि तेभ्यः ॥

पाव॑कशोचे॒ तव॒ हि क्षयं॒ परि॒ होत॑र्य॒ज्ञेषु॑ वृ॒क्तब॑र्हिषो॒ नर॑: । अग्ने॒ दुव॑ इ॒च्छमा॑नास॒ आप्य॒मुपा॑सते॒ द्रवि॑णं धेहि॒ तेभ्य॑: ॥

pā́vaka-śoce táva hí kṣáyaṃ pári hótar yajñéṣu vṛktá-barhiṣo nárāḥ | agne dúva icchámānāsa ā́pyam upā́sate dráviṇaṃ dhehi tébhyaḥ ||

O purifying flame, around thy home the men of the prepared seat gather in the sacrifices, O Hotar. Desiring service and the inmost fulfilment, they sit near thee in adoration; place in them the treasure of the soul.

पाव॑कऽशोचे । तव॑ । हि । क्षय॑म् । परि॑ । होतः॑ । य॒ज्ञेषु॑ । वृ॒क्तऽब॑र्हिषः । नरः॑ । अग्ने॑ । दुवः॑ । इ॒च्छमा॑नासः । आप्य॑म् । उप॑ । आ॒स॒ते॒ । द्रवि॑णम् । धे॒हि॒ । तेभ्यः॑ ॥पावकशोचे । तव । हि । क्षयम् । परि । होतः । यज्ञेषु । वृक्तबर्हिषः । नरः । अग्ने । दुवः । इच्छमानासः । आप्यम् । उप । आसते । द्रविणम् । धेहि । तेभ्यः ॥pāvaka-śoce | tava | hi | kṣayam | pari | hotaḥ | yajñeṣu | vṛkta-barhiṣaḥ | naraḥ | agne | duvaḥ | icchamānāsaḥ | āpyam | upa | āsate | draviṇam | dhehi | tebhyaḥ

पावकशोचेO purifying-flamed (Agni)
पावकशोचे:
सम्बोधन (address to Agni)
TypeAdjective (vocative epithet)
Rootपावक-शोचि (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास) < पावक (पुं.) + शोचि (नपुं.)
तवof you / your
तव:
सम्बन्ध (genitive: ‘of you/your’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिindeed / for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
क्षयम्dwelling / abode
क्षयम्:
कर्म (object with परि)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
परिaround / about
परि:
TypeIndeclinable (preverb/adverb)
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
होतर्O Hotar (invoking priest)
होतर्:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
यज्ञेषुin the sacrifices
यज्ञेषु:
अधिकरण (locative: sphere)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
वृक्तबर्हिषःhaving strewn the sacrificial grass
वृक्तबर्हिषः:
कर्तृ (with नरः)
TypeAdjective (of men/priests)
Rootवृक्त-बर्हिस् (समास; वृक्त ‘strewn/cut’ + बर्हिस् ‘sacrificial grass’)
नरःmen (worshippers/priests)
नरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
दुवःworship / service
दुवः:
कर्म
TypeNoun
Rootदुवस् (प्रातिपदिक; ‘worship/service’)
इच्छमानासःdesiring
इच्छमानासः:
कर्तृ (with implied ‘they’ = नरः)
TypeParticiple (present middle)
Rootइष्/इच्छ् (धातु) → इच्छमान (वर्तमान-कृदन्त, शतृ/शानच्-प्रकारः; आत्मनेपदी)
आप्यम्the watery (refreshment/benefit)
आप्यम्:
कर्म (object with उपा-आसते)
TypeAdjective/Noun
Rootआप्य (प्रातिपदिक; ‘belonging to/coming from the waters’; also ‘refreshing’) < आप् ‘water’
उपासतेthey sit near / attend upon / worship
उपासते:
क्रिया (of नरः/इच्छमानासः)
TypeVerb
Rootआस् (धातु) with उप- (उप + आस्)
द्रविणम्wealth / treasure
द्रविणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्रविण (प्रातिपदिक)
धेहिplace / bestow
धेहि:
क्रिया (addressed to Agni)
TypeVerb (imperative)
Rootधा (धातु)
तेभ्यःto them
तेभ्यः:
सम्प्रदान (recipient)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)