Adhyaya 18

Verse 1

श्रीशुक उवाच पृश्निस्तु पत्नी सवितु: सावित्रीं व्याहृतिं त्रयीम् । अग्निहोत्रं पशुं सोमं चातुर्मास्यं महामखान् ॥ १ ॥

ശ്രീശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു—സവിതയുടെ ഭാര്യയായ പൃശ്നി സാവിത്രീ, വ്യാഹൃതി, ത്രയീ എന്ന മൂന്ന് പുത്രിമാരെയും, അഗ്നിഹോത്ര, പശു, സോമ, ചാതുർമാസ്യ, മഹായജ്ഞ എന്ന പുത്രന്മാരെയും പ്രസവിച്ചു।

Verse 2

सिद्धिर्भगस्य भार्याङ्ग महिमानं विभुं प्रभुम् । आशिषं च वरारोहां कन्यां प्रासूत सुव्रताम् ॥ २ ॥

ഹേ രാജാവേ, ഭഗയുടെ ഭാര്യയായ സിദ്ധി മഹിമാ, വിഭു, പ്രഭു എന്ന മൂന്ന് പുത്രന്മാരെയും, അത്യന്തം സുന്ദരിയായ ആശിഷ് എന്ന ഒരു പുത്രിയെയും പ്രസവിച്ചു।

Verse 3

धातु: कुहू: सिनीवाली राका चानुमतिस्तथा । सायं दर्शमथ प्रात: पूर्णमासमनुक्रमात् ॥ ३ ॥ अग्नीन् पुरीष्यानाधत्त क्रियायां समनन्तर: । चर्षणी वरुणस्यासीद्यस्यां जातो भृगु: पुन: ॥ ४ ॥

ധാതാവിന് കുഹൂ, സിനീവാലീ, രാകാ, അനുമതി എന്ന നാല് ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരിൽ നിന്ന് ക്രമമായി സായം, ദർശ, പ്രാതഃ, പൂർണ്ണമാസ എന്ന പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. തുടർന്ന് വിധാതാ ക്രിയയുടെ ഗർഭത്തിൽ പുരീഷ്യർ എന്ന അഞ്ചു അഗ്നിദേവന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. വരുണന്റെ ഭാര്യ ചർഷണീ; അവളുടെ ഗർഭത്തിൽ ബ്രഹ്മപുത്രൻ ഭൃഗു വീണ്ടും ജനിച്ചു।

Verse 4

धातु: कुहू: सिनीवाली राका चानुमतिस्तथा । सायं दर्शमथ प्रात: पूर्णमासमनुक्रमात् ॥ ३ ॥ अग्नीन् पुरीष्यानाधत्त क्रियायां समनन्तर: । चर्षणी वरुणस्यासीद्यस्यां जातो भृगु: पुन: ॥ ४ ॥

ധാതാവിന് കുഹൂ, സിനീവാലീ, രാകാ, അനുമതി എന്ന നാല് ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരിൽ നിന്ന് ക്രമമായി സായം, ദർശ, പ്രാതഃ, പൂർണ്ണമാസ എന്ന പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. തുടർന്ന് വിധാതാ ക്രിയയുടെ ഗർഭത്തിൽ പുരീഷ്യർ എന്ന അഞ്ചു അഗ്നിദേവന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. വരുണന്റെ ഭാര്യ ചർഷണീ; അവളുടെ ഗർഭത്തിൽ ബ്രഹ്മപുത്രൻ ഭൃഗു വീണ്ടും ജനിച്ചു।

Verse 5

वाल्मीकिश्च महायोगी वल्मीकादभवत्किल । अगस्त्यश्च वसिष्ठश्च मित्रावरुणयोऋर्षी ॥ ५ ॥

വരുണന്റെ രേതസ്സാൽ മഹായോഗിയായ വാൽമീകി വൽമീകത്തിൽ (ചീമട്ടുകുന്നിൽ) നിന്നു ജനിച്ചതായി പറയുന്നു. ഭൃഗുവും വാൽമീകിയും വരുണന്റെ പ്രത്യേക പുത്രർ; അഗസ്ത്യനും വസിഷ്ഠനും മിത്ര-വരുണന്മാരുടെ സംയുക്ത പുത്രരായ ഋഷിമാർ.

Verse 6

रेत: सिषिचतु: कुम्भे उर्वश्या: सन्निधौ द्रुतम् । रेवत्यां मित्र उत्सर्गमरिष्टं पिप्पलं व्यधात् ॥ ६ ॥

ഉർവശിയുടെ സന്നിധിയിൽ മിത്രനും വരുണനും ഉടൻ ഒരു കുംഭത്തിൽ രേതസ് സ്രവിച്ച് സംരക്ഷിച്ചു. പിന്നീട് ആ കുംഭത്തിൽ നിന്നുതന്നെ അഗസ്ത്യനും വസിഷ്ഠനും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; കൂടാതെ രേവതി എന്ന ഭാര്യയുടെ ഗർഭത്തിൽ മിത്രൻ ഉത്സർഗം, അരിഷ്ടം, പിപ്പലം എന്ന മൂന്ന് പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു.

Verse 7

पौलोम्यामिन्द्र आधत्त त्रीन् पुत्रानिति न: श्रुतम् । जयन्तमृषभं तात तृतीयं मीढुषं प्रभु: ॥ ७ ॥

ഹേ രാജാ പരീക്ഷിത്, പൗലോമിയുടെ ഗർഭത്തിൽ ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രൻ മൂന്ന് പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചതായി ഞങ്ങൾ ശ്രവിച്ചിട്ടുണ്ട്—ജയന്തൻ, ഋഷഭൻ, മൂന്നാമൻ മീഢുഷൻ.

Verse 8

उरुक्रमस्य देवस्य मायावामनरूपिण: । कीर्तौ पत्‍न्‍यां बृहच्छ्‌लोकस्तस्यासन् सौभगादय: ॥ ८ ॥

അനേകം ശക്തികളുള്ള ദേവനായ ഉരുക്രമൻ തന്റെ സ്വമായാശക്തിയാൽ വാമനരൂപം ധരിച്ചു. കീർത്തി എന്ന ഭാര്യയുടെ ഗർഭത്തിൽ ബൃഹച്ഛ്ലോകൻ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവന് സൗഭഗാദികളായ അനേകം പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.

Verse 9

तत्कर्मगुणवीर्याणि काश्यपस्य महात्मन: । पश्चाद्वक्ष्यामहेऽदित्यां यथैवावततार ह ॥ ९ ॥

പിന്നീട് (ശ്രീമദ്‌ഭാഗവതത്തിന്റെ അഷ്ടമ സ്കന്ധത്തിൽ) മഹാത്മാവായ കശ്യപന്റെ പുത്രനായി അദിതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ഉരുക്രമൻ വാമനദേവനായി എങ്ങനെ അവതരിച്ചുവെന്നും, മൂന്നു പാദങ്ങളാൽ ത്രിലോകം എങ്ങനെ മൂടിയെന്നും, അവൻ ചെയ്ത അപൂർവ കർമങ്ങൾ, ഗുണങ്ങൾ, ശക്തി എന്നിവയും ഞങ്ങൾ വിവരിക്കും.

