Shloka 6
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
अन्धमन्यतमं बुद्धा भूमेरुद्धरणक्षमः / चकार तं तु देवो ऽथ पूर्वकल्पादिषु स्मृतः
Transliteration
andhamanyatamaṃ buddhā bhūmeruddharaṇakṣamaḥ / cakāra taṃ tu devo 'tha pūrvakalpādiṣu smṛtaḥ
Translation
അത്യന്തം അന്ധകാരമുള്ള സ്ഥലം എന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ഭൂമിയെ ഉയർത്താൻ ശേഷിയുള്ള ആ ദേവൻ—പൂർവകല്പങ്ങളിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നവൻ—അതു ചെയ്തു.
Word by Word
andhamblind/dark
andham:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootandha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); विशेषण (qualifier)
anyatamamvery/most (of another kind)
anyatamam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootanya-tama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तमप्-प्रत्ययान्त (superlative: 'one of the most/very')
buddhāhaving understood
buddhā:
Hetu (हेतु)/Purvakala-kriya
TypeVerb
Rootbudh (धातु) + ktvā (क्त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वक्रिया
bhūmeḥof the earth
bhūmeḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootbhūmi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
uddharaṇa-kṣamaḥcapable of raising (it) up
uddharaṇa-kṣamaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootuddharaṇa (प्रातिपदिक) + kṣama (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी/उपपद-भावः: 'capable of lifting up'), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
cakāramade/did
cakāra:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
tamhim/that
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; सर्वनाम
tuindeed/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअन्वय/विरोध-अव्यय (particle)
devaḥthe god
devaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
athathen
atha:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formक्रमसूचक-अव्यय (then/now)
pūrva-kalpa-ādiṣuin former aeons etc.
pūrva-kalpa-ādiṣu:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpūrva (प्रातिपदिक) + kalpa (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कर्मधारय/षष्ठीभावः: 'in earlier kalpas etc.'), पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), बहुवचन (Plural)
smṛtaḥis remembered/was called
smṛtaḥ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootsmṛ (धातु) + kta (क्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)