
Rishi: Traditionally associated with cosmological seers in AV Book 9 (often Atharvanic/Angirasic attribution in ancillary lists).
Devata: Agni; and implicitly Ṛta/Time (kāla/saṃvatsara) as cosmic principle.
Chandas: Triṣṭubh (11-syllable cadence typical of such cosmological stanzas).
AV 9.9 ഒരു ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ ചോദ്യ-സ്തുതിയാണ്; ഋത/കാലത്തിന്റെ ജരാരഹിതമായ “ചക്ര”ത്തിൽ സമൃദ്ധിയും സംരക്ഷണവും പടർത്തി കാണിക്കുന്നു—മാസങ്ങൾ, ഋതുക്കൾ, ലോകങ്ങളുടെ ക്രമബദ്ധമായ ഗതി. ഈ കോസ്മിക് ക്രമത്തിനുള്ളിലെ യാഗസാന്നിധ്യമായി അഗ്നിയെ ആഹ്വാനിക്കുന്നതിലൂടെ, പാരായണക്കാരന്റെ ജീവിതം—സന്തതി, തുടർച്ച, സ്ഥിരത—വർഷത്തിന്റെ നിയന്ത്രിത ചലനവുമായി ഒത്തുചേരുന്നു.
Mantra 1
आत्मा। अ॒स्य वा॒मस्य॑ पलि॒तस्य॒ होतु॒स्तस्य॒ भ्राता॑ मध्य॒मो अ॒स्त्यश्नः॑ । तृ॒तीयो॒ भ्राता॑ घृ॒तपृ॑ष्ठो अ॒स्यात्रा॑पश्यं वि॒श्पतिं॑ स॒प्तपु॑त्रम्
ആത്മാവ്—ഈ സൗമ്യനായ, വെള്ളമുടിയുള്ള ഹോതൃവിന്റെ; അവന്റെ മദ്ധ്യ സഹോദരൻ ‘അശ്ന’ (കല്ല്) ആകുന്നു. മൂന്നാമത്തെ സഹോദരൻ ഘൃതപൃഷ്ഠ (നെയ്യുപുറ്റമുള്ളവൻ) ആകുന്നു. ഇവിടെ ഞാൻ ജനങ്ങളുടെ അധിപനായ, ഏഴുപുത്രന്മാരുള്ളവനെ ദർശിച്ചു.
Mantra 2
स॒प्त यु॑ञ्जन्ति॒ रथ॒मेक॑चक्र॒मेको॒ अश्वो॑ वहति स॒प्तना॑मा । त्रि॒नाभि॑ च॒क्रम॒जर॑मन॒र्वं यत्रे॒मा विश्वा॒ भुव॒नाधि॑ त॒स्थुः
ഏഴ് പേർ ഏകചക്ര രഥത്തെ യോജിപ്പിക്കുന്നു; ഒരേയൊരു അശ്വം—ഏഴുനാമമുള്ളത്—അതിനെ വഹിക്കുന്നു. മൂന്നു നാഭികളുള്ള ചക്രം, അജരവും അച്യുതവും—അതിന്റെ മേലെയാണ് ഈ സർവ്വ ഭുവനങ്ങളും സ്ഥാപിതമായി നിലകൊള്ളുന്നത്.
Mantra 3
इ॒मं रथ॒मधि॒ ये स॒प्त त॒स्थुः स॒प्तच॑क्रं स॒प्त व॑ह॒न्त्यश्वाः॑ । स॒प्त स्वसा॑रो अ॒भि सं न॑वन्त॒ यत्र॒ गवां॒ निहि॑ता स॒प्त नामा॑
ഈ രഥത്തിന്മേൽ ഏഴുപേർ നില്ക്കുന്നു; ഇത് ഏഴുചക്രങ്ങളുള്ള രഥം, ഏഴ് അശ്വങ്ങൾ ഇതിനെ വഹിക്കുന്നു. ഏഴ് സഹോദരിമാർ ഒരുമിച്ച് ഇതിലേക്കു നമിക്കുന്നു—അവിടെ ഗാവുകളുടെ ഏഴ് നാമങ്ങൾ നിഹിതമായി (സഞ്ചിതമായി) വെച്ചിരിക്കുന്നു.