Verse 10

अथ कश्यपदायादान् दैतेयान् कीर्तयामि ते । यत्र भागवत: श्रीमान् प्रह्रादो बलिरेव च ॥ १० ॥

ഇപ്പോൾ കശ്യപസന്തതിയായിട്ടും ദിതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ച ദൈത്യപുത്രന്മാരെ ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു; ഈ വംശത്തിൽ ശ്രീമാൻ ഭഗവദ്ഭക്തൻ പ്രഹ്ലാദനും ബലി മഹാരാജനും ഉദിച്ചു।

Verse 11

दितेर्द्वावेव दायादौ दैत्यदानववन्दितौ । हिरण्यकशिपुर्नाम हिरण्याक्षश्च कीर्तितौ ॥ ११ ॥

ദിതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ ആദ്യം ജനിച്ചത് രണ്ട് പുത്രന്മാർ—ഹിരണ്യകശിപുവും ഹിരണ്യാക്ഷനും. ഇരുവരും മഹാബലവാന്മാരായി ദൈത്യ-ദാനവന്മാർ ആരാധിച്ചവർ ആയിരുന്നു।

Verse 12

हिरण्यकशिपोर्भार्या कयाधुर्नाम दानवी । जम्भस्य तनया सा तु सुषुवे चतुर: सुतान् ॥ १२ ॥ संह्रादं प्रागनुह्रादं ह्रादं प्रह्रादमेव च । तत्स्वसा सिंहिका नाम राहुं विप्रचितोऽग्रहीत् ॥ १३ ॥

ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ ഭാര്യ ദാനവിയായ കയാധു; അവൾ ജംഭന്റെ പുത്രി. അവൾ തുടർച്ചയായി സംഹ്രാദ, പ്രാഗനുഹ്രാദ, ഹ്ലാദ, പ്രഹ്ലാദ എന്നിങ്ങനെ നാല് പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു. അവരുടെ സഹോദരി സിംഹികാ വിപ്രചിതനെ വിവാഹം ചെയ്ത് രാഹുവിനെ പ്രസവിച്ചു.

Verse 13

हिरण्यकशिपोर्भार्या कयाधुर्नाम दानवी । जम्भस्य तनया सा तु सुषुवे चतुर: सुतान् ॥ १२ ॥ संह्रादं प्रागनुह्रादं ह्रादं प्रह्रादमेव च । तत्स्वसा सिंहिका नाम राहुं विप्रचितोऽग्रहीत् ॥ १३ ॥

ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ ഭാര്യ ദാനവിയായ കയാധു; അവൾ ജംഭന്റെ പുത്രി. അവൾ തുടർച്ചയായി സംഹ്രാദ, പ്രാഗനുഹ്രാദ, ഹ്ലാദ, പ്രഹ്ലാദ എന്നിങ്ങനെ നാല് പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു. അവരുടെ സഹോദരി സിംഹികാ വിപ്രചിതനെ വിവാഹം ചെയ്ത് രാഹുവിനെ പ്രസവിച്ചു.

Verse 14

शिरोऽहरद्यस्य हरिश्चक्रेण पिबतोऽमृतम् । संह्रादस्य कृतिर्भार्यासूत पञ्चजनं तत: ॥ १४ ॥

ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ വേഷംമാറി അമൃതം കുടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന രാഹുവിന്റെ തല ഹരി തന്റെ ചക്രംകൊണ്ട് ഛേദിച്ചു. സംഹ്രാദന്റെ ഭാര്യ കൃതി; കൃതിയിലൂടെ സംഹ്രാദന് പഞ്ചജനൻ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു.

Verse 15

ह्रादस्य धमनिर्भार्यासूत वातापिमिल्वलम् । योऽगस्त्याय त्वतिथये पेचे वातापिमिल्वल: ॥ १५ ॥

ഹ്ലാദന്റെ ഭാര്യ ധമനി ആയിരുന്നു. അവൾക്ക് വാതാപി, ഇൽവലൻ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. അഗസ്ത്യ മുനി ഇൽവലന്റെ അതിഥിയായപ്പോൾ, ഇൽവലൻ ആടിന്റെ രൂപത്തിലുള്ള വാതാപിയെ പാചകം ചെയ്ത് വിരുന്നായി സമർപ്പിച്ചു.

Verse 16

अनुह्रादस्य सूर्यायां बाष्कलो महिषस्तथा । विरोचनस्तु प्राह्रादिर्देव्यां तस्याभवद्ब‍‌लि: ॥ १६ ॥

അനുഹ്ലാദന്റെ ഭാര്യ സൂര്യാ ആയിരുന്നു. അവൾക്ക് ബാഷ്കലനും മഹിഷനും എന്ന രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. പ്രഹ്ലാദന് വിരോചനൻ എന്നൊരു പുത്രൻ; വിരോചനന്റെ ഭാര്യയുടെ ഗർഭത്തിൽ ബലി മഹാരാജൻ ജനിച്ചു.

Verse 17

बाणज्येष्ठं पुत्रशतमशनायां ततोऽभवत् । तस्यानुभावं सुश्लोक्यं पश्चादेवाभिधास्यते ॥ १७ ॥

അതിനുശേഷം ബലി മഹാരാജൻ അശനയുടെ ഗർഭത്തിൽ നൂറു പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. ആ നൂറിൽ ബാണ രാജാവാണ് മൂത്തവൻ. ബലി മഹാരാജന്റെ അത്യന്തം പ്രശംസനീയമായ ചരിതം പിന്നീടു (അഷ്ടമ സ്കന്ധത്തിൽ) വിവരിക്കപ്പെടും.

Verse 18

बाण आराध्य गिरिशं लेभे तद्गणमुख्यताम् । यत्पार्श्वे भगवानास्ते ह्यद्यापि पुरपालक: ॥ १८ ॥

ബാണ രാജാവ് ഗിരീശനായ (ശിവൻ) ഭഗവാനെ ആരാധിച്ച് അവന്റെ ഗണങ്ങളിൽ മുഖ്യസ്ഥാനമേറ്റു. ഇന്നും ഭഗവാൻ ശങ്കരൻ ബാണയുടെ അരികിൽ നിലകൊണ്ട് അവന്റെ തലസ്ഥാനത്തെ കാത്തുരക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 19

मरुतश्च दिते: पुत्राश्चत्वारिंशन्नवाधिका: । त आसन्नप्रजा: सर्वे नीता इन्द्रेण सात्मताम् ॥ १९ ॥

ദിതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് നാല്പത്തൊമ്പത് മരുത് ദേവന്മാരും ജനിച്ചു. അവർക്കാര്ക്കും സന്തതി ഉണ്ടായില്ല. അവർ ദിതിജരായിരുന്നാലും, ഇന്ദ്രൻ അവരെ ദേവസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിച്ച് തന്റെ സമത്വത്തിലേക്ക് ഉയർത്തി.

Verse 20

श्रीराजोवाच कथं त आसुरं भावमपोह्यौत्पत्तिकं गुरो । इन्द्रेण प्रापिता: सात्म्यं किं तत्साधु कृतं हि तै: ॥ २० ॥

രാജാവ് പരീക്ഷിത്ത് ചോദിച്ചു: ഹേ ഗുരോ, അസുരഭാവത്തോടെ ജനിച്ച മരുത്തുക്കൾ ആ സ്വഭാവം വെടിഞ്ഞ് ഇന്ദ്രന് തുല്യമായ പദവി എങ്ങനെ നേടി? അവർ എന്ത് പുണ്യകർമ്മമാണ് അനുഷ്ഠിച്ചത്?

