Atharva Veda 9.4.6 — Kanda 9, Anuvaka 1, Sukta 4, Mantra 6

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

सोमे॑न पू॒र्णं क॒लशं॑ बिभर्षि॒ त्वष्टा॑ रु॒पाणां॑ जनि॒ता प॑शू॒नाम्। शि॒वास्ते॑ सन्तु प्रज॒न्वऽ इ॒ह या इ॒मा न्य॑स्मभ्यं॑ स्वधिते यच्छ॒ या अ॒मूः

IAST Transliteration

sómena pūrṇáṃ kaláśaṃ bibharṣi tváṣṭā rūpā́ṇāṃ janitā́ paśūnā́m | śivā́s te santu prajanvá ihá yā́ imā́ ní asmábhyaṃ svadhite yaccha yā́ amū́ḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

With Soma filled thou holdest the jar: Tvaṣṭṛ, begetter of forms, begetter of cattle. Auspicious be thy generative powers here—both these that are present; and, O well-edged (Svadhiti), grant us those that are yonder.

Translation

സോമം നിറഞ്ഞ കലശം നീ ധരിക്കുന്നു; ത്വഷ്ടൃ—രൂപങ്ങളുടെ ജനകൻ, പശുക്കളുടെ ജനകൻ. ഇവിടെ നിന്റെ പ്രജനന-ശക്തികൾ ശിവമായിരിക്കട്ടെ—ഇവിടെ ഉള്ള ഇവയും; ഹേ സ്വധിതി (മൂർച്ചയുള്ള ധാരയുള്ളവളേ), അങ്ങേയറ്റത്തുള്ള അവയും ഞങ്ങൾക്ക് അനുഗ്രഹിക്കണമേ.

Word by Word

• सोमेन: with Soma
• सोमेन: करण
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• पूर्णम्: filled, full
• पूर्णम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक; कृदन्त-विशेषण)

• कलशम्: jar, pitcher
• कलशम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: कलश (प्रातिपदिक)

• बिभर्षि: you bear/hold
• बिभर्षि: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु)

• त्वष्टा: Tvaṣṭṛ (the divine artisan)
• त्वष्टा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: त्वष्टृ (प्रातिपदिक)

• रूपाणाम्: of forms
• रूपाणाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)

• जनिता: begetter, producer
• जनिता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: जनि (धातु) → जनितृ/जनिता (कृदन्त-नाम)

• पशूनाम्: of cattle/animals
• पशूनाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पशु (प्रातिपदिक)

• शिवाः: auspicious, kindly
• शिवाः: कर्तृ (सन्तु इति क्रियायाः)
• Type: Adjective
• Root: शिव (प्रातिपदिक)

• ते: your
• ते: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• सन्तु: may they be
• सन्तु: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• प्रजन्वः: having offspring, fruitful
• प्रजन्वः: कर्तृ (सन्तु इति क्रियायाः)
• Type: Adjective
• Root: प्र-जन्व (प्रातिपदिक; ‘प्रजननशील/सन्तानयुक्त’)

• इह: here
• इह: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)

• याः: which (fem. pl.)
• याः: कर्तृ (सन्तु इति क्रियायाः; सम्बन्धः—‘या …’)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• इमाः: these
• इमाः: कर्तृ/विशेषण (याः इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम)

• नि: down, into; (as preverb)
• नि: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• अस्मभ्यम्: to us
• अस्मभ्यम्: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• स्वधिते: O axe/adze (tool)
• स्वधिते: (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: स्वधिति (प्रातिपदिक)

• यच्छ: grant, bestow
• यच्छ: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: यम् (धातु)

• याः: which (fem. pl.)
• याः: कर्तृ/सम्बन्ध (अनुवृत्तिः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• अमूः: those (yonder)
• अमूः: कर्तृ/कर्म (सन्दर्भानुसार)
• Type: Pronoun
• Root: अदस् (सर्वनाम)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī attribution for 9.4 to be verified).

Devata: Tvaṣṭṛ (primary), with Soma/kalasha as ritual locus

Chandas: Triṣṭubh-like (requires metrical verification).

Mantra Rasa

Primary: shringara

Secondary: shanta