Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Verse 1

सनंदन उवाच । ज्योतिषांगं प्रवक्ष्यामि यदुक्तं ब्रह्मणा पुरा । यस्य विज्ञान मात्रेण धर्मसिद्धिर्भवेन्नृणाम् ॥ १ ॥

സനന്ദനൻ പറഞ്ഞു—പൂർവ്വം ബ്രഹ്മാവ് ഉപദേശിച്ച ജ്യോതിഷമെന്ന വേദാംഗം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും; അതിന്റെ ജ്ഞാനമാത്രം കൊണ്ടു മനുഷ്യർക്കു ധർമ്മസിദ്ധി ലഭിക്കും।

Verse 2

त्रिस्कंधं ज्यौतिषां शास्त्रं चतुर्लक्षमुदाहृतम् । गणितं जातकं विप्र संहितास्कंधसंज्ञिताः ॥ २ ॥

ഹേ വിപ്രാ! ജ്യോതിഷശാസ്ത്രം മൂന്ന് സ്കന്ധങ്ങളുള്ളതും നാലുലക്ഷം പ്രമാണമുള്ളതുമെന്നു പ്രസിദ്ധം; അതിന്റെ ശാഖകൾ ഗണിതം, ജാതകം, സംഹിതാ എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു।

Verse 3

गणिते परिकर्मादि खगमध्यस्फुटक्रिंये । अनुयोगश्चंद्रसूर्यग्रहणं तचोदस्याकम् ॥ ३ ॥

ഗണിതത്തിൽ പരികർമാദി, ഖഗമധ്യത്തിന്റെ സ്ഫുടക്രിയ, അനുയോഗം, ചന്ദ്ര-സൂര്യഗ്രഹണങ്ങളുടെ ഗണനയും അവയുടെ കാരണനിർണ്ണയവിധിയും വിവരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 4

छाया श्रृङ्गोन्नतियुती पातसाधानमीरितम् । जातके राशिभेदाश्च ग्रहयोनिश्च योनिजम् ॥ ४ ॥

ഛായാ-ശങ്കു, ശൃംഗ-യന്ത്രം, ഉന്നതി-മാപനം മുതലായവകൊണ്ട് ‘പാത’ (അവനതി) നിർണ്ണയിക്കുന്ന വിധി വിവരിച്ചു. ജാതകത്തിലും രാശിഭേദങ്ങൾ, ഗ്രഹ-യോനി, അവയിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന യോനിജം എന്നിവ വ്യാഖ്യാനിച്ചു.

Verse 5

निषेकजन्मारिष्टानि ह्यायुर्दायो दशाक्रमः । कर्माजीवं चाष्टवर्गो राजयोगाश्च नाभसाः ॥ ५ ॥

നിഷേകവും ജന്മകാലവും സംബന്ധിച്ച അരിഷ്ട-ലക്ഷണങ്ങൾ, ആയുര്ദായം, ദശാക്രമം, കർമ്മാനുസൃതമായ ജീവിക, അഷ്ടവർഗം, രാജയോഗങ്ങൾ, നാഭസ-യോഗങ്ങൾ എന്നിവ വിവരിക്കുന്നു.

Verse 6

चंद्रयोगाः प्रव्रज्याख्या राशिशीलं च दृक्फलम् । ग्रहभावफलं चैवाश्रययोगप्रकीर्णके ॥ ६ ॥

ആശ്രയ-യോഗ പ്രകീർണ്ണകത്തിൽ ചന്ദ്രയോഗങ്ങൾ, ‘പ്രവ്രജ്യാ’ എന്ന യോഗം, രാശികൾ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ശീല-സ്വഭാവം, ദൃഷ്ടി-ഫലം, കൂടാതെ ഗ്രഹ-ഭാവ ഫലങ്ങൾ എന്നിവ വിവരിക്കുന്നു.

Verse 7

अनिष्टयोगाः स्रीजन्मपलं निर्याणमेव च । नष्टजन्मविधानं च तथा द्रेष्काणलक्षणम् ॥ ७ ॥

അനിഷ്ടയോഗങ്ങൾ, സ്ത്രീജന്മഫലം, മരണലക്ഷണം, നഷ്ട/അജ്ഞാത ജന്മവിവരം നിർണ്ണയിക്കുന്ന വിധാനം, കൂടാതെ ദ്രേഷ്കാണ ലക്ഷണങ്ങൾ എന്നിവ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു.

Verse 8

संहिताशास्त्ररूपं च ग्रहचारोऽब्दलक्षणम् । तिथिवासरनक्षत्रयोगतिथ्यर्द्धसंज्ञकाः ॥ ८ ॥

ഇതിൽ സംഹിതാ-ശാസ്ത്രത്തിന്റെ രൂപം, ഗ്രഹചാരം, വർഷലക്ഷണം—തിഥി, വാരം, നക്ഷത്രം, യോഗം മുതലായവ—കൂടാതെ അർദ്ധതിഥി (തിഥ്യർദ്ധ) സംബന്ധമായ സംജ്ഞകളും പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 9

मुहूर्तोपग्रहाः सूयसंक्रांतिर्गोचरः क्रमात् । चंद्रता राबलं चैव सर्वलग्रार्तवाह्वयः ॥ ९ ॥

ക്രമമായി മുഹൂർത്തത്തിന്റെ ഉപഗ്രഹങ്ങൾ, സൂര്യസംക്രാന്തി, ഗ്രഹഗോചരങ്ങൾ; ചന്ദ്രന്റെ സ്ഥിതി, രാഹുവിന്റെ ബലം, കൂടാതെ എല്ലാ ലഗ്നങ്ങളുടെയും ഋതുകാലങ്ങളുടെയും സൂചനകൾ—ഇവയെല്ലാം പരിഗണിക്കണം।

Verse 10

आधानपुंससीमंतजातनामान्नभुक्तयः । चौलङ्कर्ण्ययणं मौंजी क्षुरिकाबंधनं तथा ॥ १० ॥

ആധാനം, പുംസവനം, സീമന്തോന്നയനം, ജാതകർമ്മം, നാമകരണം, അന്നപ്രാശനം; കൂടാതെ ചൂഡാകർമ്മം, കർണവേധം, ഉപനയനം, മൗഞ്ജീധാരണം (യജ്ഞോപവീതം), ക്ഷുരികാബന്ധനം—ഇവയാണ് സംസ്കാരങ്ങൾ।

Verse 11

समावर्तिनवैवाहप्रतिष्टासद्मलक्षणम् । यात्राप्रवेशनं सद्योवृष्टिः कर्मविलक्षणम् ॥ ११ ॥

സമാവർത്തനം, വിവാഹം, പ്രതിഷ്ഠ, ഗൃഹലക്ഷണം—ഇവയുടെ നിമിത്തങ്ങൾ; യാത്രയും പ്രവേശവും സംബന്ധിച്ചവയും; ഉടൻ പെയ്യുന്ന മഴയും—ഇവ കർമബന്ധിതമായ പ്രത്യേക ലക്ഷണങ്ങളാണ്।

Verse 12

उत्पत्तिलक्षणं चैव सर्वं संक्षेपतो ब्रुवे । एकं दश शतं चैव सहस्रायुतलक्षकम् ॥ १२ ॥

സൃഷ്ടിയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പറയുന്നു. സംഖ്യാമാനം—ഒന്ന്, പത്ത്, നൂറ്, ആയിരം, അയുതം (പതിനായിരം), ലക്ഷം।

Verse 13

प्रयुतं कोटिसंज्ञां चार्बुदमब्जं च रर्ववकम् । निरवर्व च महापद्मं शंकुर्जलधिरेव च ॥ १३ ॥

അതിന് ശേഷം ക്രമമായി—പ്രയുതം, കോടി, അർബുദം, അബ്ജം, രർവവകം, നിരവർവം, മഹാപദ്മം, ശങ്കു, ജലധി—ഇവ ഉയർന്ന മഹാസംഖ്യകളുടെ പേരുകളാണ്।

Verse 14

अत्यं मध्यं परार्द्धं च संज्ञा दशगुणोत्तराः । क्रमादुत्क्रमतो वापि योगः कार्योत्तरं तथा ॥ १४ ॥

‘അത്യ’, ‘മധ്യ’, ‘പരാർദ്ധ’ എന്ന സംജ്ഞകൾ പത്തിരട്ടിയായി വർധിക്കുന്നു. അവയുടെ യോഗം ക്രമത്തിലോ പ്രതിക്രമത്തിലോ ചെയ്യണം; ഓരോ ഘട്ടത്തിലും അടുത്ത ഫലം തുടർച്ചയായി നേടണം.

Verse 15

हन्याद्गुणेन गुण्यं स्यात्तैनैवोपांतिमादिकान् । शुद्धेद्धरोयद्गुणश्चभाज्यांत्यात्तत्फलं मुने ॥ १५ ॥

ഗുണം കൊണ്ടുതന്നെ ഗുണവിരോധിയെ നശിപ്പിക്കണം; അതേ ഗുണംകൊണ്ട് ഉപദോഷാദികളെയും കീഴടക്കണം. ആചാരം ശുദ്ധമായാൽ, അതിൽ സ്ഥാപിതമായ ഗുണം യഥോചിതമായി ഫലം നൽകുന്നു, മുനേ.

Verse 16

समांकतोऽथो वर्गस्यात्तमेवाहुः कृतिं बुधाः । अंत्यात्तु विषमात्त्यक्त्वा कृतिं मूलंन्यसेत्पृथक् ॥ १६ ॥

സമ അങ്കങ്ങളിൽ നിന്ന് വർഗം ലഭിക്കുന്നു; പണ്ഡിതർ അതിനെയാണ് ‘കൃതി’ എന്നു പറയുന്നത്. എന്നാൽ അവസാന അങ്കം വിഷമമെങ്കിൽ, അതിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് ‘കൃതി’യെ വേറിട്ട ‘മൂല’ ഭാഗമായി സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 17

द्विगुणेनामुना भक्ते फलं मूले न्यसेत्क्रमात् । तत्कृतिं च त्यजेद्विप्र मूलेन विभजेत्पुनः ॥ १७ ॥

ഭക്താ, ഇങ്ങനെ ഇരട്ടിയാക്കി ലഭിച്ച ഫലം ക്രമമായി മൂലത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം. പിന്നെ, വിപ്രാ, ആ ഇടക്കാല ‘കൃതി’ ഉപേക്ഷിച്ച് മൂലത്തെ ആധാരമാക്കി വീണ്ടും വിഭജനം/ഗണനം ചെയ്യണം.

Verse 18

एवं मुहुर्वर्गमूलं जायते च मुनीश्वर । समत्र्यङ्कहतिः प्रोक्तो घनस्तत्रविधिः पदे ॥ १८ ॥

ഇങ്ങനെ, മുനീശ്വരാ, വീണ്ടും വീണ്ടും വർഗമൂലം ലഭിക്കുന്നു. മൂന്ന് സമാന അങ്കങ്ങളുടെ ഗുണഫലം ‘ഘനം’ (ക്യൂബ്) എന്നു പറയുന്നു; അവിടെയും വിധി പടിപടിയായി പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 19

प्रोच्यते विषमं त्वाद्यं समे द्वे च ततः परम् । विशोध्यं विषमादंत्याद्धनं तन्मूलमुच्यते ॥ १९ ॥

ആദ്യ പദം വിഷമമെന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു; തുടർന്ന് വരുന്ന രണ്ട് പദങ്ങൾ സമം. അവസാന വിഷമപദത്തിൽ നിന്ന് ആവശ്യമായ അളവ് കുറച്ചാൽ ശേഷിക്കുന്നതുതന്നെ ആ ധനത്തിന്റെ മൂലം (ആധാരം) എന്നു പറയുന്നു.

Verse 20

त्रिघ्नाद्भजन्मूलकृत्या समं मूले न्यसेत्फलम् । तत्कृतित्वेन निहतान्निघ्नीं चापि विशोधयेत् ॥ २० ॥

‘ത്രിഘ്നാ’ എന്ന ഔഷധിയിൽ നിന്ന് മൂലാധാരിത കൃത്യാ ഒരുക്കി, അതോടൊപ്പം ഒരു ഫലം വേരിനരികെ സ്ഥാപിക്കണം. ആ കർമത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ ശത്രുകൃത്യാൽ ബാധിതർ ശമിക്കുന്നു; ‘നിഘ്നീ’ എന്ന പീഡകശക്തിയും ശുദ്ധമായി നിർവീര്യമാകുന്നു.

Verse 21

घनं च विषमादेवं घनमूलं मुर्हुभवेत् । अन्योन्यहारनिहतौ हरांशौ तु समुच्छिदा ॥ २१ ॥

ഇങ്ങനെ വിഷമസംഖ്യയുടെ ഘനം എടുത്താൽ, നിശ്ചിതവിധിപ്രകാരം അതിന്റെ ഘനമൂലം ആവർത്തിച്ച് ലഭിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഭാഗ്യവും ഭാജകവും (അഥവാ അവയുടെ ഭാഗങ്ങൾ) പരസ്പരഹരത്താൽ നിഹതമാകുമ്പോൾ, ഹരവും ഹരാംശവും പൂർണ്ണമായി കുറിഞ്ഞ് റദ്ദാകുന്നു.

Verse 22

लवा लवघ्नाश्च हरा हरघ्ना हि सवर्णनम् । भागप्रभागे विज्ञेयं मुने शास्रार्थचिंतकैः ॥ २२ ॥

മുനേ, ‘ലവ’ ‘ലവഘ്നാ’ എന്നും, അതുപോലെ ‘ഹര’ ‘ഹരഘ്നാ’ എന്നും ഉള്ള പദങ്ങൾ ഒരേ വർഗ്ഗത്തിലെ നാമങ്ങൾ (സവർണനാമം) ആണെന്ന് അറിയണം. ഭിന്നവും ഉപഭിന്നവും എന്ന വിഷയത്തിൽ ശാസ്ത്രാർത്ഥം ചിന്തിക്കുന്നവർ ഇത് പ്രത്യേകമായി ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 23

अनुबंधेऽपवाहे चैकस्य चेदधिकोनकः । भागास्तलस्थहारेण हरं स्वांशाधिकेन तान् ॥ २३ ॥

ചേർക്കൽ (അനുബന്ധ)യും കുറയ്ക്കൽ (അപവാഹ)യും ഉള്ളപ്പോൾ ഒരു പദം കൂടുതലോ കുറവോ ആണെങ്കിൽ, താഴെയുള്ള ഹരം എടുത്ത് ഭാഗങ്ങൾ നിർണ്ണയിക്കണം; പിന്നെ ആ ഭാഗങ്ങളെ ഹരത്തിന് സ്വന്തം അംശം ചേർത്ത് വർധിപ്പിച്ച ഹരത്തിൽ വിഭജിക്കണം.

Verse 24

ऊनेन चापि गुणयेद्धनर्णं चिंतयेत्तथा । कार्यस्तुल्यहरां शानां योगश्चाप्यंततो मुने ॥ २४ ॥

രാശി കുറവായാലും ഗുണനം ചെയ്ത് ഫലം കണ്ടെത്തണം; ശേഷിക്കുന്ന ധനം അല്ലെങ്കിൽ ഋണം സൂക്ഷ്മമായി ആലോചിക്കണം. ഹരങ്ങളും ഭാഗങ്ങളും സമഹരണം ചെയ്ത്, അവസാനം, ഹേ മുനേ, യോഗം ചേർത്ത് അന്തിമ മൊത്തം നിശ്ചയിക്കണം.

Verse 25

अहारराशौ रूप्यं तु कल्पयेद्धरमप्यथा । अंशाहतिश्छेदघातहृद्भिन्नगुणने फलम् ॥ २५ ॥

അഹാര-രാശി (ഹരങ്ങളുടെ സമാഹാരം) യിൽ ‘രൂപ്യ’ പദവും കണക്കാക്കണം; അതുപോലെ ‘ധര’ പദവും നിർണ്ണയിക്കണം. അംശങ്ങളുടെ ഗുണനം, ഛേദത്തിന്റെ ഗുണം (ഘാതം), കൂടാതെ മനസ്സിൽ വിഭജിച്ച് ചെയ്യുന്ന കണക്കുകൂട്ടലാൽ ഫലം സിദ്ധമാകുന്നു.