Verse 21

इमे श्रद्दधते ब्रह्मन्नृषयो हि मया सह । परिज्ञानाय भगवंस्तन्नो व्याख्यातुमर्हसि ॥ २१ ॥

ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ! ഞാനും എന്നോടൊപ്പമുള്ള ഋഷiwരന്മാരും ഇതറിയാൻ അതിയായ ആഗ്രഹമുള്ളവരാണ്. അതിനാൽ, ഹേ മഹാത്മാവേ, ദയവായി ഞങ്ങൾക്ക് ഇതിന്റെ കാരണം വിശദീകരിച്ചു തന്നാലും.

Verse 22

श्रीसूत उवाच तद्विष्णुरातस्य स बादरायणि- र्वचो निशम्याद‍ृतमल्पमर्थवत् । सभाजयन् सन्निभृतेन चेतसा जगाद सत्रायण सर्वदर्शन: ॥ २२ ॥

ശ്രീ സൂത ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു: ഹേ ശൗനക മഹർഷേ, മഹാരാജാവ് പരീക്ഷിത്തിന്റെ ആദരപൂർവ്വവും സംക്ഷിപ്തവും അർത്ഥവത്തുമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, സർവ്വജ്ഞനായ ശുകദേവ ഗോസ്വാമി അതീവ സന്തുഷ്ടനായി അദ്ദേഹത്തെ പ്രശംസിക്കുകയും മറുപടി നൽകുകയും ചെയ്തു.

Verse 23

श्रीशुक उवाच हतपुत्रा दिति: शक्रपार्ष्णिग्राहेण विष्णुना । मन्युना शोकदीप्तेन ज्वलन्ती पर्यचिन्तयत् ॥ २३ ॥

ശ്രീ ശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു: ഇന്ദ്രനെ സഹായിക്കാനായി ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ദീതിയുടെ പുത്രന്മാരായ ഹിരണ്യാക്ഷനെയും ഹിരണ്യകശിപുവിനെയും വധിച്ചു. പുത്രദുഃഖത്താലും കോപത്താലും ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട് ദീതി ഇപ്രകാരം ചിന്തിച്ചു.

Verse 24

कदा नु भ्रातृहन्तारमिन्द्रियाराममुल्बणम् । अक्लिन्नहृदयं पापं घातयित्वा शये सुखम् ॥ २४ ॥

ഇന്ദ്രൻ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ മുഴുകിയവനും, ക്രൂരനും, കഠിനഹൃദയനും, പാപിയുമാണ്. അവൻ വിഷ്ണുവിനെക്കൊണ്ട് എന്റെ പുത്രന്മാരെ വധിച്ചു. സഹോദരഘാതകനായ അവനെ കൊന്നിട്ട് എന്ന് ഞാൻ സമാധാനത്തോടെ ഉറങ്ങും?

Verse 25

कृमिविड्भस्मसंज्ञासीद्यस्येशाभिहितस्य च । भूतध्रुक् तत्कृते स्वार्थं किं वेद निरयो यत: ॥ २५ ॥

മരണശേഷം, രാജാക്കന്മാരുടെയും വലിയ നേതാക്കന്മാരുടെയും ശരീരങ്ങൾ പുഴുക്കളോ, വിസർജ്ജ്യമോ, ചാരമോ ആയി മാറുന്നു. അത്തരം ഒരു ശരീരത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ ആരെങ്കിലും അസൂയയോടെ മറ്റുള്ളവരെ കൊല്ലുന്നുവെങ്കിൽ, അവന് ജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം അറിയാമോ? തീർച്ചയായും ഇല്ല, കാരണം മറ്റ് ജീവികളോട് അസൂയയുള്ളവൻ തീർച്ചയായും നരകത്തിൽ പോകുന്നു.

Verse 26

आशासानस्य तस्येदं ध्रुवमुन्नद्धचेतस: । मदशोषक इन्द्रस्य भूयाद्येन सुतो हि मे ॥ २६ ॥

ദിതി ചിന്തിച്ചു: ഇന്ദ്രൻ തന്റെ ശരീരം ശാശ്വതമാണെന്ന് കരുതുന്നു, അതിനാൽ അവൻ അനിയന്ത്രിതനായിത്തീർന്നിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇന്ദ്രന്റെ ഭ്രാന്ത് നീക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു മകനെ എനിക്ക് വേണം. ഇതിൽ എന്നെ സഹായിക്കാൻ ഞാൻ ചില മാർഗ്ഗങ്ങൾ സ്വീകരിക്കട്ടെ.

Verse 27

इति भावेन सा भर्तुराचचारासकृत्प्रियम् । शुश्रूषयानुरागेण प्रश्रयेण दमेन च ॥ २७ ॥ भक्त्या परमया राजन् मनोज्ञैर्वल्गुभाषितै: । मनो जग्राह भावज्ञा सस्मितापाङ्गवीक्षणै: ॥ २८ ॥

ഇപ്രകാരം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് [ഇന്ദ്രനെ കൊല്ലാൻ ഒരു മകനെ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്], ദിതി തന്റെ മനോഹരമായ പെരുമാറ്റത്തിലൂടെ കശ്യപനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്താൻ നിരന്തരം പ്രവർത്തിക്കാൻ തുടങ്ങി. രാജാവേ, കശ്യപൻ ആഗ്രഹിച്ചതുപോലെ ദിതി എപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആജ്ഞകൾ വളരെ വിശ്വസ്തതയോടെ നിറവേറ്റി. സേവനം, സ്നേഹം, വിനയം, സംയമനം എന്നിവയോടുകൂടി, ഭർത്താവിനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്താൻ വളരെ മധുരമായി സംസാരിച്ച വാക്കുകളാലും, പുഞ്ചിരികളാലും നോട്ടങ്ങളാലും, ദിതി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുകയും അതിനെ തന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 28

इति भावेन सा भर्तुराचचारासकृत्प्रियम् । शुश्रूषयानुरागेण प्रश्रयेण दमेन च ॥ २७ ॥ भक्त्या परमया राजन् मनोज्ञैर्वल्गुभाषितै: । मनो जग्राह भावज्ञा सस्मितापाङ्गवीक्षणै: ॥ २८ ॥

ഇപ്രകാരം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് [ഇന്ദ്രനെ കൊല്ലാൻ ഒരു മകനെ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്], ദിതി തന്റെ മനോഹരമായ പെരുമാറ്റത്തിലൂടെ കശ്യപനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്താൻ നിരന്തരം പ്രവർത്തിക്കാൻ തുടങ്ങി. രാജാവേ, കശ്യപൻ ആഗ്രഹിച്ചതുപോലെ ദിതി എപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആജ്ഞകൾ വളരെ വിശ്വസ്തതയോടെ നിറവേറ്റി. സേവനം, സ്നേഹം, വിനയം, സംയമനം എന്നിവയോടുകൂടി, ഭർത്താവിനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്താൻ വളരെ മധുരമായി സംസാരിച്ച വാക്കുകളാലും, പുഞ്ചിരികളാലും നോട്ടങ്ങളാലും, ദിതി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുകയും അതിനെ തന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 29

एवं स्त्रिया जडीभूतो विद्वानपि मनोज्ञया । बाढमित्याह विवशो न तच्चित्रं हि योषिति ॥ २९ ॥

കശ്യപ മുനി പണ്ഡിതനായിരുന്നിട്ടും, ദിതിയുടെ കൃത്രിമമായ പെരുമാറ്റത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി, അത് അദ്ദേഹത്തെ അവളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കി. അതിനാൽ അവളുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുമെന്ന് അദ്ദേഹം ഭാര്യക്ക് ഉറപ്പ് നൽകി. ഭർത്താവിന്റെ അത്തരം വാഗ്ദാനം ഒട്ടും അതിശയിക്കാനില്ല.

