Adhyaya 7

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये अनुषङ्गापादे कल्पमन्वन्तराख्यानवर्णनं नाम षष्ठो ऽध्यायः सूत उवाच तुल्यं युगसहस्रं वै नैशं कालमुपास्य सः / शर्वर्यंते प्रकुरुते ब्रह्मा तूत्सर्गकारणात्

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ (വായുപ്രോക്തം) പൂർവഭാഗത്തിലെ ‘കല്പ-മന്വന്തരാഖ്യാന-വർണ്ണനം’ എന്ന ആറാം അധ്യായം. സൂതൻ പറഞ്ഞു—സഹസ്രയുഗസമമായ രാത്രികാലം കഴിച്ച്, രാത്രിയുടെ അവസാനം ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടികാരണത്താൽ പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കുന്നു.

Verse 2

ब्रह्मा तु सलिले तस्मिन् वायुर्भूत्वा तदाचरत् / अन्धकारार्णवे तस्मिन्नष्टे स्थावरजंगमे

ആ ജലത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് വായുരൂപം ധരിച്ചു സഞ്ചരിച്ചു; ആ അന്ധകാരാർണവത്തിൽ സ്ഥാവരജംഗമങ്ങൾ എല്ലാം നശിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ.

Verse 3

जलेन समनुप्लाव्य सर्वतः पृथिवीतले / प्रविभागेन भूतेषु सत्यमात्रे स्थितेषु वा

ജലം ഭൂമിതലം എല്ലാടവും മൂടി മുങ്ങിച്ചു; ഭूतങ്ങളിൽ വിഭജനഭേദം ഉണ്ടായിരുന്നാലും അവ സത്യതത്ത്വത്തിൽ മാത്രം നിലകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 4

निशयामिव खद्योतः प्रावृट् काले ततस्तदा / तदा कामेन तरसामन्यामानःस्वयं धिया

മഴക്കാല രാത്രിയിൽ മിന്നാമിനുങ്ങ് തെളിയുന്നതുപോലെ, അദ്ദേഹം അപ്പോൾ കാമവേഗത്താൽ സ്വബുദ്ധിയാൽ മറ്റിടങ്ങളിൽ അന്വേഷിച്ചു।

Verse 5

सोप्युपायं प्रतिष्ठायां मार्गमाणस्तदा भुवम् / ततस्तु सलिले तस्मिन् ज्ञात्वा त्वन्तर्गतो महीम्

അവനും ഉപായം ആശ്രയിച്ച് അപ്പോൾ ഭൂമിയെ അന്വേഷിച്ചു; പിന്നെ ആ ജലത്തിൽ ഭൂമി അന്തർലീനമായതായി അറിഞ്ഞ് അതിലേക്കു പ്രവേശിച്ചു।

Verse 6

अन्धमन्यतमं बुद्धा भूमेरुद्धरणक्षमः / चकार तं तु देवो ऽथ पूर्वकल्पादिषु स्मृतः

അത്യന്തം അന്ധകാരമുള്ള സ്ഥലം എന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ഭൂമിയെ ഉയർത്താൻ ശേഷിയുള്ള ആ ദേവൻ—പൂർവകല്പങ്ങളിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നവൻ—അതു ചെയ്തു.

Verse 7

सत्यं रूपं वराहस्य कृत्वाभो ऽनुप्रविश्य च / अद्भिः संछादितामिच्छन् पृथिवीं स प्रजापतिः

ആ പ്രജാപതി വരാഹത്തിന്റെ സത്യരൂപം ധരിച്ചു ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ജലത്താൽ മൂടപ്പെട്ട ഭൂമിയെ നേടുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 8

उद्धृत्योर्वीमथ न्यस्ता सापत्यांतामतिन्यसत् / सामुद्राश्च समुद्रेषु नादेयाश्च नदीषु च

ഭൂമിയെ ഉയർത്തി അദ്ദേഹം യഥാസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിച്ചു, അതിന്റെ അതിരുകളോടുകൂടി ദൃഢമായി നിർത്തി; സമുദ്രജലം സമുദ്രങ്ങളിൽ, നദിജലം നദികളിൽ ക്രമപ്പെടുത്തി.

Verse 9

पृथक्तास्तु समीकृत्य पृथिव्यां सो ऽचिनोद्गिरीन् / प्राक्सर्गे दह्यमाने तु पुरा संवर्त काग्निना

അവൻ വേർപെട്ടിരുന്ന ഘടകങ്ങളെ ഒന്നാക്കി ഭൂമിയിൽ പർവതങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. പ്രാക്‌സർഗത്തിൽ സംവർതാഗ്നി എല്ലാം ദഹിപ്പിച്ചിരുന്നപ്പോഴും.

Verse 10

तेनाग्निना विलीनास्ते पर्वता भुवि सर्वशः / शैल्यादेकार्णवे तस्मिन्वायुना ये तु संहिताः

ആ അഗ്നിയാൽ ഭൂമിയിലുടനീളം പർവതങ്ങൾ ഉരുകിപ്പോയി. ആ ഏകാർണവത്തിൽ പാറക്കൂട്ടങ്ങൾ വായുവാൽ ഒന്നിച്ചു ചേർക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 11

निषिक्ता यत्र यत्रासंस्तत्रतत्राचलो ऽभवत् / स्कन्धाचलत्वादचलाः पर्वभिः पर्वताः स्मृताः

അവ ഒഴുക്കിവിട്ടിടത്തിടത്തൊക്കെയും അവിടെ അവിടെ അചലം (പർവതം) ഉണ്ടായി. സ്കന്ധംപോലെ അചലമായതിനാൽ ‘അചല’ എന്നും, പർവങ്ങൾ (കെട്ടുകൾ) ഉള്ളതിനാൽ ‘പർവത’ എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 12

गिरयो हि निगीर्णत्वादयनात्तु शिलोच्चयाः / तत स्तावासमुद्धृत्य क्षितिमंतर्जलात्प्रभुः

വിഴുങ്ങപ്പെട്ടതിനാൽ അവ ‘ഗിരി’ എന്നും, ശിലകളുടെ ഉയർന്ന കൂട്ടമായതിനാൽ ‘ശിലോച്ചയം’ എന്നും വിളിക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് പ്രഭു അവയെ ഉയർത്തി, അന്തർജലത്തിൽ നിന്നു ഭൂമിയെ പുറത്തെടുത്തു.

Verse 13

सप्तसप्त तु वर्षाणि तस्या द्वीपेषु सप्तसु / विषमाणि समीकृत्य शिलाभिरभितो गिरीन्

അവളുടെ ഏഴ് ദ്വീപുകളിലായി ഏഴ് ഏഴ് വർഷങ്ങൾ, അവൻ അസമമായ ഭാഗങ്ങളെ സമമാക്കി, ചുറ്റുമെല്ലാം ശിലകളാൽ പർവതങ്ങളെ ഉറപ്പിച്ചു.

Verse 14

द्वीपेषु तेषु वर्षाणि चत्वारिंशत्तथैव तु / तावंतः पर्वताश्चैव वर्षांते समवस्थिताः

ആ ദ്വീപുകളിൽ നാല്പത് നാല്പത് വർഷങ്ങൾ (പ്രദേശങ്ങൾ) ഉണ്ട്; ഓരോ വർഷത്തിന്റെ അറ്റത്ത് അത്രയേറെ പർവതങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 15

स्वर्गादौ कांतिविष्टास्ते स्वभावेनैव नान्यथा / सप्तद्वीपा समुद्राश्च अन्योन्यस्यानुमंडलम्

അവ സ്വർഗ്ഗാദി ലോകങ്ങളിൽ സ്വഭാവത്താൽ തന്നേ കാന്തിമയമാണ്, മറ്റെങ്ങനെ അല്ല; ഏഴ് ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും പരസ്പരം വലയമായി ഒരൊന്നിനെ മറ്റൊന്ന് പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 16

सन्निविष्टाः स्वभावेन समावृत्य परस्परम् / भूराद्याश्चतुरो लोकाश्चंद्रादित्यौ ग्रहैः सह

അവ സ്വഭാവത്താൽ പരസ്പരം ഒരൊന്നിനെ മറ്റൊന്ന് പൊതിഞ്ഞ് സന്നിവിഷ്ടമാണ്; ഭൂഃ മുതലായ നാല് ലോകങ്ങൾ, ചന്ദ്ര-സൂര്യന്മാരും ഗ്രഹങ്ങളുമൊത്ത് (സ്ഥിതമാണ്).

Verse 17

पूर्ववन्निर्ममे ब्रह्मा स्थावराणीह सर्वशः / कल्पस्य चास्य ब्रह्मा चासृजद्यः स्थानिनः सुरान्

മുമ്പുപോലെ ബ്രഹ്മാവ് ഇവിടെ എല്ലായിടത്തും സ്ഥാവരങ്ങളെ (അചല സൃഷ്ടി) നിർമ്മിച്ചു; ഈ കല്പത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് തത്തത്ത സ്ഥാനങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠിതരായ ദേവന്മാരെയും സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 18

आपोग्निं पृथिवीं वायुमंतरिक्षं दिवं तथा / स्वर्गं दिशः समुद्रांश्च नदीः सर्वांस्तु पर्वतान्

ബ്രഹ്മാവ് ജലം, അഗ്നി, ഭൂമി, വായു, അന്തരീക്ഷം, ദിവലോകം; സ്വർഗ്ഗം, ദിക്കുകൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, എല്ലാ നദികൾ, പർവതങ്ങൾ എന്നിവയെ (സൃഷ്ടിച്ചു).

Verse 19

ओषधीनामात्मनश्च आत्मनो वृक्षवीरुधाम् / लवकाष्ठाः कलाश्चैव मुहुर्त्तान्संधिरात्र्यहान्

ഔഷധികൾ, സ്വാത്മസ്വരൂപം, വൃക്ഷ‑വീരുധങ്ങളുടെ ആത്മതത്ത്വം; ലവ‑കാഷ്ഠങ്ങൾ, കലകൾ, മുഹൂർത്തങ്ങൾ, സന്ധികൾ, രാത്രിയും പകലും—ഇവയും അവൻ നിശ്ചയിച്ചു.

Verse 20

अर्द्धमासांश्च मासांश्च अयनाब्दान् युगानि च / स्थानाभिमानिनश्चैव स्थानानिच पृथक्पृथक्

അർദ്ധമാസങ്ങൾ, മാസങ്ങൾ, അയനങ്ങൾ, വർഷങ്ങൾ, യുഗങ്ങൾ; കൂടാതെ ഓരോ സ്ഥാനത്തിന്റെയും അധിഷ്ഠാതാക്കൾ (സ്ഥാനാഭിമാനികൾ)യും അവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളും വേർതിരിച്ച് നിശ്ചയിച്ചു.

Verse 21

स्थानात्मनस्तु सृष्ट्वा च युगावस्था विनिर्ममे / कृतं त्रेता द्वापरं च तिष्यं चैव तथा युगम्

സ്ഥാനസ്വരൂപത്തെ സൃഷ്ടിച്ച് അവൻ യുഗാവസ്ഥകൾ നിർമ്മിച്ചു—കൃതം, ത്രേതാ, ദ്വാപരം, പിന്നെ തിഷ്യ (കലി) യുഗം.

Verse 22

कल्पस्यादौ कृतयुगे प्रथमं सो ऽसृजत्प्रजाः / प्रागुक्ताश्च मया तुभ्यं पूर्व्वे कल्पे प्रजास्तु ताः

കൽപ്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ, കൃതയുഗത്തിൽ, അവൻ ആദ്യം പ്രജകളെ സൃഷ്ടിച്ചു. അവ തന്നെയാണ്—മുൻകൽപ്പത്തിൽ ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞ പ്രജകൾ.

Verse 23

तस्मिन्संवर्त माने तु कल्पे दग्धास्तदग्निना / अप्राप्तायास्तपोलोकं पृथिव्यां याः समासत

ആ സംവർത്തമാന കൽപ്പത്തിൽ, തപോലോകം പ്രാപിക്കാതെ ഭൂമിയിൽ തന്നെ പാർത്തിരുന്നവർ അവന്റെ അഗ്നിയാൽ ദഗ്ധരായി.