Mantra 4
को द॑दर्श प्रथ॒मं जाय॑मानमस्थ॒न्वन्तं॒ यद॑न॒स्था बिभ॑र्ति । भूम्या॒ असु॒रसृ॑गा॒त्मा क्वऽस्वित् को वि॒द्वांस॒मुप॑ गा॒त् प्रष्टु॑मे॒तत्
ജനിക്കുമ്പോൾ ജനിക്കുമ്പോൾ ആദ്യജനനെ ആരാണ് കണ്ടത്—അസ്ഥിയുള്ളവനെ അസ്ഥിരഹിതമായത് (അനസ്ഥാ) എങ്ങനെ ധരിക്കുന്നു? ഭൂമിയുടെ പ്രാണസ്വരൂപമായ ആത്മാവ്, അസുര-രസത്തോടെ നിറഞ്ഞത്—അത് എവിടെയുണ്ട്, പറയുക? ഇതിനെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കാൻ ഏത് വിദ്വാന്റെ അടുക്കലേക്കാണ് പോകേണ്ടത്?
Mantra 5
इ॒ह ब्र॑वीतु॒ य ई॑म॒ङ्ग वेदा॒स्य वा॒मस्य॒ निहि॑तं प॒दं वेः । शी॒र्ष्णः क्षी॒रं दु॑ह्रते॒ गावो॑ अस्य व॒व्रिं वसा॑ना उद॒कं प॒दापुः॑
ഇവിടെ അവൻ പറയട്ടെ—ഈ അത്ഭുത പക്ഷിയുടെ ഗൂഢമായ സ്ഥാനം/പദം ആരാണ് അറിയുന്നത്? അവന്റെ ശിരസ്സിൽ നിന്ന് പശുക്കൾ പാൽ കറക്കുന്നു; അകിടിനെ ആവരണമായി ധരിച്ചു, പാദചിഹ്നത്തിന്റെ പാതയിൽ അവർ ജലം നേടിയിരിക്കുന്നു.
Mantra 6
पाकः॑ पृच्छामि॒ मन॒सावि॑जानन् दे॒वाना॑मे॒ना निहि॑ता प॒दानि॑ । व॒त्से ब॒ष्कयेऽधि॑ स॒प्त तन्तू॒न् वि त॑त्निरे क॒वय॒ ओत॒वा उ॑
അറിയാത്തവനെന്നപോലെ, മനസ്സോടെ ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു—ഇവ ദേവന്മാരുടെ ഗൂഢമായ പദങ്ങൾ/സ്ഥാനങ്ങൾ. കാളക്കുട്ടിയുടെ മേൽ, ശക്തനായ വൃഷഭ-കാളക്കുട്ടിയുടെ മേൽ, ഏഴ് തന്തുക്കളെ കവികൾ—നെയ്ത്തുകാർ—വിരിച്ചിരിക്കുന്നു.
Mantra 7
अचि॑कित्वांस्चिकि॒तुष॑श्चि॒दत्र॑ क॒वीन् पृ॑च्छामि वि॒द्वनो॒ न वि॒द्वान्। वि यस्त॒स्तम्भ षडि॒मा रजां॑स्य॒जस्य॑ रू॒पे किमपि॑ स्वि॒देक॑म्
അജ്ഞനായ ഞാൻ ഇവിടെ കവികളായ ഋഷിമാരോട്—വിവേകമുള്ളവരോടുകൂടി—ചോദിക്കുന്നു; അറിയുന്നവനെപ്പോലെ തോന്നുന്നവൻ, എങ്കിലും അറിയുന്നവൻ അല്ല: ആരാണ് ഈ ആറു രജാംസികളെ (വ്യാപ്തികൾ/പ്രദേശങ്ങൾ) വേർതിരിച്ച് തൂണുപോലെ താങ്ങി നിർത്തിയത്—അജ (അജന്മ)ന്റെ രൂപത്തിൽ—ആ ഏകവസ്തു, പറയുക, എന്താണ്?