Verse 30

विलोक्यैकान्तभूतानि भूतान्यादौ प्रजापति: । स्त्रियं चक्रे स्वदेहार्धं यया पुंसां मतिर्हृता ॥ ३० ॥

സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽ പ്രജാപതി ബ്രഹ്മാവ് എല്ലാ ജീവികളും അനാസക്തരാണെന്ന് കണ്ടു. പ്രജാവൃദ്ധിക്കായി പുരുഷന്റെ ദേഹത്തിന്റെ ശ്രേഷ്ഠ അർദ്ധത്തിൽ നിന്ന് സ്ത്രീയെ സൃഷ്ടിച്ചു; അവളുടെ സ്വഭാവം പുരുഷന്റെ മനസ്സിനെ ആകർഷിച്ച് ഹരിക്കുന്നു.

Verse 31

एवं शुश्रूषितस्तात भगवान् कश्यप: स्त्रिया । प्रहस्य परमप्रीतो दितिमाहाभिनन्द्य च ॥ ३१ ॥

ഇങ്ങനെ ഭാര്യ ദിതിയുടെ ശുശ്രൂഷയിൽ സന്തുഷ്ടനായ ഭഗവാൻ കശ്യപൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി. അദ്ദേഹം പുഞ്ചിരിച്ച് അവളെ അഭിനന്ദിച്ചു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 32

श्रीकश्यप उवाच वरं वरय वामोरु प्रीतस्तेऽहमनिन्दिते । स्त्रिया भर्तरि सुप्रीते क: काम इह चागम: ॥ ३२ ॥

ശ്രീ കശ്യപൻ പറഞ്ഞു—ഓ സുന്ദരജംഘയുള്ളവളേ, ഓ നിന്ദാരഹിതയേ! നിന്റെ പെരുമാറ്റത്തിൽ ഞാൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനാണ്. നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം ചോദിക്ക. ഭർത്താവ് സന്തുഷ്ടനായാൽ, ഈ ലോകത്തോ പരലോകത്തോ ഭാര്യയ്ക്ക് ഏത് ആഗ്രഹമാണ് ദുഷ്കരം?

Verse 33

पतिरेव हि नारीणां दैवतं परमं स्मृतम् । मानस: सर्वभूतानां वासुदेव: श्रिय: पति: ॥ ३३ ॥ स एव देवतालिङ्गैर्नामरूपविकल्पितै: । इज्यते भगवान् पुम्भि: स्त्रीभिश्च पतिरूपधृक् ॥ ३४ ॥

സ്ത്രീകൾക്കു ഭർത്താവാണ് പരമ ദൈവമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ ശ്രീലക്ഷ്മീപതി വാസുദേവൻ വസിക്കുന്നു. കർമഫലത്തെ തേടുന്നവർ ദേവതകളുടെ വിവിധ നാമരൂപങ്ങളിലൂടെ അതേ ഭഗവാനെയേ പൂജിക്കുന്നു; അതുപോലെ സ്ത്രീകളും ഭർത്തൃരൂപത്തിൽ ഭഗവാനെ ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 34

पतिरेव हि नारीणां दैवतं परमं स्मृतम् । मानस: सर्वभूतानां वासुदेव: श्रिय: पति: ॥ ३३ ॥ स एव देवतालिङ्गैर्नामरूपविकल्पितै: । इज्यते भगवान् पुम्भि: स्त्रीभिश्च पतिरूपधृक् ॥ ३४ ॥

സ്ത്രീകൾക്കു ഭർത്താവാണ് പരമ ദൈവമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ ശ്രീലക്ഷ്മീപതി വാസുദേവൻ വസിക്കുന്നു. കർമഫലത്തെ തേടുന്നവർ ദേവതകളുടെ വിവിധ നാമരൂപങ്ങളിലൂടെ അതേ ഭഗവാനെയേ പൂജിക്കുന്നു; അതുപോലെ സ്ത്രീകളും ഭർത്തൃരൂപത്തിൽ ഭഗവാനെ ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 35

तस्मात्पतिव्रता नार्य: श्रेयस्कामा: सुमध्यमे । यजन्तेऽनन्यभावेन पतिमात्मानमीश्वरम् ॥ ३५ ॥

അതുകൊണ്ട്, ഹേ സുമധ്യമേ, ശ്രേയസ് ആഗ്രഹിക്കുന്ന പതിവ്രത സ്ത്രീകൾ ഭർത്താവിന്റെ ആജ്ഞയിൽ നിലകൊണ്ട്, അനന്യഭാവത്തോടെ ഭർത്താവിനെ വാസുദേവന്റെ പ്രതിനിധിയായി കരുതി ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കണം।

Verse 36

सोऽहं त्वयार्चितो भद्रे ईद‍ृग्भावेन भक्तित: । तं ते सम्पादये काममसतीनां सुदुर्लभम् ॥ ३६ ॥

ഹേ ഭദ്രേ, പരമപുരുഷന്റെ പ്രതിനിധിയായി എന്നെ കരുതി നീ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചതിനാൽ ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്; അതുകൊണ്ട് അശുദ്ധസ്ത്രീകൾക്ക് അത്യന്തം ദുർലഭമായ നിന്റെ ആഗ്രഹം ഞാൻ നിറവേറ്റാം।

Verse 37

दितिरुवाच वरदो यदि मे ब्रह्मन् पुत्रमिन्द्रहणं वृणे । अमृत्युं मृतपुत्राहं येन मे घातितौ सुतौ ॥ ३७ ॥

ദിതി പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, വരദാതാവേ! ഞാൻ പുത്രഹീനയായി. നിങ്ങൾ വരം നൽകുമെങ്കിൽ, ഇന്ദ്രനെ വധിക്കാനാകുന്ന അമരപുത്രനെ ഞാൻ വേണം; വിഷ്ണുവിന്റെ സഹായത്തോടെ ഇന്ദ്രൻ എന്റെ രണ്ടു പുത്രന്മാരെയും കൊന്നു।

Verse 38

निशम्य तद्वचो विप्रो विमना: पर्यतप्यत । अहो अधर्म: सुमहानद्य मे समुपस्थित: ॥ ३८ ॥

ദിതിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കശ്യപമുനി അത്യന്തം വിഷണ്ണനായി ഉള്ളിൽ കത്തിപ്പൊള്ളിച്ചു. “അയ്യോ! ഇന്ന് എനിക്ക് മുന്നിൽ ഇന്ദ്രവധം എന്ന മഹാധർമ്മവിരുദ്ധം വന്നുനിൽക്കുന്നു” എന്നു അദ്ദേഹം വിലപിച്ചു।

Verse 39

अहो अर्थेन्द्रियारामो योषिन्मय्येह मायया । गृहीतचेता: कृपण: पतिष्ये नरके ध्रुवम् ॥ ३९ ॥

കശ്യപമുനി മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു—“അയ്യോ! ഞാൻ ധനത്തിലും ഇന്ദ്രിയസുഖത്തിലും അതിയായി ആസക്തനായി. ഈ അവസരം ഉപയോഗിച്ച് ഭഗവാന്റെ മായ സ്ത്രീരൂപത്തിൽ (എന്റെ ഭാര്യരൂപത്തിൽ) എന്റെ ചിത്തം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ തീർച്ചയായും ദീനൻ; നരകത്തിലേക്ക് പതിക്കും.”

Verse 40

कोऽतिक्रमोऽनुवर्तन्त्या: स्वभावमिह योषित: । धिङ्‌मां बताबुधं स्वार्थे यदहं त्वजितेन्द्रिय: ॥ ४० ॥

ഈ സ്ത്രീ അവളുടെ സ്വഭാവത്തിനനുസരിച്ചാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്, അതിനാൽ അവളെ കുറ്റപ്പെടുത്താനാവില്ല. എന്നാൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയാത്ത അജ്ഞനായ എനിക്ക് ധിക്ക്! എനിക്ക് നല്ലത് എന്താണെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ എനിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല.

Verse 41

शरत्पद्मोत्सवं वक्त्रं वचश्च श्रवणामृतम् । हृदयं क्षुरधाराभं स्त्रीणां को वेद चेष्टितम् ॥ ४१ ॥

ശരത്കാലത്തെ താമരപ്പൂവുപോലെ മനോഹരമാണ് സ്ത്രീയുടെ മുഖം. അവളുടെ വാക്കുകൾ കാതിന് ഇമ്പമുള്ള അമൃതാണ്, എന്നാൽ സ്ത്രീയുടെ ഹൃദയം ക്ഷൗരക്കത്തിയുടെ വായ്ത്തല പോലെ മൂർച്ചയുള്ളതാണ്. ഇങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീകളുടെ പ്രവൃത്തികൾ ആർക്കാണ് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുക?

Verse 42

न हि कश्चित्प्रिय: स्त्रीणामञ्जसा स्वाशिषात्मनाम् । पतिं पुत्रं भ्रातरं वा घ्नन्त्यर्थे घातयन्ति च ॥ ४२ ॥

സ്വന്തം താൽപ്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാൻ, സ്ത്രീകൾ പുരുഷന്മാരോട് അവർ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവരാണെന്ന രീതിയിൽ പെരുമാറുന്നു, എന്നാൽ ആരും അവർക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രിയപ്പെട്ടവരല്ല. സ്വന്തം കാര്യസാധ്യത്തിനായി ഭർത്താവിനെയോ മകനെയോ സഹോദരനെയോ പോലും കൊല്ലാനോ മറ്റുള്ളവരെക്കൊണ്ട് കൊല്ലിക്കാനോ അവർ മടിക്കില്ല.

Verse 43

प्रतिश्रुतं ददामीति वचस्तन्न मृषा भवेत् । वधं नार्हति चेन्द्रोऽपि तत्रेदमुपकल्पते ॥ ४३ ॥

ഒരു വരം നൽകാമെന്ന് ഞാൻ വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്, ആ വാക്ക് ലംഘിക്കാൻ കഴിയില്ല, എന്നാൽ ഇന്ദ്രൻ വധിക്കപ്പെടാൻ അർഹനല്ല. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ, എനിക്കുള്ള പരിഹారం തികച്ചും അനുയോജ്യമാണ്.

Verse 44

इति सञ्चिन्त्य भगवान्मारीच: कुरुनन्दन । उवाच किञ्चित् कुपित आत्मानं च विगर्हयन् ॥ ४४ ॥

ശ്രീ ശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു: കുരുവംശജനായ പരീക്ഷിത്ത് മഹാരാജാവേ, കശ്യപ മുനി ഇപ്രകാരം ചിന്തിച്ച് അല്പം കോപിഷ്ഠനായി. സ്വയം പഴിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ദിതിയോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.

Verse 45

श्रीकश्यप उवाच पुत्रस्ते भविता भद्रे इन्द्रहादेवबान्धव: । संवत्सरं व्रतमिदं यद्यञ्जो धारयिष्यसि ॥ ४५ ॥

ശ്രീകശ്യപൻ പറഞ്ഞു—ഭദ്രേ, നീ എന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം ഈ വ്രതം ഒരു വർഷം നിഷ്ഠയോടെ പാലിച്ചാൽ, ഇന്ദ്രനെ വധിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള പുത്രൻ നിനക്കുണ്ടാകും; എന്നാൽ വൈഷ്ണവനിയമങ്ങളായ ഈ വ്രതത്തിൽ നിന്ന് വഴുതിയാൽ, ഇന്ദ്രനു അനുകൂലമായ ദേവബന്ധു പുത്രൻ ജനിക്കും।

Verse 46

दितिरुवाच धारयिष्ये व्रतं ब्रह्मन्ब्रूहि कार्याणि यानि मे । यानि चेह निषिद्धानि न व्रतं घ्नन्ति यान्युत ॥ ४६ ॥

ദിതി പറഞ്ഞു—ബ്രാഹ്മണനേ, ഞാൻ ഈ വ്രതം തീർച്ചയായും പാലിക്കും. എനിക്ക് ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങൾ എന്തെല്ലാം, എന്തെല്ലാം നിരോധിതം, കൂടാതെ ഏവയാണ് വ്രതം ഭംഗപ്പെടുത്താത്തത്—ഇവയെല്ലാം വ്യക്തമായി പറഞ്ഞുതരുക।

Verse 47

श्रीकश्यप उवाच न हिंस्याद्भ‍ूतजातानि न शपेन्नानृतं वदेत् । न छिन्द्यान्नखरोमाणि न स्पृशेद्यदमङ्गलम् ॥ ४७ ॥

ശ്രീകശ്യപൻ പറഞ്ഞു—ഭദ്രേ, ഈ വ്രതം പാലിക്കുവാൻ ഏതൊരു ജീവജാലത്തെയും ഹിംസിക്കരുത്. ആരെയും ശപിക്കരുത്, അസത്യം പറയരുത്. നഖവും മുടിയും മുറിക്കരുത്; കപാലം, അസ്ഥി മുതലായ അശുദ്ധ അമംഗള വസ്തുക്കൾ സ്പർശിക്കരുത്।

Verse 48

नाप्सु स्‍नायान्न कुप्येत न सम्भाषेत दुर्जनै: । न वसीताधौतवास: स्रजं च विधृतां क्‍वचित् ॥ ४८ ॥

ശ്രീകശ്യപൻ പറഞ്ഞു—ഭദ്രേ, കുളിക്കുമ്പോൾ വെള്ളത്തിലേക്ക് മുഴുവനായി ഇറങ്ങരുത്. കോപിക്കരുത്. ദുഷ്ടജനങ്ങളോട് സംസാരിക്കരുത്, കൂട്ടുകൂടരുത്. നന്നായി കഴുകാത്ത വസ്ത്രം ധരിക്കരുത്; മുമ്പ് ധരിച്ച മാല ഒരിക്കലും ധരിക്കരുത്।