Verse 24

आवर्तन्ते पुनः सर्गे वीक्षार्थं ता भवन्ति हि / वीक्ष्यार्थं ताः स्थितास्तत्र पुनः सर्गस्य कारणात्

അവ വീണ്ടും സൃഷ്ടിയിൽ മടങ്ങിവരുന്നു; തീർച്ചയായും അവ ദർശനാർത്ഥമാണ്. പുനഃസൃഷ്ടിയുടെ കാരണത്താൽ അവ അവിടെ നിരീക്ഷണാർത്ഥം നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 25

ततस्ताः सृज्यमानास्तु सन्तानार्थं भवन्ति हि / धर्म्मार्थ काममोक्षाणामिह ताः साधिताः स्मृताः

അതിനുശേഷം അവ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുമ്പോൾ സന്താനാർത്ഥം തന്നെയാകുന്നു. ഇവിടെ അവ ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവ സാദ്ധ്യമാക്കുന്ന ഉപായങ്ങളെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 26

देवाश्च पितरश्चैव क्रमशो मानवास्तथा / ततस्ते तपसा युक्ताः स्थानान्यापूरयन्पुरा

ദേവന്മാരും പിതൃക്കളും, ക്രമമായി മനുഷ്യരും കൂടെ. തുടർന്ന് അവർ തപസ്സിൽ യുക്തരായി പുരാതനകാലത്ത് തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങൾ നിറച്ചു.

Verse 27

ब्राह्मणो मनवस्ते वै सिद्धात्मानो भवन्ति हि / आसंगद्वेषयुक्तेन कर्मणा ते दिवं गताः

ആ മനുക്കൾ ബ്രാഹ്മണസ്വരൂപരായി സിദ്ധാത്മാക്കളാകുന്നു. ആസക്തിയും ദ്വേഷവും ചേർന്ന കർമംകൊണ്ട് അവർ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 28

आवर्तमानास्ते देहे संभवन्ति युगे युगे / स्वकर्म्मफलशेषेण ख्याताश्चैव तदात्मकाः

അവർ ദേഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി യുഗം യുഗമായി ജനിക്കുന്നു. സ്വന്തം കർമഫലത്തിന്റെ ശേഷിപ്പാൽ അവർ പ്രസിദ്ധരാകുകയും അതേ സ്വഭാവമുള്ളവരാകുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 29

संभवन्ति जने लोकाः कल्पागमनिबन्धनाः / अप्सु यः कारणं तेषां बोधयन्कर्म्मणा तु सः

കൽപാഗമനനിയമത്തിൽ ബന്ധിതമായ ലോകങ്ങൾ ജനങ്ങളിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ജലത്തിൽ അവയുടെ കാരണനായവൻ, കർമത്തിലൂടെ അത് ബോധിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 30

कर्म्मभिस्तैस्तु जायन्ते जनलोकाच्छुभाशुभैः / गृह्णन्ति ते शरीराणि नानारूपाणि योनिषु

ആ ശുഭാശുഭ കർമങ്ങളാൽ അവർ ജനലോകത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നു. വിവിധ യോനികളിൽ നാനാരൂപങ്ങളായ ശരീരങ്ങൾ അവർ സ്വീകരിക്കുന്നു.

Verse 31

देवाद्याः स्थावरांतास्तु आपद्यन्ते परस्परम् / तेषां मेध्यानि कर्म्माणि प्रायशः प्रतिपेदिरे

ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് സ്ഥാവരാന്തം വരെ അവർ പരസ്പരാവസ്ഥകളിലേക്കു വീഴുന്നു. മിക്കവാറും അവർ തങ്ങളുടേതായ യോഗ്യമായ (മേധ്യ) കർമങ്ങളെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 32

तस्माद्यन्नांमरूपाणि तान्येव प्रतिपेदिरे / पुनः पुनस्ते कल्पेषु जायन्ते नामरूपेणः

അതുകൊണ്ട് അവർ അതേ നാമരൂപങ്ങളെ വീണ്ടും പ്രാപിക്കുന്നു. കൽപംതോറും അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും അതേ നാമരൂപത്തോടെ ജനിക്കുന്നു.

Verse 33

ततः सर्गो ह्युपसृष्टिं सिसृक्षोर्ब्रह्मणस्तु वै / ताः प्रजा ध्यायतस्तस्य सत्याभिध्यायिनस्तदा

പിന്നീട് സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച ബ്രഹ്മന്റെ ഉപസൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് സർഗം ഉണ്ടായി. അപ്പോൾ അവൻ ധ്യാനിച്ചതുമാത്രത്തിൽ പ്രജകൾ സത്യസങ്കൽപികളായി.

Verse 34

मिथुनानां सहस्रं तु मुखात्समभवत्किल / जनास्ते ह्युपपद्यन्ते सत्त्वोद्रिक्ताः सुतेजसः

മുഖത്തിൽ നിന്നു മിഥുനങ്ങളുടെ സഹസ്രം ഉദ്ഭവിച്ചു. അവർ സത്ത്വപ്രധാനരും മഹാതേജസ്സുള്ളവരുമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 35

चक्षुषो ऽन्यत्सहस्रं तु मिथुनानां ससर्ज्ज ह / ते सर्वे रजसोद्रिक्ताः शुष्मिणश्चाप्यमर्षिणः

കണ്ണുകളിൽ നിന്നു മറ്റൊരു സഹസ്രം മിഥുനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. അവർ എല്ലാവരും രജോഗുണപ്രധാനരും ബലവാന്മാരും ക്രോധശീലരുമായിരുന്നു.

Verse 36

सहस्रमन्यदसृजद् बाहूनामसतां पुनः / रजस्तमोभ्यासुद्धिक्ता गृहशीलास्ततः स्मृताः

വീണ്ടും ഭുജങ്ങളിൽ നിന്നു മറ്റൊരു സഹസ്രം സൃഷ്ടിച്ചു. അവർ രജസ്-തമസ് മിശ്രിതരായതിനാൽ ഗൃഹശീലരെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 37

आयुषोंऽते प्रसूयंते मिथुनान्येव वासकृत् / कूटकाकूटकाश्चैव उत्पद्यंते मुमूर्षुणाम्

ആയുസ്സിന്റെ അവസാനം വാസകൃതിൽ നിന്നു മിഥുനങ്ങളേ പ്രസവിക്കപ്പെടുന്നു; മുമൂർഷുക്കൾക്കായി കൂറ്റകവും അകൂറ്റകവും കൂടി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 38

कुतः कुलमथोत्पाद्य ताः शरीराणि तत्यजुः / ततः प्रभृति कल्पे ऽस्मिन्मैथुनानां च संभवः

പിന്നീട് അവർ കുലം ഉത്പാദിപ്പിച്ച് ശരീരങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചു. അതിനുശേഷം ഈ കല്പത്തിൽ മൈഥുനങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവം തുടർന്നു.

Verse 39

ध्यानेन मनसा तासां प्रजानां जायते कृते / शब्दादिविषयः शुद्धः प्रत्येकं पञ्चलक्षणम्

കൃതയുഗത്തിൽ ധ്യാനമയമായ മനസ്സിൽ നിന്നു ആ പ്രജകൾ ജനിക്കുന്നു; ശബ്ദാദി വിഷയങ്ങൾ ശുദ്ധമായി, ഓരോരുത്തർക്കും പഞ്ചലക്ഷണം നിലനിൽക്കും।

Verse 40

इत्येवं मानसैर्भावैः प्रेष्ठं तिष्ठंति चाप्रजाः / तथान्वयास्तु संभूता यैरिदं पूरितं जगत्

ഇങ്ങനെ മാനസിക ഭാവങ്ങളാൽ അവർ പ്രിയരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അവരിൽ നിന്നു വംശപരമ്പരകൾ ഉദ്ഭവിച്ച്, അവയാൽ ഈ ലോകം നിറഞ്ഞു।

Verse 41

सरित्सरःसमुद्रांश्च सेवंते पर्वतानपि / तदा ता ह्यल्पसंतोषायुद्धे तस्मिंश्चरंति वै

അവർ നദികളും തടാകങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളും ആശ്രയിച്ച് പർവതങ്ങളെയും സേവിക്കുന്നു; അപ്പോൾ അല്പസന്തോഷത്തിനായി ആ സംഘർഷത്തിൽ അവർ സഞ്ചരിക്കുന്നു।

Verse 42

पृथ्वी रसवती नाम आहारं व्याहरंति च / ताः प्रजाः कामचारिण्यो मानसीं सिद्धिमिच्छतः

‘രസവതി’ എന്ന പേരുള്ള ഭൂമിയിൽ അവർ ആഹാരം വെറും ഉച്ചരണമാത്രം ചെയ്യുന്നു; ആ പ്രജകൾ ഇഷ്ടാനുസരിച്ച് സഞ്ചരിക്കുന്നവരും മാനസിക സിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവരുമാണ്।

Verse 43

तुल्यमायुः सुखं रूपं तासामासीत्कृते युगे / धर्माधर्मौं तदा न स्तः कल्पादौ प्रथमे युगे

കൃതയുഗത്തിൽ അവരുടെ ആയുസ്സും സുഖവും രൂപവും ഒരുപോലെ ആയിരുന്നു; കല്പാദിയിലെ ആ ആദ്യയുഗത്തിൽ അപ്പോൾ ധർമ്മവും അധർമ്മവും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല।

Verse 44

स्वेनस्वेनाधि कारेण जज्ञिरे तु युगेयुगे / चत्वारि तु सहस्राणि वर्षाणां दिव्यसंख्यया

തത്തതാധികാരപ്രകാരം യുഗം യുഗമായി പ്രജകൾ ജനിച്ചു. ദിവ്യഗണനയിൽ വർഷങ്ങൾ നാലായിരം എന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 45

आदौ कृतयुगं प्राहुः संध्यांशौ च चतुःशतौ / ततः सहस्रशस्तास्तु प्रजासु प्रथितास्विह

ആദിയിൽ കൃതയുഗം എന്നു പറഞ്ഞു; സന്ധ്യയും സന്ധ്യാംശവും ഓരോന്നും നാലുനൂറ്. പിന്നെ ഈ വാക്ക് പ്രജകളിൽ ആയിരങ്ങളായി പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 46

न तासां प्रतिघातो ऽस्ति न द्वंद्वं नापि च क्रमः / पर्वतोदधिवासिन्यो ह्यनिकेताश्रयास्तु ताः

അവർക്കു പ്രതിഘാതമില്ല, ദ്വന്ദ്വമില്ല, ക്രമബന്ധനവും ഇല്ല. അവർ പർവതങ്ങളിലും സമുദ്രതീരങ്ങളിലും വസിച്ച്, ഗൃഹരഹിതമായ ആശ്രയം സ്വീകരിച്ചു.

Verse 47

विशोकाः सत्त्वबहुला एकांतसुखिनः प्रजाः / ताश्शश्वत् कामचरिण्यो नित्यं मुदितमानसाः

പ്രജകൾ ശോകരഹിതരും സത്ത്വസമൃദ്ധരുമായിരുന്നു; ഏകാന്തസുഖത്തിൽ നിലകൊണ്ടവർ. അവർ എപ്പോഴും ഇഷ്ടാനുസരണം സഞ്ചരിച്ചു, നിത്യം ആനന്ദചിത്തരായി ഇരുന്നു.

Verse 48

पशवः पक्षिणश्चैव न तदासन्सरीसृपाः / नोद्विजा नोत्कटाश्चैव धर्मस्य प्रक्रिया तु सा

അപ്പോൾ മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഉണ്ടായിരുന്നു; പക്ഷേ സരീസൃപങ്ങൾ ഇല്ലായിരുന്നു. ഭീതിജനകരുമില്ല, ഉഗ്രരുമില്ല; ധർമ്മത്തിന്റെ പ്രക്രിയ അങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു.

Verse 49

समूल फलपुष्पाणि वर्त्तनाय त्वशेषतः / सर्वैकान्तसुखः कालो नात्यर्थं ह्युष्णशीतलः

വേരോടുകൂടിയ ഫലപുഷ്പങ്ങൾ എല്ലാം നിരന്തരം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അവിടെയുള്ള കാലം പരമസുഖമയമാണ്; അത്യധികം ചൂടോ അത്യധികം തണുപ്പോ ഇല്ല.