Mantra 8
मा॒ता पि॒तर॑मृ॒त आ ब॑भाज धी॒त्यग्रे॒ मन॑सा॒ सं हि ज॒ग्मे। सा बी॑भ॒त्सुर्गर्भ॑रसा॒ निवि॑द्धा॒ नम॑स्वन्त॒ इदु॑पवा॒कमी॑युः
ഋതം (ക്രമം/സത്യം) അനുസരിച്ച് മാതാവ് പിതാവിനെ വിഭജിച്ചു നല്കി; ആദിയിൽ പ്രചോദിതമായ ധീതിയോടെ, മനസ്സോടെ അവൾ സത്യമായും പൂർണ്ണ സംയോഗത്തിലേക്ക് എത്തി. ഗർഭരസസമ്പന്നയായ ആ ഭയങ്കരി, ദൃഢമായി സ്ഥാപിതയായവൾ—അവളുടെ ഉപവാകം (ആഹ്വാന-കർമ്മം) ലക്ഷ്യമാക്കി നമസ്കരിക്കുന്ന ഭക്തർ സത്യമായും സമീപിച്ചു.
Mantra 9
यु॒क्ता मा॒तासि॑द्धु॒रि दक्षि॑णाया॒ अति॑ष्ठ॒द् गर्भो॑ वृज॒नीष्व॒न्तः । अमी॑मेद् व॒त्सो अनु॒ गाम॑पश्यद् विश्वरू॒प्यंऽ त्रि॒षु योज॑नेषु
ഹേ മാതാവേ, നീ വലതുവശത്തെ ദണ്ഡം/യോകത്തിൽ യുക്തയായിരിക്കുന്നു; വ്രജനീഷു (ഗൃഹവേലികളിൽ) അകത്ത് ഗർഭം നിലകൊണ്ടു. കിടാവ് മുഴങ്ങി; പശുവിനെ അനുഗമിച്ച് അവളെ കണ്ടെത്തി—മൂന്ന് യോജനങ്ങളിൽ അതിന്റെ വിശ്വരൂപത വെളിപ്പെട്ടു.
Mantra 10
ति॒स्रो मा॒तॄस्त्रीन् पि॒तॄन् बिभ्र॒देक॑ ऊ॒र्ध्वस्त॑स्थौ॒ नेमव॑ ग्लापयन्त । म॒न्त्रय॑न्ते दि॒वो अ॒मुष्य॑ पृ॒ष्ठे वि॑श्व॒विदो॒ वाच॒मवि॑श्वविन्नाम्
മൂന്ന് മാതാക്കളെയും മൂന്ന് പിതാക്കളെയും ധരിച്ച് ഒരുവൻ (പരമതത്ത്വം) ഉയർന്ന് ദൃഢമായി നിന്നു; അവർ ചക്രത്തിന്റെ നേമിയെ താഴ്ത്തി ശിഥിലമാക്കുന്നു. ആ അകലെ ഉള്ള ദിവ്യാകാശത്തിന്റെ പൃഷ്ഠത്തിൽ സർവ്വജ്ഞർ ആലോചിക്കുന്നു—അജ്ഞരെ കുഴപ്പിപ്പിക്കാൻ ‘അവിശ്വവിദ്’ എന്ന നാമമുള്ള വാണിയെ (പ്രേരിപ്പിച്ച്) പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 11
पञ्चा॑रे च॒क्रे प॑रि॒वर्त॑माने॒ यस्मि॑न्नात॒स्थुर्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ । तस्य॒ नाक्ष॑स्तप्यते॒ भूरि॑भारः स॒नादे॒व न च्छि॑द्यते॒ सना॑भिः
അഞ്ച് അറകളുള്ള ചക്രം ചുറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു; അതിൽ എല്ലാ ഭുവനങ്ങളും സ്ഥാപിതമായി നിലകൊള്ളുന്നു. അതിന്റെ അക്ഷം വലിയ ഭാരമുണ്ടെങ്കിലും ക്ഷയിക്കുന്നില്ല; പുരാതനകാലം മുതൽ അത് പൊട്ടുന്നില്ല—അതിന്റെ നാഭി അഖണ്ഡമാണ്.