Verse 26

छेदं चापि लवं विद्वन्परिवर्त्य हरस्य च । शेषः कार्यो भागहारे कर्तव्यो गुणनाविधिः ॥ २६ ॥

ഹേ വിദ്വാൻ, ഛേദവും ലവവും പരസ്പരം മാറ്റി ഹരം നീക്കുക. ഭാഗഹാര (ഭാഗാകാര രീതി) വഴി ശേഷി കണ്ടെത്തി, തുടർന്ന് ഗുണനവിധി പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 27

हारांशयोः कृती वर्गे घनौ घनविधौ मुने । पदसिद्ध्यै पदे कुर्यादथोरवं सर्वतश्च रवम् ॥ २७ ॥

ഹേ മുനേ, ഹാര-അംശ പാഠപ്രയോഗത്തിലും കൃതി-വർഗത്തിലും, ഘനവിധി പ്രകാരം ഘനപാഠം പ്രയോഗിക്കണം. പദസിദ്ധിക്കായി ഓരോ പദത്തിലും യഥോചിത ഉച്ചാരണം ചെയ്ത്, പിന്നെ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും മുഴങ്ങുന്ന നാദം ഉണർത്തണം.

Verse 28

छेदं गुणं गुणं छेदं वर्गं मूलं पदं कृतिम् । ऋणं स्वं स्वमृणं कुर्यादृश्ये राशिप्रसिद्धये ॥ २८ ॥

ഫലം ദൃശ്യമാകാനും രാശി വ്യക്തമായി സ്ഥാപിക്കാനും: ഛേദത്തെ ഗുണമായി, ഗുണത്തെ ഛേദമായി കരുതുക; വർഗത്തെ മൂലമാക്കി, മൂലത്തെ വർഗമാക്കുക; പദത്തെ കൃതിയാക്കി, കൃതിയെ പദമാക്കുക; കൂടാതെ ഋണത്തെ ധനമാക്കി, ധനത്തെ ഋണമാക്കുക.

Verse 29

अथ स्वांशाधिकोने तु लवाढ्यो नो हरो हरः । अंशस्त्वविकृतस्तत्र विलोमे शेषमुक्तवत् ॥ २९ ॥

ഇപ്പോൾ ഭാജകം തന്റെ സ്വാംശത്തേക്കാൾ അധികഭാഗം മൂലം ഒന്നിൽ കുറവായാൽ, ഭാഗഫലം (ഹര) എടുക്കേണ്ടതില്ല; പകരം ലവങ്ങൾ വർധിപ്പിക്കണം. ഈ രീതിയിൽ അംശം മാറ്റമില്ലാതെ നിലനിൽക്കും; വിലോമവിധിയിൽ ശേഷി മുൻപറഞ്ഞപോലെ പ്രസ്താവിക്കണം।

Verse 30

उद्दिष्टाराशिः संक्षिप्तौ हृतोंऽशै रहितो युतः । इष्टघ्नदृष्टेनैतेन भक्तराशिरनीशितः ॥ ३० ॥

ഉദ്ദിഷ്ടരാശിയെ സംക്ഷിപ്തമാക്കി, അംശങ്ങളാൽ വിഭജിച്ച്, ആവശ്യത്തിന് കുറയ്ക്കുകയോ കൂട്ടുകയോ ചെയ്ത്—ഈ ‘ഇഷ്ടഘ്ന’ രീതിയിൽ ലഭിക്കുന്ന ദൃഷ്ടഫലപ്രകാരം ഭക്തരാശി (ഭാഗഫല-രാശി) ശരിയായി നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 31

योगोन्तरेणोनयुतोद्वितोराशीतसंक्रमे । राश्यंतरहृतं वर्गोत्तरं योसुतश्च तौ ॥ ३१ ॥

സൂര്യൻ രാശിയിലേക്ക് സംക്രമിക്കുന്ന സമയത്ത് എൺപത്തിരണ്ടെടുത്ത്, അതിനെ ഇരട്ടിയാക്കി, ഒമ്പത് ചേർത്ത്, യോഗാന്തരം കുറയ്ക്കണം. ആ ഫലത്തെ രാശ്യന്തരഭേദം കൊണ്ട് വിഭജിച്ചാൽ, ഭാഗഫലവും ശേഷിയും ചേർന്നതേ ഗണിതമൂല്യമായി സ്വീകരിക്കണം।

Verse 32

गजग्रीष्टकृतिर्व्यैका दलिता चेष्टभाजिता । एकोऽस्य वर्गो दलितः सैको राशिः परो मतः ॥ ३२ ॥

ഒരു ഏകകത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി, അതിനെ കുറച്ച് പ്രവർത്തനനിയമപ്രകാരം വിഭജിച്ചാൽ, ആ കുറച്ച മൂല്യത്തിന്റെ വർഗം ലഭിക്കുന്നു. അതേ ഏകകമേ പിന്നെ സിദ്ധരാശിയെന്നു മുനികൾ ഉപദേശിക്കുന്നു।

Verse 33

द्विगुणेष्टहृतं रूपं श्रेष्टं प्राग्रूपकं परम् । वर्गयोगांतरे व्येके राश्योर्वर्गोस्त एतयोः ॥ ३३ ॥

ഇഷ്ടരാശിയാൽ വിഭജിച്ച് ലഭിച്ച രൂപത്തെ ഇരട്ടിയാക്കുന്നതാണ് ശ്രേഷ്ഠവും പരമവും ആയ ‘പ്രാഗ്രൂപകം’ (പൂർവ്വരൂപം) എന്നു പ്രസിദ്ധം. വർഗയോഗവിധിയിൽ ചിലർ, ഈ രണ്ടു രാശികളുടെ വർഗഫലം ഒരുമിച്ച് സ്വീകരിക്കണം എന്നു പറയുന്നു।

Verse 34

इष्टवगेकृतिश्चेष्टघनोष्टग्रौ च सौककौ । एषीस्यानामुभे व्यक्ते गणिते व्यक्तमेव च ॥ ३४ ॥

ഇഷ്ടമായ വർഗ്ഗവിഭാഗങ്ങളും അവയുടെ നിർമ്മിതികളും, ചലനവും ഘനതയും സംബന്ധിച്ച അളവുകൾ, ഓഷ്ഠ–കണ്ഠവിധികൾ, കൂടാതെ ‘ഏഷീ’ ‘ഈസ്യാ’ എന്ന ഇരട്ടയും വ്യക്തമായി ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഗണിതത്തിലും ‘വ്യക്ത’മായ തെളിഞ്ഞ മാർഗ്ഗം മാത്രമേ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുള്ളൂ.

Verse 35

गुणघ्नमूलोनयुतः सगुणार्द्धे कृतं पदम् । दृष्टस्य च गुणार्द्धो न युतं वर्गीकृतं गुणः ॥ ३५ ॥

വർഗ്മൂലത്തെ ഗുണകത്താൽ ഗുണിച്ച കുറവ് പദത്തോടു ചേർത്ത്, ഗുണകത്തിന്റെ അർദ്ധാംശത്തോടുകൂടി പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ അടുത്ത പദം രൂപപ്പെടുന്നു. പരിഗണ്യരാശിയിൽ ഗുണകത്തിന്റെ അർദ്ധാംശം മൂലത്തിൽ ചേർക്കാതിരുന്നാൽ, അതേ അർദ്ധാംശം വർഗ്ഗീകരിക്കപ്പെട്ട് ഗുണകമായി നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 36

यदा लवोनपुम्राशिर्दृश्यं भागोनयुग्भुवा । भक्तं तथा मूलगुणं ताभ्यां साध्योथ व्यक्तवत् ॥ ३६ ॥

ദൃശ്യരാശിയെ ഭാഗമായി—വിഭജനവും വിന്യാസവും വഴി—നിശ്ചയിക്കുമ്പോൾ, അതുപോലെ മൂല-ഗുണവും നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു; ഈ രണ്ടിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ‘വ്യക്ത’മായ പ്രത്യക്ഷംപോലെ ഫലം സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 37

प्रमाणेच्छे सजातीये आद्यंते मध्यगं फलम् । इच्छघ्नमाद्यहृत्सेष्टं फलं व्यस्ते विपर्ययात् ॥ ३७ ॥

പ്രമാണം നേടാനുള്ള ഇച്ഛ സമജാതീയ വിഷയത്തിലേക്ക് തിരിയുമ്പോൾ ഫലം ആദിയും അന്തവും തമ്മിലുള്ള മദ്ധ്യത്തിൽ തന്നെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇച്ഛ തന്നെ നശിച്ചാൽ, ആദ്യ പ്രേരണം നീങ്ങിയ ശേഷം ശേഷിക്കുന്നതുതന്നെ ഫലം; ക്രമം മറിച്ചാൽ ഫലവും വിപരീതമാകും.

Verse 38

पंचरास्यादिकेऽन्योन्यपक्षं कृत्वा फलच्छिदाम् । बहुराशिवधं भक्ते फलं स्वल्पवधेन च ॥ ३८ ॥

പഞ്ചരാശി മുതലായ സംവിധാനങ്ങളിൽ, പരസ്പരവിരുദ്ധ ‘പക്ഷ’ങ്ങളെ ഫലം മുറിച്ചുകളയുന്ന വിധത്തിൽ ക്രമീകരിച്ചാൽ, അനേകം രാശികളുടെ (അശുഭ) സംയോഗഫലം കുറച്ചെണ്ണം മാത്രം നിരസിച്ചാലും നശിപ്പിക്കാം.

Verse 39

इष्टकर्मवधेमूलं च्युतं मिश्रात्कलांतरे । मानघ्नकालश्चातीतकालाघ्नफलसंहृताः ॥ ३९ ॥

ഇഷ്ടകർമ്മങ്ങളുടെ പുണ്യനാശത്തിന്റെ മൂലം, മിശ്രഭാവത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചതെങ്കിൽ, കാലാന്തരത്തിൽ തന്നെ അകന്നു വീഴും. അഹങ്കാരം തകർക്കുന്ന കാലം വന്നാൽ, മുമ്പേ കാലം ക്ഷയിപ്പിച്ചിരുന്ന ഫലങ്ങൾ മുഴുവനായി തീർന്നു പോകുന്നു।

Verse 40

स्वयोगभक्तानिघ्नाः स्युः संप्रयुक्तदलानि च । बहुराशिपलात्स्वल्पराशिमासफलं बहु ॥ ४० ॥

സ്വയോഗത്തിലും ഭക്തിയിലും സ്ഥിരരായ ഭക്തർക്കു ശരിയായി അർപ്പിച്ച പത്രദളങ്ങൾ വിഘ്നനാശകരമാകുന്നു. പത്രങ്ങളുടെ മഹാരാശി അർപ്പിച്ചാൽ, അല്പ മാസവ്രതം പോലും ധാരാളം ഫലം നൽകുന്നു।

Verse 41

चेद्राशिविवरं मासफलांतरहृतं च यः । क्षेपा मिश्रहताः क्षेपोयोगभक्ताः फलानि च ॥ ४१ ॥

രാശികളിലെ ഇടവേളയെ മാസഫലങ്ങളുടെ വ്യത്യാസം കൊണ്ട് ഭാഗിച്ചാൽ, ‘ക്ഷേപ’ങ്ങളെ ‘മിശ്ര’ മൂല്യത്തോടെ ഗുണിക്കണം; പിന്നെ ക്ഷേപങ്ങളുടെ യോഗം കൊണ്ട് ഭാഗിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്നതുതന്നെ ഫലങ്ങളാകുന്നു।

Verse 42

भजेच्छिदोंशैस्तैर्मिश्रै रूपं कालश्च पूर्तिकृत् । पूर्णोगच्छेत्समेध्यव्येसमेवर्गोर्द्धितेत्यतः ॥ ४२ ॥

ആ മിശ്ര ഭിന്നാംശങ്ങളാൽ—രൂപം, കാലം, അപൂർണ്ണത പൂരിപ്പിക്കുന്ന ക്രിയകൾ എന്നിവയോടെ—നാരായണ ഹരിയെ ഭജിക്കണം. ഇങ്ങനെ യഥാവിധി സംസ്കാരയോഗ്യമായതിൽ പൂർണ്ണത ലഭിക്കുന്നു; അതുപോലെ ആത്മീയ നിലയും വർദ്ധിക്കുന്നു।

Verse 43

व्यस्तं गच्छतं फलं यद्गुणवर्गं भचहि तत् । व्येकं व्येकगुणाप्तं च प्राध्नं मानं गुणोत्तरे ॥ ४३ ॥

ഒരു ഫലം ഘട്ടംഘട്ടമായി നേടേണ്ടപ്പോൾ, ആ ഫലത്തെ പ്രയോഗിച്ച ഗുണവർഗം കൊണ്ട് ഭാഗിക്കണം. പിന്നെ ഓരോ ഗുണവും വേർതിരിച്ച് എടുത്താൽ ലഭിക്കുന്ന മാനപ്രകാരം, ഉയർന്ന ഗുണപ്രവർത്തനത്തിൽ പ്രധാന മാനം നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 44

भुजकोटिकृतियोगमूलं कर्णश्च दोर्भवेत् । श्रुतिकृत्यंतरपद कोटिर्दोः कर्णवर्गयोः ॥ ४४ ॥

ഭുജത്തിന്റെ അഗ്രസന്ധിയിൽ രൂപപ്പെടുന്ന ‘യോഗ’ത്തിന്റെ മൂലം ‘കർണം’ എന്നു പറയുന്നു; ഭുജയും അതിനനുസൃതമാണ്. കർണവും ഭുജവും തമ്മിലുള്ള ഇടനില പദം ‘കോടി’; അത് ഭുജ‑കർണ വർഗ്ഗസമൂഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്।

Verse 45

विंवरात्तत्कर्णपदं क्षेत्रे त्रिचतुरस्रके । राश्योरंतरवर्गेण द्विघ्ने घाते युते तयोः ॥ ४५ ॥

ത്രികോണമോ ചതുരസ്രമോ ആയ ക്ഷേത്രത്തിൽ കർണപദം ‘വിംവര’ രീതിയിൽ നിർണ്ണയിക്കണം. രണ്ട് അളവുകളുടെ വർഗ്ഗങ്ങൾ എടുത്ത് കൂട്ടി; ആവശ്യമായിടത്ത് അവയുടെ വ്യത്യാസവർഗ്ഗത്തിന്റെ ദ്വിഗുണവും ചേർത്താൽ ഫലം (ഘാതം) ലഭിക്കും।

Verse 46

वर्गयोगोथ योगांतहंतिर्वर्गांतरं भवेत् । व्यास आकृतिसंक्षण्णोव्यासास्यात्परिधिर्मुने ॥ ४६ ॥

വർഗ്ഗങ്ങളുടെ യോഗംകൊണ്ട് ഘാതം സിദ്ധമാകുന്നു; ആ യോഗത്തിന്റെ അന്ത-ഹ്രാസംകൊണ്ട് വർഗ്ഗാന്തരം ലഭിക്കുന്നു. ഹേ മുനേ, ആകൃതിയുടെ ലക്ഷണപ്രകാരം വ്യാസം നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു; വ്യാസത്തിൽ നിന്ന് പരിധിയും (പരിമാപവും) ലഭിക്കുന്നു।

Verse 47

ज्याव्यासयोगविवराहतमूलोनितोऽर्द्धितः । व्यासः शरः शरोनाञ्च व्यासाच्छरगुणात्पदम् ॥ ४७ ॥

ജ്യയുടെ വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ത്രിജ്യയുടെ വർഗ്ഗം കുറച്ച് ലഭിക്കുന്ന വ്യത്യാസത്തിന്റെ വർഗ്ഗമൂലം എടുത്ത് അർദ്ധമാക്കിയാൽ ‘ശര’ ലഭിക്കുന്നു. ശരവും വ്യാസവും ചേർത്ത്, ധനുർജ്യയുടെ ഗുണധർമ്മപ്രകാരം ആവശ്യമായ ‘പദം’ സിദ്ധമാകുന്നു।

Verse 48

द्विघ्नं जीवाथ जीवार्द्धवर्गे शरहृते युते । व्यासोष्टतेभवेदेवं प्रोक्तं गणितकोविदैः ॥ ४८ ॥

ആദ്യം ‘ജീവാ’യെ ദ്വിഗുണമാക്കുക; പിന്നെ അത് ജീവയുടെ അർദ്ധത്തിന്റെ വർഗ്ഗത്തിൽ ചേർക്കുക; കൂടാതെ ‘ശര’ കൊണ്ട് കുറച്ച ശേഷം ലഭിക്കുന്ന ശേഷവും ചേർക്കുക. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഫലം ‘ഇരുപത്തെട്ട്’ ആകുന്നു എന്ന് ഗണിതകോവിദർ പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 49

चापोननिघ्नः परिधिः प्रगङ्लः परिधेः कृते । तुर्यांशेन शरध्नेनाघेनिनाधं चतुर्गणम् ॥ ४९ ॥

വ്യാസത്തെ നിശ്ചിത ഗുണകത്തോടെ ഗുണിച്ചാൽ പരിധി ലഭിക്കുന്നു. പരിധി നിർണ്ണയത്തിൽ പറഞ്ഞ നിയമപ്രകാരം ചതുർത്ഥാംശ-ശുദ്ധി വരുത്തി ചതുർഗണ ക്രമത്തിൽ കണക്കാക്കണം.