Verse 49

नोच्छिष्टं चण्डिकान्नं च सामिषं वृषलाहृतम् । भुञ्जीतोदक्यया द‍ृष्टं पिबेन्नाञ्जलिना त्वप: ॥ ४९ ॥

ഉച്ചിഷ്ടം (ജൂഠ) ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്; ചണ്ഡിക (കാളി/ദുർഗ)യ്ക്ക് അർപ്പിച്ച അന്നം കഴിക്കരുത്; മാംസം-മത്സ്യം മൂലം മലിനമായത് കഴിക്കരുത്. ശൂദ്രൻ കൊണ്ടുവന്നതോ സ്പർശിച്ചതോ ആയതും, രജസ്വലയായ സ്ത്രീ കണ്ടതുമായ ആഹാരവും കഴിക്കരുത്. കൂടാതെ കൈകൾ ചേർത്ത് അഞ്ജലിയായി വെള്ളം കുടിക്കരുത്।

Verse 50

नोच्छिष्टास्पृष्टसलिला सन्ध्यायां मुक्तमूर्धजा । अनर्चितासंयतवाक्नासंवीता बहिश्चरेत् ॥ ५० ॥

ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞ് വായും കൈകളും കാലുകളും കഴുകാതെ പുറത്തേക്കു പോകരുത്. സന്ധ്യാസമയത്ത് അല്ലെങ്കിൽ മുടി അഴിച്ചിട്ട് പുറത്തു പോകരുത്; അലങ്കാരമില്ലാതെ, വാക്ക് നിയന്ത്രണമില്ലാതെ, യോജ്യമായ മറവില്ലാതെ പുറത്തു നടക്കരുത്.

Verse 51

नाधौतपादाप्रयता नार्द्रपादा उदक्शिरा: । शयीत नापराङ्‌नान्यैर्न नग्ना न च सन्ध्ययो: ॥ ५१ ॥

രണ്ടു കാലുകളും കഴുകാതെ, ശുദ്ധിയില്ലാതെ കിടക്കരുത്; നനഞ്ഞ കാലുകളോടെയും കിടക്കരുത്; തല വടക്കോ പടിഞ്ഞാറോ ആയി വെച്ച് ഉറങ്ങരുത്. നഗ്നമായി, മറ്റു സ്ത്രീകളോടൊപ്പം, കൂടാതെ സൂര്യോദയ-സൂര്യാസ്തമയ സമയങ്ങളിലും കിടക്കരുത്.

Verse 52

धौतवासा शुचिर्नित्यं सर्वमङ्गलसंयुता । पूजयेत्प्रातराशात्प्राग्गोविप्राञ् श्रियमच्युतम् ॥ ५२ ॥

കഴുകിയ വസ്ത്രം ധരിച്ചു, നിത്യവും ശുചിയായി, മഞ്ഞൾ-ചന്ദനം മുതലായ മംഗളദ്രവ്യങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച്, പ്രാതൽ കഴിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് പശുക്കളെയും ബ്രാഹ്മണരെയും ശ്രീദേവി ലക്ഷ്മിയെയും അച്യുതനായ പരമപുരുഷനെയും പൂജിക്കണം.

Verse 53

स्त्रियो वीरवतीश्चार्चेत्स्रग्गन्धबलिमण्डनै: । पतिं चार्च्योपतिष्ठेत ध्यायेत्कोष्ठगतं च तम् ॥ ५३ ॥

പുഷ്പമാല, ചന്ദനം, ആഭരണങ്ങൾ മുതലായ ഉപചാരങ്ങളാൽ ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന സ്ത്രീ, പുത്രവതിയും ഭർത്താവ് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവളുമായ സ്ത്രീകളെ പൂജിക്കണം. ഗർഭിണിയായ ഭാര്യ ഭർത്താവിനെ പൂജിച്ച് പ്രാർത്ഥിക്കുകയും, അവൻ തന്റെ ഗർഭത്തിൽ സ്ഥിതനാണെന്ന് ധ്യാനിക്കുകയും വേണം.

Verse 54

सांवत्सरं पुंसवनं व्रतमेतदविप्लुतम् । धारयिष्यसि चेत्तुभ्यं शक्रहा भविता सुत: ॥ ५४ ॥

കശ്യപ മുനി പറഞ്ഞു—‘പുംസവനം’ എന്ന ഈ വ്രതം നീ വിശ്വാസത്തോടെ കുറഞ്ഞത് ഒരു വർഷം തെറ്റില്ലാതെ അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, നിന്റെ പുത്രൻ ഇന്ദ്രനെ വധിക്കേണ്ടവനാകും; എന്നാൽ വ്രതത്തിൽ പിഴവുണ്ടെങ്കിൽ അവൻ ഇന്ദ്രന്റെ സുഹൃത്താകും.

Verse 55

बाढमित्यभ्युपेत्याथ दिती राजन्महामना: । कश्यपाद् गर्भमाधत्त व्रतं चाञ्जो दधार सा ॥ ५५ ॥

ഹേ രാജാ പരീക്ഷിത്! ദിതി “അതെ” എന്നു പറഞ്ഞ് കശ്യപന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം പുംസവന ശുദ്ധിവ്രതം സ്വീകരിച്ചു. മഹാനന്ദത്തോടെ കശ്യപനിൽ നിന്നു ഗർഭം ധരിച്ചു, വിശ്വാസത്തോടെ വ്രതാചരണം ആരംഭിച്ചു.

Verse 56

मातृष्वसुरभिप्रायमिन्द्र आज्ञाय मानद । शुश्रूषणेनाश्रमस्थां दितिं पर्यचरत्कवि: ॥ ५६ ॥

ഹേ മാനദ രാജാവേ! ഇന്ദ്രൻ തന്റെ അമ്മാവിയമ്മയായ ദിതിയുടെ ഉദ്ദേശം അറിഞ്ഞ് സ്വന്തം താൽപര്യം സാധിപ്പാൻ ഉപായം കണ്ടെടുത്തു. ആശ്രമത്തിൽ പാർത്തിരുന്ന ദിതിയെ സേവാശുശ്രൂഷയോടെ പരിചരിച്ചു.

Verse 57

नित्यं वनात्सुमनस: फलमूलसमित्कुशान् । पत्राङ्कुरमृदोऽपश्च काले काल उपाहरत् ॥ ५७ ॥

അവൻ നിത്യം വനത്തിൽ നിന്ന് സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങൾ, ഫലങ്ങൾ, മൂലങ്ങൾ, യജ്ഞസമിത്ത്, കുശപുല്ല് എന്നിവ കൊണ്ടുവന്നു. സമയോചിതമായി ഇലകൾ, മുളകൾ, മണ്ണ്, വെള്ളം എന്നിവയും കൃത്യസമയത്ത് എത്തിച്ചു.

Verse 58

एवं तस्या व्रतस्थाया व्रतच्छिद्रं हरिर्नृप । प्रेप्सु: पर्यचरज्जिह्मो मृगहेव मृगाकृति: ॥ ५८ ॥

ഹേ നൃപ പരീക്ഷിത്! മാൻ വേട്ടക്കാരൻ മാൻതോൽ ധരിച്ചു മാൻപോലെ ആകുന്നതുപോലെ, ദിതിപുത്രന്മാരുടെ അന്തർശത്രുവായ ഇന്ദ്രൻ പുറമേ സുഹൃത്തായി നടിച്ച് ദിതിയെ അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായി സേവിച്ചു. വ്രതത്തിൽ ചെറിയൊരു പിഴവ് കിട്ടിയാൽ ഉടൻ വഞ്ചിക്കാനായിരുന്നു ലക്ഷ്യം; അതുകൊണ്ട് പിടിക്കപ്പെടാതെ വളരെ ജാഗ്രതയോടെ പെരുമാറി.