Mantra 12
पञ्च॑पादं पि॒तरं॒ द्वाद॑शाकृतिं दि॒व आ॑हुः परे॒ अर्धे॑ पुरी॒षिण॑म्। अथे॒मे अ॒न्य उप॑रे विचक्ष॒णे स॒प्तच॑क्रे॒ षड॑र आहु॒रर्पि॑तम्
അഞ്ച് പാദങ്ങളുള്ള പിതാവ്, പന്ത്രണ്ട് രൂപങ്ങളുള്ള—ദിവ്യാകാശത്തിന്റെ—എന്ന് അവർ പറയുന്നു; അപ്പുറത്തെ പകുതിയിൽ അവൻ ‘പുരീഷിണ്’ (പൂർണ്ണത/സമൃദ്ധി നിറഞ്ഞവൻ) ആകുന്നു. പിന്നെ മറ്റുള്ളവർ, വിവേകികൾ, മറ്റൊരു ദർശനത്തിൽ പറയുന്നു: അവൻ ഏഴ്-ചക്രങ്ങളുള്ള (ഘടനയിൽ) ദൃഢമായി സ്ഥാപിതനാണ്—ആറ് അറകളുള്ളവൻ.
Mantra 13
द्वाद॑शारं न॒हि तज्जरा॑य॒ वर्व॑र्ति च॒क्रं परि॒ द्यामृ॒तस्य॑ । आ पु॒त्रा अ॑ग्ने मिथु॒नासो॒ अत्र॑ स॒प्त श॒तानि॑ विंश॒तिश्च॑ तस्थुः
പന്ത്രണ്ടു അറകളുള്ളത്—സത്യമായി ആ ചക്രം വാർദ്ധക്യത്താൽ ക്ഷയിക്കുന്നില്ല; അത് ഋതത്തിന്റെ ആകാശത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നിരന്തരം ഉരുളുന്നു. ഇവിടെ, ഹേ അഗ്നേ, നിന്റെ പുത്രന്മാർ ജോടി-ജോടിയായ സംയോഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതരായി നിലകൊള്ളുന്നു—ഏഴുനൂറും, അതിനുപുറമേ ഇരുപതും.
Mantra 14
सने॑मि च॒क्रम॒जरं॒ वि वा॑वृत उत्ता॒नायां॒ दश॑ यु॒क्ता व॑हन्ति । सूर्य॑स्य॒ चक्षू॒ रज॑सै॒त्यावृ॑तं॒ यस्मि॑न्नात॒स्थुर्भुव॑नानि॒ विश्वा॑
അറ്റമുള്ള ചക്രം, അജരമായത്, മുന്നോട്ടു ഉരുളിപ്പോയിരിക്കുന്നു; വിരിച്ച വിശാലതയിൽ പത്ത് യുക്തർ (കെട്ടിയവർ) അതിനെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നു. സൂര്യന്റെ ചക്ഷു രജസാൽ ആവൃതമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു; അതിൽ സർവ്വഭുവനങ്ങളും തങ്ങളുടെ ദൃഢസ്ഥാനം കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
Mantra 15
स्त्रियः॑ स॒तीस्ताँ उ॑ मे पुं॒सः आ॑हुः॒ पश्य॑दक्ष॒ण्वान् न वि चे॑तद॒न्धः । क॒विर्यः पु॒त्रः स ई॒मा चि॑केत॒ यस्ता वि॑जा॒नात् स पि॒तुष्पि॒तास॑त्
സ്ത്രീകൾ സത്യമായും സതികളാണ്; എങ്കിലും അവരെ പുരുഷന്മാർ എന്റെ കാരണത്താൽ ‘പുരുഷൻ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. കണ്ണുകളുണ്ടായിട്ടും കാണുന്ന അന്ധൻ ഇതിനെ ശരിയായി തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല. കവി—പുത്രൻ—ഇവയെ ഗ്രഹിച്ചു; ഇവയെ വ്യക്തമായി അറിയുന്നവൻ പിതാവിന്റെ പിതാവായിത്തീരും.