Verse 50

व्यासध्नं प्रभजेद्विप्र ज्या काशं जायते स्फुटा । ज्यांघ्रीषुध्नोवृत्तवर्गोबग्धिघ्नव्यासाढ्यमौर्विहृत् ॥ ५० ॥

ഹേ വിപ്രാ, വ്യാസം വിഭജിച്ചാൽ സ്ഫുടമായ ജ്യാ (ധനുര്ജ്യാ) ലഭിക്കുന്നു. ജ്യയോടൊപ്പം വൃത്തബന്ധിത അളവുകളുടെ വർഗ്ഗം, വ്യാസം മുതലായ പ്രയോഗങ്ങളാൽ ജ്യാ-തന്തു നിയമപ്രകാരം ഫലം നിർണ്ണയിക്കണം.

Verse 51

लब्धोनवृत्तवर्गाद्रिपदेर्धात्पतिते धनुः । स्थूलमध्यापृवन्नवेधो वृत्तांकाशेषभागिकः ॥ ५१ ॥

വൃത്തശേഷത്തിന്റെ വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ത്രിപദം (ഘനമൂലം) എടുത്താൽ ധനുഃ (ധനുസ്സിന്റെ അളവ്) ലഭിക്കുന്നു. കട്ടിയുള്ള മധ്യമുള്ള വൃത്തത്തിൽ ‘നവ-വേധ’ വൃത്താംശത്തിന്റെ ശേഷഭാഗമനുസരിച്ച് വിഭജിച്ച് നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 52

वृत्तांगांशकृतिर्वेधनिप्रीयनकरामितौ । वारिव्यासहतं दैर्ध्यंवेधांगुलहतं पुनः ॥ ५२ ॥

വ്യാസത്തെ നിശ്ചിത സംഖ്യയാൽ ഗുണിച്ചാൽ വൃത്താംഗം (പരിധി) ലഭിക്കുന്നു. വ്യാസമാനം നഖാന്ത അങ്കുല-വിസ്താരത്തിൽ നിന്ന് അറിയണം; പിന്നെ ദൈർഘ്യം വേധ-അങ്കുല ഏകകങ്ങൾ കൊണ്ട് ഗുണിച്ച് കണക്കാക്കണം.

Verse 53

खरवेंदुरामविहतं मानं द्रोणादिवारिणः । विस्तारायामवेधानांमंगुल्योन्यनाडिघ्नाः ॥ ५३ ॥

ദ്രോണം മുതലായ ദ്രവമാനങ്ങൾ നിശ്ചിത കണക്കുകൂട്ടലാൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതുപോലെ വീതി, നീളം, വേധം (ആഴം) എന്നീ മാനങ്ങൾ അങ്കുലത്തിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി പരസ്പര ഉപവിഭാഗങ്ങളിലൂടെ നാഡി വരെ നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 54

रसांकाभ्राब्धिभिर्भक्ता धान्ये द्रोणादिकामितिः । उत्सेधव्यासदैर्ध्याणामंगुल्यान्यस्य नो द्विज ॥ ५४ ॥

ഹേ ദ്വിജാ! ‘രസ, അങ്ക, അഭ്ര, അബ്ധി’ എന്ന വാക്കുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്ന സംഖ്യകളാൽ ധാന്യമാനം വിഭജിച്ചാൽ ദ്രോണമുതലായ അഭിലഷിത അളവുകൾ ലഭിക്കും; ഉയരം, വീതി, നീളം എന്നിവയുടെ ഏകകം ‘അംഗുലി’ (വിരലിന്റെ വീതി) ആകുന്നു।

Verse 55

मिथोघ्नाति भजेत्स्वाक्षेशैर्द्रोणादिमितिर्भवेत् । विस्ताराद्यं गुलान्येवं मिथोघ्नान्यपसांभवेत् ॥ ५५ ॥

‘മിഥോഘ്നാ’ എന്ന അളവിനെ സ്വന്തം അംഗുലി-പ്രമാണങ്ങളാൽ വിഭജിച്ചാൽ ദ്രോണമുതലായ മാനക അളവുകൾ ലഭിക്കും. അതുപോലെ വീതി മുതലായ രേഖാമാനങ്ങളിലും ഇത്തരത്തിലുള്ള അനുപാത വിഭജനത്തിലൂടെ ‘ഗുലാ’ മുതലായ ഉപഅളവുകൾ ജനിക്കുന്നു।

Verse 56

वाणेभमार्गणैर्लब्धं द्रोणाद्यं मानमादिशेत् । दीपशंकुतलच्छिद्रघ्नः शंकुर्भैवंभवेन्मुने ॥ ५६ ॥

മാപദണ്ഡവും മാപരേഖയും വഴി ലഭിച്ച പ്രമാണത്തെ ആശ്രയിച്ച് ദ്രോണമുതലായ അളവുകളുടെ സമുച്ചയം നിർദ്ദേശിക്കണം. ഹേ മുനേ! ശങ്കു (ഗ്നോമൺ/കുത്തി) ‘ഭൈവ’ തരത്തിലുള്ളതായിരിക്കണം—ദീപം, ശങ്കു, തലം, ഛിദ്രം മുതലായ ദോഷങ്ങൾ നീക്കുന്നതായി।

Verse 57

नरोन दीपकशिखौच्यभक्तो ह्यथ भोद्वने । शंकौनृदीपाधश्छिद्रघ्नैर्दीपौच्च्यं नरान्विते ॥ ५७ ॥

ദീപശിഖ ഉയർത്തിയും സ്ഥിരമാക്കിയും സൂക്ഷിക്കാൻ ഭക്തിയുള്ള മനുഷ്യൻ വനത്തിലുപോലും ദീപാധാരത്തിന്റെ കീഴിൽ സംരക്ഷണാവരണം വെക്കണം. ശങ്കു, ദീപാധാരം, ഛിദ്രദോഷങ്ങൾ നീക്കുന്ന ഉപായങ്ങളാൽ ജനസമൂഹത്തിൽ ദീപത്തിന്റെ ഉയരം ശരിയായി സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 58

विंशकुदीपौच्चगुणाच्छाया शंकूद्धृता भवेत् । दीपशंक्वंतरं चाथ च्छायाग्रविवरघ्नभा ॥ ५८ ॥

ശങ്കുവാൽ അളന്ന നിഴൽ ദീപത്തിന്റെ ഉയരത്തിന്റെ ഇരുപത് ഗുണമായി സ്വീകരിക്കണം. തുടർന്ന് നിഴലിന്റെ അഗ്രംവരെ ഉള്ള വിടവ് നീക്കുന്ന പ്രകാശ-ഗണന പ്രകാരം ദീപവും ശങ്കുവും തമ്മിലുള്ള അകലം നിർണ്ണയിക്കണം।

Verse 59

मानांतरद्रुद्भूमिः स्यादथोभूनराहतिः । प्रभाप्ता जायते दीपशिखौच्च्यं स्यात्त्रिराशिकात् ॥ ५९ ॥

ഒരു അളവിനെ മറ്റൊരു അളവിലേക്കു മാറ്റുമ്പോൾ അതനുസരിച്ചുള്ള വിസ്തീർണം നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ ബന്ധപ്പെട്ട പരിമാണവും ലഭിക്കുന്നു. ലഭിച്ച പ്രകാശത്തെ ആശ്രയിച്ച് ത്രൈരാശി നിയമംകൊണ്ട് ദീപശിഖയുടെ ഉയരം അറിയാം.

Verse 60

एतत्संक्षेपतः प्रोक्तं गणिते परिकर्मकम् । ग्रहमध्यादिकं वक्ष्ये गणिते नातिविस्तरान् ॥ ६० ॥

ഗണിതത്തിലെ പരികർമ്മങ്ങൾ (ആദ്യ ക്രിയകൾ) സംക്ഷേപമായി പറഞ്ഞു. ഇനി അതിവിസ്താരം കൂടാതെ, ഗണിതരീതിയിൽ ഗ്രഹങ്ങളുടെ മദ്ധ്യസ്ഥാനം മുതലായവ ഞാൻ വിവരിക്കും.

Verse 61

युगमानं स्मृतं विप्र खचतुष्करदार्णवाः । तद्दशांशास्तु चत्वारः कृताख्यं पादमुच्यते ॥ ६१ ॥

ഹേ വിപ്രാ! യുഗമാനം ‘ഖ-ചതുഷ്കര-ദാർണവ’ എന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു. അതിന്റെ പത്ത് ഭാഗങ്ങളിൽ നാല് ഭാഗം ‘കൃത’ (സത്യ) യുഗത്തിന്റെ പാദമെന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 62

त्रयस्रेता द्वापरः द्वौ कलिरेकः प्रकीर्तितः । मनुकृताब्दसहिता युगानामेकसप्ततिः ॥ ६२ ॥

മൂന്ന് ത്രേതായുഗങ്ങളും, രണ്ട് ദ്വാപരയുഗങ്ങളും, ഒരൊറ്റ കലിയുഗവും എന്നു പ്രസിദ്ധം. മനുവിന് നിശ്ചയിച്ച വർഷങ്ങളോടുകൂടി യുഗങ്ങളുടെ എണ്ണം എഴുപത്തൊന്ന് എന്നു പറയുന്നു.

Verse 63

विधेर्द्दिने स्युर्विप्रेंद्र मनवस्तु चतुर्दश । तावत्येव निशा तस्य विप्रेंद्र परिकीर्तिता ॥ ६३ ॥

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസത്തിൽ പതിനാലു മനുക്കൾ ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു; ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, അവന്റെ രാത്രിയും അത്രത്തോളം ദൈർഘ്യമുള്ളതെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 64

स्वयंभुवा शरगतानब्दान्संपिंड्य नारद । खचरानयनं कार्यमथवेष्टयुगादितः ॥ ६४ ॥

ഹേ നാരദാ! സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മൻ ഉപദേശിച്ച വിധിപ്രകാരം ശരങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ച ശബ്ദങ്ങളെ സംപീഡിപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് യുഗ്മ-വേഷ്ടനത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ‘ആകാശഗാമി ശക്തികൾ’യെ തിരികെ കൊണ്ടുവരുന്ന (പ്രത്യാഹാര) കർമ്മം ചെയ്യണം।

Verse 65

युगे सूर्यज्ञशुक्राणां खचतुष्करदार्णवाः । पूजार्किगुरुशुक्राणां भगणापूर्वपापिनाम् ॥ ६५ ॥

ഓരോ യുഗത്തിലും സൂര്യൻ, യജ്ഞം, ശുക്രൻ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഗണനകൾ, നാല് ഖഗോളഗതികളും അർണവ-ചക്രങ്ങളും സംബന്ധിച്ച പരിഗണന, കൂടാതെ ശനി-ഗുരു-ശുക്ര പൂജ—ഗ്രഹഗണങ്ങളുടെ കണക്കോടുകൂടി—പൂർവ്വപാപഭാരത്തിൽ പീഡിതർക്കായി വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 66

इंदोरसाग्नित्रिषु सप्त भूधरमार्गणाः । दस्रत्र्याष्टरसांकाश्विलोचनानि कुजस्य तु ॥ ६६ ॥

ചന്ദ്രനുവേണ്ടി ‘അസാ–അഗ്നി–ത്രി’ എന്ന പദസമൂഹം ഏഴ് സംഖ്യയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; കുജൻ (മംഗളം) സംബന്ധിച്ച് ‘ദസ്ര–ത്രി–അഷ്ട–രസ’ എന്നതിലൂടെ അവന്റെ ‘ലോചന’ (ലക്ഷണം/ഘടകം) സംഖ്യ വെളിപ്പെടുന്നു।

Verse 67

बुधशीघ्रस्य शून्यर्तुखाद्रित्र्यंकनगेंदवः । बृहस्पतेः खदस्राक्षिवेदस्रङ्हूयस्तथा ॥ ६७ ॥

ബുധന്റെ ‘ശീഘ്ര’ മാനത്തിനുള്ള അക്കങ്ങൾ ‘ശൂന്യ–ഋതു–ഖ–അദ്രി–ത്രി–അങ്ക–നഗ–ഇന്ദു’ എന്ന പദസമൂഹം വഴി സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ബൃഹസ്പതിയുടെ അക്കങ്ങൾ ‘ഖ–ദസ്ര–അക്ഷി–വേദ–സ്രങ്–ഹൂയ’ എന്നതിലൂടെ അതുപോലെ തന്നെ സൂചിതമാണ്।

Verse 68

शितशीघ्रस्य यष्णसत्रियमाश्विस्वभूधराः । शनेर्भुजगषट्पचरसवेदनिशाकराः ॥ ६८ ॥

ശിത (ശുക്രൻ)യും ശീഘ്ര (ബുധൻ)യും സംബന്ധിച്ച് ‘യഷ്ണ, സത്രിയ, ആശ്വി, സ്വ, ഭൂധര’ എന്ന ഗണങ്ങൾ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ശനിയ്ക്ക് ‘ഭുജഗ, ഷട്പചര, സവേദ, നിശാകര’ എന്ന ഗണങ്ങൾ നിർദ്ദിഷ്ടമാണ്।

Verse 69

चंद्रोञ्चस्याग्निशून्याक्षिवसुसर्पार्णवा युगे । वामं पातस्य च स्वग्नियमाश्विशिखिदस्रकाः ॥ ६९ ॥

യുഗ-ഗണനയിൽ ക്രമം ഇങ്ങനെ പറയുന്നു— ‘ചന്ദ്രൻ, ഉഞ്ച/ഉത്ഥാനം, അഗ്നി, ശൂന്യം, നേത്രം, വസുക്കൾ, സർപ്പങ്ങൾ, അർണവങ്ങൾ (സമുദ്രങ്ങൾ)’. കൂടാതെ ‘പാത’ (അവരോഹ) ക്രമത്തിന്റെ ഇടത് ഭാഗത്ത്— ‘സ്വം, അഗ്നി, യമൻ, അശ്വിനികൾ, ശിഖീ, ദസ്രർ’ എന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.

Verse 70

उदयादुदयं भानोर्भूमैः साचेन वासराः । वसुव्द्यष्टाद्रिरूपांकसप्ताद्रितिथयो युगे ॥ ७० ॥

സൂര്യന്റെ ഒരു ഉദയം മുതൽ അടുത്ത ഉദയം വരെ ഭൂമിയിലെ അളവിനെ ‘വാസര’ (ദിവസം) എന്നു പറയുന്നു. യುಗത്തിലെ തിഥികളുടെ എണ്ണം പദ-സംഖ്യകളാൽ— ‘വസു, ദ്വി, അഷ്ട, അദ്രി, രൂപാങ്ക, സപ്ത, അദ്രി’— ഇങ്ങനെ കണക്കാക്കുന്നു.

Verse 71

षड् वहित्रिहुताशांकतिथयश्चाधिमासकाः । तिथिक्षयायमार्थाक्षिद्व्यष्टव्योमशराश्विनः ॥ ७१ ॥

അധിമാസം ‘ഷഡ്’ മുതലായ സംഖ്യാ-ചിഹ്നങ്ങളും ‘വഹിത്രീ, ഹുതാശ, അങ്ക, തിഥി’ തുടങ്ങിയ സൂചനകളും കൊണ്ടാണ് ഗ്രഹിക്കുന്നത്. അതുപോലെ തിഥിക്ഷയവും തിഥി-ആയാമവും പറഞ്ഞ സംഖ്യാ-നിർദ്ദേശങ്ങളാൽ തന്നെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു.

Verse 72

रवचतुष्का समुद्राष्टकुर्पचरविमासकाः । षट्त्र्यग्निवेदग्निपंचशुभ्रांशुमासकाः ॥ ७२ ॥

‘രവ-ചതുഷ്കാ’, ‘സമുദ്ര-അഷ്ട’, ‘കുർപ-ചര’, ‘രവി-മാസക’; അതുപോലെ ‘ഷട്-ത്ര്യഗ്നി’, ‘വേദ-അഗ്നി’, ‘പഞ്ച-ശുഭ്രാംശു-മാസക’— ഇവ മാസകങ്ങളുടെ (പ്രമാണ ഘടകങ്ങളുടെ) നാമഭേദങ്ങളാണ്; യജ്ഞ-ദാനാദി കണക്കുകളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.