Verse 50

मनो ऽभिलषितः काम स्तासां सर्वत्र सर्वदा / उत्तिष्ठंति पृथिव्यां वै तेषां ध्यानै रसातलात्

അവരുടെ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും സിദ്ധമാകുന്നു. അവരുടെ ധ്യാനശക്തിയാൽ രസാതലത്തിൽ നിന്നുപോലും ഭൂമിയിൽ വസ്തുക്കൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 51

बलवर्णकरी तेषां जरारोगप्रणाशिनी / असंस्कार्यैः शरीरैस्तु प्रजास्ताः स्थिरयौवनाः

അത് അവരുടെ ബലവും വർണ്ണവും വർധിപ്പിക്കുകയും ജരാരോഗങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യേക സംസ്കാരങ്ങളില്ലാതെ തന്നെ അവരുടെ ശരീരങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു; പ്രജകൾ സ്ഥിരയൗവനമുള്ളവരായി നിലനിൽക്കും.

Verse 52

तासां विना तु संकल्पाज्जायंते सिथुनात्प्रजाः / समं जन्म च रूपं च प्रीयंते चैव ताः समाः

അവരിൽ വെറും സംकल्पം കൊണ്ടുതന്നെ, ദ്വന്ദ്വസംഗമമില്ലാതെ, സന്തതി ജനിക്കുന്നു. ജനനവും രൂപവും ഒരുപോലെ; അവർ എല്ലാവരും സമമായി പരസ്പരം പ്രിയരായിരിക്കും.

Verse 53

तदा सत्यमलोभश्च संतुष्टिश्च च सुखं दमः / निर्विशेषाश्च ताः सर्वा रूपायुःशिल्पचेष्टितैः

അപ്പോൾ സത്യം, അലോഭം, സന്തോഷം, സുഖം, ദമം (സംയമം) നിലനിൽക്കും. രൂപം, ആയുസ്സ്, ശിൽപ്പം, പ്രവർത്തനം എന്നിവയിൽ അവർ എല്ലാവരും വ്യത്യാസമില്ലാതെ സമാനരായിരിക്കും.

Verse 54

अबुद्धिपूर्विका पृत्तिः प्रजानां भवति स्वयम् / अप्रवृत्तिः कृतद्वारे कर्मणः शुभपापयोः

പ്രജകളിൽ സ്വയം അവിവേകപൂർവമായ പ്രവൃത്തി ഉദിക്കുന്നു; ശുഭ‑പാപ കർമ്മങ്ങളുടെ വാതിലുകൾ തുറന്നിട്ടും കർമ്മത്തിൽ അപ്രവൃത്തിയേ നിലനിൽക്കും.

Verse 55

वर्णाश्रमव्यवस्थाश्च न तदासन्न तत्कराः / अनिच्छाद्वेषयुक्तास्ता वर्त्तयन्ति परस्परम्

അപ്പോൾ വർണാശ്രമവ്യവസ്ഥയും ഇല്ലായിരുന്നു, അതു അനുഷ്ഠിക്കുന്നവരുമില്ല; അവർ അനിച്ഛയും ദ്വേഷവും ചേർന്ന് പരസ്പരം പെരുമാറി.

Verse 56

तुल्यरूपायुषः सर्वा अधमोत्तमवर्जिताः / सुखप्राया विशोकाश्च उत्पद्यंते कृते युगे

കൃതയുഗത്തിൽ എല്ലാവർക്കും രൂപവും ആയുസ്സും ഒരുപോലെ; അധമ‑ഉത്തമ ഭേദമില്ല; അവർ അധികവും സുഖപ്രധാനരും ശോകരഹിതരുമായി ജനിക്കുന്നു.

Verse 57

लाभालाभौ न वा स्यातां मित्रामित्रौ प्रियाप्रियौ / मनसा विषयस्तासां निरीहाणां प्रवर्तते

ലാഭ‑അലാഭമില്ല, മിത്ര‑അമിത്രമില്ല, പ്രിയ‑അപ്രിയമില്ല; നിരീഹരായ അവരുടെ വിഷയങ്ങൾ മനസ്സിൽ മാത്രമേ പ്രവഹിച്ചിരുന്നുള്ളൂ.

Verse 58

नाति हिंसति वान्योन्यं नानुगृङ्णंति वै तदा

അപ്പോൾ അവർ പരസ്പരം അതിയായി ഹിംസിച്ചില്ല; അതുപോലെ പ്രത്യേകമായി അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തില്ല.

Verse 59

ज्ञानं परं कृतयुगे त्रेतायां यज्ञ उच्यते / पवृत्तं द्वापरे युद्धं स्तेयमेव कलौ युगे

കൃതയുഗത്തിൽ പരമജ്ഞാനം ശ്രേഷ്ഠമെന്നു പറയുന്നു; ത്രേതായുഗത്തിൽ യജ്ഞമാണ് പ്രധാനമെന്ന് പറയുന്നു. ദ്വാപരത്തിൽ യുദ്ധം പ്രബലമാകുന്നു; കലിയുഗത്തിൽ മോഷണം തന്നെയാണ് മേലിടം നേടുന്നത്.

Verse 60

सत्त्वं कृतं रजस्त्रेता द्वापरं तु रजस्तमः / कलिस्तमस्तु विज्ञेयं गुणवृत्तं गुमेषु तत्

കൃതയുഗം സത്ത്വപ്രധാനമാണ്; ത്രേതായുഗം രജോഗുണസ്വഭാവം. ദ്വാപരം രജ-തമ മിശ്രം; കലിയുഗം തമോഗുണപ്രധാനമെന്നു അറിയണം—യുഗങ്ങളിലെ ഗുണവൃത്തി ഇതുതന്നെ.

Verse 61

कालः कृतयुगे त्वेष तस्य सन्ध्यां निबोधत / चत्वारि तु सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम्

ഇത് കൃതയുഗത്തിന്റെ കാലമാണ്; അതിന്റെ സന്ധ്യയും അറിഞ്ഞുകൊൾക. കൃതയുഗം നാലായിരം വർഷങ്ങളുള്ളതാണ്.

Verse 62

साध्यांशौ तस्य दिव्यानि शतान्यष्टौ तु संख्यया / चत्वार्यैव सहस्राणि वर्षाणां मोनुषाणि तु

ആ യುಗത്തിന്റെ സന്ധ്യാംശം ദിവ്യവർഷങ്ങളുടെ കണക്കിൽ എട്ടുനൂറാണ്; മനുഷ്യവർഷങ്ങളുടെ കണക്കിൽ അത് നാലായിരം (സമം) ആകുന്നു.

Verse 63

तदा तासु भवंत्याशु नोत्क्रोशाच्च विपर्ययाः / ततः कृत्युगे तस्मिन् ससंध्यांशे गते तदा

അപ്പോൾ ആ കാലങ്ങളിൽ ‘ഉത്ക്രോശം’ മൂലം പെട്ടെന്ന് വിപര്യയങ്ങൾ സംഭവിക്കുകയില്ല. പിന്നെ ആ കൃതയുഗം സന്ധ്യാംശത്തോടുകൂടി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അപ്പോൾ…

Verse 64

पादावशिष्टो भवति युगधर्मस्तु सर्वशः / सन्ध्यायास्तु व्यतीतायाः सांध्यः कालो युगस्य सः

യുഗധർമ്മം എല്ലായിടത്തും ഒരു പാദം മാത്രമായി ശേഷിക്കുന്നു. സന്ധ്യ കഴിഞ്ഞാൽ അതേ യುಗത്തിന്റെ സാന്ധ്യകാലമാകുന്നു.

Verse 65

पादमिश्रावशिष्टेन संध्याधर्मे पुनः पुनः / एवं कृतयुगे तस्मिन्निश्शेषेंतर्दधे तदा

പാദങ്ങളുടെ മിശ്രാവശിഷ്ടം കൊണ്ടു സന്ധ്യാധർമ്മം വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രകടമാകുന്നു. ഇങ്ങനെ ആ കൃതയുഗം പൂർണ്ണമായി നിശ്ശേഷമായപ്പോൾ അത് അപ്പോൾ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 66

तस्यां च सन्धौ नष्टायां मानसी चाभवत्प्रजा / सिद्धिरन्ययुगे तस्मिंस्त्रेताख्ये ऽनंतरे कृतात्

ആ സന്ധി നശിച്ചപ്പോൾ പ്രജ മാനസീ—മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച—ആയി. കൃതത്തിനു പിന്നാലെ വന്ന ത്രേതാ എന്ന മറ്റുയുഗത്തിൽ സിദ്ധി പ്രകടമായി.

Verse 67

सर्गादौ या मयाष्टौ तु मानस्यो वै प्रकीर्तिताः / अष्टौ ताः क्रमयोगेन सिद्धयो यांति संक्षयम्

സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ഞാൻ പ്രസ്താവിച്ച എട്ട് മാനസീ സിദ്ധികൾ, അവ എട്ടും ക്രമമായി ക്ഷയത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 68

कल्पादौ मानसी ह्येका सिद्धिर्भवति सा कृते / मन्वंतरेषु सर्वेषु चतुर्युगविभागशः

കൽപ്പത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ കൃതയുഗത്തിൽ ഒരു മാനസീ സിദ്ധി മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ. എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും ചതുര്യുഗ വിഭജനപ്രകാരം ഇതേ ക്രമം നിലനിൽക്കും.

Verse 69

वर्णाश्रमाचारकृतः कर्मसिद्ध्युद्भवः कृतः / संध्या कृतस्य पादेन संक्षेपेण वशात्ततः

വർണാശ്രമാചാരപ്രകാരം ചെയ്ത കര്‍മ്മങ്ങളില്‍നിന്ന് സിദ്ധി ഉദിച്ചു. കൃതയുഗത്തിന്റെ സന്ധ്യാകാലത്ത് അത് ഒരു പാദമാത്രമായി ചുരുക്കത്തില്‍ വശമായി.

Verse 70

कृतसंध्यांशका ह्येते त्रीनादाय परस्परम् / हीयंते युगधर्मास्ते तपःश्रुतबलायुषः

ഇവ മൂവരും കൃതയുഗസന്ധ്യയുടെ അംശങ്ങളെ പരസ്പരം ഏറ്റെടുത്തവരാണ്. യുഗധര്‍മ്മങ്ങള്‍ ക്ഷയിക്കുന്നു—തപസ്, ശ്രുതി, ബലം, ആയുസ്സും കുറയുന്നു.

Verse 71

कृते कृताशे ऽतीते तु वभूव तदनन्तरम् / त्रेतायुगसमुत्पत्तिः सांशा च ऋषिसत्तमाः

കൃതയുഗത്തിന്റെ അംശം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അതിന് പിന്നാലെ ഉടൻ ത്രേതായുഗം ഉദിച്ചു; ഋഷിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അതും അംശങ്ങളോടെയായിരുന്നു.

Verse 72

तस्मिन् क्षीणे कृतांशे वै तासु शिष्टासु सप्तसु / कल्पादौ संप्रवृत्तायास्त्रेतायाः प्रसुखे तदा

കൃതയുഗത്തിന്റെ അംശം ക്ഷയിച്ച് അവശേഷിച്ച ആ ഏഴു നിലകളിൽ നിലകൊണ്ടപ്പോൾ, കല്പാരംഭത്തിൽ ആരംഭിച്ച ത്രേതായുഗം അന്ന് സുഖപ്രദമായിരുന്നു.

Verse 73

प्रणश्यति तदा सिद्धिः कालयोगेन नान्यथा / तस्यां सिद्धौ प्रनष्टायामन्या सिद्धिरजायत

അപ്പോൾ കാലയോഗം കൊണ്ടുതന്നെ സിദ്ധി നശിക്കുന്നു; മറ്റെങ്ങനെല്ല. ആ സിദ്ധി നശിച്ചപ്പോൾ മറ്റൊരു സിദ്ധി ഉദിച്ചു.