Mantra 16
सा॒कं॒जानां॑ स॒प्तथ॑माहुरेक॒जं षडिद् य॒मा ऋष॑यो देव॒जा इति॑ । तेषा॑मि॒ष्टानि॒ विहि॑तानि धाम॒श स्था॒त्रे रे॑जन्ते॒ विकृ॑तानि रूप॒शः
ഒരുമിച്ച് ജനിച്ചവരിൽ ഒരാളെ അവർ ‘ഏഴാമൻ’—ഏകജന്മൻ—എന്ന് വിളിക്കുന്നു; ആറ് പേർ ഇരട്ടയായി നിലകൊള്ളുന്ന ഋഷിമാർ, ദേവജാതർ—എന്ന് പറയുന്നു. അവരുടെ ഇഷ്ടപ്പെട്ട അംശങ്ങൾ ധാമങ്ങളിൽ വിധിപൂർവ്വം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട്, സ്ഥിരമായ ആധാരത്തിനുള്ളിൽ രൂപം രൂപമായി മാറി പ്രകാശിക്കുന്നു.
Mantra 17
अ॒वः परे॑ण प॒र ए॒नाव॑रेण प॒दा व॒त्सं बिभ्र॑ती॒ गौरुद॑स्थात्। सा क॒द्रीची॒ कं स्वि॒दर्धं॒ परा॑गा॒त् क्वऽस्वित्सूते न॒हि यू॒थे अ॒स्मिन्
ദൂരെയുള്ള പാദം കൊണ്ട് താഴോട്ടും, പിന്നെ അടുത്ത പാദം കൊണ്ടും—കിടാവിനെ ധരിച്ചിരിക്കുന്ന പശു എഴുന്നേറ്റിരിക്കുന്നു. അവൾ എവിടേക്ക്, ഏത് പകുതിയിലേക്കാണ് പോയത്? എവിടെയാണ്, പറയുക, അവൾ പ്രസവിക്കുന്നത്? കാരണം ഈ കൂട്ടത്തിൽ അവൾ ഇല്ല.
Mantra 18
अ॒वः परे॑ण पि॒तरं॒ यो अ॑स्य॒ वेदा॒वः परे॑ण प॒र ए॒ना व॑रेण । क॒वी॒यमा॑नः॒ क इ॒ह प्र वो॑चद् दे॒वं मनः॒ कुतो॒ अधि॒ प्रजा॑तम्
അപ്പുറത്തുനിന്നുള്ള സഹായം—ഈ സർവ്വത്തിന്റെ പിതാവിനെ അറിയുന്നവൻ; അപ്പുറത്തുനിന്നുള്ള സഹായം—ഇവയെല്ലാം കടന്ന്, ശ്രേഷ്ഠ വരംകൊണ്ട്. കവിപ്രചോദനത്തിൽ ഇവിടെ ആരാണ് ദൈവിക മനസ്സിനെ പ്രസ്താവിച്ചത്? അത് എവിടെ നിന്ന്, ഏത് ഉയരത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു വന്നത്?
Mantra 19
ये अ॒र्वाञ्च॒स्ताँ उ॒ परा॑च आहु॒र्ये परा॑ञ्च॒स्ताँ उ॑ अ॒र्वाच॑ आहुः । इन्द्र॑श्च॒ या च॒क्रथुः॑ सोम॒ तानि॑ धु॒रा न यु॒क्ता रज॑सो वहन्ति
ഞങ്ങളിലേക്കു മുഖം തിരിക്കുന്നവയെ തന്നെയാണ് അവർ ‘പരാഞ്ച്’ (അകന്നോട്ടു തിരിഞ്ഞത്) എന്നു വിളിക്കുന്നത്; അകന്നോട്ടു മുഖം തിരിക്കുന്നവയെ തന്നെയാണ് ‘അർവാഞ്ച്’ (ഇങ്ങോട്ടു തിരിഞ്ഞത്) എന്നു വിളിക്കുന്നത്. ഹേ സോമ, ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം നീ ചെയ്ത ആ നിയമങ്ങൾ/വിധികൾ—നന്നായി കെട്ടിയ നുകങ്ങൾപോലെ, രജസ് (ആകാശീയ മേഖലകൾ) വഹിക്കുന്നു.
Mantra 20
द्वा सु॑प॒र्णा स॒युजा॒ सखा॑या समा॒नं वृ॒क्षं परि॑ षस्वजाते । तयो॑र॒न्यः पिप्प॑लं स्वा॒द्वत्त्यन॑श्नन्न॒न्यो अ॒भि चा॑कशीति
രണ്ട് സുപർണങ്ങൾ (സുന്ദരചിറകുള്ളവർ), ഒരുമിച്ചു ചേർന്ന സഖാക്കൾ—അതേ ഒരേ വൃക്ഷത്തെ ചുറ്റിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. അവരിൽ ഒരാൾ മധുരമായ പിപ്പല (പിപ്പലത്തിന്റെ ഫലം) തിന്നുന്നു; മറ്റൊരാൾ തിന്നാതെ, ധ്യാനത്തോടെ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
Mantra 21
यस्मि॑न् वृ॒क्षे म॒ध्वदः॑ सुप॒र्णा नि॑वि॒शन्ते॒ सुव॑ते॒ चाधि॒ विश्वे॑ । तस्य॒ यदा॒हुः पिप्प॑लं स्वा॒द्वग्रे॒ तन्नोन्न॑श॒द् यः पि॒तरं॒ न वेद॑
ഏത് വൃക്ഷത്തിൽ മധുഭക്ഷക സുപർണങ്ങൾ വസിക്കുന്നു, അതിന്മേൽ എല്ലാ ജീവികളും ജനിക്കുന്നു—അവർ അതിന്റെ മുകളിൽ ഉള്ള മധുരമായ പിപ്പലത്തെപ്പറ്റി പറയുമ്പോൾ, പിതാവിനെ അറിയാത്തവൻ അതിൽ പങ്കുചേരരുത് (അത് ഭക്ഷിക്കരുത്).
Mantra 22
यत्रा॑ सुप॒र्णा अ॒मृत॑स्य भ॒क्षमनि॑मेषं वि॒दथा॑भि॒स्वर॑न्ति । ए॒ना विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य गो॒पाः स मा॒ धीरः॒ पाक॒मत्रा वि॑वेश
എവിടെ സുപർണന്മാർ അമൃതത്തിന്റെ അനിമേഷ (കണ്ണിമയ്ക്കാത്ത) ഭക്ഷ്യത്തെ വിധഥാ (യജ്ഞസഭ/പവിത്രസത്ര)കളാൽ സ്വരത്തോടെ പാടുന്നു—അതിനാൽ സർവ്വലോകത്തിന്റെ ഭുവനത്തിന്റെ ഗോപന്മാർ (രക്ഷകർ) നിലകൊള്ളുന്നു. അതുപോലെ, ധീരൻ (ജ്ഞാനി) ഇവിടെ എന്റെ ഉള്ളിൽ പ്രവേശിക്കട്ടെ; അപാക/അപരിപക്വൻ (അജ്ഞാനി) ഇവിടെ പ്രവേശിക്കരുത്.
It is the year/time-order (saṃvatsara, ṛta) pictured as an unaging wheel with measures like spokes and naves—showing how the worlds and life-events remain stable through regular sequence.
Agni is the ritual form of cosmic order that people can actually approach; by placing the rite in Agni, the performer aligns personal life with Ṛta’s regulated course.
In Atharvanic practice, correct knowledge of cosmic correspondences (bandhu) is protective: reciting the time-wheel’s order is meant to produce steadiness—fertility, continuity, and freedom from disruptive ‘untimely’ events.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.