Shloka 50
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
मनो ऽभिलषितः काम स्तासां सर्वत्र सर्वदा / उत्तिष्ठंति पृथिव्यां वै तेषां ध्यानै रसातलात्
Transliteration
mano 'bhilaṣitaḥ kāma stāsāṃ sarvatra sarvadā / uttiṣṭhaṃti pṛthivyāṃ vai teṣāṃ dhyānai rasātalāt
Translation
അവരുടെ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും സിദ്ധമാകുന്നു. അവരുടെ ധ്യാനശക്തിയാൽ രസാതലത്തിൽ നിന്നുപോലും ഭൂമിയിൽ വസ്തുക്കൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
Word by Word
मनःmind
मनः:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासपूर्वपद (in compound)
अभिलषितःdesired; wished for
अभिलषितः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभि-लष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying 'कामः')
कामःdesire; wish
कामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
तासाम्of those (women/beings)
तासाम्:
Sambandha/Genitive (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सर्वनाम
सर्वत्रeverywhere
सर्वत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb of place)
सर्वदाalways
सर्वदा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time)
उत्तिष्ठन्तिarise; come forth
उत्तिष्ठन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootउत्-स्था (धातु)
Formलट् (present/वर्तमान), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद
पृथिव्याम्on the earth
पृथिव्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; स्थान (locative)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha/Genitive (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक (contextual), षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सर्वनाम
ध्यानैःby (their) thought/meditation
ध्यानैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootध्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; करण (instrument)
रसातलात्from Rasātala (netherworld)
रसातलात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootरसातल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान (ablative)