Verse 74

अपांशौ तौ प्रतिगतौ तदा मेघात्माना तु वै / मेघेभ्यः स्तनयितृभ्यः प्रवृत्तं पृष्टिसर्जनम्

ആ രണ്ടു ജലാംശങ്ങൾ മടങ്ങിയെത്തിയപ്പോൾ, മേഘസ്വരൂപമായി, ഇടിമുഴക്കുന്ന മേഘങ്ങളിൽ നിന്നു പൃഷ്ഠഭാഗത്ത് ജലസ്രവണം ആരംഭിച്ചു।

Verse 75

सकृदेव तया वृष्ट्या संसिद्धे पृषिवीतले / प्रजा आसंस्ततस्तासां वृक्षश्च गृह संज्ञिताः

ആ ഒരൊറ്റ മഴകൊണ്ട് ഭൂമിതലം സമൃദ്ധമായി; പിന്നെ പ്രജകൾ ഉദിച്ചു, അവർക്കു വൃക്ഷങ്ങളേ ‘ഗൃഹം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 76

सर्वः प्रत्युपभोगस्तु तासां तेभ्यो व्यजायत / वर्त्तयंतेस्म तेभ्यस्तास्त्रेतायुगमुखे प्रजाः

അവരുടെ എല്ലാ ഉപഭോഗവും അവയിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിച്ചു; ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ആ പ്രജകൾ അവയെ ആശ്രയിച്ചുതന്നെ ജീവിച്ചു।

Verse 77

ततः कालेन महता तासामेव विपर्ययात् / संगलोलात्मको भावस्तदा ह्याकस्मिको ऽभवत्

പിന്നീട് മഹാകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അവരിൽ തന്നെയുണ്ടായ വിപര്യയത്താൽ, ചഞ്ചലസ്വഭാവമുള്ള ഒരു ഭാവം അപ്പോൾ അപ്രതീക്ഷിതമായി ഉദിച്ചു।

Verse 78

यत्तद्भवति नारीणां जीवितांते तदार्तवम् / तदा तद्वै न भवति पुनर्युगबलेन तु

സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതാന്ത്യത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ‘ആർത്തവം’ അപ്പോൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; യുഗബലത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ അത് വീണ്ടും വ്യത്യസ്തമായി.

Verse 79

तासां पुनः प्रवृत्तं तन्मासिमासि तदार्तवम् / ततस्तेनैव योगेन वर्त्तते मैथुनं तदा

അവരുടെ ഋതുകാലം വീണ്ടും വീണ്ടും മാസംതോറും പ്രവൃത്തമായി; അതേ യോഗത്താൽ അപ്പോൾ മൈഥുനബന്ധവും സംഭവിച്ചു.

Verse 80

तेषां तत्का लभावित्वान्मासिमास्युपगच्छताम् / अकाले चार्तवोत्पत्त्या गर्भोत्पत्तिस्तदाभवत्

അവരിൽ ആ കാലനിയമം മാസംതോറും അടുത്തുവന്നു; കാലമല്ലാത്തപ്പോഴും ഋതു ഉദ്ഭവിച്ചതിനാൽ അപ്പോൾ ഗർഭോത്പത്തിയും ഉണ്ടായി.

Verse 81

विपर्ययेण तेषां तु तेन तत्काल भाविता / प्रणश्यंति ततः सर्वे वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः

എന്നാൽ വിപരീതക്രമത്തിൽ, അതേ കാലപ്രഭാവം മൂലം ‘ഗൃഹ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ട ആ വൃക്ഷങ്ങൾ എല്ലാം അപ്പോൾ നശിച്ചു.

Verse 82

ततस्तेषु प्रनष्टेषु विभ्रांता व्याकुलेन्द्रियाः / अभिध्यायंति ताः सिद्धिं सत्याभिध्यायिनस्तदा

അവ നശിച്ചപ്പോൾ സത്യധ്യാനികൾ ഭ്രമിതരായി ഇന്ദ്രിയവ്യാകുലരായി; അപ്പോൾ അവർ ആ സിദ്ധിയെ ധ്യാനിച്ചു.

Verse 83

प्रादुर्बभूवुस्तेषां तु वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः / वस्त्राणि च प्रसूयंते फलान्याभरणानि च

അപ്പോൾ അവരുടെ ‘ഗൃഹ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ട വൃക്ഷങ്ങൾ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അവ വസ്ത്രങ്ങളും ഫലങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും പ്രസവിച്ചു.

Verse 84

तथैव जायते तेषां गन्धर्वाणां रसान्वितम् / आन्वीक्षिकं महावीर्यं पुटके पुटके मधु

അതുപോലെ ഗന്ധർവന്മാർക്കായി രസസമ്പന്നമായ മധു ജനിക്കുന്നു; ഓരോ പുടകത്തിലും മഹാവീര്യവും ആൻവീക്ഷികീ-ശക്തിയും പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു।

Verse 85

तेन ता वर्त्तयन्ति स्ममुखे त्रेतायुगस्य वै / त्दृष्टपुष्टास्तया सिद्ध्या प्रजास्ता विगतज्वराः

അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവർ ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ജീവിച്ചു നടന്നു; ആ സിദ്ധിയാൽ പോഷിതരായി പ്രജകൾ ജ്വരമുക്തരായി।

Verse 86

ततः कालांतरेप्येवं पुनर्लोभावृताः प्रजाः / वृक्षांस्ताः पर्यगृह्णंत मधु वा माक्षिकं बलात्

പിന്നീട് കാലാന്തരത്തിൽ പ്രജകൾ വീണ്ടും ലോഭത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടു; അവർ ബലമായി വൃക്ഷങ്ങളെ ചുറ്റിപ്പിടിച്ച് മധുവോ തേൻചീറ്റയുടെ മധുവോ എടുത്തു।

Verse 87

तासां तेनापचारेण पुनर्लोभकृतेन वै / प्रनष्टा प्रभुणा सार्द्धं कल्पवृक्षाः क्वचित्क्वचित्

അവരുടെ ആ അപചാരവും വീണ്ടും ഉണർന്ന ലോഭവും കാരണം, ചിലിടങ്ങളിൽ പ്രഭുവിനോടൊപ്പം കല്പവൃക്ഷങ്ങളും നശിച്ചു പോയി।

Verse 88

तस्यामेवाल्पशिष्टायां सिद्ध्यां कालवशात्तदा / वर्त्तंते चानया तासां द्वंद्वान्यत्युत्थितानि तु

കാലത്തിന്റെ അധീനതയിൽ അപ്പോൾ ആ സിദ്ധിയിൽ അല്പം മാത്രമേ ശേഷിച്ചിരുന്നുള്ളൂ; അതിനാൽ അവരുടെ ഇടയിൽ കടുത്ത ദ്വന്ദ്വങ്ങൾ അത്യന്തമായി ഉയർന്നു।

Verse 89

शीतवातातपास्तीव्रास्ततस्ता दुःखिता भृशम् / द्वंद्वैस्तैः पीड्यमानास्तु चुक्रुशुरावृणानि वा

കടുത്ത ശീതം, കാറ്റ്, ചൂട് എന്നീ ദ്വന്ദ്വങ്ങളാൽ പീഡിതരായി അവർ അത്യന്തം ദുഃഖിതരായി. വ്യാകുലരായി കരുണാർദ്രമായി വിലപിച്ചു; തങ്ങളുടെ മുറിവുകളും കാണിച്ചു.

Verse 90

कृत्वा द्वन्द्वप्रतीयातं निकेतानि विचेतसः / पूर्व निकामचारास्ते ह्यनिकेता यथाभवन्

ദ്വന്ദ്വങ്ങളെ തടയാൻ അവർ വാസസ്ഥലങ്ങൾ ഒരുക്കി; എങ്കിലും മനസ്സിൽ അവർ അസ്ഥിരരായി. മുമ്പ് ഇഷ്ടാനുസരണം നടന്നവർ, ഒടുവിൽ ആശ്രയമില്ലാത്തവരായി തന്നെ ആയി.

Verse 91

यथायोगं यथाप्रीति निकेतेष्ववसन्पुरा / मधुधुन्वत्सु निष्ठेषु पर्वतेषु नदीषु च

മുമ്പ് അവർ യോഗ്യതക്കും ഇഷ്ടത്തിനും അനുസരിച്ച് വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ പാർത്തിരുന്നു—തേൻ നിറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളിൽ, പർവതങ്ങളിൽ, നദീതീരങ്ങളിലും.

Verse 92

संश्रयंति च दुर्गाणि धन्वपावर्तमौदकम् / यथाजोषं यथाकामं समेषु विषमेषु च

അവർ മരുഭൂമി, ജലചുഴി, ജലബന്ധിത ദുർഗങ്ങൾ എന്നിവയെയും ആശ്രയിച്ചു—ഇഷ്ടംപോലെ, ആഗ്രഹംപോലെ, സമഭൂമിയിലും വിഷമഭൂമിയിലും.

Verse 93

आरब्धास्तान्निकेतान्वै कर्तुं शीतोष्णवारणात् / ततस्तान्निर्मयामासुः खेटानि च पुराणि च

ശീതവും ഉഷ്ണവും തടയാൻ അവർ ആ വാസസ്ഥലങ്ങൾ പണിയാൻ തുടങ്ങി. തുടർന്ന് അവർ ഗ്രാമങ്ങളും പുരാതന നഗരങ്ങളും നിർമ്മിച്ചു.

Verse 94

ग्रामांश्चैव यथाभागं तथैव नगराणि च / तेषामायामविष्कंभाः सन्निवेशांतराणि च

അവർ യഥാഭാഗം ഗ്രാമങ്ങളെയും നഗരങ്ങളെയും ക്രമപ്പെടുത്തി; അവയുടെ നീളം-വീതി, പാർപ്പിടക്രമങ്ങളുടെ വ്യത്യാസങ്ങളും നിർണ്ണയിച്ചു।

Verse 95

चक्रुस्तदा यथाज्ञानं मीत्वामीत्वात्मनोगुलैः / मानार्थानि प्रमाणानि तदा प्रभृति चक्रिरे

അപ്പോൾ അവർ തങ്ങളുടെ ജ്ഞാനപ്രകാരം, സ്വന്തം വിരലുകൾകൊണ്ട് അളന്ന് വീണ്ടും അളന്ന്, അളവിനുള്ള മാനദണ്ഡങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു; അന്നുമുതൽ അവ പ്രചാരത്തിലായി।

Verse 96

ययांगुलप्रदेशांस्त्रीन्हस्तः किष्कुं धनूंषि च / दश त्वंगुलपर्वाणि प्रादेश इति संज्ञितः

ഇതിനാൽ മൂന്ന് അങ്കുലപ്രദേശങ്ങൾകൊണ്ട് ‘ഹസ്ത’, ‘കിഷ്കു’, ‘ധനുഷ്’ മുതലായ അളവുകൾ നിശ്ചയിച്ചു; പത്ത് അങ്കുലപർവ്വങ്ങളുടെ കൂട്ടം ‘പ്രാദേശ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 97

अंगुष्ठस्य प्रदेशिन्या व्यासप्रादेश उच्यते / तालः स्मृतो मध्यमया गोकर्णश्चाप्यनामया

അംഗുഷ്ഠവും ചൂണ്ടുവിരലും ചേർന്ന അളവിനെ ‘വ്യാസ-പ്രാദേശ’ എന്നു പറയുന്നു; നടുവിരലാൽ ‘താല’ എന്നും, മോതിരവിരലാൽ ‘ഗോകർണ’ എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 98

कनिष्ठया वितस्तिस्तु द्वादशांगुल उच्यते / रत्निरंगुलपर्वाणि संख्यया त्वेकविशतिः

കനി‍ഷ്ഠവിരലാൽ അളക്കുന്ന ‘വിതസ്തി’ പന്ത്രണ്ട് അങ്കുലമെന്ന് പറയുന്നു; ‘രത്നി’യിൽ അങ്കുലപർവ്വങ്ങളുടെ എണ്ണം ഇരുപത്തൊന്ന്.

Verse 99

चत्वारि विंशतिश्चैव हस्तः स्यादंगुलानि तु / किष्कुः स्मृतो द्विरत्निस्तु द्विचत्वारिंशदंगुलः

ഹസ്തം ഇരുപത്തിനാലു അങ്കുലമെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു. കിഷ്കു (ദ്വിരത്നി) നാല്പത്തിരണ്ട് അങ്കുലമെന്നു നിർണ്ണയിക്കുന്നു.

Verse 100

चतुर्हस्तो धनुर्द्दंडो नालिका युगमेव च / धनुःसहस्त्रे द्वे तत्र गव्यूतिस्तौः कृता तदा

ധനുര്ദണ്ഡം നാല് ഹസ്തം; നാളികയും യുഗവും അളവുകളാണ്. ആയിരം ധനുസ്സിൽ അവിടെ രണ്ട് ഗവ്യൂതി നിശ്ചയിച്ചു.

