Shloka 110
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
अथ किष्कुशतान्यष्टौ प्राहुर्मुख्यं निवेशनम् / नगरादर्द्धविषकंभः खेटं पानं तदूर्द्धतः
Transliteration
atha kiṣkuśatānyaṣṭau prāhurmukhyaṃ niveśanam / nagarādarddhaviṣakaṃbhaḥ kheṭaṃ pānaṃ tadūrddhataḥ
Translation
അടുത്തതായി, എട്ടുനൂറ് കിഷ്കു അളവുള്ളതിനെ പ്രധാന നിവാസമെന്ന് പറയുന്നു. നഗരത്തിന്റെ അർദ്ധവ്യാസത്തോളം ‘ഖേടം’; അതിനുമീതെയുള്ള നില ‘പാനം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
Word by Word
athathen/now
atha:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formआरम्भार्थक-अव्यय (discourse particle)
kiṣku-śatānihundreds of kiṣku (units)
kiṣku-śatāni:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkiṣku + śata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन; तत्पुरुष—‘kiṣku’ (a measure) + ‘śata’ (hundreds): ‘hundreds of kiṣku’
aṣṭaueight
aṣṭau:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootaṣṭa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; संख्यावाचक—‘eight’ (agreeing with implied ‘śatāni’)
prāhuḥthey declare
prāhuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√ah (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; ‘they have said/declare’
mukhyamprincipal/main
mukhyam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmukhya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण
niveśanama settlement/dwelling
niveśanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootniveśana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘dwelling/settlement’ (object of prāhuḥ)
nagarātfrom the city
nagarāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootnagara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; अपादान—‘from the city’
arddha-viṣakaṃbhaḥ(is) half a viṣkaṃbha
arddha-viṣakaṃbhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootarddha + viṣkaṃbha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तत्पुरुष—‘half’ + ‘viṣkaṃbha’ (span/measure)
kheṭama kheṭa (hamlet)
kheṭam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkheṭa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘hamlet/outpost’ (as measure/extent)
pānampāna (a place/unit)
pānam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘drinking place/water-supply’ or name of a unit/place
tatthat
tat:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सर्वनाम—‘that’ (referring to kheṭa/pāna)
ūrdhataḥabove/over that
ūrdhataḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootūrdhatas (अव्यय)
Formदिशावाचक-अव्यय (adverb) ‘above/upwards’