Prakarana 30

Verse 602 (चौपाई)

पहुँचे दूत राम पुर पावन। हरषे नगर बिलोकि सुहावन।। भूप द्वार तिन्ह खबरि जनाई। दसरथ नृप सुनि लिए बोलाई।। करि प्रनामु तिन्ह पाती दीन्ही। मुदित महीप आपु उठि लीन्ही।। बारि बिलोचन बाचत पाँती। पुलक गात आई भरि छाती।। रामु लखनु उर कर बर चीठी। रहि गए कहत न खाटी मीठी।। पुनि धरि धीर पत्रिका बाँची। हरषी सभा बात सुनि साँची।। खेलत रहे तहाँ सुधि पाई। आए भरतु सहित हित भाई।। पूछत अति सनेहँ सकुचाई। तात कहाँ तें पाती आई।।

ദൂതന്മാർ രാമന്റെ പവിത്രനഗരത്തിൽ എത്തി; നഗരം അതിന്റെ സൗന്ദര്യം കണ്ട് ആനന്ദിച്ചു. അവർ രാജാവിന്റെ കവാടത്തിൽ വാർത്ത അറിയിച്ചു; ദശരഥ രാജാവ് അത് കേട്ട് അവരെ വിളിപ്പിച്ചു. അവർ നമസ്കരിച്ച് കത്ത് നൽകി; രാജാവ് ആനന്ദത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ് അത് സ്വയം വാങ്ങി. കത്ത് വായിക്കുമ്പോൾ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു; ശരീരം രോമാഞ്ചിതമായി, നെഞ്ചം നിറഞ്ഞു. രാമനും ലക്ഷ്മണനും നല്ല കത്ത് ഹൃദയത്തോട് ചേർത്തുപിടിച്ചു; അവർ മിണ്ടാതെ നിന്നു, മധുരവാക്കുകൾ പറയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. പിന്നെ മനസ്സ് ശാന്തമാക്കി അദ്ദേഹം കത്ത് വായിച്ചു; സത്യമായ വാർത്ത കേട്ട് സഭ ആനന്ദിച്ചു. ഭരതനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്നേഹിതരായ സഹോദരന്മാരും അവിടെ കളിക്കുകയായിരുന്നു; അറിഞ്ഞപ്പോൾ അവർ വന്നു. അവർ വലിയ സ്നേഹത്തോടെയും ലജ്ജയോടെയും ചോദിച്ചു: പിതാവേ, എവിടെ നിന്നാണ് കത്ത് വന്നത്?

Verse 603 (दोहा/सोरठा)

कुसल प्रानप्रिय बंधु दोउ अहहिं कहहु केहिं देस। सुनि सनेह साने बचन बाची बहुरि नरेस।।290।।

"നമ്മുടെ പ്രിയ സഹോദരന്മാർ സുഖമുണ്ടോ? അവർ ഏതു ദേശത്താണ്? പറയൂ." ഈ സ്നേഹപൂർണ്ണവും വിനയപൂർണ്ണവുമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാജാവ് വീണ്ടും കത്ത് വായിച്ചു.

Verse 604 (चौपाई)

सुनि पाती पुलके दोउ भ्राता। अधिक सनेहु समात न गाता।। प्रीति पुनीत भरत कै देखी। सकल सभाँ सुखु लहेउ बिसेषी।। तब नृप दूत निकट बैठारे। मधुर मनोहर बचन उचारे।। भैया कहहु कुसल दोउ बारे। तुम्ह नीकें निज नयन निहारे।। स्यामल गौर धरें धनु भाथा। बय किसोर कौसिक मुनि साथा।। पहिचानहु तुम्ह कहहु सुभाऊ। प्रेम बिबस पुनि पुनि कह राऊ।। जा दिन तें मुनि गए लवाई। तब तें आजु साँचि सुधि पाई।। कहहु बिदेह कवन बिधि जाने। सुनि प्रिय बचन दूत मुसकाने।।

കത്ത് കേട്ട് ഇരു സഹോദരന്മാരും ആഹ്ലാദാകുലരായി; അവരുടെ ശരീരത്തിന് അതിരുകടന്ന സ്നേഹം ഉൾക്കൊള്ളാനായില്ല. ഭരതന്റെ പവിത്രമായ സ്നേഹം കണ്ട് സഭ മുഴുവൻ വിശേഷമായ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു. അനന്തരം രാജാവ് ദൂതന്മാരെ തന്റെ സമീപത്തിരുത്തി മധുരവും മനോഹരവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. "സഹോദരന്മാരേ, അവർ ഇരുവരും സുഖമുണ്ടോ എന്ന് പറയൂ. നിങ്ങൾ സ്വന്തം കണ്ണുകൊണ്ട് അവരെ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. ശ്യാമനും ഗൗരവും, വില്ലുകൾ ധരിച്ച്, യുവാക്കൾ, വിശ്വാമിത്ര മുനിയോടൊപ്പം, നിങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നുണ്ടോ? അവരുടെ സ്വഭാവം പറയൂ." സ്നേഹത്താൽ മതിമയങ്ങി രാജാവ് ആവർത്തിച്ച് ചോദിച്ചു: "മുനിമാർ അവരെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയ ദിവസം മുതൽ ഇന്നുവരെ ഞാൻ അവരെ യഥാർത്ഥമായി ഓർത്തിട്ടുണ്ട്." "ദൂതാ, വിദേഹനാഥൻ എങ്ങനെ അവരെ അറിഞ്ഞു?" ഈ പ്രിയവാക്കുകൾ കേട്ട് ദൂതന്മാർ പുഞ്ചിരിച്ചു.

Verse 605 (दोहा/सोरठा)

सुनहु महीपति मुकुट मनि तुम्ह सम धन्य न कोउ। रामु लखनु जिन्ह के तनय बिस्व बिभूषन दोउ।।291।।

കേട്ടാലും, രാജാധിപതികളുടെ കിരീടരത്നങ്ങളിൽ നിങ്ങൾക്കൊപ്പം അനുഗ്രഹീതനായി മറ്റാരുമില്ല. രാമനും ലക്ഷ്മണനും, അവരുടെ പുത്രന്മാർ, ലോകത്തിന്റെ രണ്ട് അലങ്കാരങ്ങളാണ്.

Verse 606 (चौपाई)

पूछन जोगु न तनय तुम्हारे। पुरुषसिंघ तिहु पुर उजिआरे।। जिन्ह के जस प्रताप कें आगे। ससि मलीन रबि सीतल लागे।। तिन्ह कहँ कहिअ नाथ किमि चीन्हे। देखिअ रबि कि दीप कर लीन्हे।। सीय स्वयंबर भूप अनेका। समिटे सुभट एक तें एका।। संभु सरासनु काहुँ न टारा। हारे सकल बीर बरिआरा।। तीनि लोक महँ जे भटमानी। सभ कै सकति संभु धनु भानी।। सकइ उठाइ सरासुर मेरू। सोउ हियँ हारि गयउ करि फेरू।। जेहि कौतुक सिवसैलु उठावा। सोउ तेहि सभाँ पराभउ पावा।।

നിങ്ങളുടെ പുത്രന്മാരെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല; അവർ മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന പുരുഷസിംഹങ്ങളാണ്. അവരുടെ കീർത്തിയുടെയും പ്രതാപത്തിന്റെയും മുമ്പിൽ ചന്ദ്രൻ വിളറുകയും സൂര്യൻ തണുത്തതായി തോന്നുകയും ചെയ്യുന്നു. അവരെക്കുറിച്ച്, നാഥാ, ഞാൻ എന്തു പറയണം? എങ്ങനെ വിവരിക്കണം? സൂര്യനെ നോക്കുന്നതോ കൈയിൽ വിളക്കെടുക്കുന്നതോ പോലെയാണ്. സീതാസ്വയംവരത്തിൽ പല രാജാക്കന്മാരും ഒത്തുകൂടി, ഓരോരുത്തരും മറ്റൊരാളെക്കാൾ ശക്തരായ മഹാവീരന്മാരായിരുന്നു. ശിവന്റെ വില്ല് ആരും കെട്ടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; എല്ലാ വീരന്മാരും പരാജയപ്പെട്ടു ലജ്ജിച്ചു. മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധരായ യോദ്ധാക്കൾ എല്ലാവരും ശിവന്റെ വില്ലിനാൽ വിഷമിച്ചു. മേരുപർവ്വതം എളുപ്പത്തിൽ ഉയർത്താൻ കഴിവുള്ളവൻ പരാജിതനായി മടങ്ങി. ശിവപർവ്വതം ഉയർത്തിയ അതേ ആളിന് ആ സഭയിൽ അപമാനം സംഭവിച്ചു.

Verse 607 (दोहा/सोरठा)

तहाँ राम रघुबंस मनि सुनिअ महा महिपाल। भंजेउ चाप प्रयास बिनु जिमि गज पंकज नाल।।292।।

അവിടെ രഘുവംശത്തിന്റെ രത്നമായ രാമനെക്കുറിച്ച് കേട്ടു, മഹാരാജാവേ. അദ്ദേഹം യാതൊരു പ്രയത്നവുമില്ലാതെ വില്ല് ഒടിച്ചു, ആന താമരയുടെ തണ്ട് പൊട്ടിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 608 (चौपाई)

सुनि सरोष भृगुनायकु आए। बहुत भाँति तिन्ह आँखि देखाए।। देखि राम बलु निज धनु दीन्हा। करि बहु बिनय गवनु बन कीन्हा।। राजन रामु अतुलबल जैसें। तेज निधान लखनु पुनि तैसें।। कंपहि भूप बिलोकत जाकें। जिमि गज हरि किसोर के ताकें।। देव देखि तव बालक दोऊ। अब न आँखि तर आवत कोऊ।। दूत बचन रचना प्रिय लागी। प्रेम प्रताप बीर रस पागी।। सभा समेत राउ अनुरागे। दूतन्ह देन निछावरि लागे।। कहि अनीति ते मूदहिं काना। धरमु बिचारि सबहिं सुख माना।।

ഇത് കേട്ട് ഭൃഗുനാഥൻ കോപത്തോടെ വന്നു പലവിധത്തിൽ അവർക്ക് തന്റെ ശക്തി കാണിച്ചു. ഇത് കണ്ട് രാമൻ അദ്ദേഹത്തിന് സ്വന്തം വില്ല് നൽകി; പല പ്രാർത്ഥനകൾ നടത്തി അദ്ദേഹത്തെ വനത്തിലേക്ക് തിരിച്ചയച്ചു. രാജാവേ, രാമൻ അതുല്യമായ ബലമുള്ളവനാണ്; ലക്ഷ്മണനും അതുപോലെ തേജസ്സിന്റെ നിധിയാണ്. രാജാക്കന്മാർ അവനെ കാണുമ്പോൾ വിറക്കുന്നു, ആനകൾ സിംഹത്തെ കാണുമ്പോഴോ യുവക്കുതിര യജമാനനെ കാണുമ്പോഴോ പോലെ. ദേവന്മാർ ആ രണ്ട് ബാലന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ, ആരും അവരുടെ നോട്ടം സഹിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ദൂതന്റെ വാക്കുകൾ പ്രിയമായിരുന്നു; അവ സ്നേഹത്തിലും പരാക്രമത്തിലും വീരരസത്തിലും മുഴുകിയിരുന്നു. രാജാവ് സഭ മുഴുവൻ സ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, ദൂതന്മാർക്ക് ഉദാരമായി ദാനം നൽകാൻ തുടങ്ങി. അനീതിയെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞപ്പോൾ അവർ ചെവി അടച്ചു; ധർമ്മം ചിന്തിച്ച് എല്ലാവരും സന്തോഷിച്ചു.

Verse 609 (दोहा/सोरठा)

तब उठि भूप बसिष्ठ कहुँ दीन्हि पत्रिका जाइ। कथा सुनाई गुरहि सब सादर दूत बोलाइ।।293।।

അനന്തരം രാജാവ് എഴുന്നേറ്റ് വസിഷ്ഠന് കത്ത് നൽകി; അദ്ദേഹം പോയി ഗുരുവിനോട് മുഴുവൻ കഥയും സാദരം പറഞ്ഞു, ദൂതന്മാരെ വിളിച്ചുവരുത്തി.

Verse 610 (चौपाई)

सुनि बोले गुर अति सुखु पाई। पुन्य पुरुष कहुँ महि सुख छाई।। जिमि सरिता सागर महुँ जाहीं। जद्यपि ताहि कामना नाहीं।। तिमि सुख संपति बिनहिं बोलाएँ। धरमसील पहिं जाहिं सुभाएँ।। तुम्ह गुर बिप्र धेनु सुर सेबी। तसि पुनीत कौसल्या देबी।। सुकृती तुम्ह समान जग माहीं। भयउ न है कोउ होनेउ नाहीं।। तुम्ह ते अधिक पुन्य बड़ काकें। राजन राम सरिस सुत जाकें।। बीर बिनीत धरम ब्रत धारी। गुन सागर बर बालक चारी।। तुम्ह कहुँ सर्ब काल कल्याना। सजहु बरात बजाइ निसाना।।

ഇത് കേട്ട് ഗുരു സംസാരിച്ചു, മഹത്തായ സന്തോഷം പ്രാപിച്ചു; അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: "പുണ്യവാനായ ഒരാളിൽ സുഖം ഇറങ്ങിയിരിക്കുന്നു. നദികൾ സമുദ്രത്തിലേക്ക് പോകുന്നതുപോലെ, സമുദ്രത്തിന് അതിനോട് ആഗ്രഹമില്ലെങ്കിലും അതുപോലെ, ചോദിക്കപ്പെടാതെ തന്നെ സുഖവും സമ്പത്തും ധർമ്മിഷ്ഠരിലേക്ക് സ്വാഭാവികമായി പോകുന്നു. നിങ്ങൾ ഗുരുവും ബ്രാഹ്മണനും പശുവും ദേവനുമാണ്; അങ്ങനെ, അനുഗ്രഹീതയായ കൗസല്യാ ദേവി, നിങ്ങൾ ദേവിയാണ്. ലോകത്ത് നിങ്ങൾക്കൊപ്പം പുണ്യവാനായി ആരുമില്ല, ഇനി ആരും ഉണ്ടാകുകയുമില്ല. നിങ്ങളേക്കാൾ പുണ്യവാനും വലിയവനുമായ കാക്കകളെക്കാൾ; രാജാവ് ദശരഥന് രാമന് തുല്യമായ പുത്രനുണ്ട്. വീരനും വിനയാന്വിതനും ധർമ്മത്തിലും വ്രതത്തിലും ഉറച്ചവനും, ഗുണങ്ങളുടെ സമുദ്രവും, നാലുവയസ്സുള്ള സുന്ദരബാലനുമാണ്. എല്ലാ കാലത്തും നിങ്ങൾക്ക് സർവ്വകല്യാണങ്ങളും ഉണ്ടാകട്ടെ; വിവാഹഘോഷയാത്ര ഒരുക്കുക, നിശാനങ്ങൾ മുഴക്കുക."

Verse 611 (दोहा/सोरठा)

चलहु बेगि सुनि गुर बचन भलेहिं नाथ सिरु नाइ। भूपति गवने भवन तब दूतन्ह बासु देवाइ।।294।।

വരൂ, പെട്ടെന്ന് പോകാം! ഗുരുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് ഭക്തിപൂർവ്വം തല കുനിച്ചു. അനന്തരം രാജാവ് ദൂതന്മാർക്ക് താമസം നൽകി തന്റെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 612 (चौपाई)

राजा सबु रनिवास बोलाई। जनक पत्रिका बाचि सुनाई।। सुनि संदेसु सकल हरषानीं। अपर कथा सब भूप बखानीं।। प्रेम प्रफुल्लित राजहिं रानी। मनहुँ सिखिनि सुनि बारिद बनी।। मुदित असीस देहिं गुरु नारीं। अति आनंद मगन महतारीं।। लेहिं परस्पर अति प्रिय पाती। हृदयँ लगाइ जुड़ावहिं छाती।। राम लखन कै कीरति करनी। बारहिं बार भूपबर बरनी।। मुनि प्रसादु कहि द्वार सिधाए। रानिन्ह तब महिदेव बोलाए।। दिए दान आनंद समेता। चले बिप्रबर आसिष देता।।

രാജാവ് കൊട്ടാരത്തിലെ എല്ലാ ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും വിളിച്ചുകൂട്ടി, ജനകന്റെ കത്ത് വായിച്ചു എല്ലാവർക്കും അറിയിച്ചു. സന്ദേശം കേട്ട് എല്ലാവരും സന്തോഷത്താൽ നിറഞ്ഞു; രാജാക്കന്മാർ പല മറ്റു കഥകളും പറഞ്ഞു. സന്തോഷത്താൽ നിറഞ്ഞ രാജാവും രാജ്ഞിയും നല്ല വാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ മേഘം പാർവ്വതിപ്പക്ഷിയായതുപോലെ അനുഭവപ്പെട്ടു. ഗുരുപത്നിമാർ സന്തോഷപൂർവ്വം അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകി; മാതാക്കൾ മഹാആനന്ദത്തിൽ മുഴുകി. അവർ പരസ്പരം അത്യന്തം പ്രിയപ്പെട്ട കത്തുകൾ വാങ്ങി, ഹൃദയത്തിൽ ചേർത്തുപിടിച്ചു, നെഞ്ചത്ത് ചേർത്തു. രാമന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും കീർത്തിയും കൃത്യങ്ങളും രാജാക്കന്മാർ ആവർത്തിച്ച് വർണ്ണിച്ചു. "മുനിയുടെ കൃപയാൽ" എന്ന് പറഞ്ഞ് അവർ വാതിൽക്കൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു; അനന്തരം രാജ്ഞിമാർ മഹാദേവനെ വിളിച്ചു. അവർ സന്തോഷത്തോടെ ദാനങ്ങൾ നൽകി, അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകിക്കൊണ്ട് ശ്രേഷ്ഠരായ ബ്രാഹ്മണർ പോയി.

Verse 613 (दोहा/सोरठा)

जाचक लिए हँकारि दीन्हि निछावरि कोटि बिधि। चिरु जीवहुँ सुत चारि चक्रबर्ति दसरत्थ के।।295।।

ഹേ സമ്രാട്ട് ദശരഥാ, യാചകർക്ക് തുറന്ന കൈകൊണ്ട് കോടിക്കണക്കിന് ദാനങ്ങൾ നൽകിയ നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ നാല് പുത്രന്മാരോടൊപ്പം ദീർഘകാലം ജീവിക്കട്ടെ.

Verse 614 (चौपाई)

कहत चले पहिरें पट नाना। हरषि हने गहगहे निसाना।। समाचार सब लोगन्ह पाए। लागे घर घर होने बधाए।। भुवन चारि दस भरा उछाहू। जनकसुता रघुबीर बिआहू।। सुनि सुभ कथा लोग अनुरागे। मग गृह गलीं सँवारन लागे।। जद्यपि अवध सदैव सुहावनि। राम पुरी मंगलमय पावनि।। तदपि प्रीति कै प्रीति सुहाई। मंगल रचना रची बनाई।। ध्वज पताक पट चामर चारु। छावा परम बिचित्र बजारू।। कनक कलस तोरन मनि जाला। हरद दूब दधि अच्छत माला।।

അവർ പോകുമ്പോൾ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു, നല്ല വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു; സന്തോഷത്തോടെ അവർ ഡ്രംസ് മുട്ടിച്ചു. എല്ലാ ജനങ്ങളും വാർത്ത കേട്ടു, എല്ലാ വീടുകളിലും ആഘോഷം ആരംഭിച്ചു. ജനകന്റെ പുത്രിയുടെയും രഘുവംശത്തിലെ ഭഗവാന്റെയും വിവാഹത്തിൽ പതിനാല് ലോകങ്ങളും സന്തോഷത്താൽ നിറഞ്ഞു. ശുഭകരമായ കഥ കേട്ട് ജനങ്ങൾ സ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു; റോഡുകൾ, വീടുകൾ, തെരുവുകൾ എന്നിവ അലങ്കരിക്കാൻ തുടങ്ങി. അയോധ്യ എപ്പോഴും സുന്ദരമാണെങ്കിലും, രാമന്റെ നഗരം അനുഗ്രഹീതവും പവിത്രവുമാണ്, എന്നിട്ടും സ്നേഹത്തിന്റെ സ്നേഹം കൊണ്ട് അവർ ശുഭ അലങ്കാരങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. പതാകകൾ, ബാനറുകൾ, നല്ല തുണികൾ, സുന്ദരമായ യക്ഷവാലി വിശറികൾ, വളരെ അത്ഭുതകരമായ കനോപികൾ എന്നിവ മാർക്കറ്റുകളിൽ ഉയർത്തി. സ്വർണ്ണ പാത്രങ്ങൾ, ആർച്ച്വേകൾ, രത്ന നെറ്റുകൾ, മഞ്ഞൾ, ദൂബ് പുല്ല്, തൈര്, പൂമാലകൾ എന്നിവ അണിനിരത്തി.

Verse 615 (दोहा/सोरठा)

मंगलमय निज निज भवन लोगन्ह रचे बनाइ। बीथीं सीचीं चतुरसम चौकें चारु पुराइ।।296।।

ജനങ്ങളുടെ സ്വന്തം വീടുകൾ ശുഭകരവും സുന്ദരവുമായിരുന്നു, ഓരോന്നും അലങ്കരിച്ച് ഒരുക്കിയിരുന്നു. പാതകൾ തളിച്ച് അടിച്ചുവൃത്തിയാക്കി, മുറ്റങ്ങൾ സുന്ദരമായി മിനുസപ്പെടുത്തി.

Verse 616 (चौपाई)

जहँ तहँ जूथ जूथ मिलि भामिनि। सजि नव सप्त सकल दुति दामिनि।। बिधुबदनीं मृग सावक लोचनि। निज सरुप रति मानु बिमोचनि।। गावहिं मंगल मंजुल बानीं। सुनिकल रव कलकंठि लजानीं।। भूप भवन किमि जाइ बखाना। बिस्व बिमोहन रचेउ बिताना।। मंगल द्रब्य मनोहर नाना। राजत बाजत बिपुल निसाना।। कतहुँ बिरिद बंदी उच्चरहीं। कतहुँ बेद धुनि भूसुर करहीं।। गावहिं सुंदरि मंगल गीता। लै लै नामु रामु अरु सीता।। बहुत उछाहु भवनु अति थोरा। मानहुँ उमगि चला चहु ओरा।।

ഇവിടെയും അവിടെയും സുന്ദരികളായ സ്ത്രീകളുടെ സംഘങ്ങൾ ഒത്തുകൂടി, പുതിയതും സുന്ദരവുമായ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച്, എല്ലാം പ്രഭയാൽ തിളങ്ങി. ചന്ദ്രനെപ്പോലുള്ള മുഖങ്ങളും മാനിന്റേതുപോലുള്ള കണ്ണുകളുമായി, അവർ തങ്ങളുടെ സ്വന്തം രൂപങ്ങളിൽ മുഴുവൻ മുഴുവനായി ലയിച്ചു, ആനന്ദത്തിന്റെ ഒരു അവതാരമായി. അവർ മധുരമായ ശബ്ദത്തിൽ ശുഭകരമായ ഗാനങ്ങൾ പാടി, അതിന്റെ ശബ്ദം കുയിലിനെയും കലകണ്ഠപ്പക്ഷിയെയും ലജ്ജിപ്പിച്ചു. രാജകൊട്ടാരം എങ്ങനെ വിവരിക്കാം? ലോകത്തെ മോഹിപ്പിക്കാൻ രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഒരു പന്തൽ ആയിരുന്നു അത്. ധാരാളം ശുഭകരവും ആകർഷകവുമായ വസ്തുക്കൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; കാര്യങ്ങൾ തിളങ്ങി, സംഗീതോപകരണങ്ങൾ സമൃദ്ധമായി മുഴങ്ങി. എവിടെയെങ്കിലും സ്തുതികർത്താക്കൾ സ്തുതികൾ ചൊല്ലി; എവിടെയെങ്കിലും ബ്രാഹ്മണർ വൈദിക മന്ത്രങ്ങൾ ഉരുവിട്ടു. സുന്ദരികളായ സ്ത്രീകൾ ശുഭകരമായ ഗാനങ്ങൾ പാടി, വീണ്ടും വീണ്ടും രാമന്റെയും സീതയുടെയും നാമങ്ങൾ എടുത്തു. കൊട്ടാരം, ചെറുതാണെങ്കിലും, വലിയ സന്തോഷം പുലർത്തി; ആനന്ദം തന്നെ എല്ലാ ദിശകളിലും നീങ്ങുന്നതായി തോന്നി.

Verse 617 (दोहा/सोरठा)

सोभा दसरथ भवन कइ को कबि बरनै पार। जहाँ सकल सुर सीस मनि राम लीन्ह अवतार।।297।।

ദശരഥന്റെ കൊട്ടാരത്തിന്റെ പ്രതാപം ആർക്ക് വിവരിക്കാനാകും, അവിടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും തല കുനിച്ചു, കാരണം അവിടെ രാമൻ അവതാരം എടുത്തിരുന്നു.

Verse 618 (चौपाई)

भूप भरत पुनि लिए बोलाई। हय गय स्यंदन साजहु जाई।। चलहु बेगि रघुबीर बराता। सुनत पुलक पूरे दोउ भ्राता।। भरत सकल साहनी बोलाए। आयसु दीन्ह मुदित उठि धाए।। रचि रुचि जीन तुरग तिन्ह साजे। बरन बरन बर बाजि बिराजे।। सुभग सकल सुठि चंचल करनी। अय इव जरत धरत पग धरनी।। नाना जाति न जाहिं बखाने। निदरि पवनु जनु चहत उड़ाने।। तिन्ह सब छयल भए असवारा। भरत सरिस बय राजकुमारा।। सब सुंदर सब भूषनधारी। कर सर चाप तून कटि भारी।।

പിന്നീട് രാജാവായ ഭരതൻ തന്റെ കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, പല്ലക്കുകൾ എന്നിവ വിളിപ്പിച്ചു, അവ ഒരുക്കിച്ചു. വേഗം പുറപ്പെടുക, രഘുവംശത്തിലെ ഭഗവാന്റെ വിവാഹ ഘോഷയാത്രയ്ക്ക്! ഇത് കേട്ട് രണ്ട് സഹോദരന്മാരും സന്തോഷത്താൽ ആവേശഭരിതരായി. ഭരതൻ എല്ലാ ശുശ്രൂഷകരെയും വിളിച്ചു കൽപ്പന നൽകി; അവർ സന്തോഷത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ് തങ്ങളുടെ ജോലികളിലേക്ക് ഓടി. സ്നേഹത്തോടും ശ്രദ്ധയോടും അവർ കുതിരകളെ സാഡിൽ ചെയ്തു; എല്ലാ നിറത്തിലുമുള്ള കുതിരകൾ, ഉദാത്തരും പ്രതാപശാലികളും, അണിനിരത്തി. എല്ലാം സുന്ദരങ്ങളായിരുന്നു, വളരെ കാരുണ്യപൂർണ്ണരും വേഗതയുള്ളവരും; ദേവന്മാരുടെ കുതിരകൾ പോലെ, അവർ ഭൂമിയിൽ ലഘുവായി ചവിട്ടുന്നതായി തോന്നി. പല ഇനങ്ങളിലുള്ളവർ, അവരെ വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല; കാറ്റിനെ ഭയപ്പെടാതെ, അവർ പറക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതായി തോന്നി. ആ കുതിരസവാരക്കാർ എല്ലാവരും കയറി; അവർ ഭരതനെപ്പോലെ തന്നെ രാജകുമാരന്മാരായിരുന്നു. എല്ലാവരും സുന്ദരന്മാരായിരുന്നു, എല്ലാവരും ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു; വില്ലുകൾ കൈകളിൽ, വാളുകൾ അരയിൽ.

Verse 619 (दोहा/सोरठा)

छरे छबीले छयल सब सूर सुजान नबीन। जुग पदचर असवार प्रति जे असिकला प्रबीन।।298।।

പ്രതാപശാലികളും കാരുണ്യപൂർണ്ണരുമായ ആ കുതിരസവാരക്കാർ എല്ലാം ശൂരവീരരും നിപുണരും യുവാക്കളുമായിരുന്നു. വാളും പരിചയും ഉപയോഗിക്കുന്നതിൽ വിദഗ്ദ്ധർ, കാൽനടയായാലും കുതിരപ്പുറത്തായാലും, അവർ എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരായിരുന്നു.

Verse 620 (चौपाई)

बाँधे बिरद बीर रन गाढ़े। निकसि भए पुर बाहेर ठाढ़े।। फेरहिं चतुर तुरग गति नाना। हरषहिं सुनि सुनि पवन निसाना।। रथ सारथिन्ह बिचित्र बनाए। ध्वज पताक मनि भूषन लाए।। चवँर चारु किंकिन धुनि करही। भानु जान सोभा अपहरहीं।। सावँकरन अगनित हय होते। ते तिन्ह रथन्ह सारथिन्ह जोते।। सुंदर सकल अलंकृत सोहे। जिन्हहि बिलोकत मुनि मन मोहे।। जे जल चलहिं थलहि की नाई। टाप न बूड़ बेग अधिकाई।। अस्त्र सस्त्र सबु साजु बनाई। रथी सारथिन्ह लिए बोलाई।।

വീരന്മാർ തങ്ങളുടെ തലപ്പാവുകൾ ഉറപ്പിച്ചു കെട്ടി തങ്ങളുടെ കവചങ്ങൾ മുറുക്കി; അവർ പുറത്തുവന്നു നഗരത്തിന് പുറത്ത് ഒരുങ്ങി നിന്നു. നിപുണരായ കുതിരസവാരക്കാർ തങ്ങളുടെ കുതിരകളെ പല ഗതികളിൽ നയിച്ചു, അവർ പതാകകളുടെ കാറ്റ് കേട്ട് സന്തോഷിച്ചു. രഥാകാർ രഥങ്ങൾ അത്ഭുതകരമായ രീതിയിൽ ഒരുക്കി, പതാകകൾ, ബാനറുകൾ, രത്ന ആഭരണങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചു. സുന്ദരമായ യക്ഷവാലി വിശറികളും മുഴങ്ങുന്ന മണികളും സംഗീതം സൃഷ്ടിച്ചു; അവർ സൂര്യന്റെ പ്രതാപം തന്നെ മോഷ്ടിക്കുന്നതായി തോന്നി. സാവർണിക്ക് എണ്ണമറ്റ കുതിരകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവ രഥാകാർ ആ രഥങ്ങളിൽ പൂട്ടി. എല്ലാം സുന്ദരമായും ആഭരണങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചതായും കാണപ്പെട്ടു; ആരെങ്കിലും അവയെ കണ്ടാൽ, മുനിമാരുടെ ഹൃദയങ്ങൾ മോഹിക്കപ്പെട്ടു. അവ കരയിൽ എന്നപോലെ വെള്ളത്തിൽ നീങ്ങി, മുങ്ങാതെ അല്ലെങ്കിൽ വേഗത കുറയാതെ, അതിലും കൂടുതൽ വേഗതയിൽ. എല്ലാ ആയുധങ്ങളും ആയുധങ്ങളും ഒരുക്കി; രഥയോദ്ധാക്കളും രഥാകാരും വിളിക്കപ്പെട്ടു കയറി.

Verse 621 (दोहा/सोरठा)

चढ़ि चढ़ि रथ बाहेर नगर लागी जुरन बरात। होत सगुन सुन्दर सबहि जो जेहि कारज जात।।299।।

അവരുടെ രഥങ്ങളിൽ ഒന്നൊന്നായി കയറി, അവർ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോയി, വിവാഹ ഘോഷയാത്ര ഒത്തുകൂടാൻ തുടങ്ങി. അവർ യാത്ര ചെയ്ത ഏത് ഉദ്ദേശ്യത്തിനും എല്ലാ ശകുനങ്ങളും നല്ലതും സുന്ദരവുമായിരുന്നു.