Verse 101

अष्टौ धनुःसहस्राणि योजनं तैर्विभावितम् / एतेन योजनेनेह सन्निवेशास्ततः कृताः

എട്ടായിരം ധനുസ്സ് ചേർന്ന് ഒരു യോജനയായി നിർണ്ണയിച്ചു. ഈ യോജനമാപം കൊണ്ടാണ് ഇവിടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ ക്രമീകരിച്ചത്.

Verse 102

चतुर्णामथ दुर्गाणां स्वयमुत्थानि त्रीणि च / चतुर्थ कृतिमं दुग तस्य वक्ष्यामि निर्णयम्

ദുര്‍ഗങ്ങൾക്ക് നാല് തരങ്ങൾ; അവയിൽ മൂന്ന് സ്വയംഉത്ഭവമായ (പ്രാകൃത) ദുര്‍ഗങ്ങൾ. നാലാമത് കൃത്രിമ ദുര്‍ഗം—അതിന്റെ നിർണ്ണയം ഞാൻ പറയും.

Verse 103

सोत्सेधरंध्रप्राकारं सर्वतः खातकावृतम् / रुचकः प्रतिकद्वारं कुमारीपुरमेव च

ഉയർച്ചതാഴ്ചയും രന്ധ്രങ്ങളുമുള്ള പ്രാകാരത്തോടെ, എല്ലാടവും ഖാതക (ഖന്ദക) കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടതിനെ ‘രുചക’ എന്നു പറയുന്നു; ‘പ്രതികദ്വാര’വും ‘കുമാരീപുര’വും കൂടി (ദുര്‍ഗഭേദങ്ങൾ).

Verse 104

द्विहस्तः स्रोतसां श्रेष्ठं कुमारीपुरमञ्चतान् / हस्तस्रोतो दशश्रेष्ठो नवहस्तोष्ट एव च

സ്രോതസ്സുകളിൽ ‘ദ്വിഹസ്ത’ ശ്രേഷ്ഠം; അത് കുമാരീപുരത്തിനടുത്ത് ഒഴുകുന്നു. ‘ഹസ്തസ്രോത’ങ്ങളിൽ ദശഹസ്തം ശ്രേഷ്ഠം; നവഹസ്തവും അഷ്ടഹസ്തവും കൂടി പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 105

खेटानां च पुराणां च ग्रामाणां चैव सर्वशः / त्रिविधानां च दुर्गाणां पर्वतोदकधन्विनाम्

ഖേടങ്ങൾ, പുരങ്ങൾ, ഗ്രാമങ്ങൾ—എല്ലായിടത്തും; കൂടാതെ പർവ്വതം, ജലം, ധന്വ (വനം/വരണ്ടഭൂമി) എന്നിങ്ങനെ ത്രിവിധ ദുർഗങ്ങളെക്കുറിച്ചും പറയുന്നു.

Verse 106

कृत्रिमाणां च दुर्गाणां विष्कम्भायाममेव च / योजनादर्द्धविष्कम्भमष्टभागाधिकायतम्

കൃത്രിമ ദുർഗങ്ങളിലും വിസ്താരവും ആയാമവും ഇതേ നിയമം—വിഷ്കംഭം അർദ്ധയോജന; ആയാമം അതിൽ അഷ്ടമഭാഗം അധികം ആയിരിക്കണം.

Verse 107

परमार्द्धार्द्धमायामं प्रागुदक्प्लवनं पुरम् / छिन्नकर्णविकर्णं च व्यजनाकृतिसंस्थितम्

ആ നഗരത്തിന്റെ ആയാമം പരമാർദ്ധാർദ്ധത്തിന് തുല്യമായിരിക്കണം; അത് കിഴക്കും വടക്കും ദിശകളിലേക്കു ചരിവുള്ളതായിരിക്കണം. അതിന്റെ ചില കോണുകൾ മുറിഞ്ഞതുപോലെയും ചിലത് വിശാലമായതുപോലെയും, വ്യജനാകൃതിയിൽ (പങ്കാ-ആകൃതിയിൽ) സ്ഥിതിചെയ്യണം.

Verse 108

वृत्तं वज्रं च दीर्घ च नगरं न प्रशस्यते / चतुरस्रयुतं दिव्यं प्रशस्तं तैः पुरं कृतम्

വൃത്താകാരവും വജ്രാകാരവും ദീർഘാകാരവും ആയ നഗരം പ്രശംസനീയമല്ല. ചതുരസ്രയുക്തവും ദിവ്യവും പ്രശസ്തവുമായ പുരം അവർ നിർമ്മിച്ചു.

Verse 109

चतुर्विंशत्परं ह्रस्वं वास्तु वाष्टशतं परम् / अत्र मध्यं प्रशंसंति ह्रस्वं काष्ठविवर्ज्जितम्

ഇരുപത്തിനാലിൽ കുറവായ അളവുള്ളത് ‘ഹ്രസ്വ’ വാസ്തു; എട്ടുനൂറുവരെ ഉള്ള വാസ്തു ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് പറയുന്നു. ഇവിടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നു—ചെറുതും കാഷ്ഠരഹിതവും.

Verse 110

अथ किष्कुशतान्यष्टौ प्राहुर्मुख्यं निवेशनम् / नगरादर्द्धविषकंभः खेटं पानं तदूर्द्धतः

അടുത്തതായി, എട്ടുനൂറ് കിഷ്കു അളവുള്ളതിനെ പ്രധാന നിവാസമെന്ന് പറയുന്നു. നഗരത്തിന്റെ അർദ്ധവ്യാസത്തോളം ‘ഖേടം’; അതിനുമീതെയുള്ള നില ‘പാനം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 111

नगराद्योजनं खेटं खेटाद्गामोर्द्धयोजनम् / द्विक्रोशः परमा सीमा क्षेत्रसीमा चतुर्द्धनुः

നഗരത്തിൽ നിന്ന് ഒരു യോജന വരെ ‘ഖേടം’; ഖേടത്തിൽ നിന്ന് അർദ്ധ യോജന വരെ ‘ഗ്രാമം’. രണ്ട് ക്രോശം പരമ സീമ; കൃഷിയിടത്തിന്റെ സീമ നാലു ധനു.

Verse 112

विंशद्धनूंषि विस्तीर्णो दिशां मार्गस्तु तैः कृतः / विंशद्धनुर्ग्राममार्गः सीमामार्गो दशैव तु

അവർ ദിശകളിലെ പാതകൾ ഇരുപത് ധനു വീതിയാക്കി നിർമ്മിച്ചു. ഗ്രാമപാതയും ഇരുപത് ധനു; എന്നാൽ സീമാപാത പത്ത് ധനു മാത്രം.

Verse 113

धनूंषि दश विस्तीर्णः श्रीमान् राजपथः कृतः / नृवाजिरथनागानामसंबाधस्तु संचरः

പത്ത് ധനു വീതിയുള്ള, ശോഭയാർന്ന രാജപഥം നിർമ്മിച്ചു; മനുഷ്യർ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, ആനകൾ എന്നിവയ്ക്ക് തടസ്സമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കാനായി.

Verse 114

धनूंषि चापि चत्वारि शाखारथ्याश्च तैर्मिताः / त्रिका रथ्योपरथ्याः स्युर्द्विका श्चाप्युपरत्यकाः

നാല് ധനുസ്സിന്റെ അളവുപ്രകാരം ശാഖാ-രഥ്യകൾ നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടു. രഥ്യോപ-രഥ്യകൾ മൂന്ന് ധനുസ്സും, ഉപരത്യകകൾ രണ്ട് ധനുസ്സും അളവാണെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 115

जंघापथश्चतुष्पादस्त्रिपदं च गृहांतरम् / धृतिमार्गस्तूर्द्धषष्ठं क्रमशः पदिकः स्मृतः

ജംഘാപഥം നാല് പാദം; ഗൃഹാന്തരം മൂന്ന് പാദം എന്നു പറയുന്നു. ധൃതിമാർഗം ഊർധ്വ-ഷഷ്ഠം (ആറാം ഭാഗപ്രമാണം പോലെ ഉയരം) ആയി കണക്കാക്കുന്നു; ക്രമത്തിൽ ഇതിനെ ‘പദിക’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 116

अवस्कारपरीवारः पादमात्रं समंततः / कृतेषु तेषु स्थानेषु पुनर्गेहगृहाणि वै

അവസ്കാര (പരിസരം/മുറ്റം) ചുറ്റും ഒരു പാദം മാത്രം വിട്ടു. ആ സ്ഥാനങ്ങൾ ഒരുക്കിയ ശേഷം വീണ്ടും ഗേഹങ്ങളും ഗൃഹങ്ങളും പണിതു.

Verse 117

यथा ते पूर्वमासंश्च वृक्षास्तु गृह संस्थिताः / तथा कर्तुं समारब्धाश्चिंतयित्वा पुनः पुनः

മുമ്പ് വൃക്ഷങ്ങൾ ഗൃഹങ്ങളോടൊപ്പം എങ്ങനെ നിലകൊണ്ടിരുന്നുവോ, അതുപോലെ ചെയ്യാൻ അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ച് പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു.

Verse 118

वृक्षस्यार्वाग्गताः शाखा इतश्चैवापरा गताः / अत ऊर्द्ध गताश्चान्या एवं तिर्यग्गताः परा

വൃക്ഷത്തിന്റെ ചില ശാഖകൾ താഴോട്ടു പോയി; ചിലത് ഇങ്ങോട്ടും ചിലത് അങ്ങോട്ടും പടർന്നു. ചിലത് മേലോട്ടുയർന്നു; ചിലത് തിരശ്ചീനമായും വ്യാപിച്ചു.

Verse 119

बुद्ध्यान्विष्य यथान्यायं वृक्षशाखा गता यथा / यथा कृतास्तु तैः शाखास्त स्माच्छालास्तु ताः स्मृताः

ബുദ്ധിയാൽ യഥാന്യായം അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ, വൃക്ഷശാഖകൾ എങ്ങനെ വ്യാപിക്കുന്നുവോ; അതുപോലെ അവർ ചെയ്ത ശാഖാസദൃശ നിർമ്മിതികൾ ‘ശാലകൾ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 120

एवं प्रसिद्धाः शाखाभ्यः शालोश्चैव गृहाणि च / तस्मात्ताश्च स्मृताः शालाः शालात्वं तासु तत्स्मृतम्

ഇങ്ങനെ ശാഖകളിൽ നിന്ന് ‘ശാല’ പ്രസിദ്ധമായി, ‘ശാല’യിൽ നിന്നുതന്നെ ഗൃഹങ്ങളും; അതുകൊണ്ട് അവ ‘ശാലകൾ’ എന്നു സ്മൃതവും, അവയിൽ ‘ശാലത്വം’ എന്നും അംഗീകരിച്ചു।

Verse 121

प्रसीदंति यतस्तेषु ततः प्रासादसंज्ञितः / तस्माद् गृहाणि शालाश्च प्रासादाश्चैव संज्ञिता

അവയിൽ മനസ്സ് പ്രസന്നമാകുന്നതിനാൽ അതിന് ‘പ്രാസാദം’ എന്ന നാമം; അതുകൊണ്ട് ഗൃഹങ്ങളും ശാലകളും പ്രാസാദങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെ സംജ്ഞിതമായി।

Verse 122

कृत्वा द्वंद्वाभिघातास्तान्त्वार्तोपायमचिंतयान् / नष्टेषु मधुना सार्द्धं कल्पवृक्षेषु वै तदा

അപ്പോൾ കല്പവൃക്ഷങ്ങളിൽ മധുവോടുകൂടി എല്ലാം നശിച്ചപ്പോൾ, അവർ ആ ദ്വന്ദ്വാഘാതങ്ങളെ നേരിട്ട്, ദുഃഖനിവാരണോപായം ആലോചിച്ചു।

Verse 123

विषादव्याकुलास्ता वै प्रजाः सृष्टास्तु दर्शिताः / ततः प्रादुर्बभौ तासां सिद्धिस्त्रेतायुगे तदा

വിഷാദത്തിൽ വ്യാകുലമായ ആ പ്രജകൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു പ്രത്യക്ഷമായി; പിന്നെ അതേ സമയത്ത് ത്രേതായുഗത്തിൽ അവരുടെ സിദ്ധി ഉദയം ചെയ്തു।

Verse 124

सर्वार्थसाधका ह्यन्या वृष्टिस्तासां निकामतः / तासां वृष्ट्युदकानीह यानि मिष्टगतानि च

അവരിൽ മറ്റൊരു മഴ സർവാർത്ഥസാധകമായിരുന്നു; അവരുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം തന്നെ അത് പെയ്തു. ഇവിടെ അവരുടെ മഴവെള്ളവും മധുരരസമായി മാറിയതും കൂടി (പ്രകടമായി).

Verse 125

एवं नयः प्रवृत्तस्तु द्वितीये वृष्टिसर्जने / ये परस्तादपां स्तोकाः संपाताः पुथिवीतले

ഇങ്ങനെ രണ്ടാം മഴസൃഷ്ടിയിൽ ഈ ക്രമം പ്രവൃത്തമായി. പിന്നീടു ജലബിന്ദുക്കൾ ഭൂമിതലത്തിൽ പതിച്ചു ചേർന്നു.

Verse 126

अपां भूमेस्तु संयोगादोषध्यस्तास्तदाभवन् / पुष्पमूलफलिन्यस्तु ओषध्यस्ता हि जज्ञिरे

ജലവും ഭൂമിയും ചേർന്നപ്പോൾ അന്നു ഔഷധികൾ ഉദിച്ചു. അവ പുഷ്പവും മൂലവും ഫലവും ഉള്ള ഔഷധികളായി ജനിച്ചു.

Verse 127

अफालकृष्टाश्चानुप्ता ग्राभ्यारम्याश्चतुर्द्दश / ऋतुपुष्पफलाश्चैव वृक्षा गुल्माश्च जज्ञिरे

അവ ഉഴുതില്ല, വിതച്ചില്ല; ഗ്രാമ്യവും രമണീയവും ആയ പതിനാലു തരങ്ങളായി (ഔഷധികൾ) ഉണ്ടായി. കൂടാതെ ঋതുവിനനുസരിച്ച് പുഷ്പഫലം തരുന്ന വൃക്ഷങ്ങളും ഗുല്മങ്ങളും ജനിച്ചു.

Verse 128

प्रादुर्भूतास्तु त्रेतायां मायायामौषधस्य वा / तदौषधेन वर्तंते प्रजास्त्रेता मुखे तदा

ത്രേതായുഗത്തിൽ ഔഷധിയുടെ മായയാൽ അവ പ്രത്യക്ഷമായി. അപ്പോൾ ത്രേതയുടെ ആരംഭത്തിൽ പ്രജകൾ ആ ഔഷധികളാൽ തന്നെയായിരുന്നു ജീവിച്ചത്.

Verse 129

ततः पुनरभूत्तासां रागो लोभस्तु सर्वदा / अवश्यभाविनार्थेन त्रेतायुगवशेन च

അപ്പോൾ അവരിൽ വീണ്ടും എപ്പോഴും രാഗവും ലോഭവും ഉദിച്ചു; അനിവാര്യമായ വിധികാരണത്താലും ത്രേതായുഗത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താലും.

Verse 130

ततस्ते पर्यगृह्णंस्तु नदीक्षेत्राणि पर्वतान् / वृक्षगुल्मौषधीश्चैव प्रसह्य तु यथाबलम्

അപ്പോൾ അവർ നദികളെയും കൃഷിഭൂമികളെയും പർവതങ്ങളെയും ചുറ്റിപ്പറ്റി കൈവശപ്പെടുത്തി; വൃക്ഷങ്ങളും കുറ്റിച്ചെടികളും ഔഷധികളും തങ്ങളുടെ ശക്തിയനുസരിച്ച് ബലമായി പിടിച്ചെടുത്തു.

Verse 131

सिद्धात्मानस्तु ये पूर्वं व्याख्याता वः कृते मया / ब्रह्मणो मानसास्ते वै उत्पन्ना ये जनादिह

ഞാൻ മുമ്പ് നിങ്ങള്ക്കായി വ്യാഖ്യാനിച്ച സിദ്ധാത്മാക്കൾ സത്യത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസപുത്രന്മാരാണ്; ഇവിടെയാദിയിൽ ജനിച്ചവർ അവർ തന്നേ.

Verse 132

शांता ये शुष्मिणश्चैव कर्मिणो दुःखितास्तथा / तत आवर्त्तमानास्ते त्रेतायां जज्ञिरे पुनः

ശാന്തരായവരും, തേജസ്സുള്ളവരും, കര്‍മനിഷ്ഠരുമായും ദുഃഖിതരുമായും ഉണ്ടായിരുന്ന അവർ അവിടെ നിന്ന് മടങ്ങി ത്രേതായുഗത്തിൽ വീണ്ടും ജനിച്ചു.

Verse 133

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याःशूद्रा द्रोहजनास्तथा / भाविताः पूर्वजातीषु ख्यात्या ते शुभपापयोः

ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ, ദ്രോഹജനങ്ങളും—മുൻജന്മങ്ങളിൽ ശുഭവും പാപവും എന്ന ഖ്യാതിയനുസരിച്ച് അവർ രൂപപ്പെട്ടവരായിരുന്നു.

Verse 134

ततस्ते प्रबला ये तु सत्यशीला अहिंसकाः / वीतलोभा जितात्मानो निवसंति स्मृतेषु वै

അപ്പോൾ ബലവാന്മാരായവർ സത്യശീലരും അഹിംസകരും ലോഭരഹിതരും ജിതാത്മാക്കളുമായി സ്മൃതിശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം വസിച്ചു.

Verse 135

परिग्रहं न कुर्वंति वदंतस्तु उपस्थिताः / तेषां कर्माणि कुर्वंति तेभ्यश्चैवाबलाश्च ये

അവർ സമീപത്തു നിന്നു ഉപദേശിച്ചെങ്കിലും സമ്പാദ്യസംഗ്രഹം ചെയ്തില്ല; ബലഹീനർ അവരുടെ കര്‍മ്മങ്ങൾ അവർക്കായി നിർവഹിച്ചു.

Verse 136

परिचर्यासु वर्त्तन्ते तेभ्यश्चान्ये ऽल्पतेजसः / एवं विप्रतिपन्नेषु प्रपन्नेषु परस्परम्

അവരുടെ പരിചര്യകളിൽ മറ്റുള്ള അൽപതേജസ്സുള്ളവർ ഏർപ്പെട്ടു; ഇങ്ങനെ പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചവർ തമ്മിൽ തമ്മിൽ വഴിതെറ്റിയ നിലയിലായി.

Verse 137

तेन दोषेण वै शांता ओषध्यो नितरां तदा / प्रनष्टा गृह्यमाणा वै मुष्टिभ्यां सिकता यथा

ആ ദോഷം മൂലം അന്ന് ശാന്തമായ ഔഷധികൾ അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ച് നശിച്ചുപോയതുപോലെ ആയി; മുഷ്ടിയിൽ പിടിച്ച മണൽ വഴുതി പോകുന്നതുപോലെ.

Verse 138

अथास्य तु युगबलाद्गाम्यारण्याश्चतुर्द्दश / फलैर्गृह्णंति पुष्पैश्च तथा मूलैश्च ताः पुनः

പിന്നീട് ആ യുഗബലത്താൽ ഗ്രാമ്യവും ആരണ്യവും ആയ പതിനാലു (വിഭാഗ) ഔഷധികൾ വീണ്ടും ഫലങ്ങളാലും പുഷ്പങ്ങളാലും അതുപോലെ മൂലങ്ങളാലും ലഭ്യമായി.

Verse 139

ततस्तासु प्रनष्टासु विभ्रांतास्ताः प्रजास्तदा / क्षुधाविष्टास्तदा सर्वा जग्मुस्ता वै स्वयम्भुवम्

അവ എല്ലാം നശിച്ചപ്പോൾ പ്രജകൾ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായി, ക്ഷുധയാൽ പീഡിതരായി എല്ലാവരും സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിച്ചു.

Verse 140

वृत्त्यर्थमभिलिप्संत्यो ह्यादौ त्रेतायुगस्य ताः / ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवान् ज्ञात्वा तासां मनीषितम्

ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആദിയിൽ ജീവിക്കാനുള്ള ഉപജീവനം തേടി അവർ വന്നിരുന്നു; ഭഗവാൻ സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവ് അവരുടെ മനസ്സിലെ ആഗ്രഹം അറിഞ്ഞു.

Verse 141

पुष्टिप्रत्यक्षदृष्टेन दर्शनेन विचार्य सः / ग्रस्ताः पृथिव्या त्वोषध्यो ज्ञात्वा प्रत्यरूहत्पुनः

പോഷണം നൽകുന്ന പ്രത്യക്ഷദർശനത്തോടെ ആലോചിച്ച്, ഭൂമി ഔഷധികളെ ഗ്രസിച്ചതെന്ന് അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞു; പിന്നെ അവ വീണ്ടും മുളച്ചു ഉയർന്നു.

Verse 142

कृत्वा वत्सं समेरुं तु दुदोह पृथिवीमिमाम् / दुग्धेयं गौस्तदा तेन बीजानि वसुधातले

സുമേരുവിനെ കിടാവാക്കി അദ്ദേഹം ഈ ഭൂമിയെ ദോഹനം ചെയ്തു; അപ്പോൾ ഗൗരൂപിണിയായ ഭൂമി ദോഹിക്കപ്പെട്ട് വസുധാതലത്തിൽ വിത്തുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 143

जज्ञिरे तानि बीजानि ग्रामारण्यास्तु ताः प्रभुः / ओषध्यः फलपाकाताः क्षणसप्तवशास्तु ताः

ആ വിത്തുകൾ ജനിച്ചു; പ്രഭു ഗ്രാമങ്ങളിലും കാടുകളിലും ഔഷധികളെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി—ഫലം പാകമാകുന്നതുവരെ അവ നിലനിന്നു, ഏഴ് ക്ഷണങ്ങളുടെ (അल्पകാല) പരിധിയിലായിരുന്നു അവയുടെ ആയുസ്സ്.

Verse 144

व्रीहयश्च यवाश्चैव गोधूमाश्चणकास्तिलाः / प्रियंगव उदारास्ते कोरदुष्टाः सवामकाः

ധാന്യങ്ങളിൽ നെല്ല്, യവം, ഗോതമ്പ്, കടല, എള്ള്; കൂടാതെ പ്രിയംഗു, ഉദാര, കോരദുഷ്ട, സവാമക—ഇവ വകഭേദങ്ങളായി പറയപ്പെട്ടു.

Verse 145

माषा मुद्गा मसूरास्तु नीवाराः सकुलत्थकाः / हरिकाश्चरकाश्चैव गमः सप्तदश स्मृताः

മാഷ, മുദ്ഗ, മസൂർ, നീവാര, കുലത്ത; കൂടാതെ ഹരിക, ചരക—ഇവ ‘ഗമ’ എന്ന പേരിൽ പതിനേഴു വകയായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 146

इत्येता ओषधीनां तु ग्राम्याणां जातयः स्मृताः / श्यामाकाश्चैव नीवारा जर्तिलाः सगवेधुकाः

ഇങ്ങനെ ഗ്രാമ്യ ഔഷധി-ധാന്യങ്ങളുടെ ജാതികൾ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ശ്യാമാക, നീവാര, ജർത്തില, ഗവേധുക എന്നിവയോടുകൂടി.

Verse 147

कुरुविंदो वेणुयवास्ता मातीर्काटकाः स्मृताः / ग्रामारण्याः स्मृता ह्येता ओषध्यस्तु चतुर्दश

കുരുവിന്ദ, വേണുയവ, മാതീർക്കാടക—ഇവയും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ഇവ ഗ്രാമ്യ-ആരണ്യ ഔഷധികൾ ആകെ പതിനാലെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 148

उत्पन्नाः प्रथमस्यैता आदौ त्रेतायुगस्य ह / अफालकृष्टास्ताः सर्वा ग्राम्यारण्यश्चतुर्द्दश

ഈ പതിനാലു ഗ്രാമ്യ-ആരണ്യ ധാന്യങ്ങൾ ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ആദ്യം ഉദ്ഭവിച്ചു; ഇവ എല്ലാം ഉഴവില്ലാതെ തന്നെ സ്വയം വളർന്നവയാണ്.

Verse 149

वृक्षगुल्मलतावल्ल्यो वीरुधस्तृणजातयः / मूलैः फलैश्च रोहैश्चगृह्णन्पुष्टाश्च यत्फलम्

വൃക്ഷങ്ങൾ, കുറ്റിച്ചെടികൾ, ലതാവല്ലികൾ, വീരുധങ്ങൾ, തൃണജാതികൾ—ഇവ മൂലവും ഫലവും മുളയും ഗ്രഹിച്ച് പുഷ്ടിയായി തങ്ങളുടെ ഫലം നൽകുന്നു.

Verse 150

पृथ्वी दुग्धा तु बीजानि यानि पूर्वं स्वयंभुवा / ऋतुपुष्पफलास्ता वै ओषध्यो जज्ञिरे त्विह

സ്വയംഭൂ മുൻപ് ഏതു വിത്തുകൾക്കായി ഭൂമിയെ ദോഹനം ചെയ്തുവോ, ആ വിത്തുകളിൽ നിന്നുതന്നെ ഇവിടെ ഋതുക്കനുസരിച്ച് പുഷ്പഫലങ്ങൾ നൽകുന്ന ഔഷധികൾ ജനിച്ചു.

Verse 151

यदा प्रसृष्टा ओषध्यो न प्रथंतीह याः पुनः / ततस्तासां च पृत्त्यर्थै वार्तोपायं चकार ह

സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ഔഷധികൾ ഇവിടെ വീണ്ടും വ്യാപിക്കാതിരുന്നപ്പോൾ, അവയുടെ പോഷണത്തിനായി അദ്ദേഹം ഉപജീവനോപായമായ ‘വാർത്ത’ എന്ന മാർഗം സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 152

तासां स्वयंभूर्भगवान् हस्तसिद्धिं स्वकर्मजाम् / ततः प्रभृति चौषध्यः कृष्टपच्यास्तु जज्ञिरे

അവർക്കായി ഭഗവാൻ സ്വയംഭൂ തന്റെ കർമജന്യമായ ‘ഹസ്തസിദ്ധി’ (കൈപ്പാടവം) വെളിപ്പെടുത്തി; അതിനുശേഷം ഔഷധികൾ കൃഷിയിലൂടെ വളരുന്നതും പാചകയോഗ്യവുമായിത്തീർന്ന് ജനിച്ചു.

Verse 153

संसिद्धकायो वार्तायां ततस्तासां प्रजापतिः / मर्यादां स्थापयामास ययारक्षत्परस्परम्

വാർത്തയിൽ ദേഹസിദ്ധി പ്രാപിച്ച ശേഷം, പ്രജാപതി അവർക്കായി പരസ്പരം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന വിധത്തിൽ ഒരു മർയ്യാദ (നിയമക്രമം) സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 154

ये वै परिग्रहीतारस्तासामासन्बलीयसः / इतरेषां कृतत्राणान् स्थापयामास क्षत्रियान्

അവരെ പരിരക്ഷിച്ച് ഏറ്റെടുത്തവർ ബലവാന്മാർ ആയിരുന്നു; മറ്റുള്ളവരെ രക്ഷപ്പെടുത്തി അവൻ ക്ഷത്രിയരെ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 155

उपतिष्ठंति तावंतो यावन्तो निर्मितास्तथा / सत्यं बूत यथाभूतं ध्रुवं वो ब्रह्मणास्तु ताः

അങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവർ എത്രയോ അത്രയും പേർ തന്നെ സമീപിച്ചു നിൽക്കുന്നു; സംഭവിച്ചതെല്ലാം യഥാർത്ഥമായി സത്യം പറയുക—ബ്രഹ്മാവാൽ അത് നിങ്ങൾക്കു നിശ്ചയമാകട്ടെ.

Verse 156

ये चान्ये ह्यबलास्तेषां संरक्षाकर्म्मणि स्थिताः / क्रीतानि नाशयंति स्म पृथिव्यां ते व्यवस्थिताः

മറ്റു ദുർബലർ അവരുടെ സംരക്ഷണകർമ്മത്തിൽ നിയുക്തരായി; ഭൂമിയിൽ സ്ഥിരമായി നിന്നുകൊണ്ട് അവർ വാങ്ങിക്കപ്പെട്ട ദാസ്യതയെ നശിപ്പിച്ചു.

Verse 157

वैश्यानित्येव तानाहुः कीनाशान्वृत्तिसाधकान् / सेवंतश्च द्रवंतश्च परिचर्यासु ये रताः

അവരെയത്രേ നിത്യമായി ‘വൈശ്യർ’ എന്നു പറയുന്നു—കർഷകർ, ഉപജീവനം നേടുന്നവർ; സേവിക്കുകയും ഓടിച്ചാടുകയും ചെയ്ത് പരിചരണത്തിൽ രതരായവർ.

Verse 158

निस्तेजसो ऽल्पवीर्याश्च शूद्रांस्तानब्रवीच्च सः / तेषां कर्माणि धर्मांश्च ब्रह्मा तु व्यदधात्प्रभुः

തേജസ്സില്ലാത്തവരും അല്പവീര്യമുള്ളവരുമായ അവരെ അവൻ ‘ശൂദ്രർ’ എന്നു വിളിച്ചു; അവരുടെ കർമ്മങ്ങളും ധർമ്മങ്ങളും പ്രഭു ബ്രഹ്മാവാണ് നിശ്ചയിച്ചത്.

Verse 159

संस्थित्यां तु कृतायां हि यातुर्वर्ण्यस्य तेन वै / पुनः प्रजास्तु ता मोहाद्धर्म्मं तं नान्वपालयन्

യഥാവിധി സ്ഥാപനം നടന്നിട്ടും, ആ പ്രജകൾ മോഹവശാൽ വീണ്ടും ആ ധർമ്മം അനുസരിച്ചില്ല।

Verse 160

वर्णधर्मैश्च जीवंत्यो व्यरुद्ध्यंत परस्परम् / ब्रह्मा बुद्धा तु तत्सर्वं याथातथ्येन स प्रभुः

വർണധർമ്മങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ജീവിച്ചിട്ടും അവർ പരസ്പരം വിരോധിച്ചു; പ്രഭുവായ ബ്രഹ്മാവ് എല്ലാം യഥാർത്ഥമായി അറിഞ്ഞു।

Verse 161

क्षत्रियाणां बलं दंडं युद्धमाजीव्यमादिशत् / याजनाध्यापने ब्रह्मा तथा दानप्रतिग्रहम्

ബ്രഹ്മാവ് ക്ഷത്രിയർക്കു ബലം, ദണ്ഡം, യുദ്ധം എന്നിവയെ ഉപജീവനമായി വിധിച്ചു; കൂടാതെ യാജനം, അധ്യാപനം, ദാന-പ്രതിഗ്രഹവും നിശ്ചയിച്ചു।

Verse 162

ब्राह्मणानां विभुस्तेषां कर्माण्येता न्यथादिशत् / पाशुपाल्यं च वाणिज्यं कृषिं चैव विशां ददौ

പ്രഭു ബ്രാഹ്മണർക്കായി ഈ കര്‍മ്മങ്ങളെ യഥാവിധി നിശ്ചയിച്ചു; വൈശ്യർക്കു പശുപാലനം, വ്യാപാരം, കൃഷി എന്നിവ നൽകി।

Verse 163

शिल्पाजीवभृतां चैव शूद्राणां व्यदधात्पुनः / सामान्यानि च कर्माणि ब्रह्मक्षत्रविशां पुनः

പിന്നെയും ശൂദ്രർക്കായി ശില്പാധാരിത ഉപജീവനം ക്രമപ്പെടുത്തി; ബ്രാഹ്മണ-ക്ഷത്രിയ-വൈശ്യർക്കും ചില പൊതുകർമ്മങ്ങൾ വീണ്ടും നിശ്ചയിച്ചു।

Verse 164

यजनाध्यापने दानं सामान्यानीतरेषु च / कर्माजीवं तु वै दत्त्वा तेषामिह परस्परम्

യജ്ഞം നടത്തൽ, വേദാധ്യാപനം, ദാനം—ഇവ എല്ലാർക്കും പൊതുവായ ധർമ്മങ്ങളാണ്. കർമത്തിലൂടെ ഉപജീവനം നൽകിക്കൊണ്ട് അവർ ഇവിടെ പരസ്പരം സഹായിക്കുന്നു.

Verse 165

तेषां लोकांतरे मूर्ध्नि स्थानानि विदधे पुनः / प्राजापत्यं द्विजातीनां स्मृतं स्थानं क्रियावताम्

അവർക്കായി അദ്ദേഹം പരലോകത്തിന്റെ ശിഖരത്തിൽ വീണ്ടും സ്ഥാനങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ചു. ക്രിയാനിഷ്ഠരായ ദ്വിജന്മാർക്ക് ‘പ്രാജാപത്യ’ സ്ഥാനമെന്ന് സ്മൃതി പറയുന്നു.

Verse 166

स्थानमैद्रं क्षत्रियाणां संग्रामेष्वपलायिनाम् / वैश्यानां मारुतं स्थानं स्वस्वकर्मोपजीविनाम्

യുദ്ധത്തിൽ പിന്മാറാത്ത ക്ഷത്രിയർക്കു ‘ഐന്ദ്ര’ സ്ഥാനം. സ്വന്തം കർമംകൊണ്ട് ഉപജീവിക്കുന്ന വൈശ്യർക്കു ‘മാരുത’ സ്ഥാനം.

Verse 167

गांधर्वं शूद्रजातीनां परिचर्ये च तिष्ठताम् / स्थानान्येतानि वर्णानां योग्याचारवतां सताम्

പരിചര്യയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ശൂദ്രജാതികൾക്ക് ‘ഗാന്ധർവ’ സ്ഥാനം. യോജ്യാചാരമുള്ള സത്സ്വഭാവ വർണങ്ങൾക്ക് ഇവ സ്ഥാനങ്ങളാണ്.

Verse 168

संस्थित्यां सुकृतायां वै चातुर्वर्ण्यस्य तस्य तत् / वर्णास्तु दंडभयतः स्वेस्वे वर्ण्ये व्यवस्थिताः / ततः स्थितेषु वर्णेषु स्थापयामास ह्याश्रमान्

ആ ചാതുർവർണ്യത്തിന്റെ ക്രമീകരണം സുസ്ഥിരമായപ്പോൾ, ദണ്ഡഭയത്താൽ വർണങ്ങൾ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊണ്ടു. പിന്നെ വർണങ്ങൾ സ്ഥിരമായപ്പോൾ അദ്ദേഹം ആശ്രമങ്ങളെ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 169

गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थो यतिस्तथा / आश्रमाश्चतुरो ह्येतान्पूर्ववत्स्थापयन्प्रभुः

ഗൃഹസ്ഥൻ, ബ്രഹ്മചാരി, വാനപ്രസ്ഥൻ, യതി—ഇവ നാലു ആശ്രമങ്ങൾ; പ്രഭു അവയെ മുൻപുപോലെ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 170

वर्णकर्माणि ये केचित्तेषामिह चतुर्भवः / कृतकर्म्म कृतावासा आश्रमादुपभुञ्जते

ഏതെല്ലാം വർണ്ണധർമ്മകർമ്മങ്ങളുണ്ടോ, ഇവിടെ അവയ്ക്ക് നാലുവിധ ഫലങ്ങളുണ്ട്; കർമ്മം പൂർത്തിയാക്കി ആശ്രമത്തിൽ വസിച്ച് അവ അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 171

ब्रह्मा तान्स्थापयामास आश्रमान् भ्रामतामतः / निर्द्दिदेश ततस्तेषां ब्रह्मा धर्मान्प्रभा षते

ബ്രഹ്മാവ് ആ ആശ്രമങ്ങളെ സ്ഥാപിച്ചു, വഴിതെറ്റുന്ന മനസ്സുകൾക്ക് മാർഗദർശനമായി; തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവ് അവരുടെ ധർമ്മങ്ങളെ ഉപദേശിച്ച് നിർദ്ദേശിച്ചു.

Verse 172

प्रस्थानानि तु तेषां च यमान्सनियमांस्तथा / चतुर्वर्णात्मकः पूर्वं गृहस्थस्याश्रमः स्थितः

അവരുടെ പ്രസ്ഥാനമാർഗങ്ങളും യമ-നിയമങ്ങളും (നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടു); ആദ്യം ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം നാലു വർണ്ണങ്ങളെയും ഉൾക്കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 173

त्रयाणा माश्रमाणां च वृत्तियोनीति चैव हि / यथाक्रमं च वक्ष्यामि व्रतैश्च नियमैस्तथा

മൂന്ന് ആശ്രമങ്ങളുടെ ജീവിതവൃത്തികളും നയങ്ങളും കൂടി; വ്രതങ്ങളും നിയമങ്ങളും സഹിതം അവയെ ക്രമമായി ഞാൻ പറയും.

Verse 174

दाराग्नयश्चातिथय इष्टाः श्राद्धक्रियाः प्रजाः / इत्येष वै गृहस्थस्य समासाद्धर्मसंग्रहः

ഭാര്യ, അഗ്നിസേവ, അതിഥിസത്കാരം, യജ്ഞം, ശ്രാദ്ധകർമ്മങ്ങൾ, പ്രജാപാലനം—ഇതാകുന്നു ഗൃഹസ്ഥധർമ്മത്തിന്റെ സംക്ഷിപ്തസംഗ്രഹം.

Verse 175

ढंडी च मेखली चैव अधःशायी तथाजिनी / गुरुशुश्रूषणं भैक्ष्यंविद्यार्थी ब्रह्मचारिणः

ദണ്ഡധാരണം, മേഘല ധാരണം, നിലത്ത് ശയനം, അജിനധാരണം; ഗുരുശുശ്രൂഷ, ഭിക്ഷാഭോജനം, വിദ്യാഭ്യാസം—ഇവയാണ് ബ്രഹ്മചാരിയുടെ ധർമ്മങ്ങൾ.

Verse 176

चीरपत्राजिनानि स्युर्वनमूलफलौषधैः / उभे संध्ये वगाहश्च होमश्चारण्यवासिनाम्

ചീരം, ഇലവസ്ത്രം, അജിനം ധരിച്ചു; വനമൂലം-ഫലം-ഔഷധം കൊണ്ടു ജീവിക്കുക. ഇരുസന്ധ്യകളിലും സ്നാനം, ഹോമം—ഇതാണ് അരണ്യവാസിയുടെ വിധി.

Verse 177

विपन्नमुसले भैक्ष्यमास्तेयं शौचमेव च / अप्रमादो ऽव्यवायश्च दया भूतेषु च क्षमा

കഷ്ടകാലത്തും ഭിക്ഷയാൽ ജീവിക്കുക, അസ്തേയം, ശൗചം; അപ്രമാദം, ബ്രഹ്മചര്യം, സർവ്വഭൂതങ്ങളിൽ ദയയും ക്ഷമയും—ഇവയാണ് ധർമ്മം.

Verse 178

श्रवणं गुरुशुश्रूषा सत्यं च दशमं स्मृतम् / दशलक्षणको ह्येष धर्मः प्रोक्तः स्वयंभूवा

ശ്രവണം, ഗുരുശുശ്രൂഷ, സത്യം—ഇതാണ് പത്താമത്തെ ലക്ഷണമെന്ന് സ്മൃതം. ദശലക്ഷണങ്ങളുള്ള ഈ ധർമ്മം സ്വയംഭൂ പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 179

भिक्षोर्व्रतानि पंचात्र भैक्ष्यवेदव्रतानि च / तेषां स्थानान्यशुष्मिं च संस्थिताना मचष्ट सः

ഇവിടെ ഭിക്ഷുവിന്റെ അഞ്ചു വ്രതങ്ങളും ഭൈക്ഷ്യ-വേദവ്രതങ്ങളും പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അവയുടെ സ്ഥാനങ്ങളും ‘അശുഷ്മിൻ’ എന്ന നിലയിൽ സ്ഥാപിതരായവരെയും അദ്ദേഹം വിവരിച്ചു।

Verse 180

अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीणामूर्ध्वरेतसाम् / स्मृतं तेषां तु यत् स्थानं तदेव गुरुवासिनाम्

ഊർധ്വരേതസ്സായ ഋഷിമാർ എൺപത്തിയെട്ടായിരം എന്നു പറയുന്നു; അവരുടെ സ്ഥാനം സ്മൃതിയിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാണ് ഗുരുവാസികൾക്കും.

Verse 181

सप्तर्षीणा तु यत्स्थानं स्मृतं तद्वै वनौकसाम् / प्राजापत्यं गृहस्थानां न्यासिनां ब्रह्मणःक्षयम्

സപ്തർഷികളുടെ സ്ഥാനം സ്മൃതിയിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാണ് വനവാസി തപസ്വികൾക്കും; ഗൃഹസ്ഥർക്കു പ്രാജാപത്യ ലോകം, ന്യാസികൾക്കു ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയം (ക്ഷയം) എന്നു പറയുന്നു।

Verse 182

योगिनामकृतं स्थानं तानाजित्बा न विद्यते / स्थानान्याश्रमिणस्तानि ब्रह्मस्थानस्थितानि तु

യോഗികളുടെ അകൃത (അപ്രാകൃത) സ്ഥാനം അതിനെ ജയിക്കാതെ (സാധിക്കാതെ) ലഭ്യമല്ല; ആശ്രമികളുടെ ആ സ്ഥാനങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ബ്രഹ്മസ്ഥാനത്തിൽ തന്നെയാണ് സ്ഥാപിതം।

Verse 183

चत्वार एव पंथानो देवयानानि निर्मिताः / पंथानः पितृयानास्तु समृताश्चत्वार एव ते

ദേവയാനത്തിന് നാലു പാതകളേ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളൂ; പിതൃയാനത്തിന്റെ പാതകളും സ്മൃതിയിൽ നാലെണ്ണമെന്നു തന്നെ പറയുന്നു।

Verse 184

ब्रह्मणां लोकतन्त्रेण आद्ये मन्वन्तरे पुरा / पंथानो देवयाना ये तेषां द्वारं रंविः स्मृतः / तथैव पितृयानानां चन्द्रमा द्वारमुच्यते

ബ്രഹ്മന്റെ ലോകക്രമപ്രകാരം പുരാതന ആദി മന്വന്തരത്തിൽ ദേവയാന മാർഗങ്ങളുടെ ദ്വാരം രവി (സൂര്യൻ) എന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു; അതുപോലെ പിതൃയാന മാർഗങ്ങളുടെ ദ്വാരം ചന്ദ്രൻ എന്നു ഉച്യപ്പെടുന്നു।

Verse 185

एवं वर्णाश्रमाणां च प्रविभागे कृते तदा / यदा प्रजा ना वर्द्धंत वर्णधर्मसमासिकाः

ഇങ്ങനെ വർണ്ണാശ്രമങ്ങളുടെ വിഭജനം ചെയ്തിട്ടും, അന്ന് വർണ്ണധർമ്മത്തിൽ ആശ്രിതരായ പ്രജകൾ വളർച്ച പ്രാപിക്കാത്ത കാലം ഉണ്ടായി।

Verse 186

ततो ऽन्यां मानसीं स्वां वै त्रेतामध्ये ऽसृजत्प्रजाः / आत्मनस्तु शरीरेभ्यस्तुल्याश्चैवात्मना तु ताः

പിന്നീട് ത്രേതായുഗത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ അദ്ദേഹം തന്റെതായ മറ്റൊരു മാനസിക പ്രജയെ സൃഷ്ടിച്ചു; അവർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ചു, സ്വഭാവത്തിലും ആത്മസാദൃശ്യമുള്ളവരായിരുന്നു।

Verse 187

तस्मिस्त्रेतायुगे त्वाद्ये मध्यं प्राप्ते क्रमेण तु / ततो ऽन्यां मानसीं सो ऽथ प्रजाः स्रष्टुं प्रचक्रमे

ആ ആദി ത്രേതായുഗത്തിൽ ക്രമേണ മദ്ധ്യകാലം എത്തിയപ്പോൾ, അദ്ദേഹം വീണ്ടും മറ്റൊരു മാനസിക പ്രജയെ സൃഷ്ടിക്കാൻ ആരംഭിച്ചു।

Verse 188

ततः सत्त्वरजोद्रिक्ताः प्रजाः सह्यसृजत्प्रभुः / धर्मार्थकाममोक्षाणां वार्त्तानां साधकाश्च याः

അപ്പോൾ പ്രഭു സത്ത്വവും രജസ്സും പ്രബലമായ പ്രജകളെ സൃഷ്ടിച്ചു; അവർ ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നീ നാലു പുരുഷാർത്ഥങ്ങളുടെയും ലോകവാർത്തകളുടെയും সাধകരായിരുന്നു।

Verse 189

देवाश्च पितरश्चैव ऋषयो मनवस्तथा / युगानुरूपा धर्मेण यैरिमा वर्द्धिताः प्रजाः

ദേവന്മാരും പിതൃക്കളും ഋഷിമാരും മനുക്കളും—യുഗാനുസൃതമായ ധർമ്മത്താൽ—ഇവരാൽ ഈ പ്രജകൾ വർദ്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 190

उपस्थिते तदा तस्मिन् सृष्टिवर्गे स्वयंभुवः / अभिध्याय प्रजा ब्रह्मा नानावीर्याः स्वमानसीः

ആ സൃഷ്ടിവർഗം സന്നിഹിതമായപ്പോൾ, സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവ് പ്രജകളെ ധ്യാനിച്ച് തന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നു വിവിധ വീര്യശക്തിയുള്ള മാനസസന്തതിയെ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 191

पूर्वोक्ता या मया तुभ्यं जनानीकं समाश्रिताः / कल्पे ऽतीते पुराण्यासीद्देवाद्यास्तु प्रजा इह

ഞാൻ നിനക്കു മുമ്പേ പറഞ്ഞ പ്രജകൾ ജനസമൂഹങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചിരുന്നുവു; കഴിഞ്ഞ കല്പത്തിൽ അവർ പുരാതനരായിരുന്നു; ഇവിടെ ദേവാദികളാണ് പ്രജകളായി നിലകൊള്ളുന്നത്.

Verse 192

ध्यायतस्तस्य तानीह संभूत्यर्थमुपस्तिताः / मन्वंतरक्रमेणेह कनिष्ठाः प्रथमेन ताः

അവൻ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ തന്നെ, അവ ഇവിടെ ജനനാർത്ഥം സന്നിഹിതമായി; മന്വന്തരക്രമത്തിൽ, ആദ്യ മന്വന്തരത്തിൽ അവ കനിഷ്ഠ (അവസാന/കുറഞ്ഞ) വിഭാഗമായിരുന്നു.

Verse 193

ख्यातास्तु वंश्यैरेतैस्तु पूर्वं यैरिह भाविताः / कुशलाकुशलैः कंदैरक्षीणैस्तैस्तदा युताः

ഈ വംശജർ ഇവിടെ അവരെ വളർത്തിയവരാൽ തന്നെ മുമ്പേ പ്രസിദ്ധരായി; അപ്പോൾ അവർ ക്ഷയമില്ലാത്ത മൂലങ്ങളായ ശുഭാശുഭ കർമ്മബീജങ്ങളോടുകൂടി യുക്തരായിരുന്നു.

Verse 194

तत्कर्मफलदोषेण ह्युपबाधाः प्रजज्ञिरे / देवासुरपितॄंश्चैव यक्षैर्गन्धर्वमानुषैः

ആ കർമ്മഫലദോഷം മൂലം പല ഉപബാധകളും ജനിച്ചു; ദേവന്മാർ, അസുരർ, പിതൃകൾ, യക്ഷർ, ഗന്ധർവർ, മനുഷ്യർ എന്നിവരിലും।

Verse 195

राक्षसैस्तु पिशाचैस्तैः पशुपक्षिसरीसृपैः / वृक्षनारककीटाद्यैस्तैस्तैः सर्वैरुपस्थिताः / आहारार्थं प्रजानां वै विदात्मानो विनिर्ममे

രാക്ഷസർ, പിശാചുകൾ, മൃഗപക്ഷികൾ, സരീസൃപങ്ങൾ, വൃക്ഷങ്ങൾ, നാരകജീവികൾ, കീടാദികൾ—ഇവയെല്ലാം സമീപിച്ചു; പ്രജകളുടെ ആഹാരത്തിനായി വിധാതാവ് അവയെ സൃഷ്ടിച്ചു।