Verse 73

प्रागातेः सूर्यमंदस्य कल्पेसप्ताष्टवह्नयः । कौजस्य वेदस्वयमा बौधस्याष्टर्तुवह्नयः ॥ ७३ ॥

സൂര്യമന്ദ കല്പത്തിൽ പ്രാഗാതേ (പൂർവ-ആഗമനവിധി) പ്രകാരം ഏഴും എട്ടും അഗ്നികൾ വിധിപൂർവം സ്ഥാപിതമാണ്. കൗജ കല്പത്തിൽ വേദങ്ങൾ സ്വയം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ബൗധ കല്പത്തിൽ ഋതുക്കൾക്ക് അനുസരിച്ച് എട്ട് ഋതു-അഗ്നികൾ പ്രവൃത്തിക്കുന്നു.

Verse 74

रवरवरंध्राणि जैवस्य शौक्रस्यार्धगुणेषवः । गोग्नयः शनिमंदस्य पातानामथवा मतः ॥ ७४ ॥

ഗുരുവിന്റെ പാത-ചിഹ്നങ്ങൾ ‘രവ, രവര, രന്ധ്ര’ എന്നു പറയുന്നു; ശുക്രനു ‘അർധഗുണ’യും ‘ഇഷു (അമ്പുകൾ)’യും; മന്ദഗതിയായ ശനിയ്ക്ക് ‘ഗോ’യും ‘അഗ്നി’യും—ഇങ്ങനെ പാതങ്ങളുടെ വർഗ്ഗീകരണം പരമ്പരയിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 75

मनुदस्रास्तु कौजस्य बौधस्याष्टाष्टसागराः । कृताद्रिचंद्राजैवस्य रवैकस्याग्निरवनंदकाः ॥ ७५ ॥

കൗജ (ചൊവ്വ)യുടെ പാത-ചിഹ്നങ്ങൾ ‘മനുദസ്ര’ എന്നു; ബൗധ (ബുധൻ)ക്ക് ‘അഷ്ട-അഷ്ട-സാഗരങ്ങൾ’ എന്നു. കൃതാദ്രി, ചന്ദ്രാജ, ഐവസ്യ എന്നിവയ്ക്കും ‘രവൈക’ എന്നിടത്ത് ‘അഗ്നി, രവ, നന്ദക’ എന്നും നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 76

शनिपातस्य भगणाः कल्पे यमरसर्तवः । वर्तमानयुगे पानावत्सराभगणाभिधाः ॥ ७६ ॥

ഒരു കല്പത്തിൽ ശനി-പാതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഭഗണങ്ങൾ ‘യമ–രസ–ഋതവഃ’ എന്ന നാമങ്ങളാൽ പ്രസിദ്ധം; ഇപ്പോഴത്തെ യുഗത്തിൽ അവ ‘പാനാവത്സര-ഭഗണ’ എന്ന സംജ്ഞയിൽ അറിയപ്പെടുന്നു।

Verse 77

मासीकृतायुता मासैर्मधुशुक्लादिभिर्गतैः । पृथक्त्थासिधिमासग्रासूर्यमासविभाजिताः ॥ ७७ ॥

ഗണനയെ മാസങ്ങളാക്കി മാറ്റുമ്പോൾ—മധു, ശുക്ല മുതലായ മാസങ്ങളുടെ ക്രമത്തിൽ എണ്ണി—അത് വേർതിരിച്ച തരങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു: സ്ഥാസി (സാവന) മാസം, ധി (ചാന്ദ്ര) മാസം, ഗ്രാസ (സംയോഗ) മാസം, സൂര്യ (സൗര) മാസം.

Verse 78

अथाधिमासकैर्युक्ता दिनीकृत्य दिनान्विताः । द्विस्थास्तितिक्षयाभ्यस्ताश्चांद्रवासरभाजिताः ॥ ७८ ॥

പിന്നീട് അധികമാസങ്ങൾ ചേർത്ത് ശരിയായി ക്രമീകരിച്ച്, അത് ദിന-ഗണനയായി മാറ്റി ദിവസങ്ങളിൽ പ്രകടമാക്കുന്നു; അത് രണ്ടു നിലകളിൽ ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നു, തിഥി-വർദ്ധനയും തിഥി-ക്ഷയവും എന്ന നിയമങ്ങളാൽ അഭ്യസിക്കപ്പെട്ട്, ചാന്ദ്ര-വാസര (ചന്ദ്ര ദിന-ഗണന) പ്രകാരം വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 79

लथोनरात्रिरहितालंकार्यामर्द्धरात्रिकाः । सावनोद्यूगसारर्कादिर्दिनमासाब्दयास्ततः ॥ ७९ ॥

ഈ മുൻകാലവിഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നാണ് രാത്രി, അരാത്രി, അലങ്കാര്യ (വിശേഷ) രാത്രി, അർദ്ധരാത്രി, അർദ്ധരാത്രികാ എന്നീ നാമങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. തുടർന്ന് സാവനദിനം, യുഗം, സംവത്സരസാരം, സൂര്യഗതി, പിന്നെ ദിന-മാസ-വർഷപരിമാണങ്ങൾ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു॥

Verse 80

सप्तिभिः क्षपितः शेषः मूर्याद्योवासरेश्वरः । मासाब्ददिनसंख्यासंद्वित्रिघ्नं रूपसंयुतम् ॥ ८० ॥

ശേഷം ഏഴാൽ വിഭജിച്ചാൽ സൂര്യൻ (ഞായർ) മുതൽ ആരംഭിക്കുന്ന വാരാധിപൻ ലഭിക്കുന്നു. തുടർന്ന് മാസം, വർഷം, ദിനം എന്നീ സംഖ്യകൾ എടുത്ത്, ആവശ്യത്തിന് ഇരട്ടമോ മൂന്നട്ടമോ മുതലായ ഗുണനങ്ങൾ ചേർത്താൽ ആവശ്യമായ ഗണിതമാനം ലഭിക്കും॥

Verse 81

सप्तोर्द्धनावशेषौ तौ विज्ञेयौ मासवर्षपौ । स्नेहस्य भगणाभ्यस्तो दिनराशिः कुवासरैः ॥ ८१ ॥

ആ രണ്ട് ശേഷങ്ങൾ—ഏഴും അരയും ശേഷിച്ച്—മാസവും വർഷവും ആയി അറിയണം. കൂടാതെ നൽകിയ അളവിൽ ഭഗണ (ചക്ര) പ്രയോഗിച്ച് ലഭിക്കുന്ന ദിനസമൂഹം, ലഭിച്ച വാരങ്ങൾ (വാസരങ്ങൾ) പ്രകാരം പ്രകടിപ്പിക്കണം॥

Verse 82

विभाजितो मध्यगत्या भगणादिर्ग्रहो भवेत् । एवं ह्यशीघ्रमंदाञ्चये प्रोक्ताः पूर्वपापिनः ॥ ८२ ॥

മധ്യഗതിയാൽ വിഭജിക്കുമ്പോൾ ആ മൂല്യം ഭഗണചക്രത്തിലെ ആദിഗ്രഹം (സൂര്യാദി) ആയി വരുന്നു. ഇങ്ങനെ അശീഘ്രവും മന്ദവുമായ ഗതികളുടെ തിരുത്തൽ-സഞ്ചയത്തിനായി മുൻപറഞ്ഞ ക്രമങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു॥

Verse 83

विलोमगतयः पातास्तद्वञ्चक्राष्विशोधिताः । योजनानि शतान्यष्टौ भूकर्णौ द्विगुणाः स्मृतः ॥ ८३ ॥

പാതാളപ്രദേശങ്ങളുടെ ഗതികൾ വിപരീതമാണെന്ന് പറയുന്നു; അവിടെ വഞ്ചകചക്രങ്ങൾ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടാതെ (ഭ്രമകരമായി) നിലനിൽക്കുന്നു. ‘ഭൂകർണം’ എട്ടുനൂറ് യോജന അളവാണെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; തുടർന്ന് പറയുന്ന അളവ് അതിന്റെ ഇരട്ടിയാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു॥

Verse 84

तद्वर्गतो दशगुणात्पद भूपरिधिर्भवेत् । लंबज्याघ्नस्वजीवाप्तः स्फुटो भूपरिधिः स्वकः ॥ ८४ ॥

ആ മൂല്യത്തിന്റെ വർഗത്തിന്റെ പത്തിരട്ടി എടുത്താൽ ഘട്ടംഘട്ടമായി ഭൂമിയുടെ പരിസരം ലഭിക്കുന്നു. എന്നാൽ യഥാർത്ഥ പരിസരം ലംബ-ജ്യയാൽ ഗുണിച്ച് സ്വജീവ (ജ്യാ) മൂല്യത്തിൽ ഭാഗിച്ചാൽ സ്ഫുടമായി ലഭിക്കും॥

Verse 85

तेन देशांतराभ्यस्ता ग्रहभुक्तिर्विभाजिता । कलादितत्फलं प्रार्च्याः ग्रहेभ्यः परिशोधयेत् ॥ ८५ ॥

ഈ രീതിയാൽ ദേശാന്തരഗമനത്തിൽ നിന്നുള്ള ഗ്രഹ-ഭുക്തി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു. കലാ മുതലായ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഫലത്തെ ഗ്രഹങ്ങളെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച് പരിശോധനം ചെയ്യണം॥

Verse 86

रेखाप्रतीचिसंस्थाने प्रक्षिपेत्स्युः स्वदेशतः । राक्षसातपदेवौकः शैलयोर्मध्यसूत्रगाः ॥ ८६ ॥

സ്വദേശത്തുനിന്ന് പടിഞ്ഞാറൻ രേഖാ-ക്രമത്തിൽ അവയെ സ്ഥാപിക്കണം. രാക്ഷസർ, ആതപർ, ദേവർ എന്നിവരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ—രണ്ടു പർവതങ്ങൾക്കിടയിലെ മധ്യസൂത്രരേഖയിൽ വിന്യസിക്കണം॥

Verse 87

अवंतिकारोहतिकं तथा सन्निहितं सरः । वारप्रवृत्तिवाग्देशे क्षयार्द्धेभ्यधिको भवेत् ॥ ८७ ॥

അവന്തികാ-രോഹതിക തീർത്ഥവും സമീപത്തെ പുണ്യസരോവരവും—‘വാര-പ്രവൃത്തി-വാഗ്ദേശ’ എന്ന സ്ഥലത്ത്—ക്ഷയപക്ഷത്തിലെ പ്രായശ്ചിത്തങ്ങളേക്കാളും അധിക പുണ്യം നൽകുന്നതായി പറയുന്നു॥

Verse 88

तद्देशांतरनाडीभिः पश्चादूने विनिर्दिशेत् । इष्टनाडीगुणा भुक्तिः षष्ट्या भक्ता कलादिकम् ॥ ८८ ॥

ദേശാന്തര വ്യത്യാസ നാഡികൾ പ്രകാരം പിന്നീടുള്ള സമയത്തെ അത്രത്തോളം കുറച്ച് നിർദ്ദേശിക്കണം. ഇഷ്ട നാഡീ-ഗുണകത്തിൽ ഗുണിച്ചാൽ ‘ഭുക്തി’ ലഭിക്കും; അതിനെ അറുപതിൽ ഭാഗിച്ചാൽ കലാ മുതലായ സൂക്ഷ്മ കാലഘടകങ്ങൾ ലഭിക്കും॥

Verse 89

गते शोद्ध्यं तथा योज्यं गम्ये तात्कालिको ग्रहः । भचक्रलिप्ताशीत्यंशः परमं दक्षिणोत्तरम् ॥ ८९ ॥

കഴിഞ്ഞ ഭാഗത്തിൽ കുറയ്ക്കണം; എത്തേണ്ടതിൽ ചേർക്കണം. നിർണയിക്കേണ്ടതിനു അതേ സമയത്തെ ഗ്രഹസ്ഥാനമേ സ്വീകരിക്കണം. ഭചക്രം അംശ-ലിപ്തങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; എൺപത് അംശം വരെ പരമ ദക്ഷിണ-ഉത്തര പരിധി.

Verse 90

विक्षिप्यते स्वपातेन स्वक्रांत्यंतादनुष्णगुः । तत्र वासं द्विगुणितजीवस्रिगुणितं कुजः ॥ ९० ॥

സ്വപാതം മൂലം സ്വക്രാന്ത്യന്തത്തിൽ നിന്ന് അനുഷ്ണഗു വിക്ഷിപ്തമാകുന്നു. ആ ലഭിച്ച സ്ഥാനത്ത്, ആദ്യം ജീവൻ (ഗുരു) എന്നതിന്റെ ദൂരം ഇരട്ടമാക്കി, അതിന്റെ മൂന്നിരട്ടി അളവിൽ കുജൻ (ചൊവ്വ) സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 91

बुधशुक्रार्कजाः पातैर्विक्षिप्यंते चतुर्गुणम् । राशिलिप्ताष्टमो भागः प्रथमं ज्यार्द्धमुच्यते ॥ ९१ ॥

ബുധൻ, ശുക്രൻ, ശനി എന്നിവർ പാതങ്ങളാൽ വിക്ഷിപ്തമാക്കി നാലിരട്ടിയാക്കണം. രാശിയെ അംശ-ലിപ്തങ്ങളായി രേഖപ്പെടുത്തി അതിന്റെ എട്ടിലൊന്നിനെ ‘പ്രഥമ ജ്യാർദ്ധം’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 92

ततो द्विभक्तलब्धोनमिश्रितं तद्द्वितीयकम् । आद्येनैव क्रमात्पिंडान्भक्ताल्लब्धोनितैर्युतान् ॥ ९२ ॥

പിന്നീട് രണ്ടായി വിഭജിച്ചപ്പോൾ ശേഷിക്കുന്ന അവശിഷ്ടം ലബ്ധത്തിൽ നിന്ന് കുറച്ച് ലഭിക്കുന്നതുമായി ചേർത്ത് രണ്ടാമത്തെ ഭാഗം ഒരുക്കണം. അതേവിധം ആദ്യ മാനത്തെ അനുസരിച്ച് ക്രമമായി പിണ്ഡങ്ങളെ വിന്യസിക്കണം—ഓരോ വിഭജനത്തിലും ലഭിക്കുന്ന ശേഷവുമായി ചേർത്തുകൊണ്ട്.

Verse 93

खंडकाः स्युश्चतुर्विशा ज्यार्द्धपिंडाः क्रमादमी । परमा पक्रमज्या तु सप्तरंध्रगुणेंदवः ॥ ९३ ॥

ഇവ ക്രമമായി ജ്യാർദ്ധ-പിണ്ഡങ്ങൾ; ‘ഖണ്ഡക’ എന്ന പേരിൽ ഇരുപത്തിനാലാണ്. പരമ പക്രമജ്യാ ‘സപ്തരന്ധ്ര-ഗുണിത ഇന്ദു’ എന്ന മാനപ്രകാരം അളക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 94

तद्गुमज्या त्रिजिवाप्ता तञ्चापं क्रांतिरुच्यते । ग्रहं संशोध्य मंदोञ्चत्तथा शीघ्नाद्विशोध्य च ॥ ९४ ॥

ത്രിജ്യ (ത്രിജിവ) സഹിതം ലഭിക്കുന്ന ‘ഗുമജ്യാ’യിൽ നിന്നു ലഭിക്കുന്ന ധനുസ്സു (ചാപം) ഗ്രഹത്തിന്റെ ‘ക്രാന്തി’ എന്നു പറയുന്നു. തുടർന്ന് ഗ്രഹസ്ഥാനത്തെ ശോധനം ചെയ്ത് മന്ദോച്ച-സംസ്കാരവും അതുപോലെ ശീഘ്ര-സംസ്കാരവും പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 95

शेषं कंदपदंतस्माद्भुजज्या कोटिरेव च । गताद्भुजज्याविषमे गम्यात्कोटिः पदे भवेत् ॥ ९५ ॥

അവശിഷ്ടത്തിൽ നിന്ന് ‘കന്ദപദം’ കുറച്ചാൽ ഭുജജ്യാ (ജ്യാ)യും കോടി (കോജ്യാ)യും ലഭിക്കും. ഗത ഭുജജ്യാ വിഷമമായാൽ, അതേ പദത്തിൽ കോടി നിർണ്ണയിക്കണം.

Verse 96

समेति गम्याद्वाहुदज्या कोटिज्यानुगता भवेत् । लिप्तास्तत्त्वयमैर्भक्ता लब्धज्यापिंडकं गतम् ॥ ९६ ॥

(ഗണിത) ‘ഗമ്യാ’ ശരിയായി ലഭിക്കുമ്പോൾ ഭുജജ്യാ കോടിജ്യയോട് അനുസൃതമാകും. തത്ത്വ-യമങ്ങളാൽ വിഭജിച്ച് ലിപ്തകളിൽ രേഖപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന ജ്യാ-പിണ്ഡം (സമഷ്ടി) ‘ഗതം’ എന്നു കണക്കാക്കുന്നു.

