Sarga 118

Verse 1

सात्वेवमुक्ता वैदेही अनसूयाऽनसूयया। प्रतिपूज्य वचो मन्दं प्रवक्तुमुपचक्रमे।।2.118.1।।

അനസൂയ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അനസൂയരഹിതയായ വൈദേഹി സീത അവളുടെ വാക്കുകളെ പ്രതിപൂജിച്ച്, മൃദുസ്വരത്തിൽ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 2

नैतदाश्चर्यमार्याया यन्मां त्वमभिभाषसे। विदितन्तु ममाप्येतद्यथा नार्याः पतिर्गुरुः।।2.118.2।।

ആര്യയായ നീ എന്നോട് ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കുന്നത് അത്ഭുതമല്ല. ഞാനും ഇത് നന്നായി അറിയുന്നു: സ്ത്രീയ്ക്ക് ഭർത്താവ് ഗുരുവിനെപ്പോലെ ആരാധ്യനാണ്.

Verse 3

यद्यप्येष भवेद्भर्ता ममाऽर्ये वृत्तवर्जितः।अद्वैधमुपचर्तव्यस्तथाप्येष मया भवेत्।।2.118.3।।

ആര്യേ, എന്റെ ഭർത്താവ് സദാചാരരഹിതനായാലും, എങ്കിലും ഞാൻ ദ്വൈധമില്ലാതെ അചഞ്ചലമായി അവനെ ശുശ്രൂഷിക്കേണ്ടതാകുന്നു.

Verse 4

किं पुनर्यो गुणश्लाघ्य स्सानुक्रोशो जितेन्द्रियः।स्थिरानुरागो धर्मात्मा मातृवत्पितृवत्प्रियः।।2.118.4।।

അപ്പോൾ ഗുണശ്ലാഘ്യനായ, കരുണാസമ്പന്നനായ, ഇന്ദ്രിയജിതനായ, സ്നേഹത്തിൽ സ്ഥിരനായ, ധർമ്മാത്മനായ, അമ്മപോലെയും അച്ഛൻപോലെയും പ്രിയനായ ഭർത്താവ് എത്രയോ അധികം ശ്രേഷ്ഠനല്ലേ!

Verse 5

यां वृत्तिं वर्तते रामः कौसल्यायां महाबलः।तामेव नृपनारीणामन्यासामपि वर्तते।।2.118.5।।

മഹാബലവാനായ ശ്രീരാമൻ കൗസല്യയോടു എങ്ങിനെയോ പെരുമാറുന്നുവോ, അതേ രീതിയിൽ രാജാവിന്റെ മറ്റു റാണിമാരോടും പെരുമാറുന്നു.

Verse 6

सकृद्दृष्टास्वपि स्त्रिषु नृपेण नृपवत्सलः।मातृवद्वर्तते वीरो मानमुत्सृज्य धर्मवित्।।2.118.6।।

രാജനോടു സ്നേഹമുള്ള ധർമ്മജ്ഞനായ വീരൻ ശ്രീരാമൻ അഭിമാനം ഉപേക്ഷിച്ച്, രാജാവ് ഒരിക്കൽ മാത്രം നോക്കിയ സ്ത്രീകളോടുപോലും മാതാവിനെപ്പോലെ പെരുമാറുന്നു.

Verse 7

आगच्छन्त्याश्च विजनं वनमेवं भयावहम्।समाहितं मे श्वश्र्वा च हृदये तद्धृतं महत्।।2.118.7।।

ഈ ഭയാനകവും നിർജനവുമായ വനത്തിലേക്ക് ഞാൻ പുറപ്പെടുമ്പോൾ, ശ്വശ്രൂ നൽകിയ മഹത്തായ ഉപദേശം ഞാൻ ഹൃദയത്തിൽ ഉറപ്പായി സ്ഥാപിച്ച് ദൃഢമായി ധരിച്ചു.

Verse 8

पाणिप्रदानकाले च यत्पुरात्वग्नि सन्निधौ।अनुशिष्टा जनन्याऽस्मि वाक्यं तदपि मे धृतम्।।2.118.8।।

പവിത്ര അഗ്നിയുടെ സന്നിധിയിൽ, വിവാഹത്തിലെ പാണിപ്രദാന സമയത്ത് എന്റെ ജനനി ഉപദേശിച്ച വചനങ്ങളും ഞാൻ ഹൃദയത്തിൽ ദൃഢമായി സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 9

नवीकृतं तु तत्सर्वं वाक्यैस्ते धर्मचारिणि।पतिशुश्रूषणान्नार्यास्तपो नान्यद्विधीयते।।2.118.9।।

ധർമ്മചരിണിയായേ, നിന്റെ വചനങ്ങൾ ആ ഉപദേശങ്ങളെല്ലാം എനിക്കു പുതുക്കി ഉണർത്തി; കാരണം ഭാര്യയ്ക്ക് ഭർത്താവിനോടുള്ള ശുശ്രൂഷയൊഴികെ മറ്റൊരു തപസ്സും വിധിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല.

Verse 10

सावित्री पतिशुश्रूषां कृत्वा स्वर्गे महीयते।तथावृत्तिश्च याता त्वं पतिशुश्रूषया दिवम्।।2.118.10।।

സാവിത്രി ഭർത്താവിനെ സേവിച്ചു ശുശ്രൂഷ ചെയ്തതിനാൽ സ്വർഗത്തിൽ മഹിമപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ നീയും ഭർത്തൃശുശ്രൂഷ എന്ന അതേ മാർഗം അനുസരിച്ച് ദിവ്യലോകത്തെ പ്രാപിക്കും.

Verse 11

वरिष्ठा सर्वनारीणामेषा च दिवि देवता।रोहिणी न विनाचन्द्रं मुहूर्तमपि दृश्यते।।2.118.11।।

രോഹിണി എല്ലാ സ്ത്രീകളിലും ശ്രേഷ്ഠയും സ്വർഗത്തിൽ ദേവതാസമാനയും ആകുന്നു; ചന്ദ്രനില്ലാതെ ആകാശത്തിൽ അവൾ ഒരു മുഹൂർത്തം പോലും ദൃശ്യമാകുന്നില്ല.

Verse 12

एवंविधाश्च प्रवराः स्त्रियो भर्तृदृढव्रताः।देवलोके महीयन्ते पुण्येन स्वेन कर्मणा।।2.118.12।।

ഇത്തരത്തിലുള്ള ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീകൾ—ഭർത്താവിനോടുള്ള ദൃഢവ്രതം ഉള്ളവർ—സ്വന്തം പുണ്യകർമ്മത്തിന്റെ ഫലത്താൽ ദേവലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 13

ततोऽनसूया संहृष्टा श्रुत्वोक्तं सीतया वचः।शिरस्याघ्राय चोवाच मैथिलीं हर्षयन्त्युत।।2.118.13।।

അപ്പോൾ സീതയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആനന്ദിതയായ അനസൂയ അവളുടെ നെറ്റിയിൽ ചുംബിച്ചു; മിഥിലാരാജകുമാരിയെ ഹർഷിപ്പിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് അവളോടു സംസാരിച്ചു.

Verse 14

नियमैर्विविधैराप्तं तपो हि महदस्ति मे।तत्संश्रित्य बलं सीते छन्दये त्वां शुचिव्रते।।2.118.14।।

ഹേ സീതേ, ശുചിവ്രതേ! വിവിധ നിയമങ്ങളാൽ സമ്പാദിച്ച മഹത്തായ തപോബലം എനിക്കുണ്ട്; ആ ബലത്തെ ആശ്രയിച്ച് നിന്റെ തൃപ്തിക്കായി നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു ഞാൻ നല്കാം.

Verse 15

उपपन्नं मनोज्ञं च वचनं तव मैथिलि।प्रीता चास्म्युचितं किं ते करवाणि ब्रवीहि मे।।2.118.15।।

ഹേ മൈഥിലീ! നിന്റെ വാക്കുകൾ യുക്തവും മനോഹരവും ആകുന്നു. ഞാൻ അത്യന്തം പ്രസന്നയാണ്; നിനക്കായി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യുന്നതാണ് ഉചിതം, എന്നോട് പറയുക.

Verse 16

तस्यास्तद्  वचनं श्रूत्वा विस्मिता मन्दविस्मया। कृतमित्यब्रवीत् सीता तपोबलसमन्विताम्।।2.118.16।।

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അത്ഭുതത്തോടെ മന്ദഹാസം ചിന്തിച്ച സീത തപോബലസമ്പന്നയായ അനസൂയയോടു പറഞ്ഞു: “ഇത് ഇതിനകം തന്നെ സിദ്ധമായിരിക്കുന്നു.”

Verse 17

सा त्वेवमुक्ता धर्मज्ञा तया प्रीततराऽभवत्।सफलं च प्रहर्षं ते हन्त सीते करोम्यहम्।।2.118.17।।

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്‌തപ്പോൾ ധർമ്മജ്ഞയായ അനസൂയ സീതയോടു കൂടുതൽ പ്രസന്നയായി പറഞ്ഞു: “അതെ, ഹേ സീതേ, നിന്നോടുള്ള എന്റെ ഹർഷം ഫലവത്താക്കും ഞാൻ.”

Verse 18

इदं दिव्यं वरं माल्यं वस्त्रमाभरणानि च।अङ्गरागं च वैदेहि महार्हं चानुलेपनम्।।2.118.18।।मया दत्तमिदं सीते तव गात्राणि शोभयेत्।अनुरूपमसंक्लिष्टं नित्यमेव भविष्यति।।2.118.19।।

ഹേ വൈദേഹി, ഈ ദിവ്യവും ശ്രേഷ്ഠവുമായ മാലയും വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും, കൂടാതെ സുഗന്ധമുള്ള അങ്കരാഗവും അമൂല്യമായ അനുലേപനവും സ്വീകരിക്കൂ. ഹേ സീതേ, ഞാൻ നൽകിയ ഇവ നിന്റെ അവയവങ്ങളെ ശോഭിപ്പിക്കും; യോജ്യമായി, മലിനമാകാതെ, നിത്യവും പുതുമയോടെ നിലനിൽക്കും.

Verse 19

इदं दिव्यं वरं माल्यं वस्त्रमाभरणानि च।अङ्गरागं च वैदेहि महार्हं चानुलेपनम्।।2.118.18।।मया दत्तमिदं सीते तव गात्राणि शोभयेत्।अनुरूपमसंक्लिष्टं नित्यमेव भविष्यति।।2.118.19।।

ഹേ വൈദേഹി, ഈ ദിവ്യവും ശ്രേഷ്ഠവുമായ മാലയും വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും, കൂടാതെ സുഗന്ധമുള്ള അങ്കരാഗവും അമൂല്യമായ അനുലേപനവും സ്വീകരിക്കൂ. ഹേ സീതേ, ഞാൻ നൽകിയ ഇവ നിന്റെ അവയവങ്ങളെ ശോഭിപ്പിക്കും; യോജ്യമായി, മലിനമാകാതെ, നിത്യവും പുതുമയോടെ നിലനിൽക്കും.

Verse 20

अङ्गरागेण दिव्येन लिप्ताङ्गी जनकात्मजे।शोभयिष्यसि भर्तारं यथा श्रीर्विष्णुमव्ययम्।।2.118.20।।

ഹേ ജനകനന്ദിനീ, ഈ ദിവ്യ അങ്കരാഗം പുരട്ടി നീ നിന്റെ ഭർത്താവിന്റെ ശോഭ വർധിപ്പിക്കും; അവ്യയനായ വിഷ്ണുവിനെ ശ്രീലക്ഷ്മി അലങ്കരിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 21

सा वस्त्रमङ्गरागं च भूषणानि स्रजस्तथा।मैथिली प्रतिजग्राह प्रीतिदानमनुत्तमम्।।2.118.21।।

മൈഥിലി വസ്ത്രവും അങ്കരാഗവും ആഭരണങ്ങളും മാലകളും—സ്നേഹപൂർവമായ ആ അനുത്തമ ദാനം സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു.

Verse 22

प्रतिगृह्य च तत्सीता प्रीतिदानं यशस्विनी।श्लिष्टाञ्जलिपुटा तत्र समुपास्त तपोधनाम्।।2.118.22।।

യശസ്വിനിയായ സീത ആ സ്നേഹദാനം സ്വീകരിച്ച ശേഷം, കൂപ്പിയ കൈകളോടെ നമസ്കരിച്ചു, അവിടെ തപോധനയായ തപസ്വിനിയുടെ സമീപത്ത് ഭക്തിപൂർവം ഇരുന്നു.

Verse 23

तथा सीतामुपासीनामनसूया दृढव्रता।वचनं प्रष्टुमारेभे काञ्चित्प्रियकथामनु।।2.118.23।।

ഇങ്ങനെ ഇരുന്ന സീതയെ കണ്ടു, ദൃഢവ്രതയായ അനസൂയാദേവി പ്രിയമായൊരു കഥ കേൾക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു അവളോടു ചോദ്യം തുടങ്ങുകയായി.

Verse 24

स्वयं वरे किल प्राप्ता त्वमनेन यशस्विना।राघवेणेति मे सिते कथा श्रुतिमुपागता।।2.118.24।।

“ഹേ സീതേ, സ്വയംവരത്തിൽ നീ ഈ യശസ്വിയായ രാഘവനാൽ (രാമനാൽ) ലഭിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; അങ്ങനെയൊരു വാർത്ത എന്റെ ചെവിയിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.”

Verse 25

तां कथां श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण च मैथिलि।यथाऽनुभूतं कार्त्स्न्येन तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि।।2.118.25।।

“ഹേ മൈഥിലീ, ആ കഥ ഞാൻ വിശദമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; നീ അനുഭവിച്ചതുപോലെ പൂർണ്ണമായി അതെനിക്ക് പറയേണ്ടതാണ്.”

Verse 26

एवमुक्ता तु सा सीता तां ततो धर्मचारिणीम्।श्रूयतामिति चोक्त्वा वै कथयामास तां कथाम्।।2.118.26।।

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ട സീത, ആ ധർമ്മചരിണിയോടു “ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുക” എന്നു പറഞ്ഞു, പിന്നെ ആ സമ്പൂർണ്ണ കഥ പറയാൻ തുടങ്ങി.

Verse 27

मिथिलाधिपतिर्वीरो जनको नाम धर्मवित्।क्षत्रधर्मे ह्यभिरतो न्यायतश्शास्ति मेदिनीम्।।2.118.27।।

“മിഥിലയിൽ ജനകനെന്ന പേരുള്ള ഒരു വീരരാജാവുണ്ടായിരുന്നു; ധർമ്മവിദനായ അവൻ ക്ഷത്രധർമ്മത്തിൽ നിരതനായി നീതിപൂർവ്വം ഭൂമിയെ ഭരിച്ചിരുന്നു.”

Verse 28

तस्य लाङ्गलहस्तन्य कर्षतः क्षेत्रमण्डलम्।अहं किलोत्थिता भित्वा जगतीं नृपतेस्सुता।।2.118.28।।

അവൻ കൈയിൽ ലാംഗലം പിടിച്ച് യാഗഭൂമിയുടെ മണ്ഡലം ഉഴുതുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഞാൻ ഭൂമിയെ ഭേദിച്ച് ഉയർന്നു വന്നതായി കേൾക്കപ്പെടുന്നു; അങ്ങനെ ഞാൻ രാജാവിന്റെ പുത്രിയായി.

Verse 29

स मां दृष्ट्वा नरपतिर्मुष्टिविक्षेपतत्परः।पांसुकुण्ठितसर्वाङ्गीं जनको विस्मितोऽभवत्।।2.118.29।।

മുഷ്ടിഭരമായി (വിത്ത്) വിതറുന്നതിൽ തൽപരനായിരുന്ന നരപതി ജനകൻ, പൊടിയിൽ മൂടപ്പെട്ട സർവ്വാംഗിണിയായ എന്നെ കണ്ടപ്പോൾ അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു.

Verse 30

अनपत्येन च स्नेहादङ्कमारोप्य च स्वयम्।ममेयं तनयेत्युक्त्वा स्नेहो मयि निपातितः।।2.118.30।।

സന്താനം ഇല്ലാത്തതിനാൽ, സ്നേഹവശാൽ അദ്ദേഹം തന്നെ എന്നെ മടിയിൽ ഇരുത്തി; ‘ഇവൾ എന്റെ മകളാണ്’ എന്നു പറഞ്ഞു തന്റെ സ്നേഹം എന്നിൽ പകർന്നു.

Verse 31

अन्तरिक्षे च वागुक्ताऽप्रतिमाऽमानुषी किल।एवमेतन्नरपते धर्मेण तनया तव।।2.118.31।।

പിന്നീട് ആകാശത്തിൽ നിന്ന് അപ്രതിമവും മാനുഷികമല്ലാത്തതുമായ ഒരു വാക്ക് കേട്ടു: ‘ഹേ നരപതേ, ഇതുതന്നെ സത്യം; ധർമ്മപ്രകാരം ഇവൾ നിന്റെ പുത്രിയാണ്.’

Verse 32

ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा पिता मे मिथिलाधिपः।अवाप्तो विपुलां बुद्धिं मामवाप्य नराधिपः।।2.118.32।।

അതിനുശേഷം എന്റെ പിതാവായ ധർമ്മാത്മാവും മിഥിലാധിപനുമായ രാജാവ് അത്യന്തം ഹർഷിതനായി; എന്നെ ലഭിച്ചതോടെ ആ നരാധിപൻ വിശാലവും ഉദാത്തവുമായ ബുദ്ധി പ്രാപിച്ചു.

Verse 33

दत्ता चास्मीष्टवद्देव्यै ज्येष्ठायै पुण्यकर्मणा।तया सम्भाविता चास्मि स्निग्धया मातृसौहृदात्।।2.118.33।।

പുണ്യകർമ്മനായ ആ രാജാവ് എന്നെ അതിപ്രിയമായ ദാനമായി ജ്യേഷ്ഠാദേവിക്കു ഏല്പിച്ചു; മാതൃസൗഹൃദം നിറഞ്ഞ സ്നേഹിനിയായ അവൾ എന്നെ അമ്മയുടെ മമതയോടെ വളർത്തി.

Verse 34

पतिसंयोगसुलभं वयो दृष्ट्वा तु मे पिता।चिन्तामभ्यगमद्धीनो वित्तनाशादिवाधनः।।2.118.34।।

എന്നാൽ വിവാഹയോഗ്യമായ എന്റെ പ്രായം കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ പിതാവ് ദീനനായി ആശങ്കയിൽ മുങ്ങി; ധനം നഷ്ടപ്പെട്ട ദരിദ്രൻ നിരാശനാകുന്നതുപോലെ.

Verse 35

सदृशाच्चापकृष्टाच्च लोके कन्यापिता जनात्।प्रधर्षणामवाप्नोति शक्रेणापि समो भुवि।।2.118.35।।

കാരണം ഈ ലോകത്തിൽ അവിവാഹിതയായ കന്യകയുടെ പിതാവ് സമാനരാലും താഴ്ന്നവരാലും അപമാനം അനുഭവിക്കുന്നു; ഭൂമിയിൽ ശക്രനോളം മഹാനായാലും പോലും.

Verse 36

तां धर्षणामदूरस्थां दृष्ट्वा चात्मनि पार्थिवः।चिन्तार्णवगतः पारं नाससादाप्लवो यथा।।2.118.36।।

തനിക്കു ആ അപമാനം അടുത്തെത്തിയിരിക്കുന്നതായി കണ്ട രാജാവ് ചിന്താസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി; തോണിയോ താങ്ങോ ഇല്ലാത്തവൻ അകലെയുള്ള തീരം എത്താത്തതുപോലെ.

Verse 37

अयोनिजां हि मां ज्ञात्वा नाध्यगच्छद्विचिन्तयन्।सदृशं चानुरूपं च महीपालः पतिं मम।।2.118.37।।

ഞാൻ അയോനിജ (ഗർഭജന്യമല്ല) എന്നു അറിഞ്ഞ ഭൂമിപാലനായ രാജാവ് ഏറെ ആലോചിച്ചിട്ടും എനിക്ക് തുല്യവും യഥാർത്ഥത്തിൽ അനുയോജ്യവും ആയ ഭർത്താവിനെ കണ്ടെത്തുവാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

Verse 38

तस्य बुद्धिरियं जाता चिन्तयानस्य सन्ततम्।स्वयंवरं तनूजायाः करिष्यामीति धीमतः।।2.118.38।।

നിരന്തരം ആലോചിച്ചിരുന്ന ആ ധീമാനായ രാജാവിന്റെ മനസ്സിൽ ഈ തീരുമാനം ഉദിച്ചു: “എന്റെ പുത്രിക്കായി ഞാൻ സ്വയംവരം നടത്തും.”

Verse 39

महायज्ञे तदा तस्य वरुणेन महात्मना।दत्तं धनुर्वरं प्रीत्या तूणी चाक्षयसायकौ।।2.118.39।।

അപ്പോൾ അവന്റെ മഹായജ്ഞത്തിൽ മഹാത്മാവായ വരുണൻ സ്നേഹപൂർവ്വം അത്യുത്തമമായ ധനുസ്സും, കൂടെ തൂണിയും രണ്ടു അക്ഷയബാണങ്ങളും ദാനമായി നൽകി.

Verse 40

असञ्चाल्यं मनुष्यैश्च यत्नेनापि च गौरवात्।तन्न शक्ता नमयितुं स्वप्नेष्वपि नराधिपाः।।2.118.40।।

ആ ധനുസ്സ് അത്രയും ഭാരമുള്ളതായിരുന്നു; മഹാപ്രയത്നം ചെയ്താലും മനുഷ്യർ അതിനെ ഇളക്കുവാൻ പോലും കഴിഞ്ഞില്ല. നരാധിപന്മാരായ രാജാക്കന്മാർ അതിനെ വളയ്ക്കാൻ സ്വപ്നത്തിൽ പോലും ശേഷിയുള്ളവരായിരുന്നില്ല.

Verse 41

तद्धनुः प्राप्य मे पित्रा व्याहृतं सत्यवादिना।समवाये नरेन्द्राणां पूर्वमामन्त्र्य पार्थिवान्।।2.118.41।।

ആ ധനുസ്സ് ലഭിച്ച ശേഷം, സത്യവചനനായ എന്റെ പിതാവ് ആദ്യം രാജാധിരാജന്മാരെ സഭയിൽ ക്ഷണിച്ചു; അവിടെ തന്നെയാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ പ്രഖ്യാപനം ഉച്ചരിച്ചത്.

Verse 42

इदं च धनुरुद्यम्य सज्यं यः कुरुते नरः।तस्य मे दुहिता भार्या भविष्यति न संशयः।।2.118.42।।

‘ഈ ധനുസ്സ് ഉയർത്തി അതിൽ ഞാണു കെട്ടാൻ കഴിയുന്ന പുരുഷന് എന്റെ പുത്രി ഭാര്യയായിരിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.’

Verse 43

तच्च दृष्ट्वा धनुश्श्रेष्ठं गौरवाद्गिरिसन्निभम्। अभिवाद्य नृपा जग्मुरशक्तास्तस्य तोलने।।2.118.43।।

പർവ്വതസമമായ ഭാരമുള്ള ആ ശ്രേഷ്ഠധനുസ്സ് കണ്ടപ്പോൾ, അതിനെ ഉയർത്താൻ പോലും അശക്തരായ രാജാക്കന്മാർ ആദരത്തോടെ വന്ദിച്ച് മടങ്ങിപ്പോയി.

Verse 44

सुदीर्घस्य तु कालस्य राघवोऽयं महाद्युतिः।विश्वामित्रेण सहितो यज्ञं द्रष्टुं समागतः।।2.118.44।।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा राम स्सत्यपराक्रमः।

ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം, മഹാതേജസ്സുള്ള ഈ രാഘവൻ—സത്യപരാക്രമനായ ശ്രീരാമൻ—സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനോടും വിശ്വാമിത്രനോടും കൂടി യജ്ഞം ദർശിക്കാനായി എത്തി.

Verse 45

विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा मम पित्रा सुपूजितः।।2.118.45।।प्रोवाच पितरं तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।

അവിടെ ധർമ്മാത്മാവായ വിശ്വാമിത്രനെ എന്റെ പിതാവ് യഥാവിധി പൂജിച്ചു; പിന്നെ വിശ്വാമിത്രൻ അവിടെ എന്റെ പിതാവിനോട് രാമനും ലക്ഷ്മണനും എന്ന ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാരെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു.

Verse 46

सुतौ दशरथस्येमौ धनुर्दर्शकाङ्क्षिणौ।धनुर्दर्शय रामाय राजपुत्राय दैविकम्।।2.118.46।।

ഇവർ ദശരഥന്റെ രണ്ടു പുത്രന്മാർ; ധനുസ്സിനെ ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ. അതുകൊണ്ട് രാജകുമാരൻ ശ്രീരാമനു ആ ദൈവിക ധനുസ്സ് ദർശിപ്പിക്കണമേ.

Verse 47

इत्युक्तस्तेन विप्रेण तद्धनुस्समुपानयत्।।2.118.47।।निमेषान्तरमात्रेण तदाऽनम्य महाबलः।ज्यां समारोप्य झडिति पूरयामास वीर्यवान्।।2.118.48।।

ആ മഹർഷിയുടെ വാക്കുകേട്ട് എന്റെ പിതാവ് ആ ധനുസ്സ് കൊണ്ടുവന്നു. പിന്നെ മഹാബലവാനും വീര്യവാനുമായ ശ്രീരാമൻ കണ്ണിമയ്ക്കുന്ന നേരത്തിനുള്ളിൽ അതിനെ വളച്ച്, ക്ഷണത്തിൽ ജ്യാ കയറ്റി വേഗത്തോടെ വലിച്ചു നിറച്ചു.

Verse 48

इत्युक्तस्तेन विप्रेण तद्धनुस्समुपानयत्।।2.118.47।।निमेषान्तरमात्रेण तदाऽनम्य महाबलः।ज्यां समारोप्य झडिति पूरयामास वीर्यवान्।।2.118.48।।

ആ മഹർഷിയുടെ വാക്കുകേട്ട് എന്റെ പിതാവ് ആ ധനുസ്സ് കൊണ്ടുവന്നു. പിന്നെ മഹാബലവാനും വീര്യവാനുമായ ശ്രീരാമൻ കണ്ണിമയ്ക്കുന്ന നേരത്തിനുള്ളിൽ അതിനെ വളച്ച്, ക്ഷണത്തിൽ ജ്യാ കയറ്റി വേഗത്തോടെ വലിച്ചു നിറച്ചു.

Verse 49

तेन पूरयता वेगान्मध्ये भग्नं द्विधा धनुः।तस्य शब्दो भवद्भीमः पतितस्याशनेरिव।।2.118.49।।

അവൻ അതിനെ ശക്തിയോടെ വലിച്ചപ്പോൾ ധനുസ്സ് നടുവിൽ പൊട്ടി രണ്ടായി. വീണ ഇടിമിന്നലിന്റെ (വജ്രത്തിന്റെ) ഗർജ്ജനപോലെ ഭയങ്കരമായ ശബ്ദം ഉയർന്നു.

Verse 50

ततोऽहं तत्र रामाय पित्रा सत्याभिसन्धिना।निश्चिता दातुमुद्यम्य जलभाजनमुत्तमम्।।2.118.50।।

പിന്നീട് അവിടെ, സത്യത്തിൽ ദൃഢനിശ്ചയമുള്ള എന്റെ പിതാവ്, എന്നെ രാമനു നൽകാൻ തീരുമാനിച്ച്, ഉത്തമമായ ജലപാത്രം ഉയർത്തി.

Verse 51

दीयमानां न तु तदा प्रतिजग्राह राघवः।अविज्ञाय पितुश्छन्दमयोध्याऽधिपतेः प्रभोः।।2.118.51।।

എന്നാൽ ആ സമയത്ത്, അയോധ്യയുടെ അധിപതിയായ പിതാവിന്റെ മനോഭാവം അറിയാതെ, അർപ്പിക്കപ്പെടുകയായിരുന്ന എന്നെ രാഘവൻ സ്വീകരിച്ചില്ല.

Verse 52

तत श्श्वशुरमामन्त्र्य वृद्धं दशरथं नृपम्।मम पित्रा त्वहं दत्ता रामाय विदितात्मने।।2.118.52।।

അനന്തരം വൃദ്ധനായ ശ്വശുരനായ രാജാവ് ദശരഥനെ ക്ഷണിച്ച ശേഷം, എന്റെ പിതാവ് പ്രസിദ്ധവിവേകമുള്ള ശ്രീരാമനു എന്നെ സമർപ്പിച്ചു.

Verse 53

मम चैवानुजा साध्वी ऊर्मिला प्रियदर्शना।भार्यार्थे लक्ष्मणस्यापि दत्ता पित्रा मम स्वयम्।।2.118.53।।

എന്റെ ഇളയ സഹോദരി, സദ്ഗുണസമ്പന്നയും മനോഹരദർശിനിയുമായ ഊർമിളയെയും എന്റെ പിതാവ് സ്വയം ലക്ഷ്മണനു ഭാര്യയായി സമർപ്പിച്ചു.

Verse 54

एवं दत्ताऽस्मि रामाय तदा तस्मिन्स्वयंवरे।अनुरक्ताऽस्मि धर्मेण पतिं वीर्यवतां वरम्।।2.118.54।।

ഇങ്ങനെ ആ സ്വയംവരത്തിൽ ഞാൻ ശ്രീരാമനു സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടു; ധർമ്മാനുസാരമായി വീരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭർത്താവിനോടു ഞാൻ അനുരക്തയായി നിലകൊള്ളുന്നു.