Verse 59

नाध्यगच्छद्‌व्रतच्छिद्रं तत्परोऽथ महीपते । चिन्तां तीव्रां गत: शक्र: केन मे स्याच्छिवं त्विह ॥ ५९ ॥

ഹേ മഹീപതേ! വ്രതത്തിൽ ഒരു പിഴവും കണ്ടെത്താനാകാതെ ശക്രനായ ഇന്ദ്രൻ കടുത്ത ആശങ്കയിൽ ആകപ്പെട്ടു; “ഇവിടെ എനിക്ക് ശുഭം എങ്ങനെ ലഭിക്കും?” എന്നു ചിന്തിച്ചു.

Verse 60

एकदा सा तु सन्ध्यायामुच्छिष्टा व्रतकर्शिता । अस्पृष्टवार्यधौताङ्‌घ्रि: सुष्वाप विधिमोहिता ॥ ६० ॥

വ്രതാനുഷ്ഠാനത്താൽ ക്ഷീണിതയായ ദിതി ഒരിക്കൽ ഭക്ഷണശേഷം വായയും കൈകാലുകളും കഴുകാതെ സന്ധ്യാസമയത്ത് ഉറങ്ങിപ്പോയി.

Verse 61

लब्ध्वा तदन्तरं शक्रो निद्रापहृतचेतस: । दिते: प्रविष्ट उदरं योगेशो योगमायया ॥ ६१ ॥

ഈ അവസരം മുതലെടുത്ത് യോഗേശ്വരനായ ഇന്ദ്രൻ യോഗമായയിലൂടെ ഗാഢനിദ്രയിലായിരുന്ന ദിതിയുടെ ഉദരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 62

चकर्त सप्तधा गर्भं वज्रेण कनकप्रभम् । रुदन्तं सप्तधैकैकं मा रोदीरिति तान् पुन: ॥ ६२ ॥

സ്വർണ്ണവർണ്ണത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന ആ ഗർഭത്തെ ഇന്ദ്രൻ വജ്രായുധം കൊണ്ട് ഏഴ് കഷ്ണങ്ങളാക്കി. അവർ കരയാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ 'കരയരുത്' എന്ന് പറഞ്ഞ് ഓരോ കഷ്ണത്തെയും വീണ്ടും ഏഴായി മുറിച്ചു.

Verse 63

तमूचु: पाट्यमानास्ते सर्वे प्राञ्जलयो नृप । किं न इन्द्र जिघांससि भ्रातरो मरुतस्तव ॥ ६३ ॥

ഹേ രാജാവേ, മുറിച്ചുമാറ്റപ്പെടുമ്പോഴും അവർ കൈകൂപ്പി ഇന്ദ്രനോട് ചോദിച്ചു: 'പ്രിയ ഇന്ദ്രാ, ഞങ്ങൾ നിന്റെ സഹോദരന്മാരായ മരുത്തുക്കളാണ്. നീ എന്തിനാണ് ഞങ്ങളെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്?'

Verse 64

मा भैष्ट भ्रातरो मह्यं यूयमित्याह कौशिक: । अनन्यभावान् पार्षदानात्मनो मरुतां गणान् ॥ ६४ ॥

അവർ തന്റെ യഥാർത്ഥ ഭക്തരാണെന്ന് കണ്ടപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ അവരോട് പറഞ്ഞു: 'സഹോദരന്മാരേ, ഭയപ്പെടേണ്ട. നിങ്ങൾ എന്റെ മരുത്തുക്കളെന്ന അനുചരന്മാരായിത്തീരും.'

Verse 65

न ममार दितेर्गर्भ: श्रीनिवासानुकम्पया । बहुधा कुलिशक्षुण्णो द्रौण्यस्त्रेण यथा भवान् ॥ ६५ ॥

ശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാ പരീക്ഷിത്! അശ്വത്ഥാമയുടെ ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിൽ നീ ദഹിച്ചെങ്കിലും, നിന്റെ മാതാവിന്റെ ഗർഭത്തിൽ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പ്രവേശിച്ചതിനാൽ നീ രക്ഷപ്പെട്ടു. അതുപോലെ ദിതിയുടെ ഒരേ ഭ്രൂണം ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രം കൊണ്ട് നാല്പത്തൊമ്പത് ഖണ്ഡങ്ങളായിട്ടും, ശ്രീനിവാസ പരമപുരുഷന്റെ കരുണയാൽ എല്ലാവരും രക്ഷിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 66

सकृदिष्ट्वादिपुरुषं पुरुषो याति साम्यताम् । संवत्सरं किञ्चिदूनं दित्या यद्धरिरर्चित: ॥ ६६ ॥ सजूरिन्द्रेण पञ्चाशद्देवास्ते मरुतोऽभवन् । व्यपोह्य मातृदोषं ते हरिणा सोमपा: कृता: ॥ ६७ ॥

ആദിപുരുഷനായ പരമേശ്വരനെ ഒരിക്കൽ പോലും ആരാധിക്കുന്നവൻ വൈകുണ്ഠം പ്രാപിച്ച് വിഷ്ണുസമാനമായ ദിവ്യരൂപം നേടുന്നു. ദിതി മഹാവ്രതം ധരിച്ചു ഏകദേശം ഒരു വർഷം ഭഗവാൻ ഹരിയെ ആരാധിച്ചു. ആ തപോബലത്താൽ തന്നെയാണ് നാല്പത്തൊമ്പത് മരുതന്മാർ ജനിച്ചത്.

Verse 67

सकृदिष्ट्वादिपुरुषं पुरुषो याति साम्यताम् । संवत्सरं किञ्चिदूनं दित्या यद्धरिरर्चित: ॥ ६६ ॥ सजूरिन्द्रेण पञ्चाशद्देवास्ते मरुतोऽभवन् । व्यपोह्य मातृदोषं ते हरिणा सोमपा: कृता: ॥ ६७ ॥

ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ചേർന്ന് ആ നാല്പത്തൊമ്പത് മരുതന്മാർ ദേവതുല്യരായി. ഭഗവാൻ ഹരി അവരുടെ മാതൃദോഷം നീക്കി, അവരെ സോമപാന ദേവഗണത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. അതിനാൽ ദിതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും പരമേശ്വരന്റെ കരുണയാൽ അവർ ദേവസമാനരായത് അത്ഭുതമോ?

Verse 68

दितिरुत्थाय दद‍ृशे कुमाराननलप्रभान् । इन्द्रेण सहितान् देवी पर्यतुष्यदनिन्दिता ॥ ६८ ॥

പരമേശ്വരനെ ആരാധിച്ചതിനാൽ ദിതി പൂർണ്ണമായി ശുദ്ധയായി. കിടക്കയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് അവൾ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം തന്റെ നാല്പത്തൊമ്പത് പുത്രന്മാരെ കണ്ടു. അവർ എല്ലാവരും അഗ്നിപോലെ ദീപ്തിമാന്മാരും ഇന്ദ്രനോടു സൗഹൃദത്തിലുമായിരുന്നു; അത് കണ്ട അനിന്ദിത ദേവി അത്യന്തം സന്തുഷ്ടയായി.

Verse 69

अथेन्द्रमाह ताताहमादित्यानां भयावहम् । अपत्यमिच्छन्त्यचरं व्रतमेतत्सुदुष्करम् ॥ ६९ ॥

അതിനുശേഷം ദിതി ഇന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു—മകനേ! ഞാൻ ആദിത്യർക്കു ഭയകാരിണിയായിരുന്നു. നിങ്ങളായ പന്ത്രണ്ടു ആദിത്യരെ വധിക്കുന്ന പുത്രനെ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഈ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചത്.

Verse 70

एक: सङ्कल्पित: पुत्र: सप्त सप्ताभवन् कथम् । यदि ते विदितं पुत्र सत्यं कथय मा मृषा ॥ ७० ॥

ഞാൻ ഒരു മകനുവേണ്ടി മാത്രമാണ് പ്രാർത്ഥിച്ചത്, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ നാൽപ്പത്തൊമ്പത് പേരുണ്ടെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നു. ഇതെങ്ങനെ സംഭവിച്ചു? എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മകനായ ഇന്ദ്രാ, നിനക്കറിയാമെങ്കിൽ, ദയവായി എന്നോട് സത്യം പറയൂ. കള്ളം പറയാൻ ശ്രമിക്കരുത്.

Verse 71

इन्द्र उवाच अम्ब तेऽहं व्यवसितमुपधार्यागतोऽन्तिकम् । लब्धान्तरोऽच्छिदं गर्भमर्थबुद्धिर्न धर्मद‍ृक् ॥ ७१ ॥

ഇന്ദ്രൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട അമ്മേ, സ്വാർത്ഥതയാൽ ഞാൻ അന്ധനായതിനാൽ, എനിക്ക് ധർമ്മബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു. ആത്മീയ ജീവിതത്തിൽ നിങ്ങൾ ഒരു വലിയ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുകയാണെന്ന് എനിക്ക് മനസ്സിലായപ്പോൾ, നിങ്ങളിൽ എന്തെങ്കിലും കുറ്റം കണ്ടെത്താൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. അത്തരമൊരു കുറ്റം കണ്ടെത്തിയപ്പോൾ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ഗർഭപാത്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ഭ്രൂണത്തെ കഷ്ണങ്ങളാക്കി.

Verse 72

कृत्तो मे सप्तधा गर्भ आसन् सप्त कुमारका: । तेऽपि चैकैकशो वृक्णा: सप्तधा नापि मम्रिरे ॥ ७२ ॥

ആദ്യം ഞാൻ ഗർഭപാത്രത്തിലിരുന്ന കുട്ടിയെ ഏഴ് കഷ്ണങ്ങളാക്കി മുറിച്ചു, അത് ഏഴ് കുട്ടികളായി മാറി. പിന്നീട് ഞാൻ ഓരോ കുട്ടിയെയും വീണ്ടും ഏഴ് കഷ്ണങ്ങളാക്കി മുറിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പരമദൈവത്തിന്റെ കാരുണ്യത്താൽ, അവരാരും മരിച്ചില്ല.

Verse 73

ततस्तत्परमाश्चर्यं वीक्ष्य व्यवसितं मया । महापुरुषपूजाया: सिद्धि: काप्यानुषङ्गिणी ॥ ७३ ॥

എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട അമ്മേ, നാൽപ്പത്തൊമ്പത് പുത്രന്മാരും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ അത്ഭുതപ്പെട്ടുപോയി. വിഷ്ണുഭഗവാനെ ആരാധിക്കുന്നതിൽ നിങ്ങൾ പതിവായി അനുഷ്ഠിച്ച ഭക്തിസേവനത്തിന്റെ ഒരു ഉപഫലമാണിതെന്ന് ഞാൻ തീരുമാനിച്ചു.

Verse 74

आराधनं भगवत ईहमाना निराशिष: । ये तु नेच्छन्त्यपि परं ते स्वार्थकुशला: स्मृता: ॥ ७४ ॥

പരമദൈവത്തെ ആരാധിക്കുന്നതിൽ മാത്രം താൽപ്പര്യമുള്ളവർ ഭഗവാനിൽ നിന്ന് ഭൗതികമായ ഒന്നും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, മോക്ഷം പോലും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, ശ്രീകൃഷ്ണൻ അവരുടെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നു.

Verse 75

आराध्यात्मप्रदं देवं स्वात्मानं जगदीश्वरम् । को वृणीत गुणस्पर्शं बुध: स्यान्नरकेऽपि यत् ॥ ७५ ॥

ഭക്തർക്കു താനെയെല്ലാം നല്കുന്ന ജഗദീശ്വരൻ തന്നെയാണ് ആരാധ്യൻ. ആ പ്രിയതമനായ പ്രഭുവിനെ സേവിക്കുന്ന ബുദ്ധിമാൻ നരകത്തിലും ലഭിക്കുന്ന ഗുണസ്പർശ ഭൗതികസുഖം എങ്ങനെ ആഗ്രഹിക്കും?

Verse 76

तदिदं मम दौर्जन्यं बालिशस्य महीयसि । क्षन्तुमर्हसि मातस्त्वं दिष्ट्या गर्भो मृतोत्थित: ॥ ७६ ॥

ഓ മാതാവേ, മഹീയസിയായ അമ്മേ, ഞാൻ മൂഢനും ദുഷ്ടനും; ഞാൻ ചെയ്ത അപരാധങ്ങൾ ക്ഷമിക്കണമേ. നിന്റെ ഭക്തിയാൽ നിന്റെ ഗർഭത്തിലെ പുത്രന്മാർ അക്ഷതമായി ജനിച്ചു—ശത്രുവായി ഞാൻ കഷ്ണങ്ങളാക്കിയിട്ടും അവർ മരിച്ചില്ല.

Verse 77

श्रीशुक उवाच इन्द्रस्तयाभ्यनुज्ञात: शुद्धभावेन तुष्टया । मरुद्भ‍ि: सह तां नत्वा जगाम त्रिदिवं प्रभु: ॥ ७७ ॥

ശ്രീശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു—ഇന്ദ്രന്റെ ശുദ്ധഭാവമുള്ള പെരുമാറ്റത്തിൽ ദിതി അത്യന്തം സന്തുഷ്ടയായി അനുമതി നൽകി. പിന്നെ ഇന്ദ്രൻ മരുതുകളോടുകൂടെ അവളെ പലവട്ടം നമസ്കരിച്ചു ദേവലോകത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 78

एवं ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । मङ्गलं मरुतां जन्म किं भूय: कथयामि ते ॥ ७८ ॥

പ്രിയ രാജാ പരീക്ഷിത്, നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം—പ്രത്യേകിച്ച് മരുതുകളുടെ ജന്മത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ ശുദ്ധവും മംഗളവുമായ കഥ—ഞാൻ കഴിയുന്നത്ര പറഞ്ഞു. ഇനി നീ കൂടുതൽ ചോദിക്ക; ഞാൻ പിന്നെയും വിശദീകരിക്കും.