Verse 97

गतगम्यांतराभ्यस्तं विभजेत्तत्त्वलोचनैः । तदवाप्तफलं योज्यं ज्यापिंडे गतसंज्ञके ॥ ९७ ॥

‘ഗത’യും ‘ഗമ്യ’യും തമ്മിലുള്ള അന്തരം പുനഃപുനഃ അഭ്യസിച്ച്, തത്ത്വം വ്യക്തമായി കാണുന്നവർ അതിനെ വിശകലനത്തോടെ വിഭജിക്കണം. അങ്ങനെ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ‘ഗത’ എന്നു വിളിക്കുന്ന ജ്യാ-പിണ്ഡത്തിൽ ചേർക്കണം.

Verse 98

स्यात्क्रमज्याविधिश्चैवमुत्क्रमज्यागता भवेत् । लिप्तास्तत्त्वयमैर्भक्ता लब्धज्या पिंडकं गतम् ॥ ९८ ॥

ഇങ്ങനെ ക്രമജ്യാ ലഭിക്കുന്ന വിധി സിദ്ധമാകുന്നു; ഇതേ രീതിയിൽ ഉത്ക്രമജ്യയും നേടാം. ലിപ്തകളെ തത്ത്വ-യമങ്ങളാൽ വിഭജിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന ജ്യയെ പിണ്ഡകത്തിൽ—അഥവാ തുടരുന്ന മൊത്തത്തിൽ—ചേർക്കണം.

Verse 99

गतगम्यांतराभ्यस्तं विभजेत्तत्त्वलोचनैः । तदवाप्तफलं योज्यं ज्यापिंडे गतसंज्ञके ॥ ९९ ॥

തത്ത്വദൃഷ്ടിയോടെ കഴിഞ്ഞത്, കൈവരിക്കേണ്ടത്, ഇടയിൽ അഭ്യസിച്ചതെന്നിവ വേർതിരിക്കണം. തുടർന്ന് ലഭിച്ച ഫലം ‘ഗത’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ജ്യാപിണ്ഡത്തിൽ (ജ്യാ-ഗോളം) യഥോചിതമായി വിനിയോഗിക്കണം.

Verse 100

स्यात्क्रमज्याविधिश्चैवमुक्रमज्यास्वपिस्मृतः । ज्यां प्रोह्य शेषं तत्त्वताश्वि हंतं तद्विवरोद्धृम् ॥ १०० ॥

ഇങ്ങനെ ക്രമ-ജ്യാ വിധി പ്രസ്താവിച്ചു; ഉ-ക്രമ-ജ്യാ (വിപരീത ക്രമ-ജ്യാ) രീതിയും സ്മൃതമാണ്. ജ്യാ കുറച്ച് ശേഷിപ്പിനെ തത്ത്വതഃ കൃത്യമായി എടുത്ത്, വേഗത്തിൽ പ്രയോഗിച്ച്, തുടർന്ന് അതിന്റെ വിവരം (വ്യത്യാസം) കണക്കാക്കണം.

Verse 101

संख्यातत्त्वाश्विसंवर्ग्यसंयोज्यं धनुरुच्यते । रवेर्मंदपरिध्यंशा मनवः शीतगोरदाः ॥ १०१ ॥

എണ്ണപ്പെട്ട തത്ത്വങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് സംയോജിപ്പിക്കുമ്പോൾ ആ സമുച്ചയം ‘ധനുസ്’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. മനുക്കൾ സൂര്യന്റെ മന്ദപരിക്രമണത്തിന്റെ അംശങ്ങൾ; അവർ ശീതളതയും ഗോ-സമൃദ്ധിയും (പോഷണ-സമ്പത്തും) നൽകുന്നവരെന്നു പറയുന്നു.

Verse 102

युग्मांते विषमांते तुनखलिप्तोनितास्तयोः । युग्मांतेर्थाद्रयः खाग्निसुराः सूर्यानवार्णवाः ॥ १०२ ॥

സമാന്തത്തിലും വിഷമാന്തത്തിലും യഥാക്രമം നഖചിഹ്നം, ലേപനം (ഉബ്ടനം), രക്തം—ഇവയാണ് സൂചനകൾ. വീണ്ടും സമാന്തത്തിൽ ധനം, പർവ്വതങ്ങൾ, ആകാശം, അഗ്നി, ദേവന്മാർ, സൂര്യൻ, സമുദ്രം—ഇവയും സൂചനകളാണ്.

Verse 103

ओजेद्व्यगा च सुयमारदारुद्रागजाब्धयः । कुजादीनामतः शौघ्न्यायुग्मांतेर्थाग्निदस्रकाः ॥ १०३ ॥

കൂടാതെ സാങ്കേതിക നാമങ്ങൾ—ഓജേദ്വ്യഗാ, സുയമാ, ആർദാ, രുദ്രാ, ഗജാ, അബ്ധയഃ. അതുപോലെ കുജൻ (മംഗളം) മുതലായ ഗ്രഹങ്ങൾക്ക്—ശൗഘ്ന്യാ, അയോഗ്മാ, പിന്നെ അവസാനം ഋഥാ, അഗ്നി, ദസരകാ—എന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 104

गुणाग्निचंद्राः खनगाद्विरसाक्षीणि गोऽग्रयः । ओजांते द्वित्रियमताद्विविश्वेयमपर्वताः ॥ १०४ ॥

ഇവ ‘ഗുണ’, ‘അഗ്നി’, ‘ചന്ദ്ര’ എന്ന പേരിലുള്ള കൂട്ടങ്ങൾ; കൂടാതെ ‘ഖന’യും ‘ഗാദ’യും എന്ന കൂട്ടങ്ങൾ; ‘വിരസാക്ഷീണ’ എന്നും അഗ്ര്യമായ ‘ഗോ’ കൂട്ടവും. അവസാനം ‘രണ്ട്’ ‘മൂന്ന്’ എന്നിങ്ങനെ എണ്ണപ്പെടുന്നവയും, ‘വിശ്വ’ കൂട്ടവും—ഇവയെല്ലാം ‘അപർവത’ (പർവ്വതരഹിത) എന്നു പറയുന്നു.

Verse 105

खर्तुदस्नाविपद्वेदाः शीघ्नकर्मणि कीर्तिताः । ओजयुग्मांतरगुणाभुजज्यात्रिज्ययोद्धृताः ॥ १०५ ॥

ഖർത്തു, ദസ്നാ, വിപദ് മുതലായ വൈദിക പദങ്ങൾ ശീഘ്രഗണനയുടെ നിയമങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ‘ഓജ’ (വിചിത്ര പദങ്ങൾ) യುಗ്മത്തിലെ ഇടക്കാല ഘടകങ്ങൾ എടുത്ത്, ഭുജ-ജ്യാ, ത്രി-ജ്യാ (ജ്യാ, ത്രിജ്യാ) അളവുകൾ പ്രയോഗിച്ചാണ് ഇവ ലഭിക്കുന്നത്.

Verse 106

युग्मवृत्तेधनर्णश्यादोजादूनेऽधिके स्फुटम् । तद्गुणे भुजकोटिज्येभगणांशविभाजिते ॥ १०६ ॥

യുഗ്മ വൃത്തത്തിൽ ധന-ഋണഭാവം കണക്കാക്കണം; ‘ഓജ’ ഭാഗം കുറവായാൽ കൂട്ടി, കൂടുതലായാൽ കുറച്ച്—ഇങ്ങനെ സ്ഫുട (ശുദ്ധീകരിച്ച) മൂല്യം ലഭിക്കുന്നു. അതിനെ ഗുണിച്ച്, ഭഗണ-അംശത്തിന്റെ യോജ്യഭാഗത്തിൽ വിഭജിക്കുമ്പോൾ ഭുജ-ജ്യയും കോടിജ്യയും ലഭിക്കും.

Verse 107

तद्भुजज्याफलधनुर्मांदं लिप्तादिकं फलम् । शैऽयकोटिफलं केंद्रे मकरादौ धनं स्मृतम् ॥ १०७ ॥

അതിനാൽ ഭുജ-ജ്യയുടെ ഫലവും ധനു-മാനവും ലഭിക്കുന്നു; ഫലം ലിപ്ത (മിനിറ്റ്) മുതലായ അളവുകളിൽ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ‘ശൈ’യ-കോടി-ഫലം’ കേന്ദ്രസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിക്കുമ്പോൾ, മകരം മുതലായി അതിനെ ‘ധനം’ (ധനാത്മക) എന്നു കണക്കാക്കുന്നു.

Verse 108

संशोध्यं तु त्रिजीवायां कर्कादौ कोटिजं फलम् । तद्बाहुफलवर्गैक्यान्मूलकर्णश्चलाभिधः ॥ १०८ ॥

എന്നാൽ ത്രി-ജീവാ രീതിയിൽ, കർക്കം മുതലായിടങ്ങളിൽ കോടിയിൽ നിന്നുള്ള ഫലം ശോധനം ചെയ്യണം. ആ ബാഹുവിന്റെയും ഫലത്തിന്റെയും വർഗങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് ‘മൂല-കർണം’, ‘ചലാ’ (ചലിക്കുന്ന കർണം) എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത് ലഭിക്കുന്നു.

Verse 109

त्रिज्याभ्यस्तं भुजफलं मकरादौ धनं स्मृतम् । संशोध्यं तु त्रिजीवायां कर्कादौ कोटिजं फलम् ॥ १०९ ॥

ചാപം മകരത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുമ്പോൾ ത്രിജ്യയാൽ ഗുണിച്ച ഭുജഫലം ‘ധന’ (versed-sine) എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ത്രിജീവാനുസരിച്ച് ആവശ്യമായ ശോധനം നടത്തി കർക്കത്തിൽ നിന്ന് പിന്നെ അത് ‘കോടി’ (cosine) ഫലമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു॥

Verse 110

तद्बाहुफलवर्गैक्यान्मूलं कर्णश्चलाभिधः । त्रिज्याभघ्यस्तं भुजफलं पलकर्णविभाजितम् ॥ ११० ॥

ആ രണ്ടു ബാഹുഫലങ്ങളുടെ വർഗങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിന്റെ വർഗമൂലമാണ് ‘കർണം’; അതിനെ ‘ചലാ’ എന്നും പറയുന്നു. അഭിലഷിത ഭുജഫലം ത്രിജ്യയാൽ ഗുണിച്ച് പിന്നെ (ഇവിടെ) ‘പല-കർണം’ എന്നു വിളിക്കുന്ന കർണത്തിൽ വിഭജിച്ചാൽ ലഭിക്കും॥

Verse 111

लब्धस्य चापं लिप्तादि फलं शैध्र्यमिदं स्मृतम् । एतदादौ कुजादीनां चतुर्थे चैव कर्मणि ॥ १११ ॥

ബന്ധപ്പെട്ട ലബ്ധി ലഭിച്ചവനു ‘ചാപം’ എന്നും ‘ലിപ്ത’ മുതലായ അവസ്ഥകളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഫലത്തെ ‘ശൈധ്ര്യ’ (ശിഥിലത/ക്ഷയം) എന്നു സ്മരിക്കുന്നു. ഇത് കുജാദി (മംഗളാദി) വിഷയത്തിൽ ആദ്യം തന്നെയും നാലാം കർമപ്രകാരത്തിലും ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു॥

Verse 112

मांद्यं कर्मैकमर्केंद्वोर्भौद्वोर्भौमादीनामाथोच्यते । शैध्र्यं माद्यं पुनर्मांद्यं शैघ्र्यं चत्वार्यनुक्रमात् ॥ ११२ ॥

ഇപ്പോൾ സൂര്യ-ചന്ദ്രന്മാർക്കും, ബുധ-ശുക്രന്മാർക്കും, മംഗളാദി ഗ്രഹങ്ങൾക്കും സംബന്ധിച്ച ഒരേയൊരു കർമ്മം (പ്രക്രിയ) ‘മാംദ്യ’ എന്നു പറയുന്നു. ക്രമമായി നാല് അവസ്ഥകൾ—ശൈധ്ര്യ, മാദ്യ, പിന്നെ മാംദ്യ, ശൈഘ്ര്യ॥

Verse 113

अजादिकेंद्रे सर्वेषां मांद्ये शैघ्र्ये च कर्मणि । धनं ग्रहाणां लिप्तादि तुलादावृणमेव तत् ॥ ११३ ॥

എല്ലാ ഗ്രഹങ്ങളും മേടം മുതലായ കേന്ദ്രസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, കർമത്തിൽ അവയുടെ ഫലം മാംദ്യമോ ശൈഘ്ര്യമോ ആയി പ്രകടമാകുന്നു. ധനകാര്യത്തിൽ—തുലയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ഗ്രഹങ്ങളുടെ ‘ലിപ്ത’ മുതലായ അളവുകൾ ധനം അല്ല, കടം മാത്രമെന്നു നിർദ്ദേശിക്കുന്നു॥

Verse 114

अर्कबाहुफलाभ्यस्ता ग्रहभुक्तिविभाजिताः । भचक्रकलिकाभिस्तु लिप्ताः कार्या ग्रहेऽर्कवत् ॥ ११४ ॥

അർക്ക (മന്ദാര) ഫലത്തിൽ നിന്നു തയ്യാറാക്കി, ഓരോ ഗ്രഹത്തിന്റെ ഭുക്തി പ്രകാരം വിഭജിക്കണം. ഭചക്രത്തിലെ ചെറുകലികകളാൽ ലേപനം ചെയ്ത്, ഓരോ ഗ്രഹത്തിലും സൂര്യനുപോലെ തന്നെ പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 115

ग्रहभक्तः फलं कार्यं ग्रहवन्मंदकर्मणि । कर्कादौ तद्धनं तत्र मकरादावृणं स्मृतम् ॥ ११५ ॥

ഗ്രഹദേവതകളുടെ ഭക്തൻ, പ്രത്യേകിച്ച് കർമ്മം മന്ദമോ അപൂർണമോ ആകുമ്പോൾ, ഫലം ഗ്രഹപ്രഭാവപ്രകാരം തന്നെ നിർണ്ണയിക്കണം. കർക്കടകം മുതൽ ധനസൂചനയും, മകരം മുതൽ ഋണസൂചനയും സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 116

दोर्ज्योत्तरगुणाभुक्तिस्तत्त्वनेत्रोद्धृता पुनः । स्वमंदपरिधिक्षुण्णा भगणांशोद्धृताःकलाः ॥ ११६ ॥

ദോർജ്യയിൽ ഉയർന്ന ഗുണം പ്രയോഗിച്ച് ലഭിക്കുന്ന ഭുക്തി വീണ്ടും ‘തത്ത്വ-നേത്ര’ രീതിയിൽ എടുത്തെടുക്കണം. തുടർന്ന് സ്വ-മന്ദ തിരുത്തലും പരിസരസമന്വയവും ചെയ്ത്, ഭഗണാംശത്തിൽ നിന്ന് കലാ (മിനിറ്റ്) നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 117

मंदस्फुटकृता भुक्तिः शीघ्नोच्चभुक्तितः । तच्छेषं विवरेणाथ हन्यात्रिज्यांककर्णयोः ॥ ११७ ॥

മന്ദ-സ്ഫുടം മൂലം ഉണ്ടാകുന്ന ഭുക്തി, ശീഘ്ര-ഉച്ച ഭുക്തിയിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ശേഷിക്കുന്ന വ്യത്യാസത്തെ ‘വിവര’മായി എടുത്ത് ത്രിജ്യ, അങ്ക, കർണ്ണ മൂല്യങ്ങൾ തിരുത്തണം.

Verse 118

चक्रकर्णहृतं भुक्तौ कर्णे त्रिज्याधिके धनम् । ऋणमूनेऽधिके प्रोह्य शेषं वक्रगतिर्भवेत् ॥ ११८ ॥

ഭുക്തിയിൽ ചക്ര-കർണ്ണം കൊണ്ട് ഭാഗിക്കണം. കർണ്ണം ത്രിജ്യയെക്കാൾ കൂടുതലെങ്കിൽ ധനം (ധനാത്മകം), കുറവെങ്കിൽ ഋണം. അധികം/കുറവ് അനുസരിച്ച് കൂട്ടി-കുറച്ച് ശേഷിക്കുന്നതുതന്നെ വക്രഗതിയുടെ സൂചനയാകുന്നു.

Verse 119

कृतर्तुचंद्रैर्वेदेंद्रैः शून्यत्र्येकैर्गुणाष्टभिः । शररुद्रैश्चतुर्यांशुकेंद्रांशेर्भूसुतादयः ॥ ११९ ॥

ഋതു‑ചന്ദ്രാദി സൂചനാശബ്ദങ്ങൾ—വേദേന്ദ്രർ, ശൂന്യ‑മൂന്ന്‑ഒന്ന്, അഷ്ടഗുണങ്ങൾ, ശരങ്ങൾ‑രുദ്രർ, നാല് കിരണങ്ങൾ—ഇവയാൽ സംഖ്യകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അങ്ങനെ ഭൂസുതൻ (കുജൻ) മുതലായ ഗ്രഹങ്ങൾ അംശ‑രാശി‑വിഭാഗങ്ങളോടെ വ്യക്തമാകുന്നു।

Verse 120

वक्रिणश्चक्रशुद्धैस्तैरंशैरुजुतिवक्रताम् । क्रमज्या विषुवद्भाघ्नी क्षितिज्या द्वादशोद्धृता ॥ १२० ॥

ആ ശുദ്ധീകരിച്ച കക്ഷ്യാംശങ്ങളാൽ വക്രഗമനഗ്രഹത്തിന്റെ നേര്ഗമനത്തിൽ നിന്നുള്ള വക്രത നിർണ്ണയിക്കാം. ക്രമജ്യയെ വിഷുവത്‑ഗുണകത്തോടെ ഗുണിച്ച് പന്ത്രണ്ടാൽ ഭാഗിച്ചാൽ ക്ഷിതിജ്യ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 121

त्रिज्यागुणा दिनव्यासभक्ता चापं च शत्रवः । तत्कार्मुकमुदक्रांतौ धनहीनो पृथक्क्षते ॥ १२१ ॥

ത്രിജ്യയാൽ ഗുണിച്ച് ദിനവ്യാസംകൊണ്ട് ഭാഗിച്ച മൂല്യത്തിൽ ‘ചാപം’ നിർണ്ണയിക്കണം; ശത്രുക്കളെയും പരിഗണിക്കണം. ആ ‘കാർമുകം’ ഉദയിക്കുമ്പോൾ ധനഹീനന് പ്രത്യേക ഹാനി സംഭവിക്കുന്നു।

Verse 122

स्वाहोरात्रचतुर्भागेदिनरात्रिदले स्मृते । याम्यक्रांतौ विपर्यस्ते द्विगुणैते दिनक्षये ॥ १२२ ॥

ഒരു അഹോരാത്രത്തെ നാല് ഭാഗങ്ങളാക്കി വേർതിരിക്കുമ്പോൾ പകൽ‑രാത്രി അർദ്ധങ്ങൾ അതുപോലെ ഗ്രഹിക്കണം. എന്നാൽ ദക്ഷിണായനം (യാമ്യ‑ക്രാന്തി) വന്നാൽ ഇവ മറിച്ചാകുന്നു; ദിനക്ഷയത്തിൽ ഇവ ഇരട്ടിയാകുന്നു।

Verse 123

भभोगोऽष्टशतीर्लिप्ताः स्वाशिवशैलोस्तथात्तिथेः । ग्रहलिप्ता भगाभोगाभानि भुक्त्यादिनादिकम् ॥ १२३ ॥

‘ഭഭോഗം’ എട്ടുനൂറ് അളവാണെന്നും ‘ലിപ്താ’ (മിനിറ്റ്) എന്ന മാനവും പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. അതുപോലെ സ്വാശിവ, ശൈലം മുതലായവയും തിഥി‑ബന്ധിത മാനങ്ങളും; ‘ഗ്രഹ‑ലിപ്താ’യും ഭഗ, ഭോഗ, ഭാനി, ഭുക്തി മുതലായ വിഭജനങ്ങളും പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 124

रवींदुयोगलिप्तास्तु योगाभभोगभाजिताः । गतगम्याश्च षष्टिघ्ना भुक्तियोगाप्तनाडिकाः ॥ १२४ ॥

സൂര്യ-ചന്ദ്രയോഗസംബന്ധത്താൽ നാഡികാകാലം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. യോഗം, നക്ഷത്രം, ഭോഗം എന്നിവയുടെ വിഭാഗപ്രകാരം അതിന്റെ അംശങ്ങൾ നിശ്ചയിക്കുന്നു. കഴിഞ്ഞതും ശേഷിക്കുന്നതും തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അറുപതോടെ ഗുണിച്ചാൽ ഭുക്തി-യോഗഗണനയിൽ പൂർണ്ണമാനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 125

अर्कोनचंद्रलिप्तास्तु तिथयो भोगभाजिताः । गतगम्याश्च षष्टिघ्ना नाऽतोभुक्ततरोद्धृताः ॥ १२५ ॥

സൂര്യ-ചന്ദ്ര ലിപ്തകളിൽ നിന്നാണ് തിഥികൾ കണക്കാക്കുന്നത്. ഭോഗം (കടന്ന അംശം) കൊണ്ട് ഭാഗിച്ചാൽ തിഥിയുടെ അംശങ്ങൾ നിശ്ചയിക്കും. കഴിഞ്ഞതും ശേഷിക്കുന്നതും അറുപതോടെ ഗുണിച്ചാൽ കലാ-രൂപമായ മാനമാകും; ഭുക്ത-അഭുക്ത പ്രകാരം അത് വേർതിരിച്ച് എടുക്കണം.

Verse 126

तिथयः शुक्लप्रतिपदो द्विघ्नाः सैका न गाहताः । शेषं बवो बालवश्च कौलवस्तैतिलो गरः ॥ १२६ ॥

ശുക്ലപക്ഷ പ്രതിപദ മുതൽ തിഥികൾ ‘ദ്വിഘ്ന’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ഒരു തിഥിയെ മാത്രം അങ്ങനെ കണക്കാക്കി സ്വീകരിക്കരുത്. ശേഷിക്കുന്നവയിൽ കരണം—ബവ, ബാലവ, കൗലവ, തൈതില, ഗര—എന്നിവയാണ്.

Verse 127

वणिजोभ्रे भवेद्विष्टिः कृष्णभूतापरार्द्धतः । शकुनिर्नागाश्च चतुष्पद किंस्तुघ्नमेव च ॥ १२७ ॥

‘വണിജ’ ഭാഗത്തിൽ ‘വിഷ്ടി’ കരണം ഉദിച്ച്, പ്രത്യേകിച്ച് കൃഷ്ണ-ഭൂതസംബന്ധമായ പരാർദ്ധത്തിൽ വന്നാൽ, അത് അശുഭ സൂചന നൽകുന്നു. അപശകുന പക്ഷികൾ, സർപ്പങ്ങൾ, ചതുഷ്പദങ്ങൾ മുതലായ ദോഷലക്ഷണങ്ങൾ കാണിച്ച് ഇതിനെ പ്രവർത്തിഘ്നം (കാര്യനാശകം) എന്നു പറയുന്നു.

Verse 128

शिलातलेवसंशुद्धे वज्रलेपेतिवासमे । तत्र शकांगुलैरिष्टैः सममंडलमालिखेत् ॥ १२८ ॥

നന്നായി ശുദ്ധീകരിച്ച ശിലാതലത്തിൽ വജ്രലേപം (കഠിന ലേപം) പൂശി, അവിടെ ശാസ്ത്രവിധിച്ച അങ്കുലി-മാനങ്ങളാൽ സമവും സമമിതിയുമുള്ള മണ്ഡലം (വൃത്തം) വരയ്ക്കണം.

Verse 129

तन्मध्ये स्थापयेच्छंकुं कल्पना द्द्वादशांगुलम् । तच्छायाग्रं स्पृशेद्यत्र दत्तं पूर्वापराह्णयोः ॥ १२९ ॥

അടയാളപ്പെടുത്തിയ സ്ഥലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ പതിവുപ്രകാരം പന്ത്രണ്ട് അങ്കുലം അളവുള്ള ശങ്കു (നിവർന്ന കൂമ്പ്) സ്ഥാപിക്കണം. പൂർവാഹ്നത്തിലും അപരാഹ്നത്തിലും അതിന്റെ നിഴലിന്റെ അഗ്രം എവിടെ തൊടുന്നുവോ അവിടെ ബിന്ദു കുറിക്കണം.

Verse 130

तत्र बिंदुं विधायोभौ वृत्ते पूर्वापराभिधौ । तन्मध्ये तिमिना रेखा कर्तव्या दक्षिणोत्तत ॥ १३० ॥

അവിടെ ‘കിഴക്ക്’ ‘പടിഞ്ഞാറ്’ എന്നു വിളിക്കുന്ന ഇരുവൃത്തങ്ങളിലും ഓരോ ബിന്ദു വെച്ച്, അവയുടെ മദ്ധ്യേ തിമിനാ (അളവുകയർ) ഉപയോഗിച്ച് തെക്കിൽ നിന്ന് വടക്കോട്ടുള്ള രേഖ വരയ്ക്കണം.

Verse 131

याम्योत्तरदिशोर्मध्ये तिमिना पूर्वपश्चिमा । दिग्मध्यमत्स्यैः संसाध्या विदिशस्तद्वदेव हि ॥ १३१ ॥

തെക്കും വടക്കും ദിക്കുകളുടെ മദ്ധ്യേ തിമിനാ വഴി കിഴക്ക്–പടിഞ്ഞാറ് ദിശ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ ദിക്കുകളുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ‘മത്സ്യ’ (ചിഹ്നങ്ങൾ) കൊണ്ട് ഇടദിശകളും അതേവിധം നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 132

चतुरस्तं बहिः कुर्यात्सूत्रैर्मध्याद्विनिःसृतैः । भुजसूत्रांगुलैस्तत्र दत्तैरिष्टप्रभा मता ॥ १३२ ॥

കേന്ദ്രത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട നൂലുകൾ പുറത്തേക്ക് നീട്ടി പുറത്ത് ഒരു ചതുരം രൂപപ്പെടുത്തണം. അവിടെ ഭുജനൂലുകൾ അങ്കുലമാപത്തിൽ കൃത്യമായി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടാൽ, അഭിലഷിതപ്രഭ (ശരിയായ അനുപാതം/രൂപം) ലഭിച്ചതായി കരുതുന്നു.

Verse 133

प्रांक्पश्चिमाश्रिता रेखा प्रोच्यते सममंडलम् । भमंडलं च विषुवन्मंडलं परिकीर्तितम् ॥ १३३ ॥

കിഴക്ക്–പടിഞ്ഞാറ് ദിശയെ ആശ്രയിച്ച രേഖയെ ‘സമമണ്ഡലം’ എന്നു പറയുന്നു. അതേ രേഖ ‘ഭമണ്ഡലം’ എന്നും ‘വിഷുവന്മണ്ഡലം’ എന്നും കൂടി പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 134

रेखा प्राच्यपरा साध्या विषुवद्भाग्रया तथा । इष्टच्छायाविषुवतोर्मध्येह्यग्राभिधीयते ॥ १३४ ॥

കിഴക്കോട്ടു മുഖമുള്ള ഒരു രേഖ വരയ്ക്കണം; അതുപോലെ വിഷുവത് (കിഴക്ക്–പടിഞ്ഞാറ്) രേഖയും. ഇഷ്ടമായ ഛായാ-ചിഹ്നത്തിനും വിഷുവത് ചിഹ്നത്തിനും മദ്ധ്യേ ഉള്ള മദ്ധ്യബിന്ദുവിനെ ‘അഗ്രാ’ എന്നു പറയുന്നു।

Verse 135

शंकुच्छायाकृतियुतेर्मूलं कंर्णोऽय वर्गतः । प्रोह्य शंकुकृते मूलं छाया शेकुविपर्ययात् ॥ १३५ ॥

ശങ്കുവും അതിന്റെ ഛായയും ചേർന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന സമകോണാകൃതിയിൽ വർഗ്ഗയോഗംകൊണ്ട് കർണം ലഭിക്കുന്നു. കർണം അറിയുമ്പോൾ ശങ്കുവിന്റെ വർഗ്ഗം കുറച്ച്—വിപരീതക്രമത്തിൽ—ഛായ കണ്ടെത്താം।

Verse 136

त्रिंशत्कृत्योयुगे भानां चक्रं प्राक्परिलंबते । तद्गुणाद्भदिनैर्भक्त्या द्युगणाद्यदवाप्यते ॥ १३६ ॥

ഒരു യുഗത്തിൽ ഭാനങ്ങളുടെ ചക്രം മുപ്പതു പ്രാവശ്യം മുൻപുപോലെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു. അതിന്റെ ഗുണത്താൽ ദിന-സമൂഹങ്ങളുടെ കണക്കെടുപ്പിലൂടെ, ഭക്തിയോടെ ശ്രദ്ധിച്ചു, ദിനസംഖ്യ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 137

तद्दोस्रिव्नादशाध्नांशा विज्ञेया अयतानिधाः । तत्संस्वकृताद्धहात्कांतिच्छायावरदलादिकम् ॥ १३७ ॥

അതിൽ നിന്ന് പന്ത്രണ്ടു വിഭാഗങ്ങളും അവയുടെ ഉപവിഭാഗങ്ങളും യഥോചിത നിധികളായി അറിയേണ്ടതാണ്. അവയെ ക്രമബദ്ധമായി പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ കാന്തി, ഛായ, ശ്രേഷ്ഠത, ബലം മുതലായ ഫലങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു।

Verse 138

शंकुच्छायाहते त्रिज्ये विषुवत्कर्कभाजिते । लंबाक्षज्ये तयोस्छाये लंबाक्षौ दक्षिमौ सदा ॥ १३८ ॥

ത്രിജ്യയെ ശങ്കു-ഛായയാൽ ഗുണിച്ച്, വിഷുവത്‌യും കർക്കവും എന്ന മാനങ്ങളാൽ ഭാഗിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്നത് ലംബാക്ഷ-ജ്യാ ആകുന്നു. ആ രണ്ടു ഛായകളിൽ നിന്നുള്ള രണ്ടു ലംബാക്ഷങ്ങളും എപ്പോഴും ദക്ഷിണമായി സ്വീകരിക്കണം।

Verse 139

साक्षार्कापक्रमयुतिर्द्दिक्साम्येंतरमन्यथा । शेषह्यानांशाः सूर्यस्य तद्वाहुज्याथ कोटिजाः ॥ १३९ ॥

സൂര്യന്റെ അപക്രമം ദിക്‌സാമ്യം (വിഷുവദിശ) സഹിതം നേരിട്ട് ചേർന്നാൽ ഫലം ലഭിക്കുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ വേറൊരു രീതിയിൽ കണക്കാക്കണം. ശേഷിക്കുന്ന ഭാഗങ്ങൾ സൂര്യന്റെ സൂക്ഷ്മ അണാംശങ്ങൾ; അവയിൽ നിന്ന് ബഹുജ്യയും കോടിജ്യയും നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 140

शंकुमानांगुलाभ्यस्ते भुजत्रिज्ये यथांक्रमम् । कोटीज्ययाविभज्याप्ते छायाकर्माबहिर्द्दले ॥ १४० ॥

ശങ്കുവിന്റെ അളവ് അങ്കുലങ്ങളിൽ എടുത്ത്, ഭുജയും ത്രിജ്യയും ക്രമമായി അതിനാൽ ഗുണിക്കണം; പിന്നെ ആ ഗുണഫലങ്ങളെ കോടിജ്യയാൽ വിഭജിക്കണം. ലഭിക്കുന്ന മൂല്യം ഛായാ-കർമ്മത്തിന്റെ ബാഹ്യ ഘട്ടത്തിൽ പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 141

स्वाक्षार्कनतभागानां दिक्साम्येऽतरमन्यथा । दिग्भेदोपक्रमः शेषस्तस्य ज्या त्रिज्यया हता ॥ १४१ ॥

സ്വാക്ഷവും സൂര്യനതിഭാഗങ്ങളും ദിക്‌സാമ്യമാകുമ്പോൾ പകരംവിധി സ്വീകരിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ ദിഗ്ഭേദം മുതൽ ഉപക്രമിച്ച് ശേഷിപ്പിനെ കൈകാര്യം ചെയ്യണം. ആ ശേഷിപ്പിന്റെ ജ്യയെ ത്രിജ്യയാൽ ഗുണിച്ചാൽ ആവശ്യമായ മൂല്യം ലഭിക്കും.

Verse 142

परमोपक्रमज्याप्त चापमेपादिगो रविः । कर्कादौ प्रोह्यचक्रार्द्धात्तुलादौ भार्द्धसंयुतात्त ॥ १४२ ॥

പരമ ഉപക്രമ-ജ്യാ രീതിയിൽ ലഭിച്ച ചാപംകൊണ്ട് രവി ഒരു പാദം (ചതുർത്ഥാംശം) സഞ്ചരിച്ചതായി കണക്കാക്കുന്നു. കർക്കടാദി രാശികളിൽ അർദ്ധചക്രത്തിൽ നിന്ന് കുറയ്ക്കണം; തുല മുതൽ അർദ്ധചക്രം ചേർത്ത് ഫലം സ്വീകരിക്കണം.

Verse 143

मृगादौ प्रोह्यचक्रात्तु मध्याह्नेऽर्कः स्फुटो भवेत् । तन्मंदमसकृद्धामंफलं मध्यो दिवाकरः ॥ १४३ ॥

മൃഗാദി മുതൽ ചക്രത്തിൽ മുന്നോട്ട് നീങ്ങുമ്പോൾ മധ്യാഹ്നത്തിൽ അർക്കൻ (സൂര്യൻ) സ്ഫുടമായി പ്രകാശിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ഫലം മന്ദം, ധാമം (കാന്തി) അത്യധികമല്ല; ദിവാകരൻ മദ്ധ്യസ്ഥാനനായിരിക്കുമ്പോൾ ഇങ്ങനെ തന്നെയെന്നു നിശ്ചയം.

Verse 144

ग्रहोदयाः प्राणहताः खखाष्टैकोद्धता गतिः । चक्रासवो लब्धयुती स्व्रहोरात्रासवः स्मृताः ॥ १४४ ॥

ഗ്രഹോദയങ്ങളെ ‘പ്രാണഹത’ എന്നു വിളിക്കുന്നു; ഗണിതമായി നിർണ്ണയിച്ച ഗതി ‘ഖഖാഷ്ടൈകോദ്ധതാ-ഗതി’ എന്നായി സ്മൃതം. ലബ്ധി (ലഭിച്ച ഫലം) ചേർന്ന പരിക്രമണചക്രങ്ങൾ ‘ചക്രാസവ’ എന്നു പറയുന്നു; ദിന-രാത്രി അളവുകൾ ‘അഹോരാത്രാസവ’ എന്നും ഓർക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 145

त्रिभद्युकर्णार्द्धगुणा स्वाहोरात्रार्द्धभाजिताः । क्रमादेकद्वित्रिभघाज्या तच्चापानि पृथक् पृथक् ॥ १४५ ॥

ഈ അളവുകൾ മൂന്നു ഭാഗമാക്കി, ‘കർണാർധ’ ഗുണകത്തോടെ ഗുണിച്ച്, പിന്നെ സ്വന്തം അഹോരാത്രിയുടെ അർധം കൊണ്ട് ഭാഗിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ക്രമത്തിൽ ഒരു-, രണ്ടു-, മൂന്ന്-ഭാഗ ‘ഘ’ അളവുകൾ ലഭിക്കും; അവയുടെ അനുയോജ്യമായ ചാപ/ഭാഗങ്ങൾ ഓരോന്നും വേർതിരിച്ച് സൂക്ഷിക്കണം.

Verse 146

स्वाधोधः प्रविशोध्याथ मेषाल्लंकोदयासवः । स्वागाष्टयोर्थगोगैकाः शरत्र्येकं हिमांशवः ॥ १४६ ॥

ദക്ഷിണപഥത്തിൽ പ്രവേശിച്ച ശേഷം, മേ‍ഷത്തിൽ സൂര്യോദയം മുതൽ ആരംഭിച്ച് ലങ്കാ-ഉദയ അളവുകൾ എണ്ണപ്പെടുന്നു. അതിൽ ദക്ഷിണായനബന്ധമായ എട്ട് മാസങ്ങൾ; ഒന്ന് ശരദൃതുവിന്റെ; മറ്റൊന്ന് ഹിമ/ശീത ഋതുവിന്റെ (ഹിമാംശു-ബന്ധം) എന്നും സ്മൃതം.

Verse 147

स्वदेशचरखंडोना भवंतीष्टोदयासवः । व्यस्ताव्यस्तैर्युतास्तैस्तैः कर्कटाद्यास्ततस्तु यः ॥ १४७ ॥

സ്വദേശത്ത് ചര-ഖണ്ഡം മുതലായ പ്രാദേശിക വിഭജനങ്ങളും ശോധനകളും കൊണ്ട് ഇഷ്ട-ഉദയ അളവുകൾ നിശ്ചയിക്കുന്നു. പിന്നെ നിർദ്ദിഷ്ട വ്യസ്ത-അവ്യസ്ത (വിപരീത-സരള) യോജനകളാൽ അവ ചേർത്ത്, കർക്കടകം മുതലായ രാശികളിൽ ആരംഭിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 148

उत्क्रमेण षडेवैते भवंतीष्टास्तुलादयः । गतभोग्यासवः कार्याः सायनास्स्वेष्टभास्कराः ॥ १४८ ॥

ഉത്ക്രമത്തിൽ (വിപരീതക്രമത്തിൽ) ഈ ആറും ഇഷ്ടം—തുല മുതൽ ആരംഭിച്ച്. ഗത-ഭോഗ്യ (ഇതിനകം അനുഭവിച്ച) ഭാഗത്തിന്റെ അളവുകൾ കണക്കാക്കണം; കൂടാതെ സ്വന്തം ഇഷ്ട-ഭാസ്കരന്റെ സായന (അയനം/ചായവ്)യും നിർണ്ണയിക്കണം.

Verse 149

स्वोदयात्सुहता भक्ता भक्तभोग्याः स्वमानतः । अभिष्टधटिकासुभ्यो भोग्यासून्प्रविशोधयेत् ॥ १४९ ॥

സ്വശുഭോദയകാലം മുതൽ ഭക്തൻ ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും ആത്മസംയമവും പാലിച്ച്, അഭിഷ്ട ഘടിക/മുഹൂർത്തങ്ങളാൽ ഭോഗ്യപ്രാണങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കണം।

Verse 150

तद्वदेवैष्यलग्नासूनेवं व्याप्तास्तथा क्रमात् । शेषं त्रिंशत्क्रमाद्ध्यस्तमशुद्धेन विभाजितम् ॥ १५० ॥

അതുപോലെ വരാനിരിക്കുന്ന ലഗ്നങ്ങളിലും ക്രമമായി ഇതേ വിധി പ്രയോഗിക്കണം. ശേഷം ശേഷിക്കുന്നതിനെ മുപ്പത്-മുപ്പത് ഘടകങ്ങളായി ക്രമത്തിൽ വെച്ച്, മുൻപത്തെ അശുദ്ധ മൂല്യത്തിൽ വിഭജിക്കണം।

Verse 151

भागयुक्तं च हीनं च व्ययनांशं तनुः कुजे । प्राक्पश्चान्नतनाडीभ्यस्तद्वल्लंकोदयासुभिः ॥ १५१ ॥

ലഗ്നത്തിൽ കുജൻ (മംഗളം) വന്നാൽ, ആവശ്യമായ ഭിന്നം ചേർത്തും കുറച്ചും ‘വ്യയാംശം’ കണക്കാക്കണം; കിഴക്ക്–പടിഞ്ഞാറ് നത-നാടി (നിഴൽമാപം)കളിൽ നിന്നുമും, അതുപോലെ ലങ്കാ-ഉദയ-അസുവുകളിൽ നിന്നുമും നിർണ്ണയിക്കണം।

Verse 152

भानौ क्षयधने कृत्वा मध्यलग्नं तदा भवेत् । भोग्यासूनूनकस्याथ भुक्तासूनधिकस्य च ॥ १५२ ॥

ഭാനു (സൂര്യൻ) ക്ഷയ-ധനത്തിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ മധ്യ-ലഗ്നം നിർണ്ണയിക്കണം. ഭോഗ്യപ്രാണങ്ങൾ കുറവായാലും ഭുക്തപ്രാണങ്ങൾ കൂടുതലായാലും—ഇരുവിധത്തിലും ഈ നിയമം ബാധകം।

Verse 153

सपिंड्यांतरलग्नासूनेवं स्यात्कालसाधनम् । विराह्वर्कभुजांशाश्चेदिंद्राल्पाः स्याद् ग्रहो विधोः ॥ १५३ ॥

ഇങ്ങനെ പിണ്ഡവും ലഗ്നവും തമ്മിലുള്ള അന്തരനിയമം പ്രയോഗിച്ചാൽ കാലസാധനം ലഭിക്കുന്നു. വിരാഹം, അർക്ക-ഭുജാംശം മുതലായ കണക്കാക്കിയ അംശങ്ങൾ ‘ഇന്ദ്ര’ അളവിലും കുറവായാൽ, വിധു (ചന്ദ്രൻ) സംബന്ധമായ ഗ്രഹം/ഗ്രാഹകബാധ പ്രവർത്തിക്കുന്നതായി കരുതണം।

Verse 154

तेषां शिवघ्नाः शैलाप्ता व्यावर्काजः शरोंगुलैः । अर्कं विधुर्विधुं भूभा छादयत्यथा छन्नकम् ॥ १५४ ॥

അവരിൽ ശിവഘ്ന ശത്രുക്കളും ഉണ്ടായിരുന്നു—പർവ്വതജന്യർ, ചെന്നായയെപ്പോലെ ക്രൂരർ—അംഗുലി-പ്രമാണ അമ്പുകളാൽ സൂര്യനെയും പ്രഹരിച്ചു. ഭൂമിയുടെ പ്രഭ ചന്ദ്രനെ മൂടുന്നതുപോലെ, ചന്ദ്രനും മൂടപ്പെട്ടവനായി തോന്നി।

Verse 155

छाद्यछादकमानार्धं शरोनं ग्राह्यवर्जितम् । तत्स्वच्छन्नं च मानैक्यार्द्धांशषष्टं दशाहतम् ॥ १५५ ॥

മൂടേണ്ടതും മൂടുന്ന ദ്രവ്യവും—ഇരുവരുടെയും മാനത്തിന്റെ പകുതി എടുക്കുക; ഗ്രാഹ്യമല്ലാത്തത് ഒഴിവാക്കുക. പിന്നെ ശരിയായി മൂടപ്പെട്ട മാനത്തിൽ നിന്ന് സംയുക്ത മാനത്തിന്റെ അറുപതിലൊന്ന് എടുത്ത് പത്തിരട്ടി ചെയ്താൽ ഫലം.

Verse 156

छन्नघ्नमस्मान्मूलं तु खांगोनग्लौवपुर्हृतम् । स्थित्यर्द्धं घटिकादिस्याद्व्यंगबाह्वंशसंमितैः ॥ १५६ ॥

ഈ രീതിയിൽ ‘ഛന്നഘ്ന’ (ആവരണം-ഘാതകം) നീക്കി മൂലമാനം ലഭിക്കുന്നു; കൂടാതെ ഖ, അങ്ഗ, ന, ഗ്ല, വപു എന്ന സൂചനകളാൽ നിർദ്ദേശിച്ച പദങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുന്നു. തുടർന്ന് ദോഷ/സംശോധിത ബാഹു-മാനവും അതിന്റെ ഉപഭാഗങ്ങളും അനുസരിച്ച് ഘടികാദികളിൽ അർദ്ധകാലം നിർണ്ണയിക്കുന്നു।

Verse 157

इष्टैः पलैस्तदूनाढ्यं व्यगावूनेऽर्कषङ्गुणः । तदन्यथाधिके तस्मिन्नेवं स्पष्टे सुखांत्यगे ॥ १५७ ॥

നിർദ്ദേശിച്ച പലയിലെ കുറവ്-കൂടുതൽ ഉണ്ടായാൽ ഫലവും അതനുസരിച്ച് കുറയുകയോ കൂടുകയോ ചെയ്യും. കുറവ് ഒരു ‘വ്യഗാവ’ ആണെങ്കിൽ ഫലം സൂര്യ-ഗുണം, അഥവാ ആറിരട്ടി ആകുന്നു. അധികമെങ്കിൽ അതനുസരിച്ച് മാറ്റം വരുത്തണം—ഇങ്ങനെ ഗണിതം വ്യക്തമായി പറഞ്ഞ്, സുഖ-ഫല വിഭജനത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു।

Verse 158

ग्रासेन स्वाहतेच्छाद्यमानामे स्युर्विशोपकाः । पूर्णांतं मध्यमत्र स्याद्दर्शांतेंजं त्रिभोनकम् ॥ १५८ ॥

ചന്ദ്രന്റെ സ്വന്തം ‘ഗ്രാസം’ (ഗ്രഹണത്തിൽ) മൂലം തിഥി-അംഗങ്ങൾ മൂടപ്പെടുമ്പോൾ അവയെ ‘വിശോപകാഃ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഈ കണക്കിൽ ‘പൂർണാന്തം’ മദ്ധ്യബിന്ദുവായി എടുക്കുന്നു; പക്ഷാന്തം (ദർശാന്തം)യിൽ ‘അജ’യെ ‘ത്രിഭോനക’ അഥവാ മൂന്നിരട്ടി എന്നു പറയുന്നു।

Verse 159

पृथक् तत्क्रांत्यक्षभागसंस्कृतौ स्युर्नतांशकाः । तद्दिघ्नांशकृतिद्व्यूनार्द्धार्कयुता हरिः ॥ १५९ ॥

ക്രാന്തി-അംശവും അക്ഷ-ഭാഗവും വേർതിരിച്ച് സംസ്കരിക്കുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന മൂല്യങ്ങൾ ‘നതാംശക’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ദ്വിഗുണിത വർഗാദി ചെയ്ത്, രണ്ട് കുറച്ച്, അർദ്ധ-ആർക്കം ചേർത്ത് ‘ഹരി’ (ഭാജകം) നിശ്ചയിക്കുന്നു.

Verse 160

त्रिभानांगार्कविश्लेषांशोंशोनघ्नाः । पुरंदराः । हराप्तालंबनं स्वर्णवित्रिभेर्काधिकोनके ॥ १६० ॥

ലഭ്യമായ പാഠത്തിൽ ഈ ശ്ലോകം വളരെ ഭ്രഷ്ടവും ഖണ്ഡിതവുമാണ്; വാക്യമായി അല്ല, സൂത്രസദൃശമായ പദപ്പട്ടികപോലെ തോന്നുന്നു. അതിനാൽ ശുദ്ധപാഠമോ മറ്റു പകർപ്പുകളോ ഇല്ലാതെ ഉറച്ച അർത്ഥനിർണ്ണയം സാധ്യമല്ല; ഇത് ഗണിതീയ സൂചനമാത്രമായി ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 161

विश्वघ्नलंबनकलाढ्योनस्तु तिथिवद्यगुः । शरोनोलंबनषडघ्ने तल्लवाढ्योनवित्रिभात् ॥ १६१ ॥

ശേഷത്തിൽ കല ചേർത്ത് ലംബനത്തോടെ ശുദ്ധീകരിച്ചാൽ തിഥിയുടെ മൂല്യം ലഭിക്കുന്നു. ശേഷത്തെ ‘ഷഡ്ഘ്ന’ (ആറുമടങ്ങ്) ചെയ്ത്, ലംബനത്തോടെ തിരുത്തി, ബന്ധപ്പെട്ട ലവ ചേർത്താൽ ഫലം ത്രിഭാഗ-നിയമത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റുകയില്ല.

Verse 162

नतांशास्तजांसाने प्राधृतस्तद्विवर्जित । शब्देंदुलिप्तैः षड्भिस्तु भक्तानतिर्नतिर्नतांशदिक् ॥ १६२ ॥

നതാംശങ്ങൾ തജാംസാനത്തിൽ സ്ഥാപിതമായി ആ ദോഷത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തമായാൽ, ‘ശബ്ദ-ചന്ദ്ര’ലിപ്തമായ ആറക്ഷരങ്ങളാൽ ഭക്തന്റെ നതി സകലദിക്കുകളിലും പരിപൂർണ്ണ നമസ്കാരമായി സിദ്ധിക്കുന്നു.

Verse 163

तयोर्नाट्योहभिन्नैकदिक् शरः स्फुटतां व्रजेत् । ततश्छन्नस्थितिदले साध्ये स्थित्यर्द्धषट्त्रिभिः ॥ १६३ ॥

അവ രണ്ടിനുമിടയിൽ ഒരുദിക്കിൽ നിശ്ചിതമായ ശരം (സൂചിക) വ്യക്തത പ്രാപിക്കട്ടെ. തുടർന്ന് മറഞ്ഞ ‘സ്ഥിതി-ദളം’ സ്ഥാപിക്കേണ്ടതായാൽ, സ്ഥിരതയുടെ ആറിന്റെ മൂന്നു-അര മടങ്ങ് (ഘടകങ്ങൾ) കൊണ്ട് അത് സിദ്ധിക്കുന്നു.

Verse 164

अंशस्तैर्विंत्रिभंद्विस्थंलंबनेतयोः पूर्ववत् । संस्कृतेस्ताभ्यां स्थित्यर्द्धे भवतः स्फुटे ॥ १६४ ॥

ആ അംശങ്ങളാൽ ഫലം ത്രയത്തിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്ത് മുൻപുപോലെ സ്ഥാപിക്കണം. ആ രണ്ടിന്റെയും സംസ്കാരത്തിൽ സ്ഥിരതയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ സ്ഫുടമായ യഥാർത്ഥമാനം തെളിയും।

Verse 165

ताभ्यां हीनयुतो मध्यदर्शः कालौ मुखांतगौ । अर्काद्यूना विश्व ईशा नवपंचदशांशकाः ॥ १६५ ॥

ആ രണ്ടിനാൽ കുറയ്ക്കലും കൂട്ടലും ചെയ്താൽ ‘മധ്യദർശ’ ഗണന ലഭിക്കുന്നു. കാലം മുഖവും അന്തവും ഉള്ളതെന്ന് അറിയുക; സൂര്യാദി മാനങ്ങൾ ഒൻപതും പതിനഞ്ചും അംശങ്ങളായി പറയുന്നു।

Verse 166

कालांशास्तैरूनयुक्ते रवौ ह्यस्तोदयौ विधोः । दृष्ट्वा ह्यादौ खेटबिंबं दृगौञ्च्ये लंबमीक्ष्य च ॥ १६६ ॥

സൂര്യന്റെ കാലാംശം അങ്ങനെ കുറയ്ക്കലും കൂട്ടലും ചെയ്ത് ശരിയാക്കിയ ശേഷം ചന്ദ്രന്റെ അസ്ത‑ഉദയങ്ങൾ നിർണ്ണയിക്കണം. ആദ്യം ഗ്രഹ/ചന്ദ്രബിംബം കണ്ടു, ദൃഷ്ടി ഏകാഗ്രമാക്കി ലംബരേഖയും നിരീക്ഷിക്കണം।

Verse 167

तल्लुंबपापबिंबांतर्दृणौ व्याप्तरविघ्नभाः । अस्ते सावयवा ज्ञेया गतैष्यास्तिथयो बुधैः ॥ १६७ ॥

ലംബത്തിൽ ചന്ദ്രന്റെ ദോഷബിംബത്തിന്റെ അകഭാഗം സൂര്യന്റെ തടസ്സകരമായ കിരണങ്ങളാൽ വ്യാപിച്ചതായി കാണുമ്പോൾ, പണ്ഡിതർ തിഥികളെ പൂർണ്ണാംശങ്ങളോടെ—കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതും വേർതിരിച്ച്—അറിയണം।

Verse 168

व्यस्ते युक्तांतिभागैश्च द्विघ्नतिथ्याहृता स्फुटम् । संस्कारदिकलंबनमंगुलाद्यं प्रजायते ॥ १६८ ॥

ഗണന ക്രമപ്പെടുത്തി അന്ത്യഭിന്നഭാഗങ്ങളോടെ ചേർത്ത്, ദ്വിഗുണിത തിഥിയാൽ സ്ഫുടമായി വിഭജിക്കുമ്പോൾ ശുദ്ധീകരിച്ച മാനം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അതുതന്നെ സംസ്കാരാദി കർമങ്ങളുടെ ആധാരം—അംഗുലാദി അളവുകളുടെ।

Verse 169

सेष्वशोनाः सितं तिथ्यो बलन्नाशोन्नतं विधोः । श्रृङ्गमन्यत्र उद्वाच्यं बलनांगुललेखनात् ॥ १६९ ॥

ശേഷമുള്ള തിഥികളിൽ തിഥിയനുസരിച്ച് ചന്ദ്രകലകൾ ‘ശുക്ല/പ്രകാശ’മാണെന്ന് ഗ്രഹിക്കണം. ചന്ദ്രന്റെ ഉദയം‑അസ്തമനം കൊണ്ടു വർദ്ധി‑ക്ഷയം അറിയാം. ചന്ദ്രശൃംഗത്തിന്റെ (കലാ‑തുമ്പിന്റെ) ദിശ മറ്റിടത്ത് വിരൽ‑ചിഹ്ന‑പ്രമാണം പ്രകാരം വ്യത്യസ്തമായി പറയപ്പെടുന്നു॥१६९॥

Verse 170

पंचत्वे गोंकविशिखाः शेषकर्णहताः पृथक् । विकृज्यकांगसिद्धाग्निभक्तालब्धोनसंयुताः ॥ १७० ॥

പഞ്ചവർഗ്ഗത്തിൽ ‘ഗോങ്കവിശിഖാ’യും ‘ശേഷകർണഹത’യും മുതലായ വിഭാഗങ്ങൾ വേർതിരിച്ച് നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. അതുപോലെ വികൃതാംഗർ, സാധനാസിദ്ധർ, അഗ്നിഭക്തർ, പൂജാഭക്തർ, അലബ്ധലാഭം നേടിയവർ—ഇവർ എല്ലാവരും തത്തത്ത ലક્ષણങ്ങളാൽ യുക്തരാണെന്ന് പറയുന്നു॥१७०॥

Verse 171

त्रिज्याधिकोने श्रवणे वपूंषि स्युर्हृताः कुजात् । ऋज्वोरनृज्वोर्विवरं गत्यंतरविभाजितम् ॥ १७१ ॥

ശ്രവണ നക്ഷത്രം ത്രിജ്യാധികോണം യോഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ ദേഹങ്ങൾ പാപഗ്രഹം (കുജൻ) കൊണ്ടു ഗ്രസിക്കപ്പെടുന്നു എന്നു പറയുന്നു. നേരായ ഗതിയും നേരല്ലാത്ത ഗതിയും തമ്മിലുള്ള വിടവ് വ്യത്യസ്ത ഗതികളുടെ വിഭജനത്താൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു॥१७१॥

Verse 172

वक्रर्त्वोर्गतियोगामं गम्येतीते दिनादिकम् । खनत्यासंस्कृतौव्वेषूदक्साम्येन्येंतरं युतिः ॥ १७२ ॥

ഗ്രഹഗതിയും വക്ര‑ഋതു (വക്രീസ്ഥിതി)യും ചേർന്നാൽ ദിനാദി കാലമാനത്തിന്റെ കഴിഞ്ഞത്‑ശേഷിച്ചത് നിർണ്ണയിക്കണം. ഖനനം മുതലായ അസംസ്കൃത കണക്കുകളിൽ ദിക്കുകളുടെ സമത്വം അനുസരിച്ച് മധ്യമാനം എടുത്താൽ ശോധനം (യുതി) ലഭിക്കുന്നു॥१७२॥

Verse 173

याम्योदक्खेटविवरं मानौक्याद्धोल्पकं यदा । यदा भेदोलंबनाद्यं स्फुटार्थं सूर्यपर्ववत् ॥ १७३ ॥

മാപനവും സൂക്ഷ്മ നിരീക്ഷണവും കൊണ്ട് ദക്ഷിണ‑ഉത്തര വിവറങ്ങളും അവയുടെ വിഭജനങ്ങളും സൂര്യപഥത്തിലെ അടയാളപ്പെടുത്തിയ പർവ്വങ്ങൾപോലെ വ്യക്തമായി അറിയപ്പെടുമ്പോൾ, ആ സൂചക‑യന്ത്രം സ്ഫുടാർത്ഥ നിർണ്ണയത്തിന് വിശ്വാസയോഗ്യമാകുന്നു॥१७३॥

Verse 174

एकायनगतौ स्यातां सूर्याचन्द्रमसौ यदा । तयुते मंडले क्रांत्यौ तुल्यत्वे वै धृताभिधः ॥ १७४ ॥

സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ഒരേ അയനഗതിയിൽ സഞ്ചരിച്ച്, മണ്ഡലത്തിൽ അവരുടെ ക്രാന്തി (ദീർഘാംശം) സമമായാൽ, ആ യോഗം ‘ധൃത’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 175

विपटीतायनगतौ चंद्रार्कौ क्रांतिलिप्तिकाः । समास्तदा व्यतीपातो भगणार्द्धे तपोयुतौ ॥ १७५ ॥

ചന്ദ്രനും സൂര്യനും വിപരീത അയനഗതികളിൽ ഇരിക്കുകയും, ലിപ്തിക വരെ അവരുടെ ക്രാന്തി കൃത്യമായി സമമാകുകയും ചെയ്താൽ, ഭഗണത്തിന്റെ അർദ്ധചക്രത്തിൽ തപോബലസമ്പന്നമായ ‘വ്യതീപാത’ യോഗം സംഭവിക്കുന്നു।

Verse 176

भास्करेंद्वो र्भचक्रांत चक्रार्द्धावधिसंस्थयोः । दृक्कल्पसाधितांशादियुक्तयोः स्वावपक्रमौ ॥ १७६ ॥

സൂര്യനും ചന്ദ്രനും രാശിചക്രാന്തത്തിലോ അർദ്ധചക്രപരിധിയിലോ സ്ഥിതിചെയ്യുമ്പോൾ, ദൃക്കൽപപ്രകാരം കണക്കാക്കിയ അംശാദി മൂല്യങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ച് അവരുടെ അവരുടെ അപക്രമം (ഡിക്ലിനേഷൻ) നിർണ്ണയിക്കണം।

Verse 177

अथोजपदगम्येंदोः क्रांतिर्विक्षेपसंस्कृताः । यदि स्यादधिका भानोः क्रांतेः पातो गतस्तदा ॥ १७७ ॥

ഇപ്പോൾ ചന്ദ്രൻ അജപദം (രാഹു-കേതു ബിന്ദു) എത്തുമ്പോൾ, വിക്ഷേപ-ശുദ്ധീകരണം ചെയ്ത അവന്റെ ക്രാന്തി പരിഗണിക്കണം. അത് സൂര്യന്റെ ക്രാന്തിയേക്കാൾ കൂടുതലായാൽ, അന്നേ സമയം പാതം (നോഡ് കടക്കൽ) സംഭവിച്ചതായി ഗ്രഹിക്കണം।

Verse 178

न्यूना चेत्स्यात्तदा भावी वामं युग्मपदस्य च । यदान्यत्वं विधोः क्रांतिः क्षेपाच्चेद्यदि शुद्ध्यति ॥ १७८ ॥

കണക്കിൽ കുറവ് വന്നാൽ, യുഗ്മപദത്തിന്റെ വാമ (മുൻ) ഭാഗത്ത് തിരുത്തൽ നൽകണം. പിന്നെ ചന്ദ്രന്റെ ക്രാന്തിയിൽ വ്യത്യാസം വന്നാൽ, ക്ഷേപം ചേർത്താൽ ശുദ്ധിയാകുന്നുവെങ്കിൽ, അതുവഴി തന്നെ ശരിയാക്കണം।

Verse 179

क्रांत्योर्जेत्रिज्ययाभिस्ते परमायक्रमोद्धते । तच्चापांतर्मर्द्धवायोर्ज्यभाविनशीतगौ ॥ १७९ ॥

അയന-ക്രാന്തികളുടെ ജ്യയും ത്രിജ്യയും കൊണ്ടു പരമവും ഉന്നതവുമായ ഗണനാക്രമം സിദ്ധമാകുന്നു. പിന്നെ ചാപത്തിനകത്ത് ‘അന്തര്വായു’യുടെ പ്രവർത്തനത്താൽ ജനിക്കുന്ന ജ്യകൾ ശീതവും ഉഷ്ണവും എന്ന ഋതുഫലങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.

Verse 180

शोध्यं चंद्राद्गते पाते तत्सूयगतिताडितम् । चंद्रभुक्त्या हृतं भानौ लिप्तादिशशिवत्फलम् ॥ १८० ॥

ചന്ദ്രന്റെ പാത-ഗമനം കഴിഞ്ഞാൽ ശോധിക്കേണ്ട ശേഷത്തെ സൂര്യഗതിയാൽ ഗുണിക്കണം. പിന്നെ ചന്ദ്രഭുക്തിയാൽ ഭാഗിച്ചാൽ ഭാനുസംബന്ധ ഫലം ലിപ്താ മുതലായ അളവുകളിൽ ഇഷ്ടഫലമായി ലഭിക്കും.

Verse 181

तदूच्छशांकपातस्य फलं देयं विपर्ययात् । कर्मैतदसकृत्तावत्क्रांती यावत्समेतयोः ॥ १८१ ॥

ആ ഉച്ച-ശങ്കാ-പാതത്തിന്റെ ഫലം വിപരീതക്രമത്തിൽ നിശ്ചയിക്കണം. ഇരുക്രാന്തികളും ക്രമേണ ചേർന്ന് ഏകത്വം പ്രാപിക്കുന്നതുവരെ ഈ പ്രവർത്തി ആവർത്തിച്ച് ചെയ്യണം.

Verse 182

क्रांत्योः समत्वे पातोऽथ प्रक्षिप्तांशोनिते विधौ । हीनेऽर्द्वरात्रघिकाघतो भावी तात्कालिकेऽधिका ॥ १८२ ॥

ഇരു ക്രാന്തികളും സമമായാൽ അതാണ് പാത (സന്ധിബിന്ദു). പ്രക്ഷിപ്താംശങ്ങളോടുകൂടിയ വിധിയിൽ മൂല്യം കുറവായാൽ അർദ്ധരാത്രിയും ഒരു ഘടികയും ചേർക്കണം; ഭാവി (ഭവിഷ്യ) കണക്കിൽ അത് അധികമായി കണക്കാക്കപ്പെടും, താത്കാലിക (വർത്തമാന) കണക്കിൽ ഇത് അധികശോധനയാണ്.

Verse 183

स्थिरीकृतार्द्धरा त्रार्द्धौ द्वयोर्विवरलिप्तकाः । षष्टिश्चाचंद्रभुक्ताप्ता पातकालस्य नाडिकाः ॥ १८३ ॥

അർദ്ധമാപം സ്ഥിരമായാൽ, രണ്ട് ‘ത്രാർദ്ധ’ ചേർന്ന് ‘വിവര-ലിപ്തകാ’ (ലിപ്താ) എന്ന ഇടവേളയാകുന്നു. ചന്ദ്രഭുക്തിയാൽ ലഭിക്കുന്ന അത്തരം അറുപത് അളവുകളാണ് പാതകാലത്തിന്റെ നാഡികകൾ (കാല ഏകകങ്ങൾ).

Verse 184

रवींद्वोर्मानयोगार्द्धं षष्ट्या संगुण्य भाजयेत् । तयोर्भुक्तयंतरेणाप्तं स्थित्यमर्द्धां नाडिकादिवत् ॥ १८४ ॥

സൂര്യചന്ദ്രന്മാരുടെ സംയുക്തമാനത്തിന്റെ പകുതി എടുത്ത് അറുപതുകൊണ്ട് ഗുണിച്ച് ഭാഗിക്കണം. പിന്നെ അവരുടെ ദിനഗതിവ്യത്യാസം കൊണ്ട് ഭാഗിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലമാണ് നാഡിക മുതലായ അളവുകളിൽ പറയുന്ന അവരുടെ ‘സ്ഥിതി’ (സംയോഗ/വിയോഗ) യുടെ അർദ്ധകാലം.

Verse 185

पातकालः स्फुटो मध्यः सोऽपि स्थित्यर्द्धवर्जितः । तस्य संभवकालः स्यात्तत्संयोगेक्तसंज्ञकः ॥ १८५ ॥

‘പാതകാലം’ വ്യക്തമായി നിർണ്ണയിച്ച മദ്ധ്യക്ഷണമാണ്; അതിലും സ്ഥിതിയുടെ അർദ്ധഭാഗം ഒഴിവാക്കിയതായി കരുതുന്നു. അതിന്റെ ഉദ്ഭവസമയം ശാസ്ത്രപ്രയോഗത്തിൽ ‘സംയോഗം’ എന്ന സാങ്കേതിക നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 186

आद्यंतकालयोर्मध्ये कालो ज्ञेयोऽतिदारुणः । प्रज्वलज्ज्वलनाकारः सर्वकर्मसु गर्हितः ॥ १८६ ॥

ആദ്യകാലവും അന്തകാലവും തമ്മിലുള്ള ഇടയിലെ കാലം അത്യന്തം ഭീകരമാണെന്ന് അറിയണം—ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിരൂപംപോലെ, എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളിലും ഗര്‍ഹിതം (എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നതിനാല്‍).

Verse 187

इत्येतद्गणितो किंचित्प्रोक्तं संक्षेपतो द्विज । जातकं वाच्मि समयाद्राशिसंज्ञापुरःसरम् ॥ १८७ ॥

ഹേ ദ്വിജാ! ഈ ഗണിതത്തിന്റെ അല്പം ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പറഞ്ഞു. ഇനി യഥാക്രമം ആദ്യം രാശി-സഞ്ജ്ഞകൾ വിശദീകരിച്ച്, തുടർന്ന് ജാതകം (ജന്മഫലം/ജന്മകുണ്ഡലി